Skip to main content

Full text of "Veterum aliquot scriptorum, qui in Galliae bibliothecis, maximè Benedictinorum latuerant, spicilegium. Tomus undecimus. [...] Prodeunt nunc primùm in lucem. Opera et studio Domni Lucae Dacherii è Congregatione S. Mauri monachi Benedictini"

See other formats 


This is a reproduction of a library book that was digitized 
by Google as part of an ongoing effort to preserve the 
information in books and make it universally accessible. 


Googlebooks 5$Es 


https://books.google.com 


n  — 


[u] 


This is a reproduction of a library book that was digitized 
by Google as part of an ongoing effort to preserve the 
information in books and make it universally accessible. 


Googlebooks 5$Es 


https://books.google.com 


n  — 


[u] 


- 


Ad Ws 


Er 


TÉ mm 


en 


Li 


m 


2 LI 
do ES. m EIL Oa csv 
"4" "2 - b . ! 
.» b 
- : 


e 
- 
x 


—À2Xd bau d 


Lad 


n 


. 
- 
B 
- 
-« s " 4 
» E 
D TL "I E 
pO " 
€ e I 
4 H * 
. : d 
B n 
« ' E N 1 ' 
Ns . " | 
wu 
- 
M | 
"1 a 
E "f. - 
- 3 m 
- B ^ 
" 
E ". - . 
T. " * 
.. ! 
H "*" 
H 
- 


uJCWCS EE 


m 


m nro Va STE TER EN 


T "Sa il 2x Ln Ae— ———— magn t ia A. POPE 


b en 


mt. en as 


e a3. — 7—— we eR 
LI 


"-—4. um 
z E - -- 
"s e 2 "P T- 


"- 


4 
'e 


ERU 


» 


E 
LU 


xis 


Y » . -- 2 
5 "x le 
q ] u ! 
" A ; » X Nb. "t J 
P -- - m 
rr vam 
h : " - e - 
249 -— ! [^ 
" [ y | 
4 E ' ah. . - -. y : À ud 
H » u - " " ; ? 
" 1 ^ , | 
- « 5 
a i H i "he " P 
J DA. ru " - - í 
- M ^ E —-— ei 2 —t* 35 2 ae 
a - . A 4 17 
- "^. " | - 
^ zu , A M - | "VP J 
- v ^ x P E . " K 
4 H ^ ad ] " 
p AE VUE " L 


e 
" 


72 


á 


"v 


LAC SEE. EE 


T. uned cd E 2 Pa^m. cp T 


M 
^ ^" 
E P». 


- P ] 4 "^ 
i E * , ,1 
£s P ) 
y : B ^W 
* v " » » 
- i " E P u ! à 
E 1 
" á * - " 
T A a" "u 
L k ! 
! 1" . " 
i B -—DBo- 3 " P 
*- vg L * 
- - - 4 » 
e A, *y L . 
T d 
Lr » "aeo , 
7 b "$ 
* 
- I 
p " 
L - 
" 
» 
- T ! 
, . 
B , , 
E , 
B 


- 


^ssinaton 


Ei -X Ae 3^. 


Lp 


p 


e 


IN árodní knihouna CR 
Hiistorické fondy 


Národní knihovna 
LIII LI 
10030198743 
€» Wi p, i 7 - " 
" " P4. 4 ww Á : 


AL ur 
| ] *3 
d. . T *, 
E . * h u 
" 
4 
* d 1 bd ] 
. * 
; i zt ! 
Li 
"IN E ka iE 
P t 
bod. 
9 x sg Y . 
ki: "p ON 
7- 
1 
PN 
LÀ 
b: , 
1 ^ 
" 
" 


5x 


"m 
T 


- 
E 


P 


« 


—— 


E 


LÀ 


. L . 
e ds 
LES 
. 2 
, . 
* - D 
D 
: . 
, * 
2 
. * ^4 
" 
$ 
LI TX ^5, ! 
2 
- 
Li 
L4 
^ 7 * 
.K, 
^ 
* 
Lj 
* is 
^4 
DE TED 
e P r 
" 
LJ 
- 7 z 
9. 
£798 
. 
. 
[- L] ' 
n 
. M di 
424 
] 
"E 
" 
a* 
n 
* 


2 


LI 
] 
. 
' 
" ' 
ES 
* 
» 
H 
. 
J L 
» " ^ 
. 
s E 
. 
2 
»: 
v€ E 
. 
*4 
E E 
? . 
4 LJ 
tet 
24 
Á 
, 
à 
» .- 
- 
Iu " 
1 
.* 
: ec 
?, 
. 
. 
,* 


* 


VETERUM ALIQUOT SCRIPTORUM 


Qui in Gallie Bibliothecis , maxime Benediflinorum latuerant, 


SPICILEGIUM. 


TÜd'omus UÜndectmus continet 


t. Colle&ionem antiquam Canonum | tali Domini contra Neftorium. 
Penitentialium tribus libris diftin- | 4. Mifcellanea Epiftolarum ac Diplo 
Gam. matum. 

2. STA TuTA Synodalia NrcoraAr(;. Chronicon Guillelmi de Nangis, 
Gelant, & Gurrrzrxri Majoris|  Continuationem ejufdem primam, & 
Epifcoporum Andegavenfium. Continuationem alteram , Monachis 

3. Sermonem vetufti Auctoris de Na- | S. Dionyfij in Francia Au&oribus. 


Prodeunt nunc primüm in lucem 


Operá tà fludio Domni Luc A cnR11 é Congregatione 
S. Mauri Monacbi Benedictini. 


ENS 
Uns 
,, S T IE 


zIvEmE NL 
z- L : 
LIC NND 


PARISIIS, | 


Apud VrDuAM CAROLI SAvV,R cux ad Turrim Metropolis Ecclefix 
fub infigni trium Virtutum. 


CIO. DC. LXKXII 
£a Cum P rivilegie Kegis 2 à Superiorum permif. 


?. 2 
1 208. P 
jS cL. 


S 


Ó 


e 


pump o NI : OM. - : 
"efe l]-L Lh T. —ÓXJx» xd —- e ae mde — 


LECTORI | 


[7 ERAcTO Spicilegij Tomo x. nunc 
ED; Tomum xr. exhibemus, ut ad perfe- 
E 74 Gum randem numerum duodenarium 
accedamus, in quo metam imponere Spici. 
legiis noftris conftituimus ; ultra nihilominüs 
—-—— fi Deus faverit, € noftris So- 
dalibus aliqui & ztate juniores, & valetudine 
firmiores, & eruditione inftru&iores, quales 
nunc nobis Chrifto donante non defunt. 

Primum in Tomo undecimo locum occupat 
Corvzcri0 CaNONUM PGNITENTIALIUM ; 
in cres libros diftin&a ab Auctore anonymo, 
quiante Ízculum nonum vixit. Quid utilitatis 
Reip. Chriftianz proveniat ex ejulmodi anti- 

uis monumentis nemo nefcit, quibus non Ío- - 
lüm genuini Conciliorum Canones probantur 
emendantürve, verüm etiam prifca difciplina 
Ecclefiaftica quafi oB oculos ponitur. Hanc 
vero Colle&ionem duo potitlime commen- 
| à ij 


T ; 
a' . 5 z 
E n Mur P. E e U-—— 
EB // 3 : n 
1 f -—./// D er *: E Wc wr 
-c- ; A .t -- ] .A. NE 3 f z 
'-— à — m -z — e AUN ID a 4 b. 5v : 
: — ; D D SAT : VE ilic 
Eur. 1 | iu I". ow - A 
— ze : . Mem 1 M E ; 
s mr | ij : Ji iE. AG * Z. 
s. a — 8 m 4 A rs F - - RIA. "EA $ i 
z EI E Sw Am m ; EN 4 3 £ 
: Io 2 zs HEN E ?; WONÀ E 
: mm -— E-—m ^ MA dio ' N EA] M - X 1 
h I j ett a, s " N 
E s h ARP P X mt l i b: ht. V 
E - 3 : E P 2 f 3 » X .a* n — " Z 
. : rd ines E 
- uo MTS T iR S — B 
put MS — — 
beue cesse RR E RR 


4. |» LECTORI 

dant , antiquitas , & finceritas; de quibus ad. 
notabo nonnulla, cüm de Colle&ionisinícrip- 
tione dixero. Inícribitur , ut jam premiffum 
eft, CorrEcrTi0 CaNoNuM PGNITENTIA- 
LIUM , rectiüs appellanda fimpliciter Correc- 
TI0 CANONUM , nifi Áu&or PeNITENTIA- 
LIuM nomen appofuiffet. Certé ex Przfatione 
apparet , ipfius mentem fuiffe, ut modum po-- 
nitentiz facris Canonibus przícriptum trade- 
ret, & liber primus fere peccatorum. poenas 
definit: at reliqui duo potius fpectant diícipli- 
nam judiciorum Ecclefiafticorum.. Siquidem 
fecundus maxime de accufatis &*- accufatoribus, 


de judiciis ac teftibus, utzloquitur Auctor; tertius. 


de facris Ordinibus , féu de iis qui promovendi 
fant ad Clerum aut ab. eo remocendi ; ac de regulis 


ac privilegiis omnium. Clericorum Q-- Prefulum. 


tractat. 


Antiquitatem hujufce Colle&ionis probant 
tum veteres codices, in quibus continetur, 


tum Halitgarius in libro fuo Poenitentiali. 
Duobus "ser Mff. ufus fum , uno Biblio. 
thece Thuanez, altero mufzi V. C. Stephani 
Baluzij, Bibliothece Colbertinz moderatoris 
cruditiffimi, qui mihi Collectionem iftam in- 
dicavit. Uterque codex fuperat annos feptin- 
gentos, uti & Agobardinus , Lina recens 
Lugduno huc advehi curavit Stephanus Balu- 
zius, &ille quem vidit Johannes Morinus , qui 
de ipfamet Colle&ione quedam obfervat in. 


LP d n 


F7 


lib. s. de Penitentia cap. 1. $. 1. | 
Hinc mihi perfuadeo , Halitgarium dum 
Ponitentialem fuum conderet, i: oculos ha- 
buiffe harícce Colle&tionem, ex cujus Przfa. 
tione fuam mutuatur , ficut ipfe fatetur his ver- 
bis: Hac autem epiftolam nemo quidem exiflimet 
meam , me illi pro parvitate mominis mei vilefcat: 
féd ftiat à Majoribus noflris ex Santforum fénten- 
tiis effe colle£tam, à me quidem excerptam * , ne « 4, 
nimia prolixitate negligentibus. Letforibus faffi- otro 
dium generaret. Et quidem Colle&oris noftri «». 
Prafatio prolixior eft quàm Halitgarij , ac fen- 
tentiis maxime S. Auguftini conftat, nonnullis 
etiam Gregorij Magni. EM | 
. Alterumquo iftud Opus commendatur , eft, 
quód Auctor € puris fontibus fuos derivat Ca- 
nones, non veró € turbidis illis librorum fup- 
pofiticiorum lacunis. Ut autem Ledoris ftu- 
dium quantum in me fuit relevarem, curavi 
uo ex Concilio Auctoréve finguli Canones 
boi effent , ad marginem indigitare. 
Porro in fine Przfationis hujuíce Collectio- 
nis notanda funt Auctoris verba, queis p/ena- 
riam 4ynodum , dc qua noftro tempore tam 
multiplices exortz i» controverfie , dicit 
eam effe , ubi cum fuis Diacefanezs Metropolita- 
sus fuerit Epifcopus. Quibus verbis explicatur 
canon. xvi. Antiochenus, in quo ita fcrip- 
tum eft: Perfeffum vero Concilium illud e(l, ubi 
interfuerit Metropolitauus ntifies. Legehis No- 
| à li] | 


6 LECTORI 
tas V.C. Stephani Baluzij in Agobardi librum 
de Difpenfatione cap. 2o. 


Animadvertas etiam velim, Lector, fum- 


maria capitum indicata initio iftius Colle&io- 
nis, non omnino ad verbum refpondere fum- 
mariis in Operis ferie ad fingula capita prafixis. 
Idaccidit, quód in duobus Mff. ejufmodi fum- 
maria fzpius variant, cüm in uno prioris libri 
dumtaxat , in alio pofteriorum librorum capita 
jndicentur. EMEN 

Secundo loco occurrunt SrTATuTA SYNO- 
. DALIA NiCOLAI GELANT & GUILLELMI 
Majonis Epifcoporum Andegavenfium , quo- 
rum priora condita funt anno MccLxr. pofte- 


rioraanno McCCcxiIv. In his Statutis elucet ma-. 


xima utriufque Epifcopi vigilantia in emen- 
dandis corruptelis, que mores & difciplinam 
Ecclefiafticam fua ztate labefactabant : nec 
memini in ullis umquam aliis ejufmodi Syno- 
dis tot fingularia legiffe decreta, quot in iftis 
przícripta funt. Qua de re jam egregium fpe- 
cimen exhibui pro Gurt rErMo Majore, 
cujus gefta in decimo Spicilegij tomo edita 
nemo non probavit. Is veró ipfe eft , qui Sta- 
tuta ifthec tam à deceffore fuo Nicolao quàm 
à feipfo publicata, collegit in unum, uti ipfe- 
met commemorat in Prafatione Statutis prz- 
fixa, utexcufationem Clericorum fuorum, qui 
ea le ignorare prztendebant , removeret. 

Illis inStatutis cüm multa funt obfervatione 


P, 


dka Ü — — 25 P 4 a 


LECTORI 2 
digna, tum illud in primis venit in mentem, 
quód Nicolaus in Synodo Pentecoftes anno 
MCCLXIII. abrogat ufum hoftiarum , qui in 
die Paíchez non communicantibus przbeban. 
tur loco panis benedicti. Deinde quód in Sy- 
nodo S. Luce anni MCCLXX. iis qui comita- 
rentur Sacerdotem Euchariftiam ad agrotos 
dcferentem , viginti dies de injunctis poeniten- 
tiis relaxat. Tum quód in eodem Fefto poft 
duos annos przcipit, ut non poft elevationem 
Sandtiffimi Sacramenti , fed pauló ante eam 
campana paufatim pulfetur , ad excitandosab- 
Íentesin cultum Corporis Dominici. Et anno 
Íequenü in Fefto codem vetat , ne Diaconi qui 
Confeffiones ( ut folebant) infirmorum exci- 
picbant, cífque miniftrabant Euchariftiam, ul. 
teriüs id przftare audeant citra neceflitatem , 
ubi fcilicet abfuerit Presbyter. Accedit, quód 
anno MCCLXxxiIV. in Synodo Pentecoftes mo- 
net & exhortatur Presbyteros fug diocefas , ut 
pofl Dominicam ante Cineres d n 4d Pafcha car- 
sibus non ntantur. Antiquum hunc morem pe- 
nes Clericos fuiffe probat Anonymus, qui vi- 
tam S. Udalrici Auguftani Epifcopi fci ipla fub 
finem ízculi decimi, cüm in cap. ro. Domini- 
cam Quinquagefimz appellat e«m Dominicam, 
in qua mos ef Clericorum aute Quadragefimam car- 
ses manducare , Q- deiuceps ufquead [antium Paf- 
cbe tempus devitare. Denique anno infequente 
in Synodo S. Luce, precipit in Baptifmo tri- 


.8 LECTORI. 
nam immerfionem , aut certé trinam effufio- 


nem obfervari , contra nonnullos qui femel. 


tantàm baptizandos immergebant in aquam , vel 
«n0 Contextu aquam fendebant fuper eos. In Sy- 
nodo itidem S. Luce anni Mccxcm. Barbiton- 
foribus fub poena excommunicationis interdi- 
cit, ze diebus Dominicis barbas vadant , vel alis 
barbitonforis officium exerceant , etiam minuendo, 
( nempe fanguinem per venz fectionem) sif 
mortis vel gravis infirmitatis periculo imminente, 
Eam denique poenam molitoribus, qui diebus 
Dominicis operi fuo vacarent, interminatur. 
Hac in fpecimen de illis Statutis fufficiat ad- 
notafle. | 
Poftea fubjungitur SERMO IN NATALI 
DouiNt , neício an à S. Fulgentio compofitus 
adveríüs Neftorium. Quippe Sermonem hunc 
Ízculo quinto dixiffe ie profitetur. Auctor, 
quifquis fuit, hifce verbis hereticum quem- 


piam compellans in fine: Cbrifdus circa quingen-. 


£0s amnos , nattoitatis fue caufas preflat , ortus 
fi. lites. patitur , flatus. fui. füffinet quefliones. 
Heretice deftne judicare judicem tuum eec. 
Subfequuntur MiscELLANEA Epiftolarum 
ac Diplomatum, qua maxima ex parte diligen- 
tiz debemus viri de republica litteraria opti- 
me meriti, ÁNTONII Viows HEROVALLII, 
pue ftudia fovet ac promovet velut 
iua. Hifce in monumentis animadvertenda 
precipue eft Conftitutio Lupovicr VI. Fran- 
corum 


LECTORI. , 
corum "" , Leges pacis ab ipío in civitate 
Laudunenfi conítitutas confirmantis : P nr- 
LiPPI Áugulli, qui ratas haber Confuetudi- 
nes Communiz, civitati Suefhionenfirà prz. 
dicto Ludovico conceffas : PHir1PPI LI. Ufus 
& Confuenmdines Tornacenfium ordinantis: 
PuiLIPPI Elandriz Comitis , Leges Arienfium; 
& ArPHoNsi Comitis Pictavenfis , antiquas 
Arvernorum Coníuetudines confirmantium. 
Infuper confiderandz funt Littere Pontificum 
Romanorum ad Francorum Reges & Princi- 

es de fua ad Pontificatum promotione , qua- 
m etiam ad Univerfitates , praefertim | Pari- 
fien(em , videre eft in lib. de Scholiscelebrio- 
ribus V. C. Johan. Launoij, pag. 259. & feqq. 
Qua de re plures mihi fuppeditavit V. C. Aw-- 
ToNius HeRovarrius , nempe NICOLAI 
Pape III. ad Prir1Pruw iil. JonauNnis Papx 
xxi, ad CAR oruM Marchie Comitem, & 
alias ; ex quibus duz priores vifz funt fufficere 
in NR Obferva demum in his Miícel- 
laneis Litteras Manumiffionis, quas Ludovi- 
cus x, in gratiam fervorum Regni fui promul- 
gavit ; Litteras Clementis Pape X. contra 
monetz adulteratores : & Ordinationem €a- 
roli 1v. pro expenfis domus Regina conjugis 
fua. ; | 
Poftremo loco habes , Lector, CHRONICON 
GuiLLELM: DE NANcrs, MonachiDio- 
nyfiani, qui ab Orbe condito ad annum Chri- 
é 


10 LECTORI. 
fti Mccc. illud deduxit, idémque continua- 
vere anonymi duo itidem Monachi S. Dionyfij 
ad annum Mcccrxvirr. in. quibus continua- 
tionibus fingularia occurrunt. multa : prior 
definit in anno Mcccx rr. altera in anno 
MCCCLXV III. cujus Áuctor pingutori minerva, 
& barbarico fzpiüs ftilo quàm priores duo res 
defcribit. Nec mirum, fiquidem Scriptor ifte 
refert, nullum pene qui grammaticam docce- 
ret, fua atate reperiri potuiffe. Is ad annum 
1558. proprium natale folum defignatVenittam, 
vulgo Penette, villam quondam regiam paulo 
infra Compendium ad O efiam, cujus ville men- 
tio fit ab Aigradoinlibro de vita S. Ansberti 
Epifcopi Rothomageníis, inSzculo 2. Bened. 
num. 38. & feqq. Ut tamen illius Chronici 
editionem nonnifi ab anno xcii. inchoa- 
rem , fuafit adnotatio ipfius Guillelmi , fcri- 
bentis ab eo anno Sigiberti Chronicon fe con- 
tinuavi(fe; tam etfi nonnulla mutuatur ab An. 
íclmo Gemblacenfi Monacho, Siciberti Con- 
tinuatore., / | 
Unicus mihi fuit codex Mf. Chronici Nan- 
gaci ac Continuationis ejufdem , in majori 
olo chartaceo abhinc trecentis circiter, ut 
reor, annis exaratus , unde exícribi qu& edita 
funt curavi ; nec alibi alium codicem potui 
comparare, quo poffem menda & labes qui- 
bus fcatebat caftigarc & exterpere : idcirco 
fepiis conjeQuras correctioncíque margini 


LECTORI H 
afficere meas velalienas fum coactus. Maximo 
mihi hac in re adjumento fuit V. C. ac erudi- 
tiffimus Canorus pu FnzsxE D. du Cange, 
qui ope prefertim Gallice Continuationis prz- 
dictz , quam habet , multa emendavit. Nec 
mirere, Lector , f1 adhuc occurrant nzvi &, 
lacunz, vix enim ac ne vix quidem dilui & 
fuppleri potuerunt , etfi omnem adhibuerimus 
diligentiam induftriámque. Porró codex ille 
olim fuit V. C. Philippi de Lautier, Generalis 
pecvuie Prefetfi, quem dono dedit Jacobo Bro- 
lio , noftri Monafterij Caonobitz, uti Brolius 
ipfe quondam fua manu notavit fub'operimen- 
to ligneo nunc perfrado. 

Atque ut Nangius his qui linguam Latinam 
minime noverant , & Monafterium Sandio- 
nyfianum Ízpiflimé adibant faceret, fatis, 
fuum Gallicé vertit Chronicon , quo faciliüs 
poffent Regum ejus in Abbatie Balilica Íepul- 
torum notitiam percipere. lfthzc in Prafatio- 
ne Gallica fignificat Nangius. E 

Scripfit Guillelmus Nangius, preter Chro. 
nicon , gefta S. Ludovici (five inceptaab ZEgi- 
dio Remenfi profecutus eft , ficut ipfe fatetur) 
& filij ejus Philippi cognomine Audacis, Re. 
gum Francorum, quz edita reperiuntur, no- 
tiflima utique virisrerum hiftoricarum peritis, 
qui Scriptorem hunc fatis accuratum ac dili- 
gentem reputant. | 

llud veró ad commendationem Dionyfiani 


P») . 9 


C 1 


E LECTORI. 

Monafterij obfervare juvat , moris quondam 
fuiffe, uc Chronica de Regum Francorum ge- 
ftis ibi adfervarentur, & (quod in Anglicanis 
ctiam Monafleriis Benedictinis fiebat ) periti 
defignarentur € Monachorum catu Hiftorio- 
. graphi , qui res Francorum przcipuas litteris 
mandarent. Utrumque nobis teftatum facit 
Prefatio Chronici Gallico idiomate conícripti, 
aep Chronicon $. Diomyfj appellatur. 
lllud ipfum confirmantanonymi Gefta Dago- 
berti, & Sugcerij liber de Geftis Ludovici vr. 
Rigordi Gelíta Philippi Aug. anonymi Mona- 
chi hiftoria de Carolo vi. latiné fcripta, alia- 
que Monachorum iftius Regalis Abbarie mo- 
numenta, quz in direptione Bibliothecz Dio- 


nyfiane [uperiorum temporum proccllis facta - 


perierunt magna ex.parte , aut certe in exter- 
norum manus venerunt. Ex his Scriptoribus 
Rigordus Regius etiam Hiftoriographus effe 
promeruit, cüm fe A4agzfórum Rigordum , Regis 
Francorum Cbronograpbum , B. Dionyfij Clerico- 
rum minimum , in. przfatione Geftorum Phi- 
lippi Aug. ad Ludovicum ejus filium ipíemet 
appellet: quo nomine à Guillelmo Armorico, 
-Lwnwh, vuv & vanos Chronographi five 


Hiftoriographi titulos ambiret , fine cauía re- 


'"prehenditur. Neque enim qui Hiftoriogra- 
phus eft modeftiz terminos excedit, fi fe Re- 
gium Hiftoriographum fuis in libris vocet: 
cüm aliter aut meliüs quàm fuz quifque pro- 


il 2$ EK3 — fFà t4 


LECTORI. 1 

feffionis titulis innotefcere non poffimus. 
Tandem ícias, Le&or , mihi iens plu- 
rimüm adtuliffe V.C. HApR 1ANUuM VALz- 
siuM univerío Orbi litterario & eruditione & 
Ícriptis notiffimum ac celeberrimum , qui de 
Epiitolis potiffimum five antiquis chartis, 
quas publicavi, obfervationes & adnotationes 
mihi perhumaniter ut. folet communicavit. 
Contulit quoque fuam operám , fuimque ftu-- 
dium Sodalis meus, & particeps ftudiorum ac 
laborum, D. Johannes Mabillon , imbecillita- 
tem mei corporis identidem. fublevans pera- 
manter. Ád extremum, quid beneficij V. C. 
CanoLus BurrELLus, Regi à fecretis , mihi 
praftiterit in editione utriufque Continuatio- 
nis Nangiacz, haud pretermittendum eft. Ab 
annis. duodeviginti me fzpiüs adhortati funt 
plerique virieruditi & rerum hiftoricarum cu. 
riofi indagatores,ut Guillelmi de Nangis Chro- 
nicon & Continuationes , quz nullibi nifi in 
Bibliotheca San nip reperiebantur , 
diutiüslaterenon Ba immo inlucem pro- 
ferrem incunctafiter. Verüm ab eo confilio me 
Íemper deterruit labor improbus , qui ad.corri- 
genda manufcripti codicis menda & errata 
fufcipiendus erat. Bultellus veró ut eft rei hi. 
floricz non minus ftudiofus quàm peritus , elo- 
quentior mihi non verbis modo , ied etiam be- 
ncficio períuafit , uti Continuationes nn 
cas Spicilegio infererem , atque ut ad id fuf- 


L4 


é 1ij 


14. LECTORI. 

cipiendum alacriorem me & faciliorem redde- 
ret , eas tametfi prolixiores fuis fumptibus ex- 
Ícribi curavit, & exemplum quo in hac edi- 
tione ufus fum mihi liberaliter conceffit. 


ConRIGENDA !1N Tono X. 


M89xs ab amico quod in nonnullis Tomi X. Spicilegij 
exemplis errata quzdam minimé à Typographo fuiffent 
emendata , uti mandaveram , operz pretium eft heic illa Le&ori , 
indigitare. 

In Pra'fatione mea , pag. ao. lin. 26. Henricum 111. /ege II. 
& lin, 25. circa 1240. lege 114,0. 

In tomo, pag. 400. /iz. 23. Robinus & Brito, lege, Robinus 

Brito.Pag.631. ín marg. 787. lege 687. & inElencho pag.5. li». 
28. eadem corre&io adhibenda. ! 


i 4 


M 


sfera galeae 
ELENCHUS 


CONTENTORUM IN TOMO UNDECIMO 


SPICILEGII. 


[EN antiqua Canonum Penitentialium in tres libros 
diftin&ta, Pag. 1 

Ex duplici Codice MS. T buaneo c Balufiano. 

SrATurA Synodalia Nicolai Gelant & Guillelmi Majoris Epif- 

: coporum Andegavenfium aban. 1161, ad 1314. 20I 
Ex MS. Bibliotheca T buanece. 

SERMO in Natali Domini pervetuíti Auctoris circa an. $00. 279 
Erus R. P. Petrs Franosfcus Chiffletius S.I. 


MiscELLAWEA EPisTOLARUM, CHARTARUM AC 
DirLoMArux. 


I. Guirrrriuus Dux Aquitaniz decernit ut menfz Canonico- Ax, CH. 
rum Brivatenfium ablata reftituantur , 282 pcccc. 
Ex majors Chartulario Brivatenfi à D. d'Heronval commu- xix. 
"cato, 
IL. FuspAT1O Capellz S. Juliano dicate à Johanne Archidia- pcccc- 
no fada, | 283 xx:v. 
Ex eodem Chartulario, | 
IIl. FaxpArro Cantioli Monafterij facta ab Stephano Claro- ncccc- — 
montano Epifcopo , 28; xLv. 
Ex eodem Chartulario. | 
IV. FuwpAT:0 Ecclefiz Liainiacenfis pro 12. Cartonicis à Ste- pcccc- 
phano Arvernenfi Epifcopo , 289 1XiI. 
Ex eodem Chartulario. 
V. Ponwrius Gabalitanenfis & Foreníis Comes fundat Eccle- wx. 


fiam Canonicorum Colidenfium , . . 291 
Ex eodem. 
VL Dowario Ecdefie S. Machuti facta Majori-Monafte- MLxviIr 
rio à Roberto de Sabulio & uxore ejus Hadulía, 194. 


Ex AMembranis e'n(dem. Monaflery. | 
VIT. Gs& vAsius Miles dat Monachis Majoris-Monafterij Ec- wrxx. 
cleham S. Guingaloci, amotis Canonicis , 296 
E x sifdem membrem:, : P. 
VII. GusrLrziuus Dux Aquitaniz condit Monafterium S. Ma- wrxxvti,. 


Elenchus content. in (Tom. i11. Sidi. 


x :A£in fuburbio Pi&tavenfi pro Cluniacenfibus Cenobitis, 300 
. Ex iifdem membranis. 

MIxxxv.[X. PuiripPus Trecenfis Epifcopus inftituit Canonicos R egg. 

S. Quintini Belvacen(íts in Ecclefia S. Georgij , 301 
Eruit R, P. Robertus de Gyvés Canonicus Reg. Cong. S. Genou. 

Mxc. X. PuiLiPPus Trecenf. Epifcopus Canonicis Regg. confert 
przbendam in Ecclefia Cathedrali , & Ecclefiam fan&z Ma- 
RLE, 3o1 

Evruit idem. 

MxciIIl, XI. DirronuA fundationis Abbatie Hamenfis Ord. S. Bene- 
dicti, vulgó. 74m in Artefia inter Lilerium & Ariam, ab In- 
gelranno nobili viro fa&z , & à Roberto Flandrenfi Comite 
confirmatz , | 304. 

Voies ii Iluffmff. Toban. Robertus T'oparcba D. de 
KRebec. 
wxcv. — XII. CuanTA confraternitatis inter Eccle(ias S. Nicolai & S. 
Laudi in civitate Andegavenfi fias, 309 
Defcripfit R. P. Robertus de Gyvés.. 
McIii. — XIII. Adela Virmandenfis Comitiffa prxbendam Ecclefiz S. 
Quintini confert Canonicis Rege. Belvacenfibus, 314. 
Eruit idem. 
Mcxv. XIV. DouArIoNrs factz Roberto de Arbricellis Au&ori Mo- 
| nialium Fonuis Ebraldi , 314. 
Ex chartis noflris. 
XV. GuirLrzLMus Petragoricen(íis Epifcopus & Canonici fan&i 
Frontonis concedunt eidem Roberto iiídémque Monialibus 
locum in Sylva Caduni Salvitas, 317 
Ex üfdem cbartis. | 
JA XVI. XVII. XVIII XIX. XX. XXI. XXII. Aliz item Dona- 
'" — tiones, 318. 319. 320. 311. 
Ex iifdem chartis. | 
xcxvi. XXII. Confirmatio donationum à Guillelmo Petragoricenfi 


Epiícopo conceffa, | 321 

Ex nfdem chartis. 
McXX- XXIV. CousriTOT10 Ludovici VI. Francorum Regis , qux 
YIII. leges pacis ab ipfo przícriptas in civitate Laudunenfi conti- 
net, 322 


| 44 Domino d' Herouval eruta, 
Mcxrix- XXV. Quz Abbatiz Caricampi Ord. Cift. vulgo Cercamp , in 


VII. . Artefia &c, contulerat Hugo Candavenz , rata habent Theo- 
Mcixxx, ficus Ambianenf. & Milo Morinenfis Epifcopi, 328 
sc GE Erust Hift, D. de Rebec. 


* prapofie- XXN1. DiPLOMA * fundationis Abbatie Monialium Or. 
rein Mifc — Cift. in Blandeca , vulgó Blandeque prope S. Audomarum , ab 


| Defiderio 


Elenchus content. in 9 om. rr. 5| picil. 


Def(iderio Morinenfi Epifcopo coufirmatz; 330 leis pofi 
Eruit idern. tum eff. 

XXVIL Pzraus Venerabilis Abbas Cluniacenfis pto Radulfo Mcxr., 
de Perrona benefa&ore ordinat Miffas ac preces tum Cluniaci, 
tum in toto Ordine celebrandas , 332 

Ex noffris membranis. 

XXVIII. Charta fundationis S. Bartholomzi Apoftoli in Al- «crm. 

nienfi pago fub Hyenfi Prioratu , 334 
Ex dAifdem. 

XXIX. JunrciuM Ludovici VII. Regis Franc. quo Godefrido M crit. 
Lingonenfi Epifcopo ablata ab Hugone Burgundiz Duce re- 
ftituuntur , 335 

Eruit D. d' Herowval. | : 

XXX. PAcruM matrimonij inter Guillelmum de Turre & Se- wcixxrr. 

belliam Arnaldi de Villis- Paffantis filiam , 339 
Idem eruit. 

XXXIl. Coxusugrupixzs Communiz Utrbi Sueffionenfi concef- ycrx x : 
íz à Ludovico Craffo Rege Franc. confirmatz à Ludovico Ju- x1. 
niore & à Philippo Augufto, | 34.0 

Communicavit dem DD. d'Herouval. 
XXXII. Usus & Confuetudines Tornacenfis Communiz à Mcrxx- 
 Phi'ppoll. Rege Franc. ordinate , (034 xvi. 
Idem eruit. 

XXXIIL Pur.ippus Flandrie & Viromandenf. Comes confir- ycr xx. 
mat Leges & Confüetudines amicitie. Arienfium in . Arte- xvrir. 
fta, 3j1 

Idem eruit, um 

XXXIV. PAcTuM matrimonij inter Bernardum Convenarum 

Comitem , & Mariam filiam Guillelmi domini Montifpeffu- 


lani, 356 
Idem eruit. 
XXXV. GuiLrLMus de Turre & Guillelma matrimopium yccrv; 
ineunt, "*- x s | 360 
— 4dem eruit. 


XXXV]. Jun & Confuetudines civibus Attrebati conceffa ab wccxr. 
Ludovico Philippi Augufti filio , & à Roberto Comite Attre-- 
trcbaten(i approbata , 361 

Eruit. Dionyfits Godefroy Camere Computorum in V rbe ]n- 
filarum à. Rcge Prefcélus ac Retdor. | 

XXXVII. GuiireLt«us Comes Forcalquerij foedus init cum xccxr. 
Guidone de Dampetra , quo fuum omne jus quod pratendebat 
in Borbonio ipfi relinquit , ^36 

Ernit D. d' Herouval. 


XXXVIII. Lirren A, Affociationis Monafterij B. Johannis in McC*** 
1 


VI. 


Elenchi content. $2 "Tox, 21. Spicil. 
Valle-Carnotenficcum Monafterio $. Qu uimini Bellovac. — 367 
Deferipfit R. P. Robertus de Gynes. 
MCCXXX- XX XIX. ConconD1A inita inter Petrum Archiepifcopam Roto- 
VII. mag. & Canonicos S. Mellonis Pontifarenfis, 370 
| Ex veteri membrana D. d' Herowval. 
Mccoxivi. XL. LirrggA perquas Rex S$. Ludovicus dedit fratri fuo 
Carolo Andegaviam & Cenomaniam , . 372 
Eruit idem. 


MccLxx. XLI. Lisrz&TATES & Confuetudines ville Ricomago conce(fe 


ab Alfonfo Comite Pictavenfi fratre S. Ludovici , qua anti- 
quarum Legum & Confíuetudinum Arverniz locum te- 
nent, ; 373 
Eruit sdem. | 
MccLxx- XIII. Nicoraus Papa III. fcribit ad Philipsum III. Regem 


* VIII. Francorum fe Papam electum, 381 

| Idem erust. 
Mcccxv. XLIII. Manuunuissio fervis Regni Franciz à Ludovico X. con- 
ceffa , 385 

Idem eruit. 

Eadem Manumiffio confirmatur , . 387 
Mcccxvi XLIV. anra: XXII. fe ad Summum Dontificatum evectum 
fcribit Carolo Marchez Comiti , 388 


Eruit idem D. d' Herowval. s 
Mccexxi1 XLV. OmnpinNATIO0 Caroli IV. Regis Franc. pro expenfis do- 
mus Reginz uxoris fuz , mE 391 
Idem eruit. | 
MCCCXL- XLVI. CrgMaN TIS Papz VI. contra adulteratores moneta- 
VI. fum, 392 
Idem eruit, | | | 
Mcecc- vELVII. ManriNus Papa V. gratias agit Regi Franc. de Orato- 


SEM ribus ad fe miffis, 394. 
Jdem erint. | | | 

Idem ejufdem argumenti , 395 

Mcccc- XLVIII. MzpiA propofita ad Ecclefie pacem & concordiam 
XLVII. ineundam, 396 


Ex chartis D. d' Heronval., 
Mcccc- XLIX. Lupovico Delphini patrus Carolus VII. Franco- 
LIX, rum Regi nuntiat fibi natum filium, 402 
Regis refponfio ad prafatas litteras , 403 
I dem eruit. 
Mcccc- — L. Rex Ludovieus XI. ordinat publicas fupplicationes in Ec- 


LXXXII. clefia S. Dionyfij | 'abidens, | 


Idem eguit. 


Elenchus content: 3n. Tom. 11. Sptail. 
| CHuRONICON 


Gumimiui pE NaAwct Monachi S. Dionyfij in Francia Ord. 
$. Benedi&ti , ab anno Mccxt11, ad McCc, 40f 
Ex M.S. codice S. Germani À Pratis, | 
Continuatio duplex ejufdem Chronici à duobus Monachis iti- 
dem Dionyfianis , ab anno Mccc. ad Mcccrx vir. 
Ex eedem M.S. : 


jene fene fea ofeafea i ofeafe fefe fea fae 
SVMMA PRIVILEGII. 
HartsTIANISsIMI Francorum Regis LUDOVICI 


XIV. Pivilegio die 1v, Junij mpcrxix. conceffo, : 


& ejufdem anni ejufdémque menfis die vr. in Typogra- 
phiz Parifienífis Codicem relato , cautum eft , ut Con- 


gregationis S. Mauri R. P. Superior Generalis librum, 


cui tituluseft, Z7ezerum Scriptorum Spicilecium , in plura 
volumina diftributum , per quem maluerit Typogra. 
phum , neve alius citra ejus confenfum , edat : uti ube- 
rius Diploma ipfum explicat. | 


Idem Superior Generalis facultatem dedit V'idue Caroli 
Savreux Bibliopole Pariftenfis , imprimendi T'omum unde- 
cimum Spicilegij Veterum Scriptorum , die 4. Novembris 
^ JÓ71. | S 


? ai 


«X 


4t e. Z.VYs.» poer e Ru Rh dA 


COLLECTIO ANTIQUA 


CANONUM 
POENITENTIALIV M. 


INCIPIT DE UTILITA TE 
penitentiz , & quomodo credendum fit de 
remifhone peccatorum 2 ponnicentiam , 
cum przfatione Operis fubfequentis. 


X CEPTO Baptifmatis mu- 
nere, quod contra peccatum 
originale donatum eft, unde in- 
ee hominis renovatio, in qua 
folvitur omnis reatus & inge- 


UA 


"3 »À-— 


) xtatis, quantalibet prz polleat 
s foccunditate juftitiz, fine remif- 

fione peccatorum non agitur,quoniam Filij Dei quam- 
diu mortaliter vivunt , cum morte confligunt ; & fic 
Spiritu Dei excitantur , & tamquam Filij Dei profi 
aunt ad Deum, ut etiam fpiritu fuo adgravante corru- 
ibili corpore tamquam Filij hominis in quibufdam 
anis motibus deficiunt ad fe ipíos., & ideo pec- 


Tom XL — ,. ^ A 


| neratus & additus, * etiam ce- » ugufrin. 
| tera vita jam ratione utentis Enchirid.ad 


— 


2 Collectio antiqua 


Intereft quidem quantum ; neque enim quia pecca: 
tum eft omne crimen , ideo crimen etiam omne pecca- 
tum, Itaque fanctorum hominum vitam , quamdiu in 
hac morte vivitur, inveniri poffe dicimus fine crimi- 


ne, unde Apoftolus eligendum dicit Epifcopum, fi 


Ioban. 1. 
I. 8. 


P[Al. 37. 
1o. 


* Auguftini 
ibid. wt (u- 
pr^, c. 83. 


quis fine crimine eft. Peccatum autem fi dixerimus quia 


mon babemus , ait alius Apoftolus, o; —— 


€f veritas in nobis non eff. Sed neque de ipfis crimini. 
bus quamlibet p nx in fan&a Ecclefia remittendis 
Dei mifericordia defperanda eft agentibus pceniten- 
tiam fecundüm modum cujufcumque peccati. In ac- 
tione autem poenitentiz , ubi tale commiffum eft pec. 
catum ut is qui commifit à Chrifti etiam corpore 
feparetur , non tam confideranda eft meníura tempo- 
ris quàm doloris. Cor enim contritum & humilia. 
tum Deus non fpernit. Verüm quia plerumque do- 
loralterius cordis occultus eft alteri, nec in aliorum 
notitiam per verba vel;quzcumque alia figna pro- 
cedit, cüm fit coram illo cui dicitur: 'Gemitss menus à te 
non eff ab[conditus : re&& conítituuntur ab his.qui Ec- 
clefiis prafunt tempora poenitentiz , ut fatisfiat etiam 
Ecclefix, in qua remittuntur ipía peccata. Extra eam 
quippe non reniittuntur. | 


Ergo cüm tanta eft plaga peccati atque impetus 


morbi, ut medicamenta corporis & íanguinis Do- 
mini differenda fint au&oritate Antiítlitis , debet fe 
quifque ab altario removere ad agendam poenitentiam, 
& eadem auc&oritate reconcilian, Hoc eft enim in- 
digné accipere corpus & fanguinem Domini , fi eo 
tempoxe accipiat,quo debet agere poenitentiam.* Nam 
& ipía poemtentia quando cauía digna eft , ut fe- 
cundüm morem Ecclefix agatur, plerumque infirmi. 
tate non agitur, quia & pudor eft timor difplicendi, 
dum plus dele&at hominum exiftimatio quàm jufti- 
tia, qua fe quifque humiliat poenitendo. Unde non 
folüm. cüm agitur poenitentia , veràm etiam ut aga- 
tur, Dei mifericordia neceffaria elt ; alioquin non di. 
ceret Apoftolus de quibufdam: IV'e forze det illis Deus 


e NS "EH 
^ 


'-* V A4. Bd Pf, (0 47/4 cj 


el at KM 


Canonum pomitentialium. (3 
penitentiam. Et ut Petrus amare fleret , przmifit 
Evancelifta, & ait : Rej/fexit eum Dominus. 

Judicet ergo feipfum homo voluntate dum poteft, 
& mores convertat in melius, ne cüm jam non pote- 
rit , etiam prater voluntatem à Domino judicetur , & 
cüm in fe protulerit feveriffimz medicinz , fed tamen 
medicinz fententiam , weniat ad Antiflites per quos 
illi in Ecclefia claves miniftrantur, & tamquam bo. 
nus jam incipiens effe filius, maternorum membro- 
rum ordine cuftodito , à cda dicar Sacramentorum 
accipiat fatisfactionis fuz modum , & in offerendo fa- 
crificio contribulati cordis devotus & fupplex : id ta- 
men agat quod non folüm ipfi profit ad recipiendam 
falutem , fed etiam ceteris ad exemplum ; ut fipec- 
catum ejus non folüm in gravi ejus malo , fed etiam 
in tanto fcandalo aliorum eft, atque hoc expedire 
utilitau Ecclefiz videtur Antifliti , in notitia mul. 


21. Timot. 
2. 1f. 


Lttt4 12.61. 


torum, vel etiam totius plebis, agere poenitentiam non 


recufet , non refiftat , non letali & mortiferz plagz 
per pudorem addat tumorem. Meminerit femper quia 
Dema [mperbis refifit , bumilibus autem. dat gratiam. 
Quid enim eft infelicius , quid perverfius quàm de 


IAc. 4. 6. 


ipfo vulnere quod latere non poteft non erubeícere, . 


& de ligatura plus erubefcere ? pi | 
Nemo arbitretur propterea fe confilium falubre 
hujus poenitentiz debere contemnere , quia multos 
forté advertit, & novit ad Sacramenta Altaris acce- 
dere , quorum talia crimina non i iin Mula 
enim corriguntur , ut Petrus , multi tolerantur ut qe- 
das, multi nefciuntur donec veniat Dominus & illu- 
minet abfícondita tenebrarum &  manifeftet cogita. 
tiones cordis, Nam plerique. propterea volunt alios 
accuíare , quia fe per illos cupiunt excufare. Plerique 
autem boni Chriftiani propterea tacent & fufferunt 
aliorum peccata quz noverunt , quia documentis fzpe 
deferuntur , ut ea quz ipfi fciunt Judicibus Ecclefiafti- 
cis probare poffint ; quamvis enim vera fint quzdam, 
non tamen judici facilé credenda funr , r* certis in- 
1 


4. Collectio antiqua 
diciis demonítrentur. Nos veró à communione quem- 
quam prohibere non poffumus , quamvis hzc prohi. 


bitio nondum fit mortalis, fed medicinalis , nifi aut 


fponte confeffüm , aut aliquo fzculari five Ecclefiafti- 
co judicio accufatum atque convidum. Quis enim fi- 
bi utrumque audet affumere , ut cuiquam ipfe fit & 
accufator & judex? Nonenim temeré & quomiodoli. 
bet, fed per judicium ab Ecclefiz communione fepa- 
randi funt mali, ut fi per judicium auferri non pof- 
funt, tolerentur potiüs sf an palea cum tritico iue 
ad ultimum ventilabrum ; velut pifces mali cum bonis 
uíque ad fegregationem quz futura eft inlittore, hoc 
eft, in finem fzculi. 

Pleriqüe autem attendunt multos etiam in ipfis ho- 
noribus Ecclefiafticis Przpofitorum & Miniftrorum 
non congruenter vivere fermonibus & Sacramentus, 
qua per eos populis miniftrantur. O miferos homines: 
qui hos intuendo Chriftum oblivifcuntur , qui & 
tanto ante pradixit , utlegi Dei potiüs obtemperetur 

| quàm imitandi videantur illi, qui ea qua dicunt non 
faciunt, & traditorem fuum tolerans ufque in finem, 
etiam ad evangelizandum cum ceteris mifit. Quifnam 
hominum erit, qui fibi manendum exiftimet in itine- 
re , cüm viderit milliaria lapidea litteris plena viam 


4. * & am. docere &. * non ambulare ? | : 


bulare. , 


Fortaffe alius dicat: Ego jam baptizatusin Chrifto, 
à quo mihi omnia peccata praterita dimiffa funt , vi- 
lis factus fum nimisiterans vias meas , & canis horribilis 
oculis Domini converfus ad vomitum fuum: quo abibo 
à Spirituejus, & à facieejusquo fugiam » Quo, fra- 
ter, nift ad ejus mifericordiam poenitendo , cujus po- 
te(tatem peccando contempfíeras? Nemo enim rece 
fugit ab illo nifi ad illum , ab ejus feveritate ad ejus 
bonitatem. Quis enim locus te excipiet fugientem, 
ubi ejus prefentia te non inveniat ? Si aícenderis in 
ccelum, ibi eft ; fi defcenderis in infernum,adeft. Reci. 
pe ergo pennas tuas in dire&um & habita in fpe. in 
extrema hujus feculi, Etenim illuc manus fua. de- 


' Vg. 28 p» v. |. e. 


Canonum penitentialium. [ 
ducet te , & perducet te dextera fua. Quidquidenim 
feceris, quaecumque peccaveris , adhuc in hac vita es, 
unde te omnino fi fanare nollet , auferret. Cur ergo 
ignoras quia: Patientia Dei ad penitentiam 1e adducit? 
Qui enim clamando non tibi perfuafit ut non recede- 
res, parcendo clamat ut redeas. Sednon fufficit mo- 
res in melius commutare, & à fa&is malis recedere; 
nifi etiam de his qua facta funt fatisfiat Domino per 
poenitenciz dolorem , per humilitatis p , per 
contriti cordis facrificium , cooperantibus eleemofy- 
pis: Jeari mifericordes , quoniam ipfi miferebitur Deus. 
Non enim didum eft ut tantüm abítineamus à pecca- 
tis, led & de preteritis, inquit , deprecare Dominum ut 
tibi dimittantur. | | 

Oportet igitur ad poenitentiam accedere cum om- 
ni fiducia, & ex fide credere indubitanter poenitentia 
aboleri poffe peccata , etiam fi ultimo vitz fpiritu ad- 
mifforum poeniteat, & publica lamentatione peccata 
prodantur ; quia propofitum Dei , qui decrevit falvare 
quod perierat, ftat immobile; & ideó quia voluntas 
ejus non mutatur , five emendatione vita fi tempus 
conceditur , five fupplici confeffione fi continuó vita 
exceditur, venia peccatorum fideliter przfumatur ab 
illo, qui sen vult mortem peccatoris , [ed ut convertatur 
à perditione paenitendo , & falvatus miferatione Do- 
mini vivat, Sed fac incertum effe utrum ignofcat 
Deus, quid perdit homo cum fupplicat Deo, qui fa. 
lucem perdere non dubitavit càm offenderet Deum? 

uis enim certus eft etiam quód Imperator ignofcat? 
Et tamen pecunia funditur , maria tranfeuntur ,pre- 
cellarum incerta fubeuntur , & ut mors vitetur pene 
mors ipía füfcipitur. Supplicatur dein per homines ho- 
mini, Sine dubitatione fiunt ifta, cüm fit dubium quo 


Luca 6.36. 


Eccli. 21.1. 


fine proveniant* : & tamen certiores funt claves Ec. f. * prima 
clefiz quàm corda Regum , quibus clavibus quod. vesiavt 


cumque in terra folvitur , etiam in czlo folutum pro- 
mittitur : & multo efthoneftior humilitas quá fe quif- 
que humiliat Ecclefiz Dei , & labor minor imponitur, 
À 1j 


6 Colleffio antiqua. 
& nullo temporalis mortis periculo mors aterna vi- 
tatur. 

Hzc di&a funt de publica fatisfactione, quá quif- 
que humiliando fe non folüm coram Deo , fed etiam 
.€oram Ecclefia , quz habet claves regni cz lorum, in 

ua fit remiffio peccatorum ad arbitrium Antiftitis, 
eb debet.Sed & fecreta fatisfa&tione folvi mor- 
talia crimina non negamus , fed mutato priüs fa- 
culari habitu, & indefefTo Religionis ftudio per vita 
corre&ionem, & jugi immo perpetuo lu&u miferan- 
te Deo, ita dumtaxat ,ut contraria pro his qua poc- 
nitet agat. 

De quotidianis autem levibüfque | susp , fine 
quibus hec vita non ducitur , quotidiana fidelium 
oratio fatisfacit. Eorum eft enim dicere: Parer noffer 
qui es in celis , qui jam cali Patre regenerati funt ex 
aqua & fpiritu : delet omninó hzc oratio Dominica 
quotidiana peccata , delet & illa à quibus vita fide- 
lium etiam fcelerat& gefta, fed poenitendo in melius 
mutata difcedit. Si quemadmodum veraciter dicitur : 
Dimitte nobis debita nofra , quoniam non defunt qua 
dimittantur ; ita veraciter dicatur: Sieut (^ nos dimitti- 
mus debitoribus noffris , id eft fiat quod dicitur, quia & 
ipfa eleemofyna eft veniam homini po 
ac per hoc ad omnia quz utili mifericordia funt , va- 
let quod Dominus ait : Date eleemofynam , € ecce om- 
nia munda funt vobis. Non folüm ergo qui dat efu- 


rienti cibum , fitienti potum , nudo veftimentum , pe- 


regrinanti hofpitium , fugienti latibulum , zgro vel 
inclufo vifitationem , captivo redemptionem , debili 
fubvectionem , czco dedu&ionem, trifti confolatio- 
nem, non fano medelam , erranti viam , deliberanti 
confilium , & quodcumque neceffarium eft indigenti 
verüm etiam qui dat veniam peccanti , eleemofynam 
dat, & quiemendat verbere in quem poteftas datur, 
vel coercet aliquà difciplinà , &' tamen peccatum 
ejus , quod ab illo lzíus aut offenfus eft dimittit ex 
corde , vel orat ut ei dimittatur , non folüm in eo quod 


Bf ae 


Canonum penitentialium. 7 
dimittit atque orat, verüm etiam in eo quod corri. 
pit, & aliqua emendatoriá poená. ple&it , eleemofy- 
nam dat, quia mifericordiam przftat. Multa enim bo- 
na przítantur invitis , quando eorum confülitur utili. 
tati non voluntati. | 

Multa itaque funt genera eleemofynarum, qua cüm 
facimus , adjuvamur , ut dimittantur noftra peccata. 
Sed ea nihil eft majus, qua ex: corde dimittimus quod 
in nos quifque peccavit, Quifquis autem roganti & 
peccanti , five poenitenti ex corde non dimittit , nullo 
modo zítimet à Domino íua peccata dimitti. Qux 
fint autem levia quz gravia peccata , non humano fed 
divino funt peníanda judicio, Videmus enim quedam 
ab [Am quoque Apoftolis ignofcendo fuiffe conceffa, 
quale illud eft quod venerabilis Paulus conjugibus ait: 
ANolite fraudare invicem , nifi ex confenfm ad. tempue , wt 
vacetis orationi , C iterum revertimini in idipfum , ne ten- 
detvo$ Satamas propter incottinentiam. vefiram. Quod 
putari poffet non effe peccatum , miíceri fcilicet con- 
jugi , non filiorum procreandorum cauía , quod bo- 
num eft nuptiale, fed carnalis etiam voluptatis , ut 
fornicationis five adulterij , five cujufquam alterius 
immunditiz mortiferum malum , quod turpe eft etiam 
dicere ; quó poteft tentante Satana libido pertrahe- 
re incontinentem , devitet infirmitas. Poflet ergo , 
ut dixi , hoc putari non effe peccatum , nifi addi- 
diffet : Hoc astem dico fecundüm veniam , non fecun- 
dim imperism. Quis autem jam neget efle pecca. 
tum , cüm dari veniam facientibus Apoítolica au&tori- 
tas fateatur. Tale quiddam eft , ubi dicit : Zem 4sidem 
emninó delitlum ef , quia judicia. habetis vobifcum. Quare 
sen magis iniquitatem patimini: qnare non potius frauda- 
muni? Dt ad illud redeatur quod Dominus ait.: Sz qw 
volnerit tmnicam tuam tollere , € judicio tecum contendere, 
dimitte illi € pallium. Et alio loco: Qs aufert qu2 tua 
fent , tne. repetas. Prohibuit itaque fuos Apoftolos de 
ízcularibus rebus cum aliis habere judicium , quod. di- 
citeffe deli&um ; & tamen cüm finit in Ecclefia talia 


I. Cer. 7. f. 


1bid. 


I. Cer. 7. 5. 


Matt. j. 49. 


Iw:4 6.59. 


$ Collecfto antiqua. 
judicia finiri inter fratres fratribus judicantibus , ex- 
tra Ecclefiam veró terribiliter vetat, manifeftum eft 
etiam hic , quód fecundüm veniam concedatur in- 
firmis. 
s 4ug., Muntautem quaedam qua leviffima putarentur , nifi 
. fim.ubifa- in Scripturis demonftrarentur opinione graviora. 


PÀ^^7* Quis enim dicentem fratri fuo fatue, reum gehennz 


putaret, nifi Veritas diceret ? Aut quis xftimaret quàm 
magnum peccatum fit diesobfervare & menfes & an- 


nos & tempora, ficut obfervant iy certisdiebus , five - 


menfibus , five annis volunt vel nolunt aliquid in- 
choare, eo quód fecundüm vanas do&rinas hominum 

faufta vel infaufta zcftiment tempora , nifi — 

nem ex timore Apoltoli perfaremus , qui talibus ait ; 

Galat. 4.1. Z'imeo vos ne forté- fene cau[a laboraverim invobis? Quàm 
multa funtalia peccata, five in loquendo de rebus & 

negotiis alienis, quz non ad te pertinent , five in vanis 

Eccli.s1.43. cachinnationibus , cüm fcriptum fit z Stuitus in rifu 
exaltat vocem fuam 5 fapiens autem vix tacité ridebit: 

five in ipfis efcis, quz ad neceffitatem fuftendanda hu- 

jus vitz przparantur , avidior atque immoderatior ap- 

petitus; five in emendis & vendendis rebus caritatis & 

vilitatis vota perverfa. Propter bzcatque hujufcemo- 

di peccata , & alia licet minora his qua fiunt, verbo- 

rum & cogitationum offenfionibus , Apoftolo Jacobo 

Iatoli 5. ». COnfitente ac dicente : Zs multis enim offendimus omnes 5 
oportet quotidie crebróque oremus ad Dominum at. 

que dicamus: Dimitte nobis debita noffra ; nec in eo quod 

fequitur mentiamur: Sicut €- nos dimittimus debitoribus 

nofri. Pro quibus etiam facrificia eleemofynarum & 
jejuniorum quifque pro fuis viribus offerre non ceffet. 
Ceterum pro illis peccatis quz legis decalogus con- 

t. Cor.6. 9. tinet, & de quibus Apoftolus ait : Qsoniem qui talia 
agunt , regnum Dei non pofrzdebsnt ; illa actio poeniten- 

cia fubeunda eft ,in qua majorem infe quiíque feveri- 

: -*excre- tatem debeat * exercere , utá fe ipfo judicatus non ju- 
dicetur à Domino. Quz a&io poenitentiz tunc erit 
perfecta & Deo acceptabilis , fi afcenderit homo ad. 

verfum 


T [IN — R& 


- FX [dd l'a 4^ «s de 


, 


2; 4) 


" Canonum penitentialium. 

verfum fe tribunal mentis fux , & confítituerit fe ante 
faciem fuam , ne hoc ci poftea fiat ficut comminatur 
Deus peccatori, Átque ita conílituto in corde judicio 
adfit accufatrix cogitatio , teftis conícientia , carnifex 
timor , deinde fanguis anima: confitentis per lacry- 
mas profluat. Poftremó ab ipía mente talis fententia 
proferatur, ut fe indignum homo judicet participatione 
Corporis & fanguinis Domini. Verfetur ante oculos 
imago futuri judicij , ut.cüm alij accedunr ad altare 
Dei, quo ipfe non accedit, cogitet quàm fit contre- 
mifcenda illa poena , qua percipientibus alijs vitam 
eternam , alij in mortem przcipitantur azternam. 

Meníuram autem temporis in agenda poenitentia, 
idcirco non fatis attente prafigunt Canones pro uno 
quoque crimine , fed magis in arbitrio Anriftitis re- 
linquendum ftatuunt , quia apud Deum non tam va. 
let menfura temporis quàm doloris, nec ab(tinentia 
tantüm ciborum , fed mortificatio potiüs vitiorum. 
Propter quod tempora poenitentiz fide & converfa- 
tione poenitentum adbrevianda przcipiunt, & negli- 
gentia protelanda. Extant tamen pro quibusdam cul. 
pis modi poenitentia impofiti , juxta quos cetera per- 
pendendx funt culpz , cüm fit facilé per eofdem mo. 
dos vindi&am & cenfuram Canonum zfítimare. 

Librum autem quem de corpore Canonum excerpfi- pivifo o. 
mus, cuique hocopus quafi przfationem pra ponimus , tius O peris. 
in tribus libellis dividi placuit , quó faciliàs ledor quod 
quzritinveniat. Et primus quidem libellus continet ea 
qua funt de poenitentia & poenitentibus, criminibus 
atque judicijs. Secundus maxime de accufatis & accu- 
fatoribus , Judicibus ac teftibus, cum cereris ad hzc 
pertinentibus Ecclefiafticis regulis. Tertius de facris 
ordinibus vel qui promovendi funt ad. Clerum , quive 
removendi à Clero , & de regulisac privilegijs omnium 
Clericorum & Przfulum. In quibus fi quifquam ali. 
quid invenit de talibus Concilijs, qua aut defpicien- 
da , aut non recipienda judicat, ignofcat paupertati 
Íenfus noftri. Nos tamen dignum putamus.plurimo- 

Tome XI. 


10 . Canonum penttenttalium 

rum fententiam fingulorum fufpicionibus praferen- 
dam, & in quibufcumque rebus generalium Concilio- 
rum aucoritatem non habemus, — earum Syno- 
dorum quz per fingulas provincias 

proprium noftrum fequendum fenfum, Denique ipfa 
- facra & generalia Canonum decreta pracipiunt , ut 
bis in anno per fingulas provincias Epifcoporum cele- 
bretur Concilium , & plenariam Synodum dicunt effe 
ubi cum fuis dicecefaneis Metropolitanus fuerit Epif- 
copus. Cüm ergo ita fpecialia Concilia ex generalium 
auctoritate fiant, ds nullum poffe de eorum ali- 
quid improbare ftatutis , nifi eum qui apertis indicijs 
pas convincere eos aliqua contra fidem aut mores 

onos conftituiffe. | 


Explicit praefatio. | 


INCIPIUNT CAPITULA 
Libri primi. 


I. r àd veg ultima penitentia deneganda. 
II. Quod bis qui necelfftate mortis erp pe- 
nitentiam fimul € Viaticum petunt : C de bis qai ob- 


mate[cunt antequam ad. eos Sacerdos daturus paniten- 
tiam accedat. 

I 1I. Quod oporteat eum qui pro illicitis veniam pofcit , 
etiam à multis licitis abflinere. 

I V. Quid panitenti nula Iucra negotiationis exercere 
conveniat. | 

V. Qmd ad militiam [ecularem pof penitentiam redire 
non liceat. 

V I. Quód adolefcens fi nraente quecumque periculo peni- 
tentiam ee[rt , C non fe continet , uxoris potcf? remedro 
fullineri , quou(2ue polt adipifci continentiee fatusm 
per temporis maturitatem. Ceteri tamen panitentes & 
conjugij) debent contineri. 

US - De bis q8i pof penitentiam babitum [ecularempre- 

smant. 


Gaz funt quàm -. 


y o» — kr oT 


| capitula Libri primi. Hu 

VIII. Quid 4sibusdam penitentibus prifina reddantur 

— conjsgia propter juvenilem etatem , quibusdam verà 
interdicanttr conjugia 5 (9: quód becá viris velà femi- 
nij gniformiter obfervari debeam. 

IX. Je bis qui penitentiam minimà fervaverint. 

X. Qualiter majores paenitentiam accipiant , que mi- 
noribai faciló non committenda eff. : | 

XI. Prpenitentie tempora juxta qualitatem peccati dif- 
cernantur. | 

XII. Ztem in eodem ex Concilio Mffricatio. cap. xxiv. 

XIII, Ex Concilio zJrelatenfe fecundo. 

XIV. De remedio panitentie € quód abfolntio peniten- 
igm per mansum impofstionem Epifcoporum .fupplica- 
tionibg5 fíat , propter quod nece[Je eff ut reatus peccato. 
ram ante gltimum diem Sacerdetali fupplicatione falva- 

tur , etiam fi periculo mortis urgente latim poff acceptio- 
nem penitentie C reconciliatio fubíequatur. 

X V. De bis qui pro diverfis erratis paenitentiam ferven- 
fer exegerunt. | | 

XVI. Ex Concilio Cartaginis. 

XVII. Zzem ex eodem Concilio cap. vxxxviit, . 

XVIII. De bis qui communionem tempore mortis expof- 
eunt , at f defperatus C confecutus communionem iterum 
cenvalszerit. 

XIX. Depanitentibus ,ut à Presbyteris nonreconcilien- 

tsr nifi precipiente Epifcopo. : 

X X. Itemex Concilio Cartaginis de eadem re. 

XX. De tempore remifionis penitentum. | 

XXII. 77: panitentes ab aliis Epifcopis vel. Presbyteris 
202 recipiantur , nec alibi communicentur , nifs in ipfis - 
locis ubi fuerint exclufs. | 

XXIII. De panitentibss [ubitó mortuis , ut oblationes eo- 

. Tg non recipiantur, 

XXIV. De pauitentibus tranfarefforibus. Ex. Concilio 
Toletato , cap. vit. 

XX V. Vt Presbyteri & Diaconi in graviore convitti , 
mans; impofitionem tamquam Laici in aqua | fufci- 
pi4nt. IJ | 

| B ij 


12 Canonum panitentialium 

XXVI. Ex Concilio Mdrelatenfe , cap. xxvi. . "s 

XXVII. Quod Presbyteri aut Diaconi fs in aliqmo crimi- 
ne prolapfi fuerint , non pofEnt per manus impofftienem 
penitentie remedium confeqai. 

XXVIII. De bis qui in diverfis canfis. gentilitatis ritui 
aliquid peregerunt. 

XXIX. De Lapfi. Ex Contilie Niceno, cap. x1. 


XXX. De bis qui abrengnciaverunt , &- iterumad fe. 


culum funt reverf. 

XXXI. De Catbolicis in bereftm tranfeuntibus f£ ve- 
vertantur. | 

XXXII. Ztemex Concilio Mgatenfe deeademre. 

XXXIII. Quod bi qui ad iterationis baptifmum vel vi, 
vel timore coatli animos inclinaverint , penitentie fent 
fublevandi remedio , ita ut fenibus etatis periculorum 
quoque egritadinum,ceterar&mqne necefttaium babea- 
?ur follicita confideratione refpetins. 

XXXIV. Qsid Adrrianorum Clerici nen fint fu[cipiendi in 
fuis offscijs , qpamvis eorum baptif/mum , qgod Catboli- 
cum conffat , infirmet Ecclefiae 

XXXV. Ztern de eadem re. Ex epiffola ad Rufum ci- ad 
Eufebium Epifcopos , cap. 11v. | 

XXXVI. De Epifcopis qui bereticos vel pagenos bere- 
des inffiteunt. 

XXXVII. Non debere in leercfá permenentes. | 

XXXV IIL De hereticis ff in mortis difcrimine conver- 
tantur, | 

(XXXIX. De bit quicompulf funt terrore ut hereticis com. 
municarent , [s [e ab hereticis faperaro volgerint , ut ah 
Ectlefta Catholica fufcipiantur. — 

L. Qnuódomnis cujmslibet ordinis Clericus, qsi Ca- 
tholicam deferens heretice fe commaunioni mi[/cuerit, fi 
«d Ecclefiam rever[us fuerit , in eogradu quo eret fine 
promotione permaneat. | a - 

XLI. Debisqai cum bareticisnuptiarum copulem jun- 
| gunt. | mE I 
X LIIL. 4b beriticis ealogiar accipere non debere. 

XLIII. De Epifcopis , vlisesiin ordinibai , ui fa- 


"a "»p fev E: d t£ - T- - 


capitula Libri primi. 12 
crofantia myfleria contre(dant , placuit ab. mxoribus 
abflinere. | 

XLIV. Debis quiad benorem Presbyteri fne examina- 
tione provetli fant. 

X L V. De Presbyteris qui uxores acceperant , vel for- 
gicati funt. 

XLV I. De Diaconibas. 

XLVII. De Diaconibus , f& ante benorem peccare pro- 
bantur. | 

XLVIII. De Menachis C Virginibus propofitum. uon 
fervantibts..- 

XLIX. 2e fabintroduHlis mulieribus. 

L. De Clericis &» Monachis noumanentilss in fuo 

Propoftto. 

Ll. JDeCiricis qni [untin ptocbis , Monaferijr at- 
qse Martyrijs , qui (ub potefate Epifcoporàm sui 
cuju/que civitatis exifunt..— | 

LII. DePirgzinibu: vel Manachis. E 

LIII. Debit quifornicantur irrationabiliter , id cf , qui 
mifcentar. pecaribus , vel fiqui cum propinquis jungsn- 
far, 4st cum ma[culis bolluuntar. | | 

LIV. De his qui in pecudes , vel inmafculos , eel olim 
palati /unt , ant batlenus boc vitio tabefcum.- | 

L V. De bis qui adalterae babens uxores , vel fui 

adalteri comprobantar. 

LVI. Debis qni partus (nos ex fornicatione diverfis no- 
dis interimnnt.- 

LVII. De bis qni Virginum corruptienibus coufcij fant.— 

LVIII. 7t azatalitia vel naptie is. Quadrage/ma won 

nt. | 

L [x Vi in Chriflianaranm neu [alterar usptjs.. 

L X. Deparentibus qui fidem (bonfaliormm frangunt. 

LXI. Qualiter [ponfus & fpanfa beuedicantur , C de 
caffimonia eorum tempore nuptiarum. 

LXII. Qsid aliad fét uxor , alind concubina » uec erret 
quifquis filiam (nam in matrimonium concubinam ba- 
benti tradid:rit. 

LXIII. Quid zen fit cenjacij daplicatio, quando ancils. 

B 1 


— 


^l. * volue- 


1£ .... Canonum panitenttalium 
relitià uxor a[fumitur. ES 


L XIV. Quid debeant femine , que captis viris napfe-.— 


rant , aliis regre[Zs de captivitate viris prioribus cops 
lari , ut quod fuum ef) unusqui/que recipiat. 

L X V. Quid nen probetur effe culpabilis , qui uxorem 
capti in matrimonium videtur efe fortitus. 

LXVI. 7t ffviri de captivitate reverfi intemperantia 
uxorum offenjs non fuerint Cj noluerint " eae in conjugium 
recipere , liberam babeant facultatem. | 

LXVII. 7:7 ff malieres ad priores maritos redire noluc- 
rint , velut impie Ecclefiaflica communione privande 


fent. 
LXVIII. Quod non liceat alterius [pon[am ad matrimong 


jura fortiri. 

LXIX. De Raptoribus. 

LXX. Debis quirapium puelae. 

LXXI. De defponfatis puellis e& ab alijs raptis. 

LXXII. De raptorióus f£ ad Ecclefam confugerint. 

LXXIII. Quod bi qui intercedente repudio divortium per- 
tulerunt , fi fe alijs junxerint nuptiis , adulteri fue. 

LXXIV. De bis quimxores , aut que viros dimittunt , wu? 
fsc maneant. | 007 

LXXV. Defeminis que relilis viris fuis alijs nubunz. 

LXXVI. De feminis que adulteros relinquunt , & alijs 
nasbunt. 

LXXVII. De fecularibus , nt fene judicio Epifcopi cal- 
pabiles conjuges non relinquant. 

LXXVIII. De multinubis. 

LXXIX. De irginibus fecularibus fi mesbaverint. 

LXXX. De bigamis. | 

LXXXI. De eo quitixorem babet , f concabinam babue- 
rit, tit non communicet. | 

LXXXII. Deco quiuxorem babeni f epis mechatur. 

LXXXIII. De viris conjugatis poffea in adulterio lapfis. 

 LXXXIV. Qui viri cum adulteris uxoribus non conve- 

niant. ; | 

LXXXV. Demulieribut que lenocinium fecerint. 

LXXXVI. Defeminis ge con[cijs maritis adulterant. 


-» 2.4) 7.2. 


capitula Libri primi. c ly 
LXXXVII. De fidelibus inconjugatis ff cum Indea vel 
entili mecbavverint. 


XVII. Ex Cencilio Bracarenfe , vel *  Lucenfis, » uuiduf 
. vcl Lucen- 


tap, LXXV". f 
LXXXIX. De bis que duobus fratribus nupferint , vel cg 


qui daas [erores 8xores acceperint. 
X C. Deinceflis ut quamdiu in [celere funt inter Catbe- 
cumenoi habeantur". 
X CL Dehiís qui proximis fais fe copslant , ut à comms- 
nione Chrifli feparentur. 
X CIL. Deinceffis conjugijs. 
XCIII Gregorius fantiifmus ac Beatifimni Papa, di- 
Xit , (4p. XXIII. 
XCIV. Dehis qui divinatione: expetunt. 
X CV. Dedmini: e fertilegis. 
XCVI De e» quód non liceat Chriffianis obfervationes 
*dliver[as attendere. | mE 
XCVII ExConcilio quo fupra. | 
XCVIII £x Cencilie quo fupra. 
XCIX, Ex Concilio Cartaginenfe. | 2 
C. Dti qui partus fuos ex fornicatione diverfis 
modit interimunt. | 
Cl. Debemicidijs. - 
C LI Deis quinon fponte bomicidium commiferant. 
C IIL $i Domina per zelum ancillam occiderit. 
CIV. Siqaitumque per maleficium bominem interfecerlt. 
C V. ExConcilie Bracaren[e , cap. v1. | 
C VI, Ex Concilio Agatenfe , cap. Xxxv. 
CVII. Ex Concilio pro fupra. 
CVIII. De fervis qui ad Ecclefram confugerint , ut pofe 
jaramentum exire nolentes occupare. 
CIX. Difidentes Epifcopos , fi non timor Dei, Synodus 
reconciliet. | 
C X. Debisqaiper odium ad pacem non revertuntur. 
CXL De his qui Sacramento ff obligant 7€ ad f4cem 


redeant. 
CXII. 77 oblationes fratrum. difcordantium non reci- 


pientur. 


* Alias 


 *' alias. 1v. 


16 Canonum penitentialium 

CXIIL Caput tendere mulieri non litere. 

C XIV. Nefemine in cemiteriji pervigilent, 

C X V. De ultione nequiter judicantium. 

CXVI. 7t nuLsu: civium fefivitates majores in villa 
celebret. 

CXVII. De his qui ad Ecclefram tardids accedant, 

C y diss Il. De Laicis quibus temporibus communicare de- 

eant. | 

CXI X. De Laici qui in folemnitatibue ad civitatem 
non occurrunt. 

C X. X. De bis qui intrant in Ecclefam , €&- propter ni- 
miam Ixuriam [uam à Sacramento fe abffinent. 

CX XI. Denon permittendum imperare Religiofis. 

CXXIL Quod wfuram non [elim Clerici exicere non de- 
beant , fed nec Laici Chriffiani. | 


INCIPIUNT CAPITULA 
Libri fecundi. 


I. E conjuratione vel confpiratione, 

II. De delatoribus, | 

III. De accufatis & accu[atoribus. 

I V. Quod excommunicati ad accnfationem admitti mon 
debeant. | 

V. Quod fervi C liberti , pmnéi/gue infames perfonee non 

— debeant accafare. 

V I. Ft quiunum crimentnon probaverit , ad altersm ad- 
mitti non debeat. | 

VII. Qui ad teffimonium admittendi funt. 

VIII. De Epifcopo qui excommunitat eum, qui fbi foli 
crimen dicit effe confefum. 

I X. Fztnontemere qaemqnam commanione prive; EpiJ- 
copus. 

X. Debisqni in accn[ationem majoris natm veniunt ; € 
ut Epifcopum nulli criminofe liceat accufare. — 

XI. Debis qui merito facinorum fuorum ab Ecclefte con. 
gregatione peluntur. | | 

XII. De Presbyteris qui à proprijs corripiuntur. Epifco pis. 

XIII. 


capitula Libri fecundi. I 
XIII. $i quis Epifcopus ab/que tempore Synodi in crimi. 
ne detentus fuerit à duodecim Epifcopis audiatur. — 
XV. De diverfts ordinibus Ecclefee fervientibus , uz f 
quisin cau[am criminis incurrerit , €» abuuerit judicium 
Etdefaflieum , debeat. periclitari : € ut filij Sacerdo- 
- ism foetlacula [ecularia non adeant. 
X V. Vi quis Epifcopus accufatur, ad Primatem ip- 
fti provincie caufa deferatur. | 
X VI De Presbyteris vel Clericis accufatis. 
XVIL De accofato , vel accu[atore. 
XVIII Quicau/am fuam ad tranfmarina putaverie 4p- 
pelandam , in communione minimé fufcipiatur. 
X UX. Vtacu[atores de levibus caufis non audiantur ; de 
. €riminalibuy veró difeutiantur , inquo Epifcopus accu- 
fateri vice fe difcutiendum fciat. | 
X X. De acv(atoribus fratrum. 
XL Clerici arcafatores fratrum ad communionem reci. 
fi4ttar no ad Clerum. | | 
XXII. Nefae accu[atore legitimo quifpiam condemnetar, 
XXIIL Ejgc , qui frequenter litigat , € ad accufandum 
falis ef, ttfimonium nemo ab/48e gravi examine re- 
Cifiat, ! 
XXIV. De Epifcoporum aat Clericorum accu[atoribus, - 
XXV. D, falfis teffibus. | 
XXVI.Pisgay Epifcopus , vel infra pofitut , die Domi 
AI (tft audire prefumat. EMEN 
XXVII. Vt zufgu: Epifcopus pro judiciis munera accipiat. 
XXVIII Pt Epifcopus nullius caufam audiat abfque pra- 
fettía Clericorum fuorum. | 
XXIX. De difcretione can[aram, in quibus Sacerdotes. 
jadices feri poffunt. | | 
X X X. De contempta judicij. | | 
XXXI. Vtinter difcordes Epifcopos comprovinciales 4n- 
tifites audiant , quód fi damnatus appellaverit Roma- 
1am Pontificem , id obfervandum quod ipfe cenfgerir. 
XXXII. Ft nuZus accu[ati fedem ufurpet Epifcopi. 
XXXIII. De Clericis à communione fubmotis ab alijs non 
reciptendis Epifcopis. 
a ome xí : C 


P | Canonum penitentialsum 

XXXIV. De excommunicatis apud vicinos Epifcopos ag- 
diendis. | 

XXXV. Qyidnonopporteat Clericos babentes adverfas 
invicem negotia proprium Epi[copam relinquere , Cj ad 
fecularia judicia tomvolare. 

XXXVI. Siquitexcommunicatus ante audientiam com- 
municare pr&[umpferit , ipfe in fe damnationem protulit. 

XXXVII. 7: Clerici de judic fai cognitione non cogan- 
tur in publico dicere teffimonium. 

XXXVIII. De Clericis damnatis. 
XXXIX. De Clericis qui intra annum canfam [uam 
agere non procararint. 
XL. Quid elefforum judicum fententia fperni non de- 
beat. | 
XLI. De Presbyteris € Clericis , ut non appellent nifi 
in "dfricano Concilio. 

XLII. 7: Clericus fne Pontificis fui miffo nullum ad [zecn- 
culare judicium prefumat trabere. 

XLIIL. De damnatis & miniflrare tentantibus. 

XLIV. De Clericis excommmnicatis € laicis. | 

XLV. De Epifcopis c Clericis adeuntibus Impera- 
gorem. 

XLVI. De damnatis Epifcopis aut Clericis , C- adesniti- 
éus Imperatorem. | 

XLVII. De Epifcopis ab ejufdem provincie Sacerdoti- 
tibus cofonanter exclufis. 


XLVIII. De Synodis que ab Epifcopis fuis debent zem- 


poribus in provincia celebrari. 
XLIX. De Epifcopis qui ad Concilia nonoccarrant. 
L. Zt de alieno Menafferio fufceptos nec. Prepofttos 
monaferij , nec Clericos liceat ordinare. 
L I. Deordine 490 depoftti itersm ordinentur. | 
Ll1I.7t Epifcopus diece(anos Presbyteros , € quofdam 
ex laicis conveniat litteris. | 
LIII. V* ed Metropolitani arbitrium Synodus congre. 
getar. 
LIV. De defenforibus Ecclefarum ab. Impiratore. pof- 


cendi. 


-.*" «m d P mne N. i "ert 


capitula Libri (ecundi. 19 
LV. Debit qui Eccleftaflica miniferia preter Ecclefiam 
facisw. | | 
LV De frstiugm oblationibus que. miniffris Ecclefie 
confertur. | 
LVII. De bis quee in ufus pauperum confermutar. 
LVIII. De bis qui agapae , id ef paffiones pauperum vi- 
fei depstami. | 
L. 1X. Vtquioblationes defantforum retinent excomma-- 
sicettar. 
LX. Dejis qui /aas, velpropinguorsm oblationes Ec- 
. lie frasdant. | 
L X, Si quis penitentium quemlibet expoliaverit, € 
admonet Epifcopo non reddiderit excommunicetur. 
LXI. 5i Epifcopus à Metropolitano admonetar pro Sy- 
qodo , vel ordinatione Epifcopali venire diffalerit. 
LXIIL 7t Epifcopss gui contra profe[fsonem in Ceucilio 
habitamveserit , deponatur. : | 
L'XIV. Deempsnione privatis € ita defuntiss. 
L XV. Determinis minimé 1ransferendis.. 
LXVI. De Epifcopis qui quod repetere potuerant preter- 
. Wife Synodo izva ferint. 
LXVIL. Vrlaflice in cujus territorio fant in ejus Epifcopi 
matt a^i Potefdate. 
LXVIII. De parrochijs. 
L XIX. Quid Ecclefiaram omniam dotes ad Epifcopi or- 
 duatienem debeant. pertinere. AE 
LXX Detricemali prefcriptione , ut pof xxx. asnos 
sadi lictat pro eo appellare quod legam tempua exclnfit. 
L X XI. P: Epifcopus ambulet per diecefim fuam. 
LXXIL. P Epifcopus duos folidos tantdm accipiat ,te- 
que tertiam partem de oblationibus querat : & nt Cleri- 
£i son cogantur more fervili. | 
LXXIII. De exetlione Ecclefrarum. 
LXXIV. De P iin iptpinte fetigularmm Eccleffaram. 
LXXV. Jt ab Imperatoribus poffuletar advocatorum 
defenfto pro camis Beclefre. 
LXXVI. De bis que à fidelibus in parrochitanis Ecclefris 
offeruntur. T | 
Cy 


20 Canonum paonitenttalium 

LXXVII. De facris locis noviter inffiutis , qnamais fu. 
periàs ditum ftt , boc nunc tamen adijcitur, ut nulla 
baftlica fub defuntiorum nomine confiru(la dedicetur. 

LXXVIII. Quod in una quaque Ecclefta.cui. Epifcopus 
precefi quatuor tam de reditibus , quàm de oblatione fíde- 

dtum fieri debeant portiones. 
al. *Reen- LX X IX." t Epifcopus quipreter quartam portionem 
un meme. aliquid prefumpferit fbi vindicare , reddere compel- 
ui illicite iar. | 
ordina p LXX X. V: nulli 4pofllice feda Prefaj po[fefsonem 
de reddxi- — Ecclefte magnam vel paruam in perpetuum liceat alie- 
bus Ecclc- nare. 
ies LXXXI. 7t: non liteat Presbyteris titulorum. fuorum 
predia , feu quidquid juris eorum fuerit quod libet alie- 
"are COmmutuo. 

LXXXII. 77: quipetierit predium Ecclefie € acceperit , 
aut equis Presbyterorum C Diaconorum vel defenfo- 
rum danti [ubfcripferit , anathemate feriatur,.—. 

LXXXIII. 7t i quis anatbematis penam parvi daxerit ; 

. etiam documento quo fe putat predium pe[dere fruffre- 
tur , liceatque cuilibet Ecclefíaffice perfone vocem con- 

..  traditlionis adferre , € cum frutlibus preteriti tem- 
poris eadem predia alienata repo[ftere. 

LXXXIV.Si quis Clericorum pauper in ordine promotus 

poflea babuerit aliquid , Ecclefie poteffati fubjiciat. 

LXXXV. 7t Presbyteri rem Ecclefee in qua funt confi- 
tuti non vendant y C nulli Epifcopo liceat rem tituli 
matricis Ecclefte ufurpare. | 

LXXXVI. Vrtres Ecclefeee nemo diffrabat. "a 

LXXXVII. De rebus ad Ecclefíam pertinentibus , € de 
bis quee propria Epifcopi effe nofcuntar. 

LXXXVIII. 7 Epifcopus difpenfandi res Ecclefiaffitae 
babeat poteflatem. | 

LXXXIX. 7 derebus Ecclefze nibil Epifcopi auferant 5 
€ qualiter proximi fundatores Ecclefrarum folicitudi- 

. — mem gerant. ! 
v. jajqui X C. * Pt Epifcopus exieuum aliquod fme Cleriterum co- 
fur, bibentia diffrabat. | 


capitula. Libri fecundi. Z1 
X CI. 7t fervos Ecclefie fucitives liceat vendere Epif- 
copo. | 
XCII. De Epifcopis qui per tefamentum de rebus Ec- 
tlefe aliquid contulerint. 
XCIII. De venditienibus quas ddbbates facere prefe- 
munt. 
XCIV. Delibertis ex familia Eccleftze fatis. | 
X C V. De diferetione mansumif[forum ex familia Eccle- 
ffe , qualiter manumittantur s €? ne adverfa teffi ifcem 
vel accafent. 
XCVI. De libertis patrocinio Ecclefe commendaiis. 
XCVII. 77: laici contemptores Canonum excommsnicen- 
tur, Clerici bonore priventur. 
XCVIIL 77 f ff quis Sacerdotum contra interditla «fier 
4 fuo [it officio fubmovendus. 
XCIX. De ffettendo genua. | 
C. 7t popsíns ante completam MilJam c benedillio- 
nem acceptam egredi non prefumat, . 
Cl. Qmvód debeat manere firmum f fervi fffei Ecclefras 
fecerint , efque de peculio fuo ditaverint. 
CII. P:valle matia € turpia cantica prebibeantur. 
CIII. De bis qui Ecclefraflita jejunia abfaue even 
di[folusnt. 
CIV. Nen debere in diebus jejuniorum commemorationes 
Martyrum freri. 
C V. Oblationes in demibus offerri non opportere. 
CVI. V1 Sacramentum Catbecumenis non prebeatar. 
CVII. Quid : Pafcha € Pentecofen fit baptizandum. 
CVIII. Qzód omni tempore bi qui in necefitate mortis , 


De difcre- 

rie &e 
r'- 

nif is quina 


quecapp. 


Supple, * ad 


aat egritudinis , vel obfidionis , [rve perfecutionis , ant — 


nasfragij urzentur debeant baptizari. 
CIX. DeCathecamina pregnante. 
C X. Deinfantibus baptizandis quoties Ban uirum 
fuerint baptizati. 
CXI. Debaptizatit qui nondam confirmati morientar. 
CXII. De bis qgi rebaptizati [ant quantum paniteant. 
CXIII. Qsd non debeant — nif ab Epifcopis 


confenati. 
/e C iij 


22 Canonum penitentialium 

C XIV. De energumenis baptizatis. 

C X V. De epiffola fantli Iacobi Apoftoli , in qua pro 
infirmis orare precipimr. 

CXVI. 72 nulla pretia de baptixandis confienandif/ame 
ftdelibus exigantanr. | 

CXVIII. De energumenis. 


INCIPIUNT CAPITULKÉA 
.3n Libro tertio. | 


I. Resbyterorum &- Diaconorum ordinationes certis 
celebrare temporibss. | 
Tl. Zinemo litterae tefciens , vel aliqua parte corperis 
imminutes promoveatur ad clersm. 
III. De bis qui feipfos ab[cindam. ij 
IV. Quid ad clerum criminofi nequeant promoveri , € in 


clero pofíti , ff in aliqmibus fnerint inventi criminibus , 


d [uis officiis arceantar. | : 
V. Quod demoniis alii/que pa[Sonibus irretitis miniffe- 

ría [aera traílarenon liceat. | 

V I. De bis 22i vidsar ant dimi//ae ducunt , vel in salts 
confeliis mixti fant. | 

VII. Ztem de eadem re. 

VIII. Zzem de eadem re. u 

1X. De bis qui virginitatem profe[t fant , €- de bis qwe 
[9b fororis babitu cum aliquibus commorantur. . 

X. Veexcurialibus Clericus non frat propter voluptates 
quae à diabolo inventas exbibere compellitur. 

XI. De adminiffratoribus. 


XLI. Quid qui preces vel criminales diftant babeamar im-. 


unes. 


XLILI. Si quis volens partem fibi corporis amputaveritcleris — 


cus effe non potefl , nolens antem potef, 
XIV. Quid digami ad clerum admitti non po[funt. 
X V. Qui de leicis ad clerum non debeant promoveri. 
XVI. Qui de laicis poffunt Clerici freri. 
XVIL De temporibus morandi in clero. 
XVIII. Qse in fingulis Clerici gradibus tempera fitt pr.e- 
X4. 


capitula. Libri tertii. 23 

XIX. Qsod uon debeant Sacerdotes aut. Clerici amitti 
palleis € precintli lumbis in Ecclefta miniffrare. 

XX. 2e Clericis quales debeant promoveri. 

X XI. Qsd extra con[cientiam Metropolitani non ordi- 
setar Epi[copgs. 

XXII. Qsod nolentibus Clericis vel populis nemo. debeat 
Epi[copss ordinari. » 

XXIII. Qsod ab ilicitis fst ordinationibus abffinendum. 

XXIV. Vtnulins Epifcoporum fervum alterius ad clerica- 
tas officium promovere pre[umat. | 

XXV. 7t quicumque ed Sacerdotium vel viduarum ma- 
riti , vel babentes numero(ía conjugia promoti fuerint , 
ab omnibgs Eccleftaflicis officiis arceantur. 

XXVI. 7t ff quis Sacerdotum contra bec interditia fece- 
rit , à [uo fit officio [ubmovendus. TERT 
XXV Il. Qsod non babeantur Epifcopi. qmos nec clerus ele- 

git , nec popsius exquifrvit , nec Provinciales Epifcopi 
con[etraverint : ff qui tamen Clerici ab. bis P fendoepi[- 
copis ordinantur , rata potefl ordinatio talis exiffere. 
XXVIII. 7: nullus invitus ordinetur Antiffes. ] 
XXIX. 71 nalIas alienum Clericum follicitare vel tenere 
pre[umat., so Epifcopo non prabente cenfenfam. —— 
XXX. F1 impliati negotiis alienis ante redditam ra- 
tionem , Clerici non ordinentur. | 
XXXL. Rebaptizati ad nullum clericatus gradum pro- 
mevendi. | | 
XXXII. Deis qni inperegró baptixantur ad clerum non 
veniant, | 
XXXIII. De diferetione penitentium , qu; pol/int ad Ec- 
cleffaflicos ordines provebi , vel qui non poffrnt. 
XXXIV. De difcretione libertorum qui ad Ecclefafficos 
erdines pervenire po[funt , vel quiprovebi non poffunt... 
XXXV. DeClericis (currilibus. | 
XXXV I. Non tranfmigrandsem de civitate in civitatem. 
XXXV II. Qaód non opporteas ab[oluto quoslibet ordi- 


nat. 
XXXVIII. De féngulis gradibus [aeri ordinis , qualiter 
erdinentur. | 


24t Canonum. ponitentialium 
XXXIX. Qualiter Offiarij ordinentar. 
X L. Qualiter Letlores ordinentur. 
XLI. Qumaliter Exorcifée ordinentur. 
XLII. De Exorcifis qui non funt ab Epifcopis ordi- 
nati. 
XLILI. Qsaliter Mcoliti ordinentur. 
XLIV. Qmwaliter Subdiaconi fant. 


X L V. 7: Clerici nues: negotiationes inbonefae à 


turpia lucra feftentur. 
XLV I. De eadem re. : 
XLVII. 7 Clericus nec fuo mec alieno nomine. feng 
exerceat. — 
XLVIII. De contumacibus Clericis & ad officium tardis. 
XLIKX. Si Clericus furtum Ecclefte fecerit. 
L. — 7:«ujuslibet ordinis Clericus fé tardius ad Ec- 
clefíam venerit , deponatur. : 
Ll. Qusidnulu: Ecclefiaflicorum in tabernis comedere 
debeat. | 
LII. DeClericis qui inmutuam cedem prorumpsnt. 
LIII 2DeClericis Qui ad feecularium defenfionem confa- 
iant propter diffriflienem Epifcopi. "UR 
L Í V. De Clericis negotia &- nundinas feflantibus. 


L V. 7ifwoluntarié Clericas damnum Eccleftee fecerit, | 


€ fatisfaciat , & excommunicetur. | 

E l. De converfatione Clericorum ,t in sno conclavi 
/nt. 

LVII. 7 Clericis vitetur ebrietas , que omnium vitie- 
ram fomes ac ngtrix eff. 

LVIIIL. Cujs/cumque ordinis Clerici nuptialia convivia 
Vitent. 

LIX. DeClericis quimagos amt fortilegos confaluerunt. 

L X. Clerici tabernas non ingrediantur abí2ue pere- 

rihationis necefftate. | 

LXI. DeClericis qui in editione arma fempferint. 

L XII. DeCleria: per plateas b andronas ambulantes. 

LXIII. De Clericis in nundinis € foro deambaulantióas. 

LXIV. C/erici qaivigiliis defant f'ipendiis privendi. | 

L X V. Clerici maledici degradenisr. | 

LXVI. 


 eapitula. Libri tertis. 2f 

LXVI. DeClericis fepulkra demolientións. 

LXVIII. 7t Clerici invidi non provebanzur. — 

LXV lI. Clerici adulatores C» proditores degradentaur. 

L XIX. Clerici nec veffimenti nec calceamenti quarant 
deqorem. 

LXX. DeCiericis quem vel: iter epulas éantan- 
tibus, 

LXXL 2De Clericis per creaturas jurantibus. 

LXXII. ANe ante boram tertiam convivia iniantar. 

LXXIII, De bis qui in parva etate coramparentibus re- 
ligionis babitum tenuerunt. 

LXXIV. enitens fenfus exegerit inter Offiarios depute- 
far. 

LXXV. ExConüilio Cartaginenfe. 

LXXVI. Si Letlor bigamns aut viduam ducit non amplis 

uam fubdiaconus fat. 

LXXV II. LeHoresfCantoré(aue. c cum orariis agere fuum 
 efficism non debere. 

LXXVIII. De Diaconis. 

LX XIX.7: levite € virgine; dnte XXV. 4nhos ton 

. eomfecrentur. 

LXXX. Debonore quem Presbyteris Diaconi, e Dia- 

. cogis qui fab ipfis funt debeant exbibere. 

LXXXI. Deobedientia Diaconoram erca Presbyteros. 

LXXXII. Ne Diaconus pre[ente Presbytero Eucbarif- 
liam det. 

LXXXIII. P Diaconus 1 ulbente Presbytero fedeat. 

LXXXIV, 7 Diaconus in conventu Presbyterorum non 
loquatur nifi interrogaius, 

LXXXV. 72 Diaconus tempore tantum oblationis alba 
starur. 

LXXXVI. Quid preter Epifcopum Clericus proficifci non 
debeat. 

LXXXVIL 7 Sacerdos € Levita canes ad venandsm 
€ accipitres non babeant. 

LXXXVIII. De bis qui invegritudine fant baptizati, 

LXXXIX. Qaid nen oporteat. peregrino Clericos fine 
£ommendatitiis minifirare.. 


Tome XI. | D 


. 26 Canonum penitentialium 
XC. Ptnals: minifer fine cbrifmate profícifcatar. 

XCI. 71 ab alterius Epifcopochrifma nullus accipiat. 

X CLI. Presbyter Diaconum aut. Presbyterum non. ordi- 
nabit. | | 

XCLII. De bis qui probibentur à Preibyteris in ecclefeafii- 

^ 6i$ Sacramentis acere. i 

XCIV. P: fj Presbyter inconfulto. Epifcopo agendam 
celebraverit bonore privetur. 

X CV. Nt Preibytero alterius regionis prefente Epifcopo 
vel Presbyteris civitatis liceat miniffrare , &- quo ordi-. 
ne panem five calicem dent , &- quid Coepifcopi ad 

exemplum (eptuaginta feniorum ordinati fant. 

XCVI. Dt his qui ex vafis miniferij Ecclefie aliquid 
vendidersnt. | | 

XCVII. Ne Presbyter beneditlionem vel penitentiam ia 
Ecclefía dare prefumat.. 

XCVIII. De bis 48i in Ecclefüis in uibus provetti faut. 
minim perdararunt. 00 

X CIX. Qualiter Diaconi ordinentar. 

C. . Demumerocerto Diaconorum. | 


Cl. Qumso tempore Presbyrerum. conveniat ordinari. 
CII. Qnwalter Presbyter ordinetur. | 
CILI. De non contemnendo oblationes Presbyteri con- 


ucAti. | 

C [ V. Quidnen liceat Clerico in duarum civitatum Ec- 
clefs minifrare. | 

CV. Debiiqumivotantar Coepifcepi, 

C V I. Zndicio multitadinis ordinationes feri nom debere. 

CVII. De Epifcopalibus ordinationibus. 

CVIII. De eietclione Epifcopi. ko We ped 

CIX. Deli: qui ad Epifcopatum in provinciis prove- 
buntur. | z 

C X. Quid addi debeant Epifcopi numero ordineto- 
rum, fí de ordinando Epi[topo fuerit comtraditiswm. 

CXI. Nen accipiendum premium pro Epifcoporum be- 
note de commmsnione peccati. E 

CXII. Qsódnen oporteat Epifcopos aut quemlibet ex clero 
per pecmniae ordinari. | 


Lnd 


capitula Libri tertii. 27 
CXIII. De bis qi cüm fint ex alia provincia in aliis 
enden ordinationes efficere, — 
CXIV, Debis qui càm ad Epifcopatum vocanter , evi- 
sant. 
CXV. De Epifcopalibus in provinciis ordinationibas. 
CXVI. 7n9ulomodo de parrochia ad «liam parrochiam 
Epi(copus tranfeat. — — 
CXVII. 772 in altera parrochia Clericus alterius parro. 
cbie Epifcopus non ordinet. 
CXVIII. 7? nula: Epifcoporum Preibyterorem € Dia- 
conorum condatior exiflat: € ut Letlores uxores acci- 
piaut , € Clerici abffineant ab wfaris s &- quo 1emporr 
vel ipft vel virgines confecrentur. | 
CXIX. Si qui Clerici ab Epifcopis fuit promoti contem- 
p[erint , nec iic maneant atnderecedere noluerunt, —— 
C X X. De bis qui plebes proprias derelinquant, — 
GXXI. VtEpifcopi qui ordinantur ab ordinatoribus fuis 
epiflolas accipiam , que diem e Confulem preferant. 
CXXII. De bis qui femel in Ecclefia legerintab aliis now 
gaffe promoveri, — "M : 
CXXIIT. De rebaptizationibas €» reordinationibu: , vel 
tranlationibms Epifcoporum. o, 
CXXIV. Qaid non oporteat ordinationes Epifcoporum 
dis differre. | de 
CXXV. Qgale: , vel quàm dotli debeantordinari Epif- 
copi. | 
CXXVI. Qualiter confecrentmr Epifcopi. 
CXXVII. Deordinatione miniffrorum Sacerdotum qsan- 
do Éat. | 
CXXVIIL 77? Epifcopss juxta Ecclefram babeat bo[pi-. 
tsm. 
CXX IX. Ft Epiftopu: pauperes & infirmos tReatur.— 
CXXX. P Epifcopus fupelleflilem € men(am vilem 
babeat. | 
CXXXI. P Epifcopus libros gentiliumuon legat, 
CXX XII. V? Epifcopus euberuationes pauperum per mi- 
nifros acat. | 
CXXXILL, 7/2 Epifcopus tefamenta — 
ij 


24 Canonum penitentialium 


CXXXIV. 7t Epifcopus non litiget. 

CXXXV. 7t Epi[copus Canones agnofcat antequam 
ordinetur. 

CXXXVI. 71 Epifcopus die Dominico &b Ecclefia deeffe 
non debeat. 

CXXXVII. 7 Epifcopus nullam curam rei familiaris ad 
fe revocans tantüm orationi € dotirine vacet. 


CXXXVIII. 7: Epifcopss fedens fare Presbyterum nom 


patiatur. 

CXXXIX. 71 Epifcopni collegam ff Presbyterorum (e- 
gnofcat. 

CxXxL. Quamdis Epifcopus in aliena civitate remo- 
retur. 

CXLI .Non liteat Epi[cope à fua Ecclefia plus tri- 
bus bebdomadibus abe[[e. 


CXLII. Delaici nontemere faciendis Epifcopis. 
CXLIII. Quando € is quibut caufis Epifcopi ad Co- 
. — mitatum ire debeant. 

CXLIV. De Diaconis ad Comitatum dirigendis, 

CXL V. Quid ad Comitatum pro pupillis C viduis 
ac nece[ftatem patientibus frt eundum. 

CXLVI. Qgqod non oporteat Epifcopos » Clericos e 
Monachos predia aliena condacere, 

CXLVLILI. De bonore Monachis competentes € st nal. 
Ius corum tentet. Ecclefraffica aut. [eecularia inquietare 
negotia , nec alienum fervam prater con[cientiam Domi- 
ni ejns fufcipere. 

 CXLVIII. De pacificis peregrinorum , id eff commenda- 
titiis litteris. : 

CXLIX. De Metropolitanis fineularum. provincia- 

rum. 

C L. De vacantibus Epifcopis, 

CLI. 7 Metropolitanis fua jura ferventur. 

CLII. P: Epifcopus abfque Metropolitani confcientias 

nibil agat in can[ts ceneralibus. 

CLIII. De Prefidibus , vel ceteris rempublicam agere v0» 
Jentibus , ne fine litteris E pifcopi fui communicent, C cum 
contra diféiplinam egerint excommuniceniur. 


capitula Libri tertii. 29 
CLIV. 77 Clerici vel laici inaliena Ecclefia non comma. 
nicent fine litteris Epifcopi fui. 


CLV. Quid oporteat egenis epiffolam tribui, boneffieres 


autem commendatitiis litteris approbari. 
CLVI. DeClericis qui fine epiffolis fui Pontificis proft- 
cifcuntar. | 
 CLVII. 7: (ine epiffola Epifcopi fei non liceat Clericum 
" Monachum proficifci 
ibus. 


CLV III. De epifola formata. 
u369Gea6ogede ge eoe DES ona OG OC e OO OR" 
CANONUM POENITENTIALIU M. 
LIBER PRIAMV s. 
CAPITULUM Ll. . 
Quod nul fit im morte. ultima panitentia 


deneganda. 


6 de Monachis vel Abba 


Ex Epiftola Pape Celeftini ad Epifcopos Galliarum. — c,ij;i 
capitulo X y Papa 1, E- 
| piflola 2. ad 


"V GNoviMus enim poenitentiam morientibus 
M denegari, nec illorum defiderijs annui, qui 
obitus fui tempore hoe animz fuz cupiunt 


1 27 
- - y | 
INE 


impietatis aliquem reperiri , ut de Dei pietate defpe- 
ret , quafi non poffit ad fe quoyis tempore concürrenti 
fuccurrere , &. periclitantem fub onere peccatorum 
hominem redimere * , quo fe ille expedire defiderat & 
liberari, Quid hoc *rogoaliud eft quàm morienti mor- 
tem addere, ejufque animam fua crudelitate ne abío- 
luta effe poffitoccidere? cüm Deus ad fubveniendum 
fit X paratiffimus , & invitansad poenitentiam fic pro-- 
mittat : Peccator , inquit , qacumque die conver(us fue- 

rit , peccata ejus non reputabuntar ej, Et terum ; N'olo 

D iij 


remedio fübveniri. Horremus , fateor ,tantz , 


Epifcopos 
vo"yincia 
V iennenfis 
(^ Narbo- 
nen[s cap. 


Al. * homi- 
nem ponde- 
rc quo (c 
ex pediri 
dcfiderat 
liberare. 
al. * cigo. 
Al. * ad 
(ubven. pa- 
rati ffimus 
invitàns. 


E: |. Colleclto antiqua. 
Ezech. i8, 7Bortém peccatoris fed. tantüm nt convertatur €- vioat. 
&3. — Salutem ergo homini adimit quifquis ei mortis tem- 
4l. *fpera- pore poenitentiam * denegarit ; & defperavit * de 
tam penit. clementia Dei , qui eum ad fubveniendum morienti 
al. * dclpc- (ficere vel in momento poffe non credidit. Perdidif- 
fet latro in cruce premium ad Chrifti dexteram pen- 
dens , fi illum unius horz poenitentia non juviffet , 
cim effet in poena poenituit,& per unius fermonis pro- 
4.*pro- miffionem * , habitaculum Paradifi Deo promittente 
íflionm. promeruit. Vera ergo ad Deum converfio in ultimis 
pofitorum mente potiüs eft zftimanda quàm tempo- 
re , Prophetà hoc taliter afferentes Cám vonver(us in- 
là.;o. gemmeris , tant [alum eris, Cüm ergo Dominus fit cor- 
dis infpector , quovis tempore non eft deneganda poe- 
4 *;j,  hitentia poftulanti, cüm illi * fe obliget judici, cui 
occulta omnia noverit revelari. 


CAPUT II. 


De bis qui necefsttate mortis urgente peniter- 
tiam fimul E9 Viaticum petunt. Et de bis 
qui obmutefcunt antequam ad eos Sacerdos 
daturus penttentiam accedat. 


Ex eife, ^ Ex Epiftola Papz Leonis ad Theodorum Forojulianenfem 
xci. Leemis Epifcopum. 
Papa 1. fub - | 
finer, [iri- "T 4 ergotalium neceffitati auxiliandum eft, ut nec 
jim actio illis peenitentiz , nec Communionis gratia de- 
ncgetur , fieam etiam amiffo vocis officio per indicium 
integri fenfus quzrere comprobentur : quód fi ita ali- 
qua egritudine fucrint adgravati , ut quod pauló anté 
* Saceido- pofcebant, fub prafentia * fignificare non valeant , 
tis, teftimonia eis fidelium circumftantium prodeffe debe- 
bunt ,ut frmul & poenitentiz & iosdieit benefi- 
* paterno- €ia confequantur. Servatá tamen regulá Canonum ** 
4l. * qui in Cl Ca eorum perfonas quz * in dominicafide difceden- 
Denma fi do peccaverunt. 


Canonum penitentialium. Lib. g.— gi 
| CAPUT III. 
Q uod sporteat eum qui. pro illicitis «veniam 
pofcit , etiam 4 multis licitis abfhinere. 


Ex Epiítola Pape Leonis ad Rufticum Narbonenfem Epifco- rpifel 


pum; cap. XXxVI. xci1,1nqui- 
fit. x. 


Lip quidem eft debita jufta * repofcere , aliud 4l. * pro- 
proprio ** perfe&ionis amore contemnere. Sed P/'^; "" 
illicitorum veniam poftulantem oportet etiam à li- - | 
citis abftinere, dicente A poftolo : O»nia licent , fed non 
emnia expediunt, Undé fi poenitentes *habent caufam 4. * peni- 
quam negligere forté non debeant, melius expetit * E &c. 


quis Ecclefiafticum quàm forenfe judicium. — pu dR 


CAPUT IV. (0 
Quod penitenti nulla (ucra negotiationis exer- 
cere comentar. - 


Ex eadem Epiftola xxi. 20 7 0 TInsifit. 
-feJp. X1. 


VaLITASs lucri negotiantem aut excufat * aut at- 4j « cxho- 
guit, quia eft & honeftus quzftus & turpis. Ve- ncftat. 
rumtamen pcenitenti utiliüs eft difpendia pati , quàm 
periculis negotiationis obftringi , quia difficile eft inter 
ementis vendentífque commercium non intervenire 
peccatum, 


CAPUT V. 
Quod ad miliriam facularem poft pemtentiam 
redire non debeat. 
Ex Eadem Epiftola, 0 | Inquifit. c 


. Lx refp. x11. 

ONTRA&IUM eftomnino ecclefiafticis regulis poft 
peenitentiz actionem redire ad militiam fzcula- 

rem, cim Apoftolus dicat : Nemo militans Deo implicat 


j1 .. Collectio antiqua 
fe negotiis ecularibus, Unde non eft liber à laqueis dia- 
boli qui fe militiz mundanz voluerit implicare. 


CAPUT VI. 
4l. * fe ur- Quod adolefcens Jf urgente * quocumque peri- 


gente. 


a*owi- — enlo penitentiam gefsit €9 non fe continet, 


necat ab u- 


xoris am- — $xoyfy pore remedio * f*fineri , quoufque 


plexu. 


«reme — pofsit adiptfei continentie flatum per tem- 


ERN poris maturitatem : catert tamcn pantten- 
4e5 á conj Ugtis deleant continere. 


Inquifit, Ex eadem Epiftola. 


X111, 


mortis aut captivitatis periculo poenitentiam geffit , 
& poftea timens lapfum incontinentiz juvenilis cg. 
pulam uxoris elegit , ne crimen fornicationis incurré- 
ret ; rem videtur feciffe venialem, fi preter conjugem 
nullam omnino cognoverit. In quo tamen non regu- 
lam conftituimus , fed quid fit colerabilius zftimamus, 
nam fecundüm veram cognitionem nihil magis ei 
congruit qui poenitentiam geffit , quàm caftitas perfe- 
yerans mentis & corporis, | | 


CAPUT VIL 


De bis qui pof? penttenttam babitum facularem 
prefurnunt. 


* fecundo Ex Concilio Arelatenfe * , capitulo xxv. 


ub Liberio, 
: I qui poft fan&am religionis profeffionem apof- 
tatant ; & ad fzculum redeunt, & poftmodum 
poenitentiz remedia non requirunt , fine poenitentia 
communionem penitüs nonaccipiant : quos etiam ju- 
bemus ad clericatus officium non admitti , & quicum- 
que illefit poft poenitentiam habitum fzcularem non 
prafumat, 


N adolefcentia conftitutus fi urgente aut metu . 


. "a PR 


— 


Canonum panitentialium. Lib. r, 
prefumat , quod fi prefumpferit , ab Ecclefiá alienus 
efficiatur. * MEM Dd ico 
| CAPUT VIII. | ui 
Quod quibufdam panitentibus priffína red- 
dantur conjusia propter juventlem statem; 
uibufdam vero interdicantur conjugia ; €9 
quod bac €9 à viris €Ó à feminis uniformiter 
obfervaveri debeant. 


Ex Concilio Toletano *, capitulo vri. — * VI fab 
Honorio an. 


AA, Nriauf & fan&iffimieft patris fententia Papz 655. 
Bisuisa: is qui in atate adolefcentiz pofitus 
, dum mertisformidat cafum pervenerit ad poenitentize 
remedium, fi conjugatus & forte fuerit incontinens, ne 
ftea adulterij incurrat lapfum , redeat ad prifti- 
tum conjugium quoufque poffit adipifci temporis ma- 
turitate continentiz ftatum. Quod nos ficut de viris 
ita & de feminis equo modo cenfemus, Non quidem 
hoc generaliter & legitime * preceptum; fed conftat 4. * ar. 
à nod pro humana fragilitate indultum , ea dumtaxat »ic*- 
ratione , utfi is qui poenitentiz non eft legibus dedi- 
tus *antéab hac vita difcefferit , quàm ex confenfu ad ^! * fubai- 
continentiam eorum * fuerit regreffüs fuperftiti non 41 
liceat denuó ad uxorios tranftre amplexus. Si autem icri. 
illius vita extiterit fuperftes * qui non accepit bene- 4. * (aper- 
di&ionem poenitentis , nubat fi fe continere non po- fitis 
teft, & ** alterius fruatur confortio uxoris. Quod de 4 » arc 
utroque fexu pari modo à nobis manifeftum eft decre- ad conii- 
viffe : ita videlicet ut in hisomnibus Sacerdotis ordi- 5,4. 
natio expectetur , ut juxta quod atatem aptam prof- facit, 
pexerit * continentiz , abfolutionis vel diftrictionts 4l. * poni 
tribuat legem. 2 | MES 


»CAPUT IX. 


De bis qui penitentiam minime fervaverunt. 
Tome XI. | E 


: Al. * "Tar 
raconen- 
fcm, 

Al. * factis 
myfter. cc- 

. lebritati- 
bus. 

[*5 Symma- 
che, 


[d 


34 |  Coledito antiqua 
Ex Epiftola Pape $ yricij ad Hymerium Epifcopum * Terrace- 


nenfem, cap. v. 

E his veró non incongrué dile&iotua Apoftoli- 
IX fedem eredidit confulendam , qui actá poe- 
niteutiá tamquam canes & fues ad vomitus priftinos 
& volutabra redeuntes , & militie cingulum & ludi- 
cras voluptates , & nova conjugia & inhibitos denuó 
appetivere concubitus : quorum profeffam inconti- 
nentiám generati poft abfolutionem filij prodiderunt. 
De quibus quia jam fuffugium non habent poenitendi 
id duximus decernendum , ut fola intra Ecclefiam fi- 
delibus oratione jungantur , facrz * myfteriorum cc- 
lebritati quamvis non mereantur Mis jm : à Domini- 
ce autem menfz convivio fegregentur , ut hac faltem 
diftrictione corredi & ipfi in fe fua errata caftigent, 
& alijs exemplum tribuant quatenus ab obcoenis cu- 
piditatibus retrahantur. Quibus tamen quoniam car- 
nali fragilitate ceciderunt viatico munere cüm ad Do- 
minum coeperint proficifci per communionis gratiam 
volumus fubveniri : quam formam & circa mulieres, 
quz fe poft poenitentiam talibus pollutionibus devin- 
xerunt , fervandam effe cenfemus. | 2 


| CAPUT X. 
Q ualiter majores penitentiam accipiant , que 
minoribus non facile committenda eft..— 

Ex Concilio Agathenfe, cap. x vir. 


OENITENTES tempore quo p petunt , 
impofitionem manuum & cilicium fuper capita à 


Sacerdote ficut ubique conftitutum eft confequantur. 


Si autem comas non depofuerint , aut veftimenta non 
mutaverint , abjiciantur : & nifi digné poenituerint , 
non recipiantur. Juvenibus etiam poenitentia non fa- 
cilé committenda eft propter atatis fragilitatem : Via- 
ticum tamen omnibus in morte pofitis non negandum. 


Canonum. panitentialium. Lib. r..— 5g 
QAPUT XI. 
| Vt penitentia. tempora juxta. qualitatem 
peccati decernantur. | 
Ex Concilio Affricano, cap. x. /—— x Ceniilio 


Africano. 


X'YOmnurENTIBus fecundüm differentiam peccato- «wig» 4c 


à . E : : Aes 
Y rumEpifcopi arbitrio poenitentiz tempora decer- / opa» 
nantur, $ TM?D CAQ0- 
num Affri- 
e Á P U T X I I. M cana. Pro- 
: ze ' Vincis. 
Ex Concilio Carthaginenfe * , Cap. Ixx1V. *Iv. fib 


] : ! . | Anaftlafio 
Sacerdos peenitentiam imploranti abfque per- * 
fonz acceptione poenitentiz leges injungat. 


CAPUT XIII 
V? penitentia conjugatis ex confenfu detur. 
Ex Concilio Arelateníc , cap. xin. - 2. Es ARE 
2. 


Ty)OzNiITENT:IAM conjugatis non nifi ex con- 
fenfu dandam. | | | | 


| CAPUT XIV. | | 
"Deremedio penitentia ;€9. quod abfolutio pa- 
nitentum per manuum impo[itionem Epif- 
coporsm fupplicationibus fiat ; propter quod 
neceffe eff ut reatus peccatorum ante. ulti- 
mum diem Sacerdotali [applicatione folva- 
tur , etiam fi periculo mortis urgente ftatim 
per acceptionem parmitentia €9. reconciliatio 


fubfequatur.— TT 
E ij 


Leoni: 1, 
epift. xcl. 


26 Collectio antiqua. 
Ex' Epi(tola Pape Leonis ad Theodorum Forojulianenfem 
Epiícopum. 


VriTIPLEX mifericordia Dei ita lapfibus huma- 
nis fübvenit, ut non folüm per baptifmi gra- 
tiam , fed etiam per poenitentiz medicinarh fpes vitae 


 reparetur eterne : & qui regenerationis dona violaf- 


Al. * viola- 
vcilüt. 


Af atb, 18. 
2 Q. 


al. * actio- 
nein. 


Al. * grato. 


Al. * nec 
neceffe, 


fent * , proprio fe judicio condemnantes ad remiffio- 
nem criminum pervenirent. Sic divinz bonitatis prz- 
fidiis ordinatis, ut indulgentiam Dei nifi fupplicatio- 
nibus Sacerdotum nequeant obtinere. Mediator enim 
Dei &hominum Dominus CH & 1s Tus Jesus hanc 
Przpofitis Ecclefie tradidit poteftatem , ut & confi- 
tentibus fan&ificationem * poenitentiz darent , & eof- 
dem falubri fatisfactione purgatos ad communionem 
Sacramentorum per januam reconciliationis admitte- 
rent : cui utique operi inceffabiliter ipfe Salvator in- 
tervenit, necumquamabhis abeft quz miniftris fuis 
exequenda commifit dicens : £&cce ego vobifcam /um om- 
nibus diebus uíg8a& ad cenammationem feculi, Qua dere 
innuitur , ut fi quid fervitutem noftram bono ordine 
& gratulando * impletur affectu , non ambigamus per 
Spiritum fan&tum nobisdonatum fuiffe. Si autem ali- 
quis eorum , pro quibus Domino füpplicamus , quo- 
cumque interceptus obftaculo à munere prafentis in- 
dulgentie exciderit , & priufquam. ad conftituta re- 
media perveniat , temporalem vitam humana condi- 
tione finierit, quod manens in corpore non. recepit ; 
confequi exutus carne non poterit. Idcirco * neceffe 


eft noseorum qui fic obierint merita actüfque difcu- 


tere ; cüm Dominus nofter , cujus judicia nequeunt 
comprehendi , quod Sacerdotale implere minifterium 
non potuit , fuz juftitie refervarit : ita poteftatem 


"—- 


fuam timeri volens, ut hic terror omnibus profit, & . 


quod quibufdam tepidis aut negligentibus accidit , 
nemo non metuat. Multum enim utile ac neceffarium 
eft, ut p reatus ante ultimum diem Sacer- 
dotali fupplicatione folvatur. His autem qui in tem- 


5K/v9 


Canonum panitentialium. Lib. s. 37. 
pore neceffitatis , & periculi urgentis inflantia przfi- 
dium poenitentiz & mox reconciliationis implorant, 
nec fatisfa&io interdicenda eft, nec reconciliatio de- 
neganda ; quia mifericordiz Dei nec menfuras poffu- 
mu: ponere , nec tempora definire, apud quem nullas 
patitur veniz moras vera converfio , dicente Dei fpiritu 
per Prophetam. C'àm converfus ingemaueris , tunc fatvtis Iai.30. & 
eris , & alibi , Dic iniquitates tuas prior, ut jufftficeris. 5*- 
Item : qsia apud Dominum mifericordia ef , € copiofa Pfal. iss. 
apsd esm redemptio. In difpenfandis itaque Dei donis 7 
non debemus effe difficiles , nec accufantium fe gemi- 
tus lacrymàfque negligere , cüm ipfam poenitendi * 4. * poni- 
affe&ionem ex Dei credamus infpiratione conceptam , ^*^ 
dicente Ápoftolo : 2Ve fortà des iis Dess peaitentiam x. Tim. s. 
ai refpiftant à diaboli laqmeis , a quo captivi tenemtar aid **- 
ipft volautatem. EE 


-A 


CAPUT XV. | | | 
De his qui pro drverfís erratibus panitudinem eie 
ferventius exegerunt, ! A ; "E 
Ex Concilio Laodicenífe , cap. 11. | beoe wt 


* I» hisqui diverfis facinoribus peccaverunt , & an 
ptrfeverantes in oratione confeffionis , & poe- D«maf,. 


hitenri | . ; nen P € inter- 
tiz converfionem à malis habuere perfectam pro oidid 


pos deli&i , talibus poenitentiz tempus impen- Dionyfj E- 


um* propter clementiam & bonitatem Dei commu- 7» 


. * 1m- 


nlo concedatur, eov eeníuri. 


. CAPUT XVI. » , 


Ex Cencilio Carthaginis rv. cap. tixxv. |— ^. 
[7 Mglisentiores poenitentes tardiüs recipian- 


CAPUT XVIL 


Item ex eodem Concilio, cap. rxxviri. 


E iij 


34 Collectio antiqua - 
T)OzENITENTESs qui in infirmitate Viaticum Eucha- 
Drs acceperint , non fe credant abfolutos fine 
manus impofitione ft fupervixerint. 


CAPUT XVIIL 


De lis qui communionem tempore mortis ex- 
po/éunts aut fi defperatus €9. confecutus 
Communtone»n iterum con-ualuerir. 


&1o9wboC Ex Concilio Niceno *, cap. xi1. 
Sylvefire. : : ) 
1. E his quiad exitum veniunt etiam nunc lex anti- 
qua regularííque fervabitur ; itaut fi quis egredi- 
al.* & ma- tur € corpore ultimo & * neceffario viatico minime 
ximé nct privetur : quód fi defperatus , & confequutus commu- 
nionem , oblationifque particeps factus , iterum con- 
4.*ea- Valuerit, fitinter eos qui communionem orationis * 
onum — tantummodo confequuntur. Generaliter autem om- 
ni cuilibet in exitu pofito , & pofcenti fibi communio- 
sl. * Ea-. nis X gratiamtribui, Epiícopus probabiliter * ex obla- 


chariftiz, tione dare debebit. j 
M. * pott ] . 


e i NN |. CAPUT XIX. 
UT De panttentibus ut à Presbyteris non recon- 
cilientur , niff praciptente Epifcopo. 

Ex Concilio Carthaginis tertio, cap. xxxt. — 


T poenitentibus fecundüm differentiam  pec- 

catorum Epifcopi arbitrio peenitentiz tempora 

* Hicivi- decernantur : & ut * Presbyter inconfulto Epifcopo 
"u^ — non reconciliet peenitentem , nifi abfentiá Epifcopi 
neceffitate cogente. Cujufcumque autem poenitentis 

4l. * quod publicum & vulgatiffimum crimen eft, quod * uni- 
pns  verfam ecclefiam commoverit ; ante ablidem mánus 


Ecclefia Du 
.no*vcerit. €1 umpopatur. 


Canonum  pornitentialtura. Lib. r. — 29 
CAPUT XX. | x 


Item ex Concilio Carthaginenfi 14. de eadem re, cap. rv. 


VazL1us Epifcopus dixit : fi quifquam in peri- . 
Ai: füerit conftitutus , & fe reconciliari divinis 
altaribus petierit , fi Epifcopus abíens fuerit , debet 
utique Presbyter confulere Epifcopum , & fic pericli. 
tantem ejus precepto reconciliare : quam rem debe- 
mus falubri confilio roborare. Ab univerfis Epifcopis 
di&um eft : placet quod fan&titas veftra neceffarió nos 
inftruere dignata eft. | 


CAPUT XXI. 
De tempore remifsionts penitentum. 


Ex Epiftola Pape Innocentii * ad Decentium. Epifcopum, 
cap. vii. | 

E penitentibus autem qui five ex gravioribus 

A7 commiffis , five ex levioribus poenitentiam ge- - 
runt, fi nulla interveniat zgritudo , quintá feriá ante 
Pafcha eis remittendum Romanz Ecclefie confuetu- 
do demonftrat. Ceterum de pondere zftimando de^ 
liorum Sacerdotis eft judicare , ut attendat ad con- 
onem peenitentis , & ad fletus atque lacrymas 
corrigentis, ac tum jubere dimitti cüm viderit con- 
gruam fatisfa&tionem. Sané fi quis in egritudinem in-: 
ciderit , atque ufque ad defperationem devenerit , ei 
ante tempus Pafche relaxandum , ne de feculo 
: Íque communione difcedat. 
. CAPUT XXII. NS 

Vt penitentes ab aliis. Eptfcopts «el. Presby- | 
(trs non recipiantur , nec alibi communi- 

Hy ntf; sn pfe locis ubt faerunt. exclufi. 


Ex Epiftola Papz Fclicis ad Epifcopos per Siliciam. 


* Papa t. 


Epiflola Fe 
* "TES : licis Papa 

| Uu ANDUM veró maximé , & omni caurela eft 111. 7. dua 

jPOvidendum , né quis fratrum Coepifcoporüm- 7/5 ne 


4o Collectio antiqua 
 wsivefs que noftrorum , aut etiam Presbyterorum in alterius 
EP/^P:. (civitate vel dicecefi poenitentem , vel fub manu pofi- 
tum Sacerdotis , aut eum qui reconciliatum fe effe di- 
xerit , fine Epifcopi vel Presbyteri teftimonio & litte- 
4. * att I? ris ad * cujus pertinet parrochiam füfcipiat : quod fi 
piebyier aliqua diffimulatione negligitur , culpa tangit etiam 
au Epifco- clerum , * qui in locisin quibüs hoc minus curatum 
P 0" fuerit, commoratur. His itaque riré difpofitis , & ad 
4..* Clei- Ecclefiarum noftrarum * notitiam noftra deliberatio- 
e vc heperlatis, parere vos * convenit. De his fimiliter & 
warm. in Concilio Árelatenfe , cap. xvi. 
Al. * con- 


venerat. CAPUT XXIII. 
Depenitentibus fabitó mortuis , ut oblationes 
earum rectptantur. | 
Ex V afenfi. mE Ex Condlio Vafenfi, cap. Hs 
I. 


KO his qui poenitentiá acceptá in bono vitz 
curfu fatisfa&toria compundlionc viventes , fine 
communione inopinato nonnumquam tranfitu , in 
agris , aut in itineribus prezveniuntur , oblationem re- 
cipiendam., & eorum funera ac deinceps memoriam 
Ecclefiaítico affectu profequendam , quia nefas eft eo- 
rum commemorationem excludi à falutaribus facris, 
ui ad eadern facra fideli affcc&tu contendentes , dum 
diutiüs reos ftatuunt , indignos falutiferis minifte- 
riis judicant , ac dum purgatiores reftitui defiderant , 
abíque facramentorum Viiatico intercipiuntur; quibus 
forte nec abfolutiffimam reconciliationem Sacerdos 
denegandam putaffet. | 


CAPUT XXIV. 
De panttentibus transgre[foribus. 


: Ex Concilio Toletano v1. cap. vr1. 


facinori- E : 
rM facinore '* Concilia , tatio tamen pofcit ut ea 


qua 


al. * tantis Oz príora numquam filuerint de tanto . - 


Canonum. poenitentialsum. Lib. r.— aer 
que frequenti pravaricatione iterantur , frequenti 
etiam fententia condemnentur, Et ideo quando * tan- ^l. * quo- 
ta exiftit perverfitas hominum , ut hi quos fub reli. "^ 
giofo habitu poenitentiz profeffio pro peccatorum ve- 
nia ad manum Sacerdotis deduxit , vel adduxit , ite- 
rum rediviva malitia ad vite priftinz fordes revocet; 
hujus rei caufà , fancta Synodus decrevit , ut fi qui in- 
genuorum utriufque fexus ; fi füb nomine poeniten- 
us * in habitu religiofo funt converfati , poftea autem 4. * pexi- 
comam nutrientes , vel veftimenta feccularia fümen- *entiz. 
tes , ad id quod reliquerant redierunt , aut redierint, 
ab Epifcopo civitatis , in cujus territorio funt con- 
verfati * , comprehenfi rurfus legibus poenitentia in 4j « con. 
Monafteriis fübdantur inviti : quod fi facere propter verfi 
— poteftatis vigorem * diflicil fuerit , tunc fictt 4l. * non 
prifcorum canonum ftatuerunt decreta , quoufque ad P^"'e* 
dimiffum ordinem revertantur , excommunicati & 
anathemate condemnati habeantur : * fed & hi qui 4i » mi. 
poft excommunicationem vel interdidum cum ipfis liv. 
communicaverint, Sacerdos autem ad quem pertinere 
nofcuntur , fi eos quolibet munere vel favore aut ne- 
gligentia admonere noluerit , ut aut revertentes fuf- 
cipiat , aut contemnentes de Ecclefia rejiciat , fimili 
fententia ple&atur , quoufque emendationis vel dam- 
nationis corum ab eo fententia promulgetur. 


CAPUT XXV. 

Vt Presbyteri €9. Diaconi in. gravtori culpa 
convicti manus tmpofitionem tamquam 
laici nequaquam fufcipiant. 

Ex Concilio Carthaginenfi. v. cap. x1. 


T£ M confirmatum eft , ut fi quando Presbyteri vel 

Diaconi in aliqua graviore culpa convicti fuerint, 

pro qua eos à minifterio neceffe fit removeri , non cis 

manus tamquam poenitentibus vel tamquam fidelibus 
Tom. XI. 


42 ^  Coledhi antiqua 

laicis imponatur, neque permittendum ut rebaptiza- 
ti ad Clericatus gradum promoveantur. De hac re 
Papa quoque Syricius ita decrevit dicens : Illud quo- 
que vos par fuit providere , ut ficut poenitentiam age- 
re cuiquam non conceditur Clericorum , ita & poft 
poenitadinem ac reconciliationem nulli umquam lai- 
co liceat hoaorem Clericatus adipifci. 


CAPUT XXVI. 
Aranf. 1. Ex Concilio Arauficano, cap. rv. 


OE NITENTIAM defiderantibus Clericis non 
negandam. 


. CAPUT XXVII. 
Quod Presbyteri aut Diaconi, fi 1n aliquo cri- 
eine prolapfi fuerint , mon pofsint per 
manus impof[utonem parnitentie remedium 


confequir, 
— , Ex Epiftola Pape Leonis ad Rufticum Narbonenfem Epiíco- 
Epift. xcir. pum, cap. xvi. 
Inquifit. & | 
"pae LirNuM eft à confüetudine Ecclefiaftica , ut 
al 4 qui qui in Presbyterali * honore aut Diaconij gradu 


Prsbye- fucrint confecrati , hi pro criminealiquo fuo per ma- 

ralem ho- nns impofitionem remedium accipiant poenitendi , 
norcm -aut |. . "I" . 

Diaon Quod fine dubio ex Apoftolica traditione defcendit , 
M, e ^ 

iia ecundüm quod fcriptum eft : Sacerdos f£ peccaverit , 

fui, — Sis orabit pro ilo? Unde hujufmodi lapfis ad prome- 

rendam mifericordiam Dei privata eft expetenda fe- 


4l. * con. Cellio * , ubi illis fatisfa&io fi fuerit digna , fit etiam 
fiio. — frnctuofa. 
CAPUT XXVIII. | uS 
"De bis qui diverfis caufis gentilitatis ritus 
aliquid peregerunr. 


Canonum penitentialium. Lib. i; 44 
Ex Concilio Ancyrano * , cap. 1v. 


DX his qui facrificare coa&i funt , infuper & ccena- 

verunt in idolio , quicumque eorum cim duce- 

rentur latiore habitu ipsins ; & veftimentis pre- 
tiofioribus ufi funt, & praeparata coenz indifferenter 
participes extiterunt : placuit eos inter audientes uno 

anno conftitui , fubcumbere veró tribus annis ; in ora- 

tione autem communicare biennio, & tunc ad per- 
fc&ionis gratiam pervenire. * Quotquot autem af- «e,,,;, i; 
cenderunt templa vefte lugubri, & recumbentes per i»eipit ea- 
omne tempus flevere difcubitus, fi compleverunt poe- "^^ 2"7- 
nitentiam trienni temporis , fine oblatione fuüfcipian- 

tur. Si autem non manducaverint , biennio fübiedi 
poenitentiz , tertio anno fine oblatione communicent, 

ut perfectionem quadriennio confequantur, Penes - 
autem Epifcopos erit poteftas , modum converfionis * 4. * con- 
eorum probantes , vel humaniüs erga eos agere , ve] "6 ^Pi*. 
amplius tempus adjicere. Ánte omnia veró prece- 

dens eorum vita & pofterior inquiratur , & ita eis im- 
pertiatur humanitas. 


CAPUT XXIX, 
De lapfís. 


Ex Concilio Niczrno, cap. xr. 


* Zncyr. 1; 


fub. Sy'ae- 


. . E fir». 1. 
Dx his qui prater neceffitatem przvaricati funt, 


aut preter ablationem facultatum , aut preter 
periculum , velaliquid hujufmodi quod factum eft füb 
tyrannide Licinij ; placuit Synodo quamvis humani- 
tate probentur indigni , tamen eis benevolentiam 
commodari. icumque ergó veraciter poenitudi- 
nem gerunt , tribus annis fideles inter audientes ha- 
beantur, & fex * annisomni fe contritione dejiciant , ,; . fep. 
duobus autem annis fine oblatione populo in oratio- tem. 


ne communicent. 
F ij 


44 Collectio antiqua 
CAPUT XXX. 
De bis qui abrenunciacverunt , €9. iterum ad 


f&culum funt regrefst. 


Ex eodem Concilio, cap. xir. 


fX VicuMQuE vocati per gratiam primüm qui- 

Q dem impetum monftraverunt deponentes mili- 

ti» cingulum , poftmodiun veró ad proprium vomi«- 

tum funt relapfi, ita ut quidam & pecunias tribuerent 

& beneficiis militiam repeterent : hi decem ánnis poft 

triennij tempus quo inter audientes erunt in afflictione 

permaneant. Sed in his omnibus propofitum & fpe- 

ciem pcenitentie convenit explorare : quotquot enim 

4l. * g-. metu & lacrymis atque poenitentia *, vel bonis operi- 

ux 2, Dus, rebus ipfis converfationem* fuam non fimulatio- 

ver&onem. nem * demonftrant ; hi definitum tempus auditionis 

$e im'- implentestum demum fidelibus in oratione commu- 
ationc. . WALL . . . . 

nicent , poftmodum veró licebit Epifcopo de his ali- 

4l, * confa- quid humaniüs cogitare *. Quicumque veró indiffe- 

M nur renter tulerunt, & habitum * introeundi Ecclefiam fibi 

inrocun- arbitrati funt , ad converfionem poffe fufficere , hi 


di, hà: definitum modis omnibus tempus impleant. 
T— CAPUT XXXI. 
"De Catbolicis im barefimn tranfeuntibus. 


Ex Concilio heliberitano * , cap. xxr1. 


S. quis de Ecclefia Catholica ad harefim tranfitum 


* $ub M ar- 
cello, 1, 


fecerit , rurfüfque ad Ecclefiam recurrerit , placuit 
huic poenitentiam non effe negandam , eo quód co- 
gnoverit peccatum fuum : qui etiam decem annis agat 
poenitentiam , cui poft decem annos przftari commu- 
nio debet. Si veró infantes fuerint tranfdu&di quód 
€ fuo vitio peccaverint , incunctanter recipi de- 
ent. 


4r 


Canonum penitentialium. Lib. r..— 4g 
CAPUT XXXII. 


Item ex Concilio Agathenfi de eadem re , cap. rxr. Cireiter an- 
num. o6. 


A Psrs , id eft qui in Catholica fide baptizati "^^ t* 

funt, fi prevaricatione damnabili póft in hareftm 
tranfierint , grandem. redeundi difficultatem fanxit 
antiquitas ; quibus nos annorum multitudine brevia- 
tá poenitentiam biennij conditione infra Ícriptz obfer- 
vationis imponimus , ut przícripto biennio tertia die" 
fine relaxatione jejunent , & ecclefiam ftudeant fre- 
quentare atque in poenitentum loco, ftando & o- 
rando humilitatem ita noverint obfervandane , ut 
etiam ipfi cüm cathecumeni egredi commonentur abf- 
cedant. Hoc fi obfervare voluerint , conftituco tem- 
pore admittendis ad altarium obfervatio relaxetur : 
quód fi arduum vel durum forte utaverint , ftatuta. 
prateritorum canonum implere debebunt. 


CAPUT XXXIII. 

Quod hi qui ad iterationembaptifmi uel ui «vel 
timore coacti animos inclinarust , poentten- 
tía fint [ublevandi remedio , tta ut fénilis 
«tatis periculorum quoque E9 agritudinum , 
ceterarimque. necefsitatum habeatur fo- 
cita confiderattone re[pectus. 


Ex Epiftola Pape Leonis ad Nicetam Aquileienfem Epifcopum, Leonis. x. 
Cap. XLVII. * | Epift 


Al. * bien- 
niO tertio ; 


 LXXIX. cap. 


I veró de enm fimiliter dile&io tua nos cre» "" 
didit confulendos , qui ad iterandum baptifmum 


vel metu * coacti vel errore " tranfducti funt, & nunc - vi. 
1 Al. * tcrro- 


fc contra fidei Catholicae Sacramentum egiffe cognof- ^ 
cunt, ea eít cuftodienda moderatio , quà 1n focieta- 


tem. noftram nonnifi per poenitentiz remedium ; & 
| F iij 


46 Colleciio antiqua 

per impofitionem Epifcopalis manus communionis 
recipiant unitatem , tempora poenitudinis habità mo- 
deratione , tuo conftituenda judicio , prout conver- 
forum animos infpexeris effe devotos ; pariter etiam 
habens etatis fenilis intuitum , & periculorum quo- 
rümque aut egritudinum refpiciens neceffitates : in 


quibus fi quis ita graviter v cesis , ut dum adhuc: 


poenitet de falute ipfius defperetur , oportet ei per 

Sacerdotalem follicitudinem communionis gratiá 

fubveniri. | 
CAPUT XXXIV. 


Quód frrianorum Clerici non fint fufctpien- 
i geb di * in futsofficiss » quamvis eorum bapitf- 
ma , quod Catholicum conflat , confirmet 

Ecclefia. 


Ex Epiflela Ex Epiftola Papz Innocentij ad: Alexandrum Antiochenum 
xvi. Epifcopum , cap. xr vir. 


£Ap. j. . " 
A R RI ANOS praterea ceteráfque ejufmodi pef- 
As , quia eorum laicos converíos ad Dominum 
ub imagine paenitentiz ac fancti Spiritus fanctifica- 
tione per manus impofitionem fufcipimus , non vide- 
tur Clericos eorum Sacerdotij aut minifterij cujuf- 
4l. fafci- p fufcipere* dignitatem ; quoniam quibus folüm 
pere dcbe- baptifma ratum efle permittimus , quod utique in no- 
" mine Patris & Filij & Spiritus fancti perficitur , nec 
fanctum Spiritum eos habere ex illo baptifmate , illif- 
ue myfterijs arbitramur; quoniam cüm à Catholica 
fide eorum auctores defeifcerent , perfe&ionem Spiri- 
tus quam acceperant , amiferunt : nec dare ejus ple- 
nitudinem poffunt , qua. maximé in ordinationibus 
operatur, quam per impietatis fuz perfidiam po- 


tiüs quàm fidem dixerim , perdiderunt. Quomo- 


do fieri poteft , ut eorum profanos Sacerdotes di- 
gnos Chrifti honoribus arbitremur , quorum laicos 
imperfetos , ut dixi , ad fancti Spiritus gratiam per- 


Canonum panitentialium. Lib. r.. | 45 
cipiendam cum poenitentiz imagine recipiamus? 


CAPUT XXXV. 
Jtem ipfe de eadem re. : 


Ex epiftola ad Rufum & Eufcbiam Epifcopos , cap. riz. — Ex Epiffela 


XXII. 4d 
! Epi 
Vt N TuM eft ad tertiam quaftionem , quz pro Meli 


fui difhcultate longiorem exigit difputationem, 
cüm nos dicamus ab hareticis ordinatos vulneratum 
per illam manus impofitionem habere caput, & ubi 
vulnus infixum eft , medicina eft adhibenda , quo * 4/.* u v 
poffit recipere fanitatem ; quz fanitas poft vulnus fe- ?'* 
cuta fine cicatrice effe non poterit; atque ubi poeni- 
tentie remedium neceffarium eft , illic ordinationis 
honorem locum habere non poffe decernimus : nam fi; 
ut legitur, 4sed zetigerit imppundus , immundum erit , Num. 15. 
quomodó id ei tribuetur quod munditia ac puritas - 
confuücvit accipere? 


CAPUT,XXXVI. 
De Epifcopis qui bareticos vel paganos beredes 


mfituunt. 
Ex Concilio Affricano *, cap. x1viir. * Vulg? 
| Bliclo, [en e: 
. TM I e . lledii 
T £M conftitutum eft : fi quis Epifcopus heredes clesie 


^ 


extraneos à confanguinitate fua vel hereticos ,,,,,,,, 
etiam confanguineos, aut paganos Ecclefie pratule- cewili 
rit , faltem poft mortem anathema ei dicatur , atque nie 
ejus nomen inter Dei Sacerdotes nullo modo recite- 
tur ; nec excufari poffit fi inteftatus defecerit * quia 4l. * dcecf- 
utique debuit factus Epifcopus rei fuz ordinationem ferr» qu 


congruam fue profeffioni nequaquam differre. 
CAPUT XXXVII. | 
Non debere bareticos in bareffmm permanentes 


Ecclefiam ingred;. 


44 - Collectio antiqua 


Ex Laodi- Ex Concilio Laodiciz , cap. vt. 
eeno Concil. 


| ON concedendum hareticis ingreffum domus 
Dei in hzrefi permanentibus. 


CAPUT XXXVIII. 
De  bareticis. ff in. mortis. diférimine 
con"vertanttir. 
Aranf. 1. Ex Concilio Araufico, cap. i11. 


Ex interpre. IERETICOS in mortis difcrimine pofitos , fi 
Bird adt Catholici effe defiderant , fi defit Epifcopus , à 
Presbyteris cum chrifmate & benedictione confignari 
placet. 


Mercateris. 


CAPUT XXXIX. 


De bis qui terrore compulfi fant ut. baretici 
commuricarent , fí fe ab bareticis feparare 
voluerint , ut ab. Ecclefia catholica fufci- 


prantur. | 
Epf.xt. ExEpiftola Pape Leonis ad Anatholium Conftantinopolitanum 
€Ap. 11. cir- Epifcopum. 
£A "medium. 


I qui plenis fatisfa&ionibus malé gefta condem- 

al. * accu- H: & accufare* magis fe eligunt , quàm tueri , 
Bn. pacis & communionis noftrz unitate lztentur , ita ut 
digno priüs anathemate quz contra fidem Catholicam 

funt precepta damnentur. Aliter enim in Ecclefia Dei, 

quz corpus eft Chrifti , nec rata funt Sacerdotia , nec 

vera facrificia, nifi in noftre proprietate naturz ve- 

rus nos Pontifex reconciliat , verus immacualti agni 

fanguis emundat. Nec afperé igitur communio- 

nis noftrz gratia deneganda eft , nec temeré lar- 


gienda. 
CAPUT 


Canonum panitentialium. Lib. 1..— 4 
CAPUT XL. | 


Quod omnis cujutlibet. ordinis Clericus , qui 
catholicam deferens haretica fe communioni 
mi[cuertt , f ad Eccdlefíam recyerf(ut fuerit , 
in co gradu quo erat fine premotione perma- 
neat. 


Ex Epiftola Papr Leonis ad Januarium * Aquileienfem —— Leonis 1. 


Epifcopum, cap. : Epiflola. 5. 
as dad CM al. * Julia- 


D animz periculum pertinet, fiquifquam de his 

qui à nobis in hereticorum atque fchifmatico- 
rum fe&am delapfus eft , fe utcumque hxretice com- 
munionis contagione macularit , refipifcens in com- 
munione Catholica fine profeffione * legitima fatis- 
factionis habeatur, Saluberrimum enim & fpiritalis 
mediciug utilitate pleniffimum eft , ut five Presbyteri, 
five, Diaconi five Subdiaconi, aut cujuslibet ordinis 
Clerici, qui fe correctos videri volunt , atque ad Ca- 
tholicam fidem , quam jampridem amiferant , rurfum 
revertere ambiunt, priüs errores fuos, & ipfos auctores 
errorum damnari à fe fine ambiguitate "idw Vt 


num. 


Al. * pro- 
motionc. 


fenfibus pravis etiam peremptis nulla fperanda * fu- 4.* $- 


períit occafio nec illud * membrum talium poffit fo- 
cietate violari, cüm per omnia illis profeffio propria 
cceperit obviare. Circa quos etiam illam Canonum 
conftitutionem precipimus cuftodiri , ut in magno 
habeant beneficio , fi adempta fibi omni fpe promo- 
tionis , in quo inyemuntur ordine , ftabilitate ma- 
neant perpetua : fi tamen iterata tinctione non fuerint 
maculati : nonlevem apud Dominum noxam incurrit, 
qui de talibus ad facros promovendos ordines Judi- 
carit. Quód fi cum grandi examinatione promotio 
conceditur inculpatis, muJtó magis non debet licere 
fufpectis. 


Tome XI. | | G 


randi. 
Al. * ullum. 


yo Collectio antiqua 


CAPUT XLI. 
De bis qui cum bareticis nuptiarum copulam 
| jungunt. | 
* Sub Sylur. Ex Concilio Laodiciz * cap. x. & xxx. 
^" V Ó D non oporteat indifferenter Ecclefiafticos 


MEL DLR fcedere nuptiarum hzreticis fuos filios filiàfque 
* frueris conjungere , fed * magis accipere, fi tamen Catholi- 


ex cap, , | COS * le fieri promittant. 
XXXI. [sCHi 


PYTH M * CAPUT XLII. 
CxXX. : " e k 
4. *Chi- — 14b bereticis eulogias accipere non debere. 


ftianos. 


Ex eodem Concilio, cap. xxxi. 


ON oportet ab haereticis eulogias accipere, 

quz funt maledi&diones potiüs quàm bene- 
x exeo, dictiones ; * nequecum hareticis aut fchifmaticis pari« 
*xxur — ter orare. 


CAPUT XLIII. 
rade De Epifcopis «vel fequentibus ordinibus , qui. 


can. 4tffri- : . ; 
cona Eiche facrofantta my[lerta contractanr , placuit 
34 CA, " , " : Bs 
E ab uxoribus ab[linere.. 

ex Cartab. Ex Concilio Carthaginenfi, cap. xxv. 

V. CAp. 5. 


A VRELIUus Epifcopus dixit : Addimus, fratres 
chariffimi, preterea cüm de quorumdam Cleri- 
corum ; quamvis Lectorum erga uxores proprias in- 
continentia referretur , placuit quod & in diverfis 
Conciliis firmatum eft, ut Subdiaconi qui facra my- 
fteria contracant , & Diaconi & Presbyteri , fed & 
al. * prio- Epifcopi fecundüm propria * ftatuta etiam ab uxori- 
ra vd ptio- bus fe contineant, ut tamquam non habentes videan- 


rum. 


; 


Canonum penitentialtim. Lib. r..— yr 
tur effe. Quod . nifi fecerint ; ab Ecclefiaftico remo- 
veantur officio. Ceteros autem Clericos ad hoc nont 
cogi nifi maturiori etate. Ab-univerfo Concilio di- 
&um eft : Quz veftra fan&itas eft jufté moderata, & 
fanda , & Deo placita funt ; confirmamus. | 


CAPUT XLIV. 


D: bis qui ad bonorem Presbyterg ffe eXa- 


mine provecti funt. 
Ex Concilio Niczno , cap. 1x. Sub Sylv. — 
fo. I, 


G. qui Presbyteri fine examine funt proved , vel 
cum difcuterentur peccata fua confeffit funt , & 
homines contra Canones commoti manus confeffis 
imponere tentaverint , tales regula non admittit , 
quia quod irreprehenfibile eft Catholica defendit Ec- 


clefia, 
CAPUT XLV. 


De. Presbyteris qui. uxores acceperunt , "vel 
fornicati fant. 


Ex Concilio Neoczfíarienfi, cap. 1. Sub Sylve- 
M re. 1. 


: fire. 
REsBYTER fi uxorem —: ab ordine de- 
|. ponatur. Si veró fornicatus fuerit , aut adulte- 
rium perpetraverit ; ampliüs pelli debet , & ad poeni- 
tentiam redigi. | 
CAPUT XLVI. 
De Diaconis fimiliter, 


Ex eodem Concilio, cap. x. 


IurL1 modo etiam Diaconus fi eodem p 
fubcubuerit , ab ordine minifterii fubtrahatur. 


G ij 


Ex Concilio 


Eliberit, (ub 
M arcello. 1. 
cap. 76. 


Al. * Si 
quis Dia- 
conum. 


Al. * Mona- 
charum, 


y2 Collectio antiqua. 
CAPUT XLVII. 


De. Diaconis ff. antà. honorem peccare 
probantur... 


VisQurs * Diaconus fe permiferit ordinari , 

& poftea fuerit detectus in crimine mortis, quod 
aliquando commiferit , fi fponté fuerit confeffus , pla- 
cuit eum actá legitimá poenitentiá poft triennium ac- 
cipere communionem. Quód fi alius eum detexerit , 
poft quinquennium acceptà poenitentiá accipere com- 
munionem laicam debere. | 


| CAPUT XLVIII. 
De Monachis €9 Virg 


inibus propofitum nón 
fervantibus. — | 


Ex epiftola Papz Syricij ád Hymerium Epifcopum Terraco- 
nenfem, cap. vi. 


R £ TER EA Monachorum quofdam atque Mo- 
P * abjecto propofito fanctitatis in tantam 
proteftaris demerfos efle lafciviam , ut priüs clanculo 
velut fub monafteriorum pretextu illicita ac facrilega 
fe contagione mifcuetint : pofteà veró in abruptum 
confcientia defperatione perducti de illicitis com- 
plexibus liberé filios procrearint , quod & publice le- 


ges & Ecclefiaftica jura condemnant. Has igitur im- 


pudicas deteftabilefque perfonas à Monafteriorum 
coetu. Ecclefiarümque conventibus eliminandas effe 
mandamus , quatenus retrufz in fuis ergaftulis tan- 
tum facinus continua lamentatione deflentes purifi- 
catorio poffint poenitudinis igne decoquere , "ut eis 
vel ad mortem faltem íolius mifericordiz intuitu 
per communionis gratiam poffit indulgentia fübve- 
nite. 


Canonum panitentialium. Lib. zr. g5 


CAPUT XLIX. 
2De [ubintroductis »muliertbus. 
Ex Concilio Niczno, cap. 111. N itano. T. 


IP TERDIXIT per omnia magna Synodus, non 
Epifcopo , non Presbytero , non Diacono , nec ali- 
cui omninó qui in clero eft licere fubintroductam ha- 
bere mulierem , nifi forté matrem , aut fororem , aut 
amitam vel eas tantüm perfonas qua fufpiciones * 4. * em- 


^ . nem fíufpi- 
effugiunt. | iles 


CAPUT L. 
De Clericis €. Monachis non manentibus in 
ffo propofito. 
Ex Concilio Calcedonenfi, cap. vit. 3ub Russ 
I. 
V1 femel in clero deputati funt , aut Mona- 
chorum vitam expetiverunt * ftatuimus neque 4. * egc- 
ad militiam , neque ad dignitatem aliquam venire '"* 
mundanam *, aut hoc tentantes & non agentes poe- 4i * fzca- 


nitentiam quominus, * redeant ad hoc quod propter l^» 
Deum primitüs elegerunt , anathematizari. 


CAPUT LI. | 
De. dlericis qui funt in ptochiis , Monaftertis 
atque Martyris , qua fb poteffate Epif- 
coporum uniu[cujufque civitatis exiffunt. 
Ex eodem Concilio, cap. viii. 


LE x 161 qui przficiuntur ptochiis *, vel qui a. * dic- 
rdinantur in monafteriis & bafilicis martyrum, d 

fab Epifcoporum qui in unaquaque civitate funt ; (cu poo- 

fecundüm fan&orum Patrum traditiones poteftate «hiis 


G iij 


$4 Colle(i;o antiqua - 
permaneant; nec per contumaciam ab Epifcopo fuo 
diffiliant. Qui veró audent evertere hujufcemodi for- 
mam quocumque modo , nec proprio fubijciuntur 
Epifcopo; fi quidem Clerici funt Canonum correptio- 
4.* cenfa- nibus * fubjaceant , fi veró laici, vel monachi fuerint 
ris im Communione priventur. 


damnationi 
fivc ultio- 


nibus. CAPUT LII. 
De virginibus vel monachis. 
| Ex eodem Concilio, cap. xvt. 


1 JixGiwNEM quz fe Domino Deo confecravit , 

fimiliter & monachum, non licere nuptialia jura 

contrahere : quód fi hoc inventi fuerint perpetrantes 

4l *fnc. excommunicentur*. Confitentibus autem. decrevi- 

ecommu- mus ut habeat auctoritatem ejufdem loci Epifcopus 
'  mifericordiam humanitatemque largiri, 


CAPUT LIII, 
«De bis qui fornicantur. irrationaliliter , id eft. 


| qui mif/centur pecoribus , aut cum mafculis—.. 


polluuntur. 


2t Ex Concilio Anchirano, cap. xv. 
*^ | TUN 


IB: his qui irrationabiliter verfati funt , five ver- 


fantur , quotquot ante vicefimum annum tale 


crimen commiferint , quindecim annis exactis in poe- 
nitentia communionem mereantur orationum , dein- 
de quinquennio in hac communione durantes , tunc 
demum oblationis facramenta contingant. Difcu- 
tiatur autem & vita eorum qualis tempore poenitudi- 
nis extiterit , & ita mifericordiam bi Juice 
Quód fi inexplebiliter his hefere criminibus, ad agen- 
dam poenitentiam prolixius tempus infumant. Quot- 
quot autem peracta viginti annorum ztate , & uxores 


Hp ££. 


Canonum penitentialium. Lib. p..— gg. 
habentes hoc peccato prolapfi funt, viginti quinque 
annis poenitudinem gerentes in communionem (hf. 
Gipiantur orationum , in qua quinquennio perduran- 
tes tunc demum oblationis facramenta percipiant. 
Quód fi qui & uxores habentes & tranfcedentes quin- 
quagefimum annum ztatis ita — , ad exi- 
tum vitz communionis gratiam confequantur. 


CAPUT LIV. 


De bis qui in pecudes , vel in mafculos , *vel 
olim pollutt fant , vel bactenss boc vitto 
tabefcunt. — | 


Ex eodem Concilio, cap. xvt. 
] O s qui irrationabiliter vixerint , & leprá injüfti * aL» insti. 
criminis alios polluerint , precepit fancta Syno- 
dus intereos orare qui fpiritu periclitantur immundo. 
CAPUT LV. 


Deli qui adulteras babent uxores , vel ff ipfi E 


. adulteri comprobantur. 
. Ex eodem Concilio, cap. xix. 


S. eujus uxor adulterata * fuerit, vel fi ipfe adul- 4.. * adul- 


. : E . ? : ^ tera. 
terium commiferit , feptem annorum poenitentiá 


oportet eum perfe&ionem confequi fecundüm prifti- 


nos gradus. 
e CAPUT LVI. 


De bi quipartus fuos ex fornicatione diverfis 
modis interimunt. 


Ex codem Concilio, cap. xx. 


E mulieribus quz fornicangur & partus fuos 
necant , vel quz agunt fecum ut utero con- 


ILi Collectio antiqua 

ceptos excutiant , antiquá quidem deffinitio ufqué 
ad exitum vitz eas ab Ecclefia removet : huma. 
niüs autem nunc diffinimus , ut eis decem annorum 
tempus fecundüm prafixos gradus peenitentiz lar- 
giamur. 


CAPUT LVII. 
De bis qui virginum corruptionibus con[csj 
| fnt. | P 


Ex eodem Concilio , cap. xxiv. 


V1DAM fponfamhabens fororem ejus violavit , 

& gravidam reddidit ; poftmodüm defponfatam 

fibi duxit uxorem ; illa veró que corrupta eft laqueo fe 

eremit : hi qui fuerunt confcii poft decennem fatis- 

&ionem juffi funt. fufcipi fecundüm gradus poeni- 
tentiz conítitutos. | | 


CAPUT LVIII. 
four Vt natalitia-vel nuptiae in Quadragefima nor, 


nis placet : 
fub Liberi fent | 
i e Ex Concilio Laodiciz, Cap. Lir. 


Dionyf. exi- | 
m P [0 D non oporteat in Quadragefima aut nu- 
| |  ptias, aut natalicia celebrari. 


CAPUT IIX. 
Vt im Chrifanorum mon faltetur 
| | nuptiis, | 
Ex eodem Concilio, cap. rrr. 


V ó D non oporteat Chriftianos euntes ad 
nuptias plaudere , vel faltare , fed' venerabili- 

ter coenare vel prandere ficut Chriftianos decet. 
CAPUT 


Fu AEPNELE 


Canonum paenitentialium. Lib.r:.— pz 
CAPUT LX. 
Dx parentibus. qui. fidem Jponfaliorum. 
frangunt. 


Ex Concilio Heliberitano,, cap. riv. npo. 305. 
f«5 Mar- 


S Iqui parentes fidem fregerint fponfaliorum, trien- "I^ 
nii tempore * abftineantur, fi tamen iidem fponfus 4i. * abai- 
vel fponfa in gravi crimine fuerint deprehenfi, excu. neam fe à 
fati erunt parentes. Por 


CAPUT LXL  . | 
— fponfus. €9 fbonfa benedicantur , €9 - 


de caflimonia eorum tempore nuptiarum. 
Ex Concilio Carthaginenfi, cap. xiir. 


9s ON sus & fponfa clim benedicendi fünt à Sa. " 
cerdote , à parentibus fuis vel à paranymphis of- 
ferantur , qui dn benedictionem acceperint , eadem 
nocte pro reverentia ipfius benedictionis in virginitate 
permaneant. 


n 


CAPUT LXII. 


ued aliud fit uxor , aliud. concubina , nec 
erret quifqui fitam fuam 1n matrimonium. 
concubinam babenti tradiderit. 


Ex epiftola Pape Leonis ad Rufticum Narbonehíem: E xcit, 
Epifcopum , cap. xviir | e ipd d 
O N omnis mulier viro jun&tai uxor eft viri ; quia 
necomnis filius heres eft patris:nuptiarum autem 
foedera inter ingenuos funt legitima, & inter equa- 
les : multo prilis hoc ipfum Domino conftituente, 
quàm initium Romani juris exifteret. Itaque aliud 
"^ Tome XI. H 


y4 Collectio antiqua 
eft uxor , aliud concubina, ficut aliud ancilla aliud 
libera : propter quod etiam Apoftolus ad manifeftan- 
dam harum perfonarum difetiont teftimonium 
ponit ex genefi, ubi dicitur Abrahz : Ejice ancillam 
& filium ejus; non enim heres erit filius ancille cum 
filio meo Ifaac, Vnde cüm focietas nuptiarum ita ab 
initio conftituta fit ,ut preter fexuum conjunctionem 
haberet in fe Chrifti & Ecclefie Sacramentum , du- 
bium non eft eam mulierem non pertinere ad matri- 
monium , in qua docetur nuptiale non fuiffe mylte- 
4l.* mini- rium *. Igitur cujuslibet loci Clericus fi filiam fuam 
fenum, — viro habenti concubinam in matrimonium dederit ,- 
non ita accipiendum eft quafi eam conjugato dederit , 
nifi forté illamulier & ingenua facta & dotata legiti- 
mé, & publicis nuptiis honeftata videatur. Paterno 
arbitrio viris jun&z carent culpa , fi mulieres que à 
viris habebantur in matrimonio non fuerunt , quia 
aliud eft nupta; aliud concubina. | 


CAPUT LXIII. 
Q uod non fit conjugij duplicatio , quando an- 
| cillá velicfa wxor adfamitur. 
Inquifit. c Ex eadem Epiftola, cap. xix. 
n 


NcriL1LAMdà thoro abjicere, & uxoremcerte 
ingenuitatis accipere ; non duplicatio conjugi, 
* Hicisci- Ted profectus eft honeftatis. * Culpanda eft fané ta-- 
P. 1*9". ium negligentia , fed non penitus defperanda *, ut 
4l. *difc- Crebris exhortationibus incitati , quod neceffarié ex- 
tia w petierint fideliter exequantur. Nemo enim defpe- 
randus eft dum in hoc corpore conftitutus eft , quia 
nonnumquam quod diffidentiá tatis differtur , confi- 

lio maturiori perficitur. | 


CAPUT LXIV. 
Quod debeant femina , qua captis viris nupfe- 


Canonum panttentialium. Libr. — gp 
rant alit , regrefsis de captivitate virt 
prioribus copulari , wt quod faum eft. uia 


' quifque recipiat. 
Ex epiftola Pap: Leonis ad Nicetam Aquileienfem Epifcopum, E n 
P: . 


cap. XLII. 
LXXIy. 


hoftilitatis incurfus , ita quedam dicatis divifa 

conjugia , ut abductis in captivitatem viris feminz 
eorum remanferint deftitute , quz viros proprios aut 
interemptos nii aut numquam à dominatione 
crediderint liberandos , & in aliorum conjugium foli- 
tudine * cogente tranfierint. Cümque nunc ftatu 4. * (oliá- 
rerum auxiliante Domino in meliora converfo, non- "*^* 
nulli eorum qui putabantur periiffe remearint, meri- 
tó charitas tua videtur ambigere quid de mulieribus, 
quz aliis jun&z funt viris, à nobis debeat ordinari, 
Sed quia novimus fcriptum quod à Domino jungitur prove: 
mulier viro; & iterum preceptum agnovimus : s? 2uod Mab, i5. 
Dese. jsnxit, bomo non feparer, Neceffe eft uc. legiti- 
marum fcedera nuptiarum redintegranda credamus, 
& remotis malis quz hoftilitas intulit, unicuique id 
quod legitime habuit reformetur, omníque ftudio 
procurandum eft ut recipiat unufquifque quod pro- 
prium eft. | | 


C üM ergo per bellicam cladem , & per graviffimos 
e 


|... CAPUT LXV. 
Quod non probetur effe culpabiles , qui "xorem 
capts 4n matrimonto videtur e[fe fortitus. 
| Ex eadem epiftola , cap. * xz irr. (200 * Ca. me 


ATE c tamen culpabilis judicetur & tamquam alie- 
N ni juris pervafor habeatur qui perfonam ejus ma- 
ritiqui * jam non effe eftimabatur, adfumpfit. Si enim 4l. * quia 
multa qua ad eos, qui in captivitatem dui funt, per- 
üncbant , in jus alienum tranfire potuerint , & tamen 
|. .H ij 


* Cap. 11, 


* Cap, 1v. 


Al. * quia 
inexcufabi- 
ter conta- 
minatio- 
nem. 


éóo  . Coletiio antiqua 

plenum juftitiz eft, ut iifdem reverfis propria refor- 
mentur. Quod fi in mancipiis vel in agrisaut etiam in 
domibus &c poffeffionibus rité fervatur , quanto magis 
in conjugiorum redintegratione faciendum fit , ut 
quod bellica neceffitate turbatum eft; pacis remedio 
reformetur ? | 


CAPUT LXVI. 

V: ff viri de captivitate regrefst sntemperantia 
uxorum offen[i nan. fuerint , €9. "uoluerint 
eas in conjugium recipere , liberam babeant 

2 facultatem. 


Ex eadem epiftola, cap. * xr iv. 


| T ideó fiviri poft longam captivitatem reverfi ita 


in dile&iene fuarum — perfeverant , ut 


eas cupiant in fuum redire confortium , omittendum 
eft & inculpabile judicandum quod neceffitas intulit, 
& reftituendum quod fides pofcit. 


CAPUT LXVII, 


V: ff mulieres ad priores maritos redire nolue- 
rint , velut tmpte ecclefia[!ica commmniene 
priroanda funt. 


Ex eadem epiftola, cap. * xz v. 


S I autem aliquae mulieres ita pofteriorum virorum 
amore funt capte , ut malint his cohzrere , quàm 
ad legitimum redire eonfortium , meritó funt notan- 
dz , itaut etiam Ecclefiaftica communione priveutur , 
quz * de re excufabili contaminationem criminis elc- 
gerunt , oftendentes fibimet pro fua incomtinentia 
placuiffe , quod jufta remiffio poterat expiare. Re- 
deant ergo infuum ftatum voluntaria redintegrauone 


d dire 


Canonum penitenttalium. Lib. ry. — 6r 
conjugia , neque ullo modo ad opprobrium male vo- 
luntatis trahatur , quod conditio neceffitatis extorfit ; 
quia ficut hz mulieres , quz revertere ad viros fuos no- 
lunt, impiz fünt habenda , ita illz quz in affectum ex 
Deo initum redeunt meritó funt laudanda. 


CAPUT LXVIII. | 
Quod non liceat. alterius sbon[am ad matri- 
monti jura forttrt. 


Ex epiftola Papz Syricij ad Hymerium Terraconenfem 
Epifcopum , cap. 1v. 


D conjugali autem violatione * requififti , fi def- 4i. * veis- 
ponfatam alij puellam alter in matrimonium "9" 
poffit accipere. Hoc ne fiat modis omnibus inhibe- 

mus , quia illa benedictio quam nupturz Sacerdos im- 

ponit apud fideles cujufdam facrilegij inftar eft , fiulla 
tranfgreffione violetur. 


CAPUT LXIX. 
De raptoribus. 


Ex epiftola Pape Symmachi ad Cafarium , cap. rtt. —— atrelaren- 
fem Epjf. 


APTORES igitur viduarum , vel virginum , ob cer iv. 
immanitatem tanti facinoris deteftamur , illos 
vehemenriüs perfequendo , qui facras ** virgines vel 4^ * Dco 
Er. : . - facratas 
volentes vcl invitas matrimonio fuo fociare tentave- 
rint; quos pro tam nefandiffimi criminis atrocitate à 
communione fufpendi precipimus. 


CAPUT LXX. 
De bis qui rapiunt puellas. 
Ex Concilio Calcedonenfi , cap. xxvi1. Sub. Leone. 


1. 
s qui rapiunt mulieres fub * nomine fimul ha- 4. * hot- 


pitalis fola- 


bond: ; Cooperantes aut, conniventes raptoribus tjj nomine. 
| H 11 


62 Collectio antiqua " 
decrevit fancta Synodus , ut fi quidem Clerici funt 
decidant gradu proprio, fi veró laici anathematizentur. 


| CAPUT LXXI 
De defpon[atts puelts €5 ab alia corrtptzt. 


Ex Anojr. Ex Concilio Ancyrano, cap. x:' 

zi. fub. Sjl- " - 

veftro. 1. EsPONSATAS puellas, &póftabaliis raptas ,. 
placuit erui & eis reddi quibus anté fuerant def- 


ponfatz , etiam fi eisà raptoribus vis inlata conftiterit. 
| CAPUT LXXII. | 
2De raptoribas [i ad Eccleftam confugerint. 
zuvilam Ex Concilio Aurelianenf » Cap. r1. 


E raptoribus autem id conftituendum effe cen- 

fuimus , ut fiad Ecclefiam raptor cum rapta con 

venerít,& feminam ipfam violentiam pertuliffeconfti- 

terit , ftatim liberetur de poteftate raptoris , & raptor 

mortis vel penarum impunitate conceffa , aut fervien- 

di conditioni fubje&us fit , aut redimendi fe liberam 

habeat facultatem. Si veró qua rapitur patrem habere 

4l. * rapto- COnfliterit , & | oque raptori * confenferit , potefta- 
raw te*Xpatris excufata reddatur, & raptor à patre fuperio- 


ienda aut .. UE s : ] 
dnm ris conditionis fatisfa&ione teneatur obnoxius. 


rela CAPUT LXXIIL  — 
Qu uod bi qui. intercedente repadto divortium 
pertulerunt, aliifque fé junxerint Buptttt , 
adulteri effe monfirentur. 


— Innoc. t. Ex epiftola Papz Innocentij ad Exuperium Tolofanum 
epift. ;. | Epifcopum, cap. vir. 
? 3 I his etiam requifivit dile&io tua, qui interve- 
niente repudio alij fe matrimonio copularunt , 


Canonum penitentialtum. Lib.r. — 6; 
quos in utraque parte adulteros effe manifeftum eft. 
Qui * veró & uxore vivente , quamvis diffociatum effe 4'- * qui 
videatur conjugium , ad aliam tamen copulam fefti- 55^ d 
narunt , neque poffunt adulteri non videri , in tantum vel. 
ut etiam hz perfona , quibus tales conjunáti funt. 
etiam ipfe adulterium commififfe videantur ; fecun- 
düm illud quod legimus in Evangelio : Qi dimiferit Mab. i5. 
axorem fsam , C duxerit aliam , mecbatur : Similiter € 
qui dimifJam daxerit , mechatar. Et ideó omnes * à * 4e. 
communione fidelium abítinendos. De parentibus au- 
tem aut de propinquis eorum nihil tale ftatui poteft , 
gift fi incentores inliciti confortij fuiffe detegantur. 


CAPUT LXXIV. 
De bis qui uxores , aut qua *uiros dimittunt, 


«ut frc maneant. | 
Ex Concilio Africano, * cap. Lxx. . Poss 


. » . llefitone 
LAcurm utfecundüm Te" do qun Apoftoli- uu» 


V camdifciplinam neque dimiflus ab uxore, nequeo». ? 
dimiffa à marito alteri conjungantur , fed ita maneant yrs | 
aut fibimet reconcilientur. Q:iód fi contempferint , ad provinens. 
poenitentiam redigantur ; in qua caufa legem Imperia- 


lem petendam promulgavi. 
CAPUT LXXV. 
De feminis qua relitdia iria futs aliis nubunt. ^ 


Ex Concilio Heliberitano , Cap. VIII. $ub Mar- 

MN ; celle, 1. 
TEM feminz quz nullá precedente caufá relique- 
rint viros fuos , & alteri fe copulaverint* , nec in 4. * & in 


e : hoc perma- 
finc accipiant communionem. mad ate 


CAPUT LXXVI. ! x 
De feminis qua adulteros relinquunt , €9. alii 
nubunt. e. ] 


64 Collectio antiqua 
Ex Concilio quo fupra , cap. 1x. 


T £M feminafidelis, quz adulterum maritum reli- 
| bed fidelem , & alterum ducit , prohibeatur né 
ducat ; fi autem duxerit , non priüs accipiat commu- 
nionem , quàm is quem reliquit de fzculo exierit , nifi 
forté neceffitas infirmitatis dare compulerit. 


CAPUT LXXVII. 
De facularibus , ut ine. judicio Epifcopi cul- 


paliles conjuges non relinquant. 


Circiter sn- Ex Concilio Agathenfi, cap. xxvi. 
pum 06. 


cap. xxv. Hi veró fzculares qui conjugale confortium nul- 
al. * hoc la * culpa graviore dimittunt, vel etiam dimi- 
vium — ferunt, & nullas caufas difcidii probabiliter propo- 

nentes , propterea fua matrimonia dimittunt , ut aut 

aliena aut illicita przfumant.. Si antequam apud Epif- 
al, * Epit. copum * comprovincialem difcidij caufam dixerint, 
coposcom-e& priüs uxores quàm judicio damnentur abjecerint , 
cac; àcommunione Ecclefiz, ac* fandi populi coetu pro eo 


al. * fün- quod fidem conjugij maculant excludantur. 


CAPUT LXXXVIII. 
De multinubis. 


Sub Sylve-.— . Ex Concilio Neoczfarienfi, cap. ri. 
fíre A». : £s , ] . : : 
n4. E his qui in plurimas nuptias inciderunt , tem- 


pus quidem prafinitum manifeftum eft , fed 
converfatio corum & fides tempus adbreviat. 


CAPUT LXXIX. 
De virginibus facularibus f£ macbaverint. 


d Mar- Ex Concilio Heliberitano , cap. xtv. 
£U0. I, 
cello. 1 VIRGINES 


Canonum panitentialium. Lib. ;..— 6g 

Ix c1N Es quz virginitatem fuam non cufto. 

dierint , fi eofdem qui eas violaverint maritos 4l. * duxe- 
acceperint ; eo quód folas nuptias violaverint , poft zinc ma- 
anni unius poenitentiam reconciliari debebunt ; vel ritos. 
fi alios cognoverint viros ; eo quód moechatze funt, 
placuit per quinquennii tempora actà legitimá poeni- 
tentiá admitti eas ad communionem oportere. 


CAPUT LXXX. 
De bigamis. 


Ex Concilio Laodiciz , cap. r1. 30b iles: 
TY: qui fecundüm Ecclefiafticam regulam li- Fio Lie. 
raclegitimé fecundis nuptiis jun&i funt , nec 5, Li. 
occulté nuptiarum copulam fregerunt *, oportet ut we. 
parvo tempore tranfado vacent orationibus & jeju- ^^" s 
niis , quibusetiam juxta indulgentiam communionem mes . 
reddi deacvimus. 


CAPUT LXXXI. 


De. eo qui uxorem babet , f£ concubinam 
lbabuertt , ut non communicet. — 


Ex Concilio Toletano, cap. xv1». ^O Ex Toleta- / 
No primo. 


ETERUM isqui nonhabet uxorem , & pro uxo- 
re concubinam habet , à communione non re- 
pellatur 5 tantàm ut unius mulieris, aut uxoris, aut 
concubinz ,ut ei placuerit , fit conjunctione conten- 
ms. Aliàs veró vivens abjiciatur , donec definat , & 
ad poenitentiam revertatur. | 


CAPUT LXXXIL | 
De eo qui uxorem babens fapius nacbatur. 


Ex Concilio Heliberitano, cap. xrvir. 


Tome XI. I 


Pj Collectio antiqua | 

I quis fidelis habens uxorem non femel fed fepe 
Q fuerit moechatus , in fine mortis eft conveniendus; 
quód fife promiferit ceffaturum , detur eicommunio; 
( refufcitatus rurfüs fuerit moechatus , placuit ulteriüs 
non ludere eum de communione pactis. 


.. CAPUT LXXXIII. | 
De viris conjugatis poflea in adulterium lapfis. 


Ex Concilio quo fupra, cap. rxix. 


I quis fort& habens uxorem femel fuerit lapfus, 

placuit eum quinquennium agere de ea re poeni- 
tentiam , & fic EELUE nifi neceffitas infirmitatis 
coegerit ante tempus dare communionem, Hoc & cir- 
ca feminas obfervandum. | | 


CAPUT LXXXIV. 


. Quod «iri cum adulteris uxoribus. non 
con-ventant. 


Epiftola ; .— Ex epiftola Papz Innocentij ad Exfuperium, cap. 1v. 
?»509t. I. 
T illad defiderandum eft fciri , cur communi- 
cantes viri cum adulteris uxoribus non conve- 
niant, cüm contra uxores in confortium adulterorum 
virorum manere videantur. Super hoc chriftiana re- 
ligio adulterium in utroque fexu pari ratione con- 
demnat; fed viros fuos mulieres non facilé de adul- 
terio accufant , & non habent latentia peccata vin- 
di&am : viri aurem liberiüs uxores adulteras apud 
Sacerdotes deferre confueverunt : & ideó mulieribus 
prodito earum crimine communio denegatur ; viro- 
rum autem latente commiffo non facilé quifquam ex 
fufpicionibus abftinetur : qui utique fubmovebitur, 
fi cjus flagitium detegatur. Cüm ergo par caufa fit, 
interdum probatione ceffante vindida ratio con- 
quicícit. | | 


—- 


Canonum panitenlialium. Lib. i. — 67 


ACAPUT:LXXXV. 
De mulieribus qua. lenocinium fecerint, 
Ex Concilio Heliberitano , cap. xr:. 


ATEXK * vel parens, vel qualibet fidelis , fi 

lenocinium exercuerit , eo quód alienum ven- 
diderit corpus vel potiüs fuum ; placuit cam nec in fine 
accipere communionem. | 


CAPUT LXXXVI. 
De feminis qua confcijs. maritis adulterant. 
Ex Concilio. quo fupra, cap. Lxx. 


l confcio marito uxor fuerit moechata, d gear nec 
infine dandam ei effe communionem : fi veró eam 


reliquerit , poft. decem annos accipiat. communio- 
nem. 


CAPUT LXXXVIL " 
p? Jelibus conjugatis fi cum Iuda vel 


Gentili machaverint. 
Ex Concilio quo fupra, cap. rxxvirr. 


6 I quisfidelis habens uxorem cum Judaea vel Gen- 
tili fuerit maechatus ,.à communione arceatur : 
quód fi alius eum detexerit , poft quinquennium acá 
legitimá poenitentiá poterit dominice fociari com- 
munioni, | 


CAPUT LXXXVIII 
Ex Concilio Bracarenfi , Cap. LXXIV. : 


Icujus uxor adulterium fecerit , aut vir in alienam 
uxorem inruerit , feptem annis poenitentiam agat. 
I 1j 


M. * pater, 


Ex capitulis 
Martini 
Bracarenfs 
Epifcops , ex 
Orienta- 
lium prafer- 
tim S$ynodis 
collectis, — ' 
c&p. LXXVI. 


éó$ ^ Coletio antiqua 
CAPUT LXXXIX, 
De bis qua duobus fratribus nupfcririt , vel qui 
duas forores acceperint. 
&ub. Silute , Ex Concilio Neoczfarienfi, cap. rr. 


[Iro 4n.314. | ] "M 
| V L1ER fi duobus fratribus nupferit , abjicia. 


tur ufque ad mortem : verumtamen 1n exitu 


propter mifericordiam fi promiferit po faa incolu- 
mis hujus conjundionis vincla diffolyat , fru&um poe- 
nitentiz confequatur : quód fi defecerit mulier, aut 
vir in talibus nuptiis , difficilis erit poenitentia in vita 
permanenti, | | 


CAPUT XC. 


De inceflis , ut quamdiu in fcelere funt, inter 
cathecumenos babeantur. 


Ex Concilio Hilarden(i, cap. iv. 


l lerdevfi . 

fem ore e e . e. . 

Tebami E his qui fe incefti * pollutione commaculant, 
PECORE placuit , ut quoufque in ipfo deteftando & inli- 


fev, e . . H s 
aL* incfta. Cito carnis contubernio perfeverant , ufque ad Miffam 


tantüm cathecumenorum in Ecclefiaadmittantur;cum 


quibus etiam nec cibum fumere ullum Chriftianorum, 
ficut Apoftolus juffit , oportet. | 


De bis qui proximis fe copalant , ut à commu- 
nione Chriff feparentur. 
Ex Concilio Toletano, cap. v. 


NA M & hec falubriter precavenda fancimus , né 
quis fidelium propinquam fanguinis fui ufque- 
quo affinitatis liniamenta generis fucceffione cognof- 
cit, in matrimonio fibi defideret copulari : quoniam 


Ex Tolet. 5. 


Canonum penitentialium. Lib. i. 
fcriptum eft : Omnis bomo ad proximam [ancuinis fni non Levis, sa. 
accedat , wt revelet turpitudinem ejus. Nec fine denun- 
tiatione fit fententiz. Nam pauló póft infert & dicit : 

"nima que fecerit de abomimationibus iffi quidpiam, 

eribit de medio popali fui. Si quis ergo hujus decreti 
temerator extiterit , ac vetitum violare prefumpferit , 

tanto graviori fe mul&andum fententia recognofcat; 

quantó & propinquiorem cui fe copulari maluit , fuz 
originis efi non ambigat ; tantóque annofioris ex- 
communicationis tempore à Chrifti corpore ac frater- 

aitatis confortio fequeftretur , quantó fuerit propin- 

quioris fanguinis contagione pollutus. Hujus infti- 
tutionis regulam , cui * fubfcribimus , irrefragabili 41 « qus, 
&udtoritate nos fpondemus fervaturos. Si quis autem ved cu. 
tam noftrum vel corum qui nunc fan&z Synodo ex. 

hac provincia defuerunt , huictam falubri ordinationi 

obviare przfumpferit , vel follerter adimplere negle- 

xerit convictus totius fraterna charitatis aliquando 
habeatur extraneus. 


CAPUT XCII. 
De. inceffis conjuntiionibus ; €9. vidua vel 
Virgine in uxore furata : €9. de artolis 
9 arujpicibus. 

* An. yc. 
4l. * pollue- 

E inceftis conjun&ionibus nihil prorfus veniz 7, 

refervamus , nifi cüm adulterium feparatione pericuxo- 
fanaverint : inceftos verà nullo conjugij nomine depu- 7». ..— 
t2ndos , quos etiam defignare funeftum eft, hos effe ,«i., 
cenfemus. Si quis reliam fratris , quz pene priüs fo- edd 
ror extiterat , carnali conjunctione * violaverit : 5i iR (nafrtió 
quis frater germanam ^ uxoris accipiat. Si quis nover- & omiffio 
cam duxerit : Si quis confobrinz * fe fociet : ? quod t7 
ita przfenti tempore prohibemus , * ut ita eaque funt 4i. * v: ca 
ante nos inftituta non diffolvamus. Si quis relicta: vel 25 funt 

I iij 


Ex Concilio Agathenfi * cap. Lr. 


20  -  . Colleiito antiqua 
filiz avunculi mifceatur , aut patrui filiz:vel privign2 
* Aut qui fuz conjugio polluatur', Sané quibus conjunctio inli- 
«x proP'a cita interdicitur habebunt ineundi melioris: conjugii 


coníangui- ,. 

nitate ii: libertatem. 

quam aut quam coníanguinem habuit concubitu polluat , aut duxerit uxorem ; quos 
omnes & olim , atque fub hac conftitutione inceftos cffe nondubitamus, & inter cathe- 
cumenos uíque ad legitimam fatisfactionem manere & orare przcipimus : quod ita prz 


Ne 


[enti temporc prohibemus , ut caqua funt hactenus inftituta non diffolvamus. 


Gregorius fanttiffimus ac beatiffrmne. Papa dixit. 


E o veró favente follicitudine nimia freti ani- 


mequiori mente divino juvamine pro falute 
omnium ftudere debemus ,ut inconfufo vult non de 
fraude cujufquam pérculfi adfiftere eterno judici me- 
reamur , & vocem audire inquientem : Esee ferve bone 
€ fídelis , qnia fuper pauca fuiffi fidelis fupra multa te 
conffituam , intra in gaudium Domini tui. Hine namque 
eft, quod ingemifcens dico, quia populi Chriftiani ali- 


quos per provinciam Italiam hanc commorantes au- 
dio temere contra Catholicam fidem & Patrum ftatu-- 


al.* parra» ta agere * ; itaut Dco facratas feminas ducere prafu- 

is mant mulieres , & propinquas conjugio focient : quod 
opportunum eft fpiritali amputari mucrone , atque fi 
veftrz placet fanctitati radicitüs evelli, ne feges bon£ 

4.* in- agricole zizaniorum" mixta horrentibus fructatis for- 

quem. defcat, Et infra: | 

al. *uic- I Siquis Presbyteram * duxerit in conjugio;anathe- 

. e 
7 mafi. Etrefponderunt omnestertió , anathema fit, 

4.* Si — II. Si quis Diaconum * duxerit in conjugio , ana- 

brice vd thema fit. Et refponderunt omnes tertió , anathema 

Diaconus fit *. ] ! 

4x — TIL Si quis Monacham, quam Dei ancillam appel- 

* Er ficde- lant , in conjugio duxerit, anathema fit. Et reípon- 

incpi i» [*- derunt omnes tertió , anathema fit. ' | 


quentibus 


ca»onibu; ; lV. 9i quisconmatrem fpiritalem duxerit in conju- 


qud inedit. gio , anathema fit, 'Ec refponderunt omnes tertio, 
non reperi- h fi . . 
bud anathema fit. | 

. . V. Siquisfratris axorem duxerit in conjugio,anathe- 
ma fit. Ecrefponderuntomnes tertió , anathema fit, 


FK*.. 
i31. fM an 


Canonum penitentialium. Lib... 7r 

VI. Siquis neptem duxerit in conjugio , anathema 
fi. Et niic tertió, anathema fit. — . 

VII. Siquis novercam aut nurum fuam duxerit in 
conjugio, anathema fit, Et refponderunt omnes ter- 
tió, anathema fit. | | | 
VIII. Si quis confobrinam duxerit in. conjugio, 
anathema fit. Et refponderunt omnes tertió , anathe- 
ma fit. E 3 | 

IX. Si quis de propri cognatione , vel quam * co- 4.* i» «fir. 
gnatus habuit , duxerit uxorem , anathema fit. Et ref- ^ ?'^ 
ponderunt omnes tertio, anathema fit. 

X. Si quis viduam * furatus fuerit in uxorem , vel 1tev* ,vir- 
confentiens ei , anathema fit, Et refponderunt omnes 5,5; vai. 
tertió , anathema fit. m | mE 

XI. Si quis virginem , nifi * defponfaverit, furatus 4l. * quart 
fuerit in uxorem , & confentientibus * ei, anathema f! on. 


p al. * vel 
fit. Ft refponderunt omnes tertio , anathema fit. ' coníentiers 
XII. Siquisariolos;arufpices,vel incantatores obfer- ci ^ cum 
: is » confentien- 
vaverit aut phylacteriis ufus fuerit , anathema [it Etbos 6 una 
refponderunt omnes tertió, anathema fit... — Enid 


CAPUT XCIIL. 
De bi qui divoinationes expetunt. 


"ow 


. Ex Condilio Áncyrano, cap. xxi. . (0. amor. T. 


V 1 divinationes expetunt , & morem genti- 
Ó lium fubfequuntur ; aut in domos fuas hujufce- 
modi homines introducunt exquirendi aliquid arte 
malefica , aut expiandi caufa , fub regula quinquen- 
nii jaccant fecundüm gradus poenitentie defini- 
tos. I , 


CAPUT XCIV. 
"De divinis €9 fortilegis. 
M : d : Ex capitula 
Ex Concilio Bracarenf& cap. xx. c C d ares 


Bracarenfis, 
cap. LXXI. 


22 Collectio antiqua 
I quis paganorum confuetudinem fequens divi- 
nos & dmg 3 in domum fuam introduxetit , . 
quafi ut malum foras mittant , aut maleficia inve- 
niant., vel luftrationes paganorum faciant ; quinque 
annis poenitentiam agant. E 


| CAPUT XCV. 
e eo quód non liceat Chrifliants obfervvationes 
diverfas adtendere. 


Ex Concilio quo fupra, cap. xxi. * 


* cap. 

iXXIZ. LJ LJ [ [3 LJ LÀ D v. [] 

al. * tenere Ow liceat Chriftianis traditiones * gentilium 
gra obfervare , vel colere elementa, aut luna aut 


evar, — ftellarum curfum , aut inanem ftgnorum fallaciam pro 
domo facienda, vel propter fegetes vel arbores plan- 
tandas , vel conjugia focianda. Scriptum eft enim : 
Cobf. s. Omnia que facitis aut in verbo, amt in opere, omnia in 
nomine Domini nofri Jesu Cun r5 T 1 facite ,gratias 


- 
'. 


agentes Deo. | | M. 
CAPUT XCVI. 
.Ex Concilio quo fupra, cap. xxir. " — 


O w liceat incolledione herbarum , quz medi- 
cinales funtaliquas obfervationes aut incanta- 
tiones adtendere , niít tantüm cum Symbolo divino 

addunt edi- & oratione Dominica , ut tantüm Deus * & Domi- 


t4 * Crca- mus honoretur. 
tor om- 


* cap. 
LXXI v. 


t : , 


nium & 
Dom. Sat CAPUT XCVII. 

[n5 Anaft. | ; 

pd Ex Concilio Carthaginenfi * , cap. zxxxrx. 

* Carihag, 

2 VcuhRriris vel incantationibus fervientem à 


conventu Ecclefiz feparandum. Similiter & 
4, * c, Judalcis füperftitionibus ,' vel * fereis inharen- 


velferiis. LOCI, 
| CAPUT 


, Canonum panitentiaium. Lib, 1. 773 


'el Á PUT X CVII I. 
Ex Concilio. Bracarenfi, Cap, xxi11, * 


$; 


* Ex colle. 


TOw liceat mulieres Chriftianas vanitatem " in penis 


fuis laneficiis obfervare , fed Deum invocent ?'^- Ef. 


gdjutorem , qui eis fapientiam texendi donavit. — 4.12" 
Í quam va- 
- |» CAPUT. XCIX,. — 7 ni. 
De Lis qui partus fios ex fornicatione diverfi f 
| . modis snterimunt. 000: 
I Ex Concilio Ancyrano, cap. X 070 | , ex noy y 
^ bot idtm 


D mulieribus quz fornicantur & partus fuos ne« c fupra 
cant, vel qua agunt fecum ut utero conceptos "^ 7"* 
excutiant : antiqua quidem diffinitio ufque ad exitum 

vitz eas ab Ecclefia removet ; humaniüs autem nunc 
diffinimus , ut eis decem annorum tempus fecundüms 
prafixos gradus poenitentiz largiamur. ' 


LA CAP UT C. ] 
| De bomicidis, 
, Ex Concilio quo fupra , cap. xxt. 


V r voluntarie homicidium fecerint, niten«- 
tiz quidem jugiter fe fübmittant , perfectionem 
VCró circa vitz exitum confequantur, 


CAPUT CI 
De bis qui non. (ponte bomicidium 
commiferunt. 
Ex Concilio quo fupra , cap. xxn. | | 
D E homicidiis non emen commiffts , prior qui- 


em diffinitio poft eprennem 2i d pet- 
Tome XI. 


ȣ ^ Colechio antiqua... 75 
fe&ionem confequi precepit, fecunda veró quins 


quennii tempus explere; 
2 ^^ CAPUT CIL 
. i domina per zelum ancillam occiderit. | 


^w 


- — «Ex Concilio Heliberitano, cap. v. E 


al. * domi- e quz femina" furore zeli accenfa flagellis verbe- 
na. M Jiraveric ancillam fuam , ita ut infra " tertium diem 
animam cum cruciatu effundat : & quód incertum fit 
voluntate an cafu occiderit; fi voluntate , poft feptem 
annos , fi cafu , per quinquennii tempora actá legi- 
4l «a4 timá poenitentiá à ** communione placuit abftinere: - 
commu- quód fiinfra tempora conftituta fuerit infirmata; acci- 


nian. plac. ,.; s 
iámin ^ piat communionem. 


| CAPUT CIIL ||. — ' 
S: quicumque per malefictum bominem inter- 
ecertt. | JOE 


Al, * in 


Ex Concilio quo fupra cap. vt. 


aL * vene. CI quis vg maleficio * interficiat alterum , eo 
do. —— quód fine idolatria perficere fcelus non potuit , nec 
^ m X in fine inipercieridam illi communionem. 


ticndam 


non eífc B CAPUT CIV. 

ilb, &c. T : : 

B Brie Ex Concilio Bracarenfi , cap. xvt. 

venfi Con- . : Tq ! : 

cil. prime , E his qui fibi quacumque negligentià mortem 

Ais (rst: "inferunt , eorum commemoratio in oblatione 

put fic isci- non fiat, Similiter & dehis qui pro fuis fceleribus pu- 

pe su Diuntur. Placuit ut hi qui fibi ipfisaut per ferrum , aut 
m pia- e Te . 

Pi we hi, per venenum, aut per przcipitium , aut fufpendium , 

As vel quolibet modo violentam * inferunt mortem , nul- 

8i, " vIO- 


tdi ^- Ja pro illis zn oblatione commemoratio fiat ;: neque 
gum pfalmis ad fepulturam eorum cadavera deducan- 


(d 


uu Canons: penitentialium. Lib.r. 
tur : multi enim fibi hoc per ignorantiám *' ufurpa- ai. * efus 
Tuat. Similiter & dehis placuitfieri , qui pro fuis fee- Por. 
feibergutiemuis 0000000 
^CAPUT'CV.- 
"De bomicidis vel falfes teftibus. 


Ex:'Concilio Agatheníe , cap. xxxv, * A nuo 5e6. 
5 babito. im. 


T4QuE cenfüimus: homicidas & falfos teftes à am : 
| communione Ecclefiaftica fubmovendos , nifi poe- m 
nitentiz fatisfactione crimina admiffa diluerint. 


CAPUT OVI ZEE SM 
De bis qui feros [uos extra. judicem necant,.— 
.Ex Concilio Agathená , cap. rxirr.. .0 0, CM. IXUR 


^ dn edit. 


. PN 


- 


S: quis fervum proprium fine confcientia judicis 
JJocciderit , excommunicatione ,. vel poenitentia - 
biennii reatum fanguinis emundabit *. al. * emca- 


dabit. 
22 CAPUT CVIL. — — . 
"De feris qui ad. Ecclefíam confugerint , ut 
pt juramentum exire nolentes. liceat 
occupare. 


Ex Concilio Aurelianenfi, cap. rir.: : luni 


(CE x vus quiad Ecclefiam pro qualibet cilpa con- 
1 Afugerit, fià domino pro admiffa culpa facramen- 
tum * fufceperit, fattimad fervitium domini fui redire 4. * facia- 
cogatur : & * pofteà quàm dato facramento domino 4^ « 4 
fuo fuerit ME simis , li aliquid;poenz pro eadem pit datis 
, €ulpa, qua excufatur , probatus fuerit pertuliffe , pro $ Domos 
*ontemptu Ecclefie & przevaricatione fidei à com- is 
munione & convivio Catholicorum*extraneushabea e * 44- 
K ij ! 


vó - '* . Colletito antiqua 
Sícue fepe. tur. Si verà fervus pro culpa fua ab Ecclefia defenfa, 
riis com- tus facramenta domini Clericis exigentibus de impu- 
prehenfum. irate perceperit, exire nolentem à domino liccat oc. 


" cupari, 
CAPUT CVIII. 
4De difcordantibus Epi[copts, - 
Ex Certa Ex Concilio Cárthaginenfe, cap. xxv. 


Di IDENTES Epifcopos , fi non timor Dei, 
| Synodus reconciliet. | 


2) pifcopue difsidentes. Clericos ffve laicos | 


4L. " con- concordari * compellat. 
cordare. : A 
Ex Concilio Carthaginenfi , cap. xxvr. 
S TupzNDuw Epifcopoutdiffidentes fratres five 
Clericos fivelaicosad pacem magis quàm ad ju» 
dicium hortetur. | 
| CAPUT CIX. s 
eu P" De bis qui per * odium ad pacem non 
| revertuntur. ES 
Ann» $06. ^ — Ex Condlio Agathenfi, cap. xxzr. 
ut fupra. | 


LAcurrT etiamut ficut plerumque fit , quicum- 
] pi odio aut longinqua interfe lite diffenferint, 
4l. * dimi. & ad pacem revocari diuturna * intentione nequive- 
M rint , à civitatis primitus Sacerdotibusarguantur; qui 
fi inimicitias deponere perniciofa intentione nolue- 
rint, de Ecclefix coetu juftiffima excommunicatione 


pellantur, 
De bis qui facramentó fe obligant ue ad. 
E pacem redeant. E 


Canonum panitentialium: Lib. s. gp 
Ex Concilio Hilerdenfi, Cap. vil. Circite» 


V3 facramento Ie obligaverit ut *litigans cum 21. acti- 
J quolibet ad pacem nullo módo redeat , pro per- "Per cum 
jurio uno anno à communione corporis & fanguinis 2d dco. i 
Domini fegregetur: : reatum fuum -eleemofynis & vllo modo. 
fletibus , ac quantis potuerit jejuniis abfolvar A: ad. 4i*àbluac 
Cbaritatem vero , qse eperit muititudinem peccatorem , 


- €eleriter redire feftinet. 


CAPUT CXI. mE 
- Vt oblationes fratrum difcordantimm non. — 
|. recpiantur. | | 
Ex Concilio Carthaginenfi" , cap. xcix. Ex * Car- 
i i | thbag. 1v. 
BriaATIONESs diffidentium fratrum neque ín 
gazophylacio , neque in facrario recipiantur. - 
CAPUT CXIL ' 
Caput tondere mulieri non licere, 
Ex Concilio Agathenfi *. BENT Cen- 
. €il,. Gan- 
pee ub 


VicuMQu e*mulierem religioni judicans con- 
h . "n Silveffro 1. 
venire comam fibi anrputaverit , quam Deus ad ,, * que- 
velamen ejus & ad memoriam fubje&tionis illi dedit, «mque 
tamquam refolvens jura fubje&tionis anathemafit, .— "i. 


QAPUT CXIII. 
ANe femina in cimeteriis pervigilent. 
Ex Concilio Heliberitano, cap. xxxv... . . P 


pt A cu1T prolüberi né feminz incimiterio o 
. gilent, coquód fzpe fub obtentu orationis Jaten- 
ter fcelera committant, x ou SS . 


Uo 7 & ij 


s ^ : Collectio pu PPS B 


CAPUT. GXIV. ^... 
Dx ultione nequiter judicantiwm,. 


Li 
* 
. 


Ex T S D (2. Ex Concilio Toletano, cap. XIXIL. 


se1v,- | 
d biscorrii proxegendis populis ac defendesl 
,dis impofitam à Deo fibi curam non ambigant ). 


al. * & po- ms dum confpiciunt judices ac petentes * pau. 


wfac — perum opprefforesexifcere., pris eos Sacerdotali com- 
monitione redarguant ; eif conienmpleciat, emenda- 

aL.* emen- ri * eorum infolentiam regiis auribus intiment ,. ut 

€: —— quosSacerdotalis admonitio non fle&it ad juftitiam ,. 
regalis Ma ab MRHDENE coerceat. 


"CN RE E - 
"EA fols 


CAPUT CXV. 


y: nullus ciuium fe eflivitates majores in ; villa | 


celebret. — 


Anrol. 1. Ex Concilio Aarelianenfi cap. xx. * 


dit. | 
* xxv, TT nulli civium Pafchz , Natalis Domini , vel 
E Quinquagefimazt folemnitatem:ín villa liceat 
' «c dp infirmitas probabitur tenuiffe... | 


2 CAPUT "CX VI. Nu 
De bis qui tardisis ad -Ecclefíam accedunt... 
Ex Concilio Heliberitano ,: Cap. -x xr. 
VE «uis in nena tus tres Dominicas 3d Ec- 
al, * tanto. 


clefiam non accefferit , pauco * Mos ed abfüinea-- 


: Miis tüur*, ut correptus effe videatur. gu t. 
Ust CAPUT CXVIE- AE ud 


- De laicis, quibus temporibus COMMPMMTECATC. 
debeant. 


^ 
MI 


Camonum ponitentialium. Lib. rz. 7» 


LAd 


S Ex Concilio Agathenfi; * 07577007 15 sse pet 


" 
E | Ev TC E * 
E LARES veró qui Natalem Domini , Paf- xvi. 
cha , Pentecoften non communicaverint, Catho- 
lici non credantur, nec inter Catholicoshabeantur. —— 


CAPUT CXVIIL. ^ — 
De Lucis qui in folemnitatibus ad croitatem 
ES Hon occurrunt. ——— » 


" x AE m 
Ex Concilio, quo fupra. AX Vise 
| T civesqui füperiorum folemnitatum,id eft; Paf- ercddeum 
P I5 vc 


AJ chz aut Natalis Domini feftivitatibus*cum c np Peces 
copis intereffe neglexerint , in * po civitatibus coftcs 
pofitus accipiende communioni fuz benedi&ionis pip ^id 


defiderio noverint; qui hoc facere neglexerint trien- ( Càm ia 


nio communione priventur Ecclefie, — . — civitatibus 
! | apii af 
" ] be- 
CAPUT CXIX. niedi& ionis 
/ . ee . ^. o. C Acipiendz 
De his qui intrantes in Ecclefiam per nimiam cauíà pofi 
luxurtam [uam Sacramento fe abflinent. —— 4damY. 

. AE LE MEL triennio 
Ex Concilio Bracarenf, — P E apituli 


"E . : " : " Martini Ep. 
I quis intrat in Ecclefiam Dei , & facras fcripturas pracr.c«. 


non audit, & pro luxuria fua avertit fe à commu- :xxxiu-. 
gione Sacramenti , & in obfervandis myfteriis des .—— - 
dinat conftitutam regulam difcipline , iftum talem 
projiciendum de Ecclefia Catholica effe decernimus, 
donec poenitentiam agat , & oftendat fructum poeni- 
tentiz fuae , ut poffit communionem perceptá indul- 
gentiá promereri. | 


; CAPUT CXX. 


. De non permittendum imperare. Religiofis. ^ s, rae 
| . 5 ge, did 
Ex Concilio Toletano, - Dico 
: Ei PE: cep. 35. 


do  *.  Colechio antiqua — * ^ 
Al. udi- EvERENTLIE totius auditum *, quia res adeo 
tu percipia- Rs non fruftra cogimur * hanc duriori extirpare* 
ai. * Adii,, Cenfura : agnovimus enim quofdam Pontifices prz- 
4. * cogi cepti Principis Apoftolorum , qui ait : Pafzie qui in 
sl * exti. U0DIs eff gregem non coatid , fed fpontanée , neque vi domi: 
gari. nantes in clero , ed forma falli asegse : ita, effe immemo- 
LF*$. res, ut quibufdam Monafteriis , parrochialibüfque 
Ecclefüis. , aut fuz confanguinitatis perfonas, aut füi 
favoris participes iniquum fzpe ftatuant in Przlatum , 
ita illis providentes commoda inhonefta , ut eifdem 
:^ ' deferantur , aut que proprio Epifcopo dare juftus or- 
- .. do popofcerit , aut quarapere deputati exactoris vio» 
u lentia potuerit : proinde decenter omnibus placet, 
& in przfenti cale refcindi factum , & non effe de cc- 
tero faciendum. Nam quifquis Pontificum deinceps 
', autfanguine propinquis , aut favore fibi perfonisqui- 
|». — Bbufcumque devindtis , talia commodare lucra tenta- 
a. *ad verit aufü* nefanda prefümptionis, & quod vifüni 
sid pm fuerit devocetur in irritum , & qui ordinabit annua 
fampiions. excommunicationis ferat excidium. Qua veró ablata 
«od. fortaffe fuerint;ab eo qui * tulit reddantur in duplum: 


CUMMÉO «o. CAPUT CXXL 
Quód ufüram non folum Clerici exigere non 
— . debtant , fed nec laici Chrifftam. — ^ 


Lewii, Ex epiftola Leonis ad Epifcopos per Campaniam & diverías. 
gif. 007 : : provincias. | GEL 


Ec hocquoque prztereundum duximus, quof- 

Ni lucri turpis cupiditate captos ufurariam 

exercere pecaníam , & foenore velle ditefcere : quod 

nos non ! sen in eos qui funt inclericali officio cons 

ftituti , fed in laicos cadere qui Chriftianos fe dici cu 

piunt ; condolemus. Quod vindicari acriüs in eos qui 

72 sfuerintconfutati decernimus, ut omnis peccandi op- 
" . pertunitas adimatur. . .. . 0. 
d ' Explitit Liber 1^ 

INCIPIT 


Canonum penitentialtum. Lib. 11. — 8i 
INCIPIT LIBER 4.4 
CAPITULUM L | 
De conjuratione «vel con[pirattone. 


Ex Concilio Calcedonenfi, cap. xviir. $ub Leon; 
; I. 
On 1IuRATIONITS vel confpirationis crimen 
& ab exteris * legibus eft omnino prohibitum , 4. * fe- 
multó magis hoc in Dei Ecclefia ne fiat admonere con. ribs vd 
veniet, Siqui ergo Clerici vel Monachi reperti fuerint Icgibus. 
conjurantes , aut confpirantes X , aut infidias ponen- ,j « & y, 
tes Epifcopis vel Clericis*; gradu proprio penitus abji- conjuratio- 
ciantur *. | | Zr EsiruM 
cientes. 


CAPUT: IL vid 


conclericis. 


De delatoribus. bs ui Sere 


dant ve! 
P S abícindan- 
Ex Concilio Heliberitano, cap. rxxrtr. tur. 


ELATOR fi quis extiterit fidelis , & per dela- 
tionem ejus aliquis fuerit profcriptus vel inter- 
fedus , placuit eum nec* in fine accipere communio- 4l. * noa 
nem : filevior caufa fuerit , intra quinquennium acci. "if i 
pere poterit communionem , fi cathecumenus fue- 
rit ; poft quinquennii tempora admittatur ad baptif- 
mum. 


CAPUT IIL — 
De accufatis €9 accufatoribus. 


Ex Concilie Carthaginis, cap. xcvi. ex. Cartba. 
1v, 


V RERENDUM in judicio cujus fit conver- 
fationis & fidei is qui accufat; & is qui accu. 
fatur. | | | 


Tome X I. L 


.42 5 Colktio antiqua 
. GAPUT IV. 


e . . s | : 
Quod. excommunicati ad. accufationem. ad- 
mitti non debeant. 


* yrulg) .Ex Concilio Africano * , cap. xcv. 


0 ; ! : 

wirt Dp LAcurTQuE omnibus, quoniam fuperioribus 
ones Conciliorum decretis de perfonis quz admitten- 
Conil;  d& funtad accufationem Clericorum jam conftitutum 
Africana | eft, & qua perfonz non admittentur non expreffum 
Pv" eft: idcirco diffinimus eum rité ad accufationem non 

admitti , qui poftea quàm excommunicatus fuerit , in 

ipfa adhuc excommunicatione conftitutus five fit Cle- 


ricus , five laicus accufare voluerit. 

EE CAPUT. V. 

Quod feros €9 liberti , omnéfque infames 
perfona non debeant accufare. 


. Ex codem Concilio, cap. xcvi. 


I: EM placuit ut omnes fervi vel proprii liberti ad 
accufationem non admittantur , & omnes quos ad 
accufanda publica crimina leges publice non admit- 
tunt. Omnes etiam infamiz maculis afperfi , id cft 
hiftriones ac turpitudinibus fubjectz perfonz , hzre- 
tici etiam , five pagani, five Judei. Sed tamen omni- 
bus quibus accufatio denegatur , in caufts propriis ac- 
cufandi licentia non neganda. 


CAPUT VI. 


Vr qui unum crimen non probaverit , ad 
alterum admitti non debeat. | 


Ex eodem Concilio, cap. xcvir1. 


Canonum panitentialium. Lib. I1. — 85 


TEM placuit ut quotiefcumque Clericis ab accu- 
| pts multa crimina objiciuntur, & unum ex 
ipiis , de quo priüs egerint, probare non valuerint, 
ad cetera jam non admittantur. 


CAPUT VII. 
Qui ad. teftimonium admittendi fant. 


Ex eodem Concilio, cap. xcvi. — 


EsTES autem ad teftimonium non admitten- 

dos , qui nec ad áccutfationem admitti praecepti 
funt, vel etiam quos ipfe accufator de fua domo pro- 
duxerit; ad teftimonium autem infraannos quatuor - 
decim ztatis fuz non admittantur. 


*De Epifcopo qui excommunicat eum , qui fioi 
li crimen dicit e(fe confe|Jum. 
Ex eodem Cencilio, cap. xcix. 
TEM placuit , ut fi quando ip dicit ali- 
quem fibi foli proprium crimen fuiffe confeffum , 
arque ille neget *; non putet ad injuriam fuam Epif- Pd. «d. 
. * 3 *f11-* . " sunt * & 
copus pertinere , quód illi foli non creditur , & fifcru- senitere 
pulo propriz conícientiz fe dicit neganti nolle come nelucri. 
municare. MEM mE 


CAPUT IX. 
Ut non temere quemquam communicatione * S sse 
o privet. Epifcopus. 


Ex Concilio quo fupra, cap. c. 


V AMDIU excommunicato non communica- 

verit fuus Epifcopus , eidem Epifcopo ab aliis 

non communicetur Epifcopis , ut magis caveat Epif- 
L ij 


4 Collectio antiqua 
copus , ne dicat in quemquam qued aliis documentis 
convincere non poteft. | | 


C A P U T Xx e 3 
De bis qui in accufationem majoris natu «ve- 
niuni , €9 ut Epiftopum nulli criminofo 
| liceat. accu[are. 


* Ex Car- Ex Concilio Carthaginenfi, cap. vi. * 
tbazin. 2. : d | 

di ? LJ LÀ . e 
eid VMiDIuUS SL a Affulitanus* dixit : Prz- 
Afric. Eccl. terea funt quamplurimi non bonz convería- 
esp. vit1, 


A Mac tionis , qui exiftimant majores natu vel Epifcopos 
ffians, paffim vagéque in accufationem pulfandos : debent 
Ma(liani- tam facilé admitti nec ne? Aurelius Epifcopus dixit : 
Maxulia. Placet igitur charitati veftre , ut is qui aliquibus fce- 
ue ou, LCTIDUS " inretitus eft, vocem adverfus majorem natu 
hibu, non habeat accufandi. Abuniverfis Epifcopis ditum 
4l.* omni- eft; ficriminofuseft , nonadmittatur , " placet. 


bus. 
CAPUT XI. 
De bisqui merito facinorum fuorum ab E ccleffa 
congregattone. pelluntur. 


* Non ex- | Ex eodem Concilio * , cap. 1x. 

sat in Car- | ] . | 
epic VcusTINus Epifcopus legatus provinciae 
E dace Numidiz dixit : Hoc ftatuere dignamini, ut fi 


no». Afric. qui forté merito facinorum fuorum ab Ecclefia pulfi 

pum le , & five ab aliquo Epifcopo vel Presbytero fue-. 
rint in communione fufcepti , etiam ipfe cum eis 
pari crimine teneatur obnoxius , refugientes fui Epif- 
copi regulare Judicium. Ab univerfis Epifcopis dictum 
eft; Omnibus placet. | 


Canonum pornitentialsum. Lib. II. ^g 
CAPUT XIL  — 
De Presbyteris 2 à proprijs corripiuntur 
pifcopts. 
Ex eodem Concilio, cap. X. I» Cariba. 
; 1I. 
A Lipprus Epifcopuslegatus Provincie Numi- ioca. 
diz dixit : Nec illud pretermittendum eft , ut fi 1,55 7. 
quis forté Presbyter ab Epifcopo fuo correptus tumo- cap 1o. 
re vel fuperbia inflatus putaverit feparatim facrificia | 
Deoofferenda , velaliud erigendum altare contra Ec- 
clefiafticam fidem difciplinàmque crediderit ; non 
exeat impunitus. Valentinus V ricco fedis provinciz 
Numidiz dixit : Neceffarió difciplinz Ecclefiaftice & 
fidei congrua funt, quz frater nofter Alippius profe- 
quutus eft , proinde quid videatur veftre dilectioni 


Edicite. 
| CAPUT XIII. 
5j qui Epifcopus. ab(que tempore. Synodi in 
crimine detentus fuerit , 4 duodecim — 
Epifcopis audiatur. 
Ex eodem Concilio, cap. xrz. | In tod. in: 
, eap. x11. 
E L1x Epifcopus dixit. : Suggero fecundüm fta- $^ C^" 
2s ) ' : f. II. 
tuta veterum Conciliorum , ut fi quis Epifcopus , cap. 10, 
uod non optamus, in reatum aliquem incurrerit , & 
erit ei nimia neceffitas non poffe plurimos congre- 
gare , né incrimine remaneat, à duodecim Epifcopis , 
& Presbyter à fex Epifcopis cum proprio fuo Epifco- 
po audiatur; & Diaconus à tribus. 


CAPUT XIV. 
De diverfis ordinibus Ecclefia. fervtentibuss 


ut /£ quis in caufam criminis incurrerit €9 
L iij 


* I» ced, 
€An. at 9. 
i8 Concil. 
Cartb. 111. 


Al. * acqui- 
fivit. Ed 
* Carth. 
conc, 5. 
6A^p. x. 


* I» cod, 
ean. ca. 19. 
at im 
Cartb. 5, 


cab. 7 e. 


I] Collecito antiqua 
abnuertt. judicium. Ecclefraflicum , debeat 
periclitari : €9 ut filgj Sacerdotum [pettacnla 
f«cularía non exhibeant. 


* capitulo, xv. 


IT xw placuit, quifquis Epifcoporum , Presbyte- 
JJ rorum , & Diaconorum, fra Clericorum , cüm in 
ecclefia ei fuerit crimen inftitutum , vel civilis caufa 
fuerit commota, fi relicto ecclefiaftico judicio publi- 
cis judiciis purgari voluerit , etiam fi pro ipfo fuerit 
prolata fententia , locum fuum amittat. Et hoc in cri- 
minali actione , in civili veró perdat quod evicit * , fi 
locum fuum obtinere maluerit. Hoc etiam placuit , ut 
à quibufcumque judicibus Ecclefiafticis ad alios judi- 
ces Ecclefiafticos , ubi eft major auctoritas, fuerit pro» 
vocatum , non eis obíit quorum fuerit foluta fenten- 
tia, fi convicti non fuerint, vel inirnico animo judi- 
caffe , vel aliqua cupiditate aut gratia depravati. San& 
fi ex confenfu partium electi fuerint judices , etiam. à 
pauciore numero quàm conftitutum eft, non liceat 


provocari *, Ec ut filij Sacerdotum fpectacula fecula- | 


ria non exhibeant ; fed nec expectent * , licet hoc fem- 
per Chriftianis omnibus interdictum fit, & ubi blaf- 


, phemiz funt non accedant. 


| CAPUT xv. 
Fi ff quis E, ptfcopus accufatur , ad Primatem 
uo dpfiut provincia caufa deferatur. - 
j ur cap. xix. * 


VnazrLtus Epifcopus dixit : Qiifquis Epifco- 
porum accufatur , ad Primatem provinciz ip- 
fius caufam deferat accufator , nec à Communione 
fufpendatur , cui crimen intenditur , nifi ad caufam 
fuam dicendam electorum judicum die ftatuta litteris 


C. EXT gg. 


MEI"RBo BD 


Canonum penttenttalium. Lib.1]. — £z 
evocatus minimé occurrerit ; hoc eft infra fpatium 
menfis ex ea die qua eum litteras accepiffe conftiterit : 
quód fi aliquas veras neceffitatis caufas probaverit, 


quibus eum occurrere non potuiffe manifeftum fit, - 


cauíz fuae dicendz intra alterum menfem integram 


habeat facultatem ; verüm tamdiu poft menfem fecun- | 


dum non communicet donec purgetur. Si autem ad 
Goncilium univerfale anniverfarium occurrere nolue- 
rit, ut vel ibi caufa fua terminetur , ipfe infe damna- 
tionis fententiam dixiffe judicetur. Tempore fané quo 
non communicat , nec in fua Ecclefia vel parrochia 
communicet. Áccufator autem ejus fi numquam die- 
bus caufz dicenda defuerit, à communione non re- 
moveatur ; fi veró aliquando defuerit fubtrahens fe, 
reftirato in communione Epifcopo , ipfe removeatur 
à communione accufator, ita tamen ut nec ipfi adi- 
matur facultas caufz peragenda , fi fe ad diem occur- 
rere noluiffe* probaverit. Illud veró placuit ; ut cüm 
agere cceperit in Epifcoporum judicio , fi fuerit accu- 
fatoris perfona culpabilis , ad arguendum non admit- 
tatur, nifi proprias caufas non tamen Ecclefiafticas 


afferere voluerit. 
| CGAPUT XVI. 
. De Presbyteris «vel Clericis accufatts. 


Ex eodem Concilio, cáp. xx. 


I autem Presbyteri vel Diaconi fuerint accufati , 

adjun&o fibi ex vicinis locis * proprius Epifco- 
pus * legitimo numero collegarum, quos ab codem 
accufati petierunt , id eftunà fecum in Presbyteri no- 
mine fex , in Diaconi tres , qui ipforum caufas difcu- 
tiant : eadem dierum & dilationum & à communione 
remetionum , & difcuffione perfonarum inter accu- 
fatores, & eos qui accufantur formá fervatá : reliquo- 
rum autem Clericorum caufas etiam folus Epifcopus 
ejufdem loci agnofcat , & finiat. m 


Al. im edis, 
non noluif- 
Íc * fed nom 
potuiffc. 


Ex ced. cap, 
cap. 10. 
ex conc. 
Cartb. 5. 
cap. 8. 

4l. * Cum 
prop. &c. 
al, * pro- 
prio Epif- 


copo. 


17; Collectio antiqua 


GAPUT XVII. 
De accufato "vel accufatore. 


Ex cod. can. Ex eodem Concilio, cap. xxx. 
Ecclef. | Am | 
fram. WT EM placuit, utaccufatus vel accufator in eo loco 


unde eft ille qui accufatur, fi metuit aliquam vim 
temerariz multitudinis , locum fibi eligat proximum , 
4l. * produ- quo non fit difficile teftes perducere * ubi caufa finia- 


cere, tur. | 
CAPUT XVIII. 


Qui de caufa fna ad tranfmarina putaverit 
appellandum , in communione minim 


f[cipratur. 

Kedi. Ex eodem Concilio, cap. xxvrir. 
wt (upra. | i: 

T £M placuit , ut Presbyteri, Diaconi vel ceteri 
IE inferiores in caufis quas habuerint , fi de 
judiciis Epifcoporum fuorum quefti fuerint , vicini, 
Epifcopi eos cum confenfu fui Epifcopi audiant, & 
inter eos diffiniant adhibiti ab eis Epifcopi : quód 
& fi ab eis provocandum putaverint, non provocent 
ad tranfmarina judicia , fed ad Primates fuarum pro- 
vinciarum , ficut & de Epifcopis fzpe conftitutum eft. 
Ad tranfmarina autem qui putaverit appellandum , à 
nullo intra Africam ad communionem fuícipiatur. 


CAPUT XIX. 


VF: accifatores de levibus ca ufis non 
audiantur. , 


Ex Concilio Vaíenfi, cap. vir. 


L 4 eux praterea accufandi licentiam in noftris 
ordinibus , fi qua exiítat levitate » Comprimere,. 
quod 


P 


Canonum parnitentialium. Lib. 1l..— 4» 
quid * (i Epifcopus, aliquem judicat abftinendum ^ 4t « « 
prohumiliatione & correctione fratris , & adfürgitur , Epifcopus 
exorarià ceteris Adquiefcat fratri, de quo agitur , cor- 4; d sti 
reione & comminatione adhibita ; fin autem de cri- nendum 6 
mine aliquem putet effe damnandum, accufatoris vice P9; Pumi- 
* difcutiendum fe fciat : fas eft enim ut quz uni pro- correptione 
. Id 


r 
bantur, probentur omnibus. atris ad- 


furgit. 
CAPUT XX. "e 

De accufatoribus fratrum. 
Ex Concilio Arelatenfe , cap. xxiv. Xue 


Os quifalfo fratribus fuis capitalia objeciffe cri- 

mina * convicti fuerint , placuit eosufque ad exi- » 44i» 
tim non communicare , ficut magna * Synodus ante *4i» 
conftituit, nifi digna fatisfa&tione poenituerint. dixo 


CAPUT XXI 


Chri &cW(atores fratrum ad. communionem 
reapiantur , non ad clerum. 


Ex Concilio Carthaginenfi , cap. 1v. Ex Cath, 
IY. 


T Y p accufatores fratrum. excommuni- 
Cent , € fi emendaverint vitium , recipiant eos 
ad communionem , non ad clerum. 


CAPUT XXII. 
ANt fine accu[atore legitimo quifpiam. 
condemnetur. 


Ex Concilio Telctano, cap. x1. Ex Tele. 
vt. 


[cNuw eft , ut vita innocentis nulla macule- 

tur pernicie accufatoris , ideo quifquis à quoli- 

bet criminatur , non ante accufatus fupplicio detur , 

quàm accfator prafentetur , atque legum & cano- 
Tome X]. M | 


9? —. Colléito antiqà ^^^ 
num fententiz exquirantur, Quod" fi indigna ad áccus 
^l, *a4  fandum * perfona invenitur, ad ejus accufationem 
cundum. noir admittatur , nifi ubi pro capité regiz majeftatie 
càuía verfatur. m 


| CAPUT XXIII 


zx Canh. De Clericis frequenter litiganttbus. 

Iv.tsp. 5S. : É --— - 

al. * ad Jus qui frequenter litigat, & ad accufandum X 
caufandum. facilis eft , teftimonium nemo abíque gravi exa- 


mine recipiat. 


à Sic babrt— Ex Concilio €arthaginenfi, cap. vir.& Africano, cap. x. 
eap. 1, . P wx e usua We QUA | DO " 
Aen v. [D Clericis placuit , ut nullius * Ecclefiaftici ad 
! teftimonium dicendum perfona pulfetur. ^ Pla- 
^ timo. Cuitque omnibus quoniam fuperioribus Conciliorum 
niumdi- decretis , de perfogis qua admittenda fünt ad accu- 
-emndum ** f2tionem Clericorum non admitti *. Qui poftea quàm 
clefiaftici 
eujuslibe excommunicatus fuerit , in ipfaadhuc excommunica- 
P"? tione conftitutus five fit Clericus five laicus accufare 


pulíecur. | ! | 

Hic inci- VOlucrit. 

pit eap. xcv. Conci Africani vulgo dili, feu colle&tionis Canonum A fyicana provincia. 
Titulus bic eff. Quod excommunicati ad accufationem admitti non debent. Effque cap. x. 
Cartbaginenfis feptimi. * Jam conftitutum eft, & quz períonz non admittantur non cx- 
preffum cft, idcirco diffinimus eum rité ad accu(ationem nori admitti, EMT. 


CAPUT XXIV. LM 
De Epifcoporum aut Clericorum accufatoribus. 
Fab yk . Ex Concilio Calcedonenf , cap. xxr. 


X. 
an. 4j1. Ct E RICO S autlaicosaccufantes Epifcopos aut 
| Clericos paffim & fine probatione, ad accufatio- 
nem recipi non debere, fifi priüs eorum difcutiatur 
4l. * exifti- exiftimationibus * opinio. 


B CAPUT XXV. 
De falffs tefhibus. 


Canonum panitentialigm. Lib. 1I. — gx 
Ex Concilio Heliberitanp, cap. 1xiv. 


. 
Arsus teftis prout crimen eft , abftinebitur ; fi 
tamen non fuerit caufa mortis quod objecit & pro- 
baverit , quod diu tacuit , biennij tempore abftinc- 
bitur: fiautem non probaverit , conventu Clericorum 
placuit per quinquennium abftineri. | 


CAPUT XXVI 
Vt nfllus Epifcopus «vel infra pofftus. die Do- 


minico cauías audire * prefamat. al. * judi- 
j^ prefí Mn 
Ex Concilio Terraconenfi, cap. 1v. — Tn pore 
MHorimiide 


N: LLus Fpifcoporum, aut Presbyterorum , *^ ;:5- 
vel Clericorum die Dominico Przpofitum cu- 
Juscumque caufz negotium audeat judicare *, nifi * 4L.» visdi- 
hoc tantüm ut Deo ftatugg folemnia peragant : czteris cr i» 
yeró diebus convenientibus perfonis illa qua jufta Wrgra 
funt habeant licentiam judicandi * , excepto crimi- /&feriniü 
nali negotio. * EN Fi 


CAPUT XXVII 
Vt nulus Epifcopus pro. judictis munera 
| ACCIPIAT, 


Al. * vindi- 
candi, 


Ex Concilio quo fupra, cap. x. 


BsERUuUANDUM quoque decrevimus , ne quis 
Sacerdotum vel Clericorum more fzecularium 
judicum audeat accipere * pro impenfis patrociniis 4, « qi. 
munera , nifi forté ia Ecclefia oblata gratuita , quz gere. 
non favore muneris videantur accepta , fed conla- 
tione devotionis inlata. -— fi quafita * probantur 4. * quia 
accipere , veluti exa&ores fcenoris , aut ufurarum pof- ^ ?! t 
Fels fecundüm ftatuta Patrum fe noverint degra- 
ndos. E 


M ij 


92 Colledlio antiqua ' 
CAPUT XXVIIL., 


V: E pifcoput nullius caufa audiat ab(que | 


prefentía Clericorum fuorum. 
* Cartbag,— Ex Concilio Carthaginenfi *, cap. xxir1. 


yw. 
fub finem RarTA erit fententia Epifcopi, nifi Clericorum 


id fuorum prafentiá confirmetur. 
CAPUT XXIX.  "'" 
De diferetione caufarum in quibus Sacerdotes 
judices fieri po[junt. 
Ex Tolet. Ex Concilio Toletano, cap. xxxr. 
Heuer. 1. P E Principes contra quoslibet majeftatis obno- 


xios Sacerdotibus negqgia fua committunt ; & 

: uia Sacerdotes à Chrifto ad minifterium falutis electi 
al. * con- fant, ibi confentiant * Regibus fieri judices , ubi jure- 
rari jurando fupplicij indulgentia MEN * , non ubi 
mitaur,  difcriminis fententia praeparatur. 5i quis etiam Sacer- 
dotum contra hoc commune confultum difcuffor in 

alienis periculis extiterit ; fit reus effufi fanguinis 


apud Chriftum, & apud Ecclefiam perdat proprium 


gradum. | | 
CAPUT XXX. 
De contemptu judicij. 

Benifacij | | Ex epiftola Papz Bonifacij. 

P^pa 1. | " | 

E iSrite d Rosa T vera effe illa que adverfum fe dicta funt, 
Galli, an. qui ad ea confutanda adeffe minimé vult , & nul- 
41 ui, IUS dubitat quód ita judicium nocens fubterfugit ; 

. Ccriu- . . . 
tis agen- quemadmodum ut abfolvatur qui eft innocens quzrit , 


dumcre- fed aftuta cavillatio eorum qui verfutias * corum ar- 


dunt cff : 
coníls,  £uendas credunt effe confiliis, numquam innocentize 


Canonum penitentialium. Lib. IT. — o; 

nomen accipiet *. Confitetur enim de omnibus,quif- 4I. * acce- 
quis fe fubterfugere judicium dilationis * putat : ve- P^, ai. 
niet tamen aliquando ille qui talis perhibetur in me- tionibus. 
dium , nec proderit illi totiens latuiffe, totiens fub- 
terfugiffe , quem fui a&us & commiffa quocumque 
fuerit *, ea qu& obijciuntur illi fi vera funt crimina, 4; « fuge. 

equuntur ; * ut fi adeffe voluerit przfens , fi confi- ric 
dit , ad objecta refpondeat : quód fi adeffe neglexerit, BiU ad 
dilationem fententiz de abfentia non lucretur. Nam qw. 
manifeftum eft confiteri eum de crimine, qui indulto. 
& toties delegato judicio purgandi fe occafione non 
utitur : nihil enim intereft utrum in prefenti examine 
omnia quz dicta funt comprobentur , cüm ipfa quo- 
que pro confeffione procurata totiens conftet abíen- 


tia. | | 
CAPUT XXXI —. 


Vt inter difcordes. Epifcopos comprovvinciales 
"dntiflites audiant : quod fi damnatus ap- 
llaverit ad Romanum Pontificem , 1d 


obferpandum quod ipfe cenfuerit. 


Ex Concilio Sardicenfi, cap. 111. $ub Iulios. 


S 1u s Epifcopus dixit : Illud quoque neceffario" ward M 

adjiciendum eft , ut Epifcopi de fua provincia ad uum fie. 
aliam provinciam in qua funt Epifcopi non tranfeant , xd zn 
nifi forte à fratribus fuis invitati, ne videamur januam judicium. 
claudere charitatis. Quód fiin aliqua provincia aliquis "sa 
Epifcopus contra fratrem fuum Epifcopum litem ha- « 4i. judi- 
buerit , ne unus & duobus ex alia provincia advocet &7» | 
Epifcopum * cognitorem. Quod fi aliquis Epifcopus 4,5; * vel 
judicatus * fuerit in aliqua caufa, & putat fe bonam «iam 15 
caufam habere ut iterum Concilium * renovetur ; fi ^5. oris 
vobis placet, fan&i Petri Apoftoli memoriam hono: provincia 
remus , ut fcribatur vel ab his qui caufam examina. POP 


runt * Jalio Romano Epifcopo, & fi judicaverit r€- Romano 


novandum effe judicium , renovetur ; L det judices : &c 
iij | 


* Romanus 
Epiícopus. 


Al. * eca- 
dein. 


0o c - Collediio antiqua 

fiautem probaverit talem caufam effe ut non refricen- 
tur ea qua acta funt , quz decreverit * confirmata 
erunt. 5i hoc omnibus placet ? Synodus refpondit : 
Placet. SEU 


mE CAPUT XXXIL Z3 
Vt nullae accufati fedem ufürpet Epifcopi. | 
E Ex eodem Concilio, cap. rv. 


f '|"^AupbENTIUS Epifcopusdixit : Addendam eff 

fi placet huic fententiz, quam plenam fan&itate 
protuliftis , ut cüm aliquis M ont depofitus fuerit , 
eorum Epifcoporum judicio qui in vicinis locis com- 
morantur ; & proclamaverit agendum fibi negotium 
inurbe Roma, alter Epifcopus inejus* cathedra poft 
appellationem ejusqui videtur effe depofitus omnino 
non ordinetur ; nifi fuerit caufa in judicio Epifcopi 
Romani determinata. .. | 


CAPUT XXXIII. 
De Clericis à communione fummotis ab aliis 
non recipiendis. Epifcopis. 
Ex eodem Concilio, cap. xvi. 


S 1u S Epifcopus dixit : Si hoc quoque omnibus 
placet , ut five Diaconus , five Presbyter , five 


quis Clericorum ab Epifcopo fuo communione fuerit - 


rivatus ; & ad alterum perrexerit Epifcopum , & 
fcierit ille ad quem confugit eum ab pibus fuo 
fuiffe abjectum , non oportet ut ei communionem in- 
dulgeat : quod fi fecerit, fciat fe convocatis Epifco- 
pis caufas effe dicturum. Univerfi dixerunt : Hoc fta- 
ZN & pacem fervabit , & concordiam cufto- 
iet. 


j 


Canonum. ponitentialium. Lib. 1T. oy 
"CAPUT XXXIV. 
De excommunicatis apud vicinos E, pifcopos 
audiendis. . | 
Ex codem Concilio, cap. xvi. 


S1ius Epifcopus dixit : Quod me adhuc: movet 

reticere non debeo, Si Epifcopus quis forte ira- 
cundus , quod non effe debet, citó aut afperé com- 
moveatur adverfüs Rresbyteram , five Diaconum 
fuum , & exterminare eum de Ecclefia voluerit, pro- 
videndum eft né innocens damnetur , aut perdat com- 
münionem : & ideó habeat poteftatem is qui abjectus 
eft, ut Epifcopos finitimos interpellet, & caufa ejus 
audiatur, ac diligenciüs tractetur : quia non oportet 
ei negari audientiam roganti, Et ille Epifcopus, qui 
jufté aut injufté eum abjecit, patienter accipiat ut ne. 
gotium difcutiatur, ut vel probetur fententia ejus à 
plurimis , vel emendetur. Tamen priüs quàm omnia 
diligenter & fideliter examinentur , eum qui fuerat à 
communione feparatus , ante cognitionem nullus de- 
bet przfumere ut eum recipiat & communioni fociet. 
Hi veró qui conveniunt ad audiendum , fi viderint 
Clericorum effe faftigium * & fuperbiam , quia jam 
non decet ut Epifcopus injuriam vel contumeliam pa- 
tiatur , feverioribus eos verbis caftigent , ut obediant 
honefta przcipienti Epifcopo : quia ficut ille Clericis 
fincerum exhibere debet amorem charitatis , ita quo- 
que viciffim miniftri infucata debent Epifcopo fuo 
exhibere obfequia. | | 


CAPUT XXXV. 


Quód non oporteat Clericos habentes adverfus 
ff invicem negotía proprium. Epifcopum re- 
linquere , €9 ad (eculgria judicta convolare. 


al. * ftu- 
dium. 


pé Colleijo antiqua 
Sub Lore Ex Concilio Calcedonenfi, cap. 1x. 


DEUM I quis Clericus adverfüs Clericum habet nego- 
Sud , non deferat a eer proprium , & ad 
fzcularia percurrat judicia, fed. priüs actio ventiletur 
apud Epifcopum proprium , vel certé confilio ejuf- 
dem Epifcopi apud quos utraque partes voluerint ju- 

4L * 9*i- dicium continebunt *. Si quis autem prater hzc fe- 

MU" — cerit , canonicis corre&ionibus fübjacebit. Quód fi 
Clericus habet caufam adverfus Epifcopum proprium, 

4l. * extra. VCl adverfus alterum * , apud Synodum provinciae 

»um.  judicetur : quód fi adverfus ejufdem provincie Me- 
tropolitanum Epifcopus vel Clericus habet querelam , 

4I. * à Pri- petat * Primatem Diocoefeos , aut fedem Regiz urbis 


mam f 


recarran, Conftantinopolitang ; & apud * ipfum judicetur. 
al. * ibi 


caufam de- CAPUT XXXVI. 


t 
ó; quis excommunicatus ante audtenttam 
communicare prafumpferit , ipfe in ff 
damnationem proruir. 


Ex eodice Ex Concilio Carthaginis , cap. xxvitt. 
canon. Ec- 
eefia Afri" Ar T EM placuituniverfo Concilió , ut qui excommu- 
esp. 19. nicatus fuerit pro fuo negle&u , fivc Epifcopus , 
ve quilibet Clericus , & tempore excommunicatio- 
nis fuz ante audientiam communionem przfumpferit , 
ipfe infe damnationis judicetur protuliffe fententiam. 


CAPUT XXXVII. 


Vt Clerici de judicsj fui cognitione mon cogantur 
— in. publico dicere teflimonium. 
leciione va 


 YieYMP €8- Ex Concilio Africano T cap. XXVI. 

no». e Con- p Ro ; 

ciliis Afri- Dp: TENDuM etiam ut flatuere dignentur , ut ft 

deed da qui forté in Eccleffh quamlibet caufam jure 
Apoftolico 


Canonum panitentialium. Lib. 1H. 
Apoftolico Ecclefiis impofito agere voluerint, & for- 
té decifio Clericorum uni parti difplicuerit, non li- 
ceat Clericum in judicium ad teftimonium devocari 
eum qui cognitor vel prafens fuit , & nulla ad teftimo- 
nium dicendum Ecclefiaftici cujuslibet perfona pul- 
fetur. S "P | 

CAPUT XXXVIIL. 
De Clericit damnatis. 
Ex Concilío Africano, cap. xxix. 


HE: illud petendum ut ftatuere dignentur, ut fi 
quis cuiuslibet honoris Clericus judicio Epifco- 
porum quocumque crimine fuerit damnatus , non li- 
ceat eum five ab Ecclefiis quibus praffuit , five à quoli- 
bet homine defenfari ; interpofita poena damni pecu- 
niz atque honoris , quo nec atatemi , nec fexum excu- 


l b: d en, 


fare * pracipiant. al. * excu. 
| . fandum 
CAPUT. XXXIX. jS 


De Clericis qui. intra annum caufam fuam 
|. gere von procurarint. - : 
| Éx Concilio Aftícano, cap. xyvr. (3 


VxsuM conftitutum eft, ut quotiens Clericis 
convid&is & confeffis in aliquo crimine , vel pro- 


pter eorum quorum verecundig parcitur , vel propter 


Ecclefie opprobrium, aut infolentem infultationem 
hereticorum atque gentilium, fiforté caufz fua adeffe 
voluerint , & innocentiam fuam adferere, intra an- 
num excommunicationis hoc faciant : fi veró intra 
annum caufam fuam purgare contempferint , nulla 
eorum vox poftea penitus audiatur. - REM 


Tome XL |. ^ MW 


llidem. 


Ibidem. 


Aurel. 3, 


e£ ^ Colechko antiqua ^ 7^ 
| — CAPUT XL .— — : 


Quód eledforum judicum fententia [perni non. 


de be AL. 
Ex Concilio Africano, cap. Lxxxix. 
Ay iss autem quos communis confenfus ele- 
tus 


gerit, non liceat provocare; & quifquis proba- 
erit pro contumacia nolle obtemperare judici- 


. bus , cüm hoc prima fedis Epifcopo fuerit probatum , 


donec obtemperet. 
CAPUT XLI | 


det litteras, ut nullus ei communicet Epifcoporum 


De. Presbyteris €9. Clericis , ut non appelle nt | 


nifi ad Africanum Concilium. 


Ex eodem Concilio , cap. xcir. 


2» 


| Ti M placuit , ut sies i Diaconi vel ceteri 


inferiores Clerici in caufis quas habuerint , fi de 
judiciis Epifcoporum fuorum quefti fuerint , vicini 
Epifcopi eos audiant , & inter cos quidquid eft finiant, 
adhibiti ab eis ex confenfu "9H inca fuorum : 
quód fi & ab eis provocandum putaverint , non provo- 
cent nifi ad Africanum Concilium , vel ad Primates 
provinciarum fuarum. Ád tranfmarina autem qui pu- 
taverit appellandum , à nullo intra Africam in com- 
munionem fufcipiatur. 20 US 


CAPUT XLIL 


Ex Concilio Aurelianenfi, cap. xxxrr.- 


"LzRICusincujuslibet gradu pofitus fine Pon- 


tificis fui permiffu nullum ad fzculare judicium 
prafumat attrahere, neque laico , inconfulto Sacer- 
dote Clericum in fxcularc judicium liceat exhibere. 


pee 
«7 


Canonum banitentialium. Lib. II... gp 
CAPUT XLIII 
| De damnatis €9 minifirare tentautibus..— 
Ex Concilio Antjocheno , cap. tv. 7 Sub Iulio, 
e " "e MES 000 775 e. j4T- 
I quis Epifcopus damnatus à Synodo , Presbyter 
aut Diaconus à fuo Epifcopo, aufi fuerint aliquid 
de minifterio.facro contingere , five Epifcopus juxta 
praecedentem confuetudinem , five Presbyter aut Dia- 
conus , nullo modo liceat ei nec in alia Synodo refti- 
tutionis fpem aut locum habere fatisfactionis : fed & 
communicantes ei omnes abjici de Ecclefia , & maxi- 
mé fi poftea quàm didicerint adverfum memoratos 
prolatam fuiffe fententiam eifdem communicare ten- 
taverint. 


CAPUT XLIV. | 
De Clericis excommunicatis €9 laici. — 


. 
* B 


Ex Concilio Antiocheno , cap. v1. 


Sl quis à proprio Epifcopo communione .privatus 
eft, nona ante füfcipiatur ab.aliis, quàm fuo re- 
concilietur Epifcopo 5 aut certé adSynodum qua con- 
-gregatur occurrens pro fe fatisfaciat , & perfuadens 
Concilio fententiam fufcipiat alteram. Hac autem 
definitio manear circa laicos, & Presbyteros , & Dia- 
conos omnéfque qui fub regula effe monftrantur. 


CAPUT XLV. 
De Epifcopis €9 Clericis adeuntibud 
| Imperatorem. — 
: . Ex Concilio Antiocheno, cap. xt. | 
S Ei Epifcopus aut Presbyter , aut quilibet re- 
z 


fubje&us Ecclefiz preter confilium & litteras 
N ij 


goo ^. Colecito antiqud. 7 
Epifcoporum provincie , & precipué Metropolitani 
adierit Imperatorem, hunc reprobari & abjici opor- 
tet , non folüm à communione , verüm & ab honore 
cujus particeps videtur exiftere; quia venerandi Prin- 
. Cipis auribus moleftiam tentavit inferre contra leges 
Ecclefiz. Si igitur adire Principem neceffaria caufa 
depofcit , hoc agatur cum tractatu & confilio Metro» 
politani & ceterorum Epifcoporum , qui in eadem 
provincia commorantur : quietiam proficifcentem fuis 
profequantur epiftolis. | 


CAPUT XLVI | 
| De damnatis: Epifcopis aut. Clericis , €9 
 Adeuntibus Imperatorem. — 


Ex eodem Concilio, cap. xi1. 


Iquisà proprio Epifcopo, Presbyter, aut Diaco« 

nus, aut à Synodo fuerit Epifcopus forte damna- 
tus, & Imperatoris auribus moleftus extiterit , opor» 
tet ad majus Epifcoporum converti Concilium , & 
qua putaverint habere jufta plurimis Epifcopis fug- 
gerant , eorümque diícuffiones ac judicis preftolen- 
cur, Si veró hzc parvi pendentes molefti fuerint Im- 
peratori , hos nulla venta dignos effe , nec locum fatis- 
fa&ionis habere, nec fpem futura reftitutionis peni 
tus opperiri dijudicamus. - : E 


| CAPUT XLVIL : 
De Epifcopis ab ejufdem prostucia Sacerdoti- 
| bus. confonanter exclufis. 
Ex Concilio Antiocheno , Cap. xv. 


- quis Epifcopus de certis criminibus accufatus 
condemnetur ab omnibus Epifcopis ejufdem pro- 
vinciz , cunctique confonanter eamdem contra eum 
formam decreti protulerint , hunc apud alios nullo 


ACE ww PtLoca v o LC. 


Canonum penitentialium. Lib. IT. — qox 
giodo judieari , fed Brmam concordantium Epifco- 
porum provinciz manere fententiam. ME 


CAPUT XLVIIL — — — 
D: Synodis qua ab. Epifcopis , fuis debent temn- 
poribus 1n praóincia celebrari. 
Ex Concilio Antiocheno, cap. xx. | 


RoP»TERn utilitates Ecclefiafticas, & abfolutio- 

nes earum rerum , quz dubitationem controver- 
fümque recipiunt , optime placuit ut per fingulas 
quafque provincias bis in anno E pifcoporum Concilia 
celebrentur. Semel quidem poft tertiam feptimanam 
fefti Pafchalis, ita ut quarta * feptimana Pentecoftes 4. * in 
conveniat Synodus , Metropolitano provinciales Epif: aver (ep 

NS . timana qua 

copos ammonente, Secunda veró Synodus fiat Idibus (osi 
Octobris , id eft decimo quinto die menfis Octobris , vor , id c 
quem hyperbereteon. Graci cognominant. In ipfis diva 
autem Conciliis adfint Presbyteri , & Diaconi, & «conveniat. 
omncs qui fe lafos exiftimant , & Synodi experiantur 
examen, Nullis yeró liceat apud fe celebrare Conci- 
lia, preter eos quibus Metropolitana jura videntur 
effe commiffa. 


qDe Epifcopis qui ad Concilia non. occurrunt. 


Ex Concilio Africano *, cap. xr1rt. - * oulgo 

: | dicto, fen 

T £M placuit, utquotienfcumque Concilium con. /777 7 
] gregandum eít , Epifcop) qui neque etate, neque cano». 
zgritudinc, neque aliqua graviori neceffirate impe- — 
diuntur , competenter occurrant ; & Primatibus fua- 5. 
rum quarumque provinciarum intimetur , ut de uni- 
verfis Epifcopis , vel duz vel tres turma fiant , ac de 
fingulis turmis viciffim quotquot electi fuerint ad 

iem Concilii inftantifimé occurrant : quód fi non 

| | N iij 


Jo . . .. Colleliio antiqua. 

potuerint: occurrere , excufationes fuas im tra&oria 

fubfcribant , velfi poftadventum tra&toriz alique ne- 

ceffitates repente forfitan ortz fuerint, nifi rationem 

impedimenti fui apud fuum Primatem reddiderint , 
. Ecclefie fuz communione debere effecontentos. — - 


... CAPUT L.- 


Vt de alieno Mouaflerio fufceptos nec Prapofr- 
.,£os: Mona[lerij nec Clericos liceat ordinare, . 


B Ex Concilio Ji faienno " cap. XLVII. 


Ibidem, ! 
TY TEM placuit, ut fi quis de alterius Monafterio re« 
À pertum , vel ad Clericatum promovere voluerit , 
- velin fuo Monafterio majorem Monafterij conftituerit, 
Epifcopus D hoc fecerit à ceterorum communione 
 fejun&us , fuz tantüm plebis communione contentus 
fit : & ille neque Clericus neque prepofitus perfe- 
veret. z E E "T E 
" CAPUT LI. ED 
- De ordine quo depofiti iterum ordinentur... 
Ex Tolet. Ex Concilio Toletano, cap. xxvirr. e; 
IY. s uera "E , 
fuod PiscoPus, Presbyter, aut Diaconus fi à gra-- 
praec du fuo injufté deje&us in fecunda * Synodo * in- 
dum $yno- nocens reperiatur , non poteft effe quod fuerat , nifi 
dw. — gradus amiffos recipiat coram altario de manu Epifco- 


porum , fi Epifcopus eft , orarium , annulum, & ba- 
. culum recipiat , fi Presbyter , orarium: & planetam 
fi Diaconus orarium & albam ; fi Subdiaconus pate- 
 nam& calicem, fic & reliqui gradus ea in repazatio- 
. nem fui recipiant , que cüm ordinarentur percepes 
runt, S3 | "s 
| CAPUT LII. 


: Ve E pi[copus diecef anos Presbyteros: ,.€9 : 


Canonum punitentialium. Lib. 11. goa. 
quofdam ex laicis conuenire ltteris ad Syno- 
dum voneat.. | 


Ex Concilio Terraconenfe, cap. xii. Tempore 
; |... Hermi[da 
PrsTOL E talesperfratres* ad Metropolitanos 77^? 51. 
* fant dirigendz , ut non folüm à cathedralibus* : 
Ecclefie Presbyteris ; verüm etiam de dicecefanis ad m 


Concilium trahant, & aliquos de filiis Ecclefiz fzcu- 4, 
laribus fecum adducere debeant. - pe y a h kon | 


CAPUT LIII. | 
'Ut ad. Metropolitani arbitrium Synodus. 
| | ongregetur. — m 


Ex Concilio Arelatenfi, cap. xvii. Ex Arelat. 
] , Ai. 


fua dirigat. MEME ni. id 
CAPUT LIV. 


"De de fenfüribur Eccleftarum ab Imperatore 
lie E Ex Carfh. 


Ex Concilio Carthaginenft, cap. xiv. - | dd 
A. B Imperatoribus, univerfis vifum eft poftulan-: ^^ 5: 
Á dum propter adflictionem pauperum , quorum. 
moleftiis fine intermiffione £atigatur Ecclefia ; ut de- 
fenfores eis adverfus potentias divitum cum Epifco- 
porum provifione delegentur. E 


- - 


104... Coletiio antiqua — 

E |. CAPUT LV. 

De bis qui Ecclefíaflica mirifleria prater 
| «c Ecdeffam faciunt. 


Tempore | ] Ex Concilio Gangreníi, cap. vi. 


Ld 


. Siveftri 


brat , & defpiciens Ecclefiam ea quz fünt Ecclefiae 
voluerit ufurpare , non conveniente Presbytero jux- 
 tadecretum Épifcopi , anathema fit. 


CAPUT LVL 
"De fructuum oblationibus , qua miniftris 
Eccleffa conferuntur. 


eet gen Q. quis extra. Ecclefiam feorfum conventus cele- 


Ex eodem. Concilio ; Cap. vri. 


S quis oblationes Ecclefiz extra. Ecclefiam acci- 
" '" wvOhpere vel dare voluerit prater confcientiam Epifa 
copi , vel ejus cui huiufcemodi officia commiffa funt, 
nec cum eius voluerit agere confilio , anathema fit. 

CAPUT LVIL —— 
De bis quain ufus pauperum conferuntur. .— 


Ex eodem Concilio, cap. viz. — 


4: 


I quis dederit aut acceperit oblata prater Epifco- 
um , vel eum qui conftitutus eft abo , ad difpen- 
' — fandam mifericordiam pauperibus, & qui dat & qui 
accipit , anathema fit. | ZA 


50. CAPUT LVIIL — À 
De bis qui agapas, id eff paffiones ponperums 
rffut deputant. 

Ex eodem Concilio, Cap. xj. 


« ; * . 


Siquis 


Canonum pornitentialium: Lib. 11. jog 

I quisdefpicit ees qui fideliter agapas , id eft con- 

Qi pauperibus exhibent , & propter honorem 

Domini convocant fratres, & noluerit communicare 

hujufcemodi vocationibus ; parvi pendens quod geri« 
tur , anathema fit, 


CAPUT LIX. 
Vt qui oblationes. defunttorum retinent ,. 
excommuntcentur. 


Ex Concilio Vafenfi, cap. 1v. | 00 Ex Vafenfs 
I. 


V1 oblationes defunctorum retinent , & Ec- 

Q.s tradere demorantur , ut infideles funt ab 

Ecclefia abjiciendi , quia ufque ad exinanitionem fidei 
pervenire certum eft hanc pietatis divine exacerbatio- 

nem, quia & fideles de corpore recedentes votorum 

fuorum plenitudine, & pauperes conlatu alimoniz & 
neceffaria fuftentatione fraudantur. Hi enim tales 

quafi egentium necatores , nec credentes judicium 

Dei habendi funt. Unde & quidam Patrum hoc fcri- 

ptis fuis inferuit congruente fententia , quá ait * : 445, 
Amico quippiam rapere , fürtum eft; Ecclefiam frau- epi. ».— 
dare , facrilegium, Augüftinus.* in fermone Evan- ^ er 
gelii Johannis : Ecce inter fan&os eft Judas : ecce fur «zxpfr. i» 
eft Judas : Et ne contemnas, fur facrilegus * , non fv»»s. I 
qualifcumque fur loculorum , fed dominicorum : lo- ;,5^— 
culorum , fed facrorum ; fi crimina difcernuntur in 4. * & à- 
foro, qualifcumque fur & peculatus; peculatus enim 5I". 
dicitur furtum de Republica , & non fic judicatur fur- 

tum rei privatz , quomodó publice : Quanto vehe- 

mentiüs judicandus eft fur facrilegus qui aufus fuerit 4j « «4 
non undecumque tollere , hoc eft* de Ecclefia tollere? * &« ve 
quialiquid de Écclefia furatur , rapit, * & tollit, Jude "9*7. 
perdito comparatur. — — | funt in edit. 


Tome XI. | Oo 


106 — ^ —— Collectio antiqua — 


| CAPUT LX. | 
"De his qui. fuas wel propinquorum oblatione? 
| | Ecclefis fraudant. | 
Anno Chri- . Ex Condilio Agathenfi, cap. 1v. 


M LERICI etiam vel feculares, qui oblationes 

4l. * cft. X, , parentum, aut donatas , aut teftamento * relictas 
a]. * peg; TE CIDIETE prafumpferint* , aut id quod ipfi donaverunt 
wrin. «^ Ecclefüs , vel. Monafteriis crediderint auferendum, 
. ficut Synodus fanéta cónftituit , velut necatores pau- 
perum quoufque reddant , ab Ecclefiis excludantur. 


. CAPUT LXI. 


$i quis potentium quemlibet expoliavverit , £9 
admonente Epifcopo non reddiderit , 
| excommuntcetur. 


Ex Tolet. 1. Ex Concilio Toletano, cap. xr. 


I quis de potentibus Clericum aut quemlibet pau- 

4l. * piv 4. S periorem * aut religiofum expoliaverit , & man- 

PUU- — daverit eum ad fe venire Epifcopus ut audiatur ; & 

.. contempferit , invicem mox fcripta percurrant bs 
omnes provincim Epifcopos, & quoícumque adi 


Al. * habea- 


potuerint , ut excommunicatus habeatur * , donec au- 
tur ipfe do. diatur & reddat aliena. ! 
ncc obediat | 
& reddat. CAPUT LXIL 


Si Epifcopus à Metropolitano admonitus pro 
Synodo , pel. ordinatione Eprfcopali , 
ventre diflulerit. 


Anno 5 o6. Ex Concilio Agathenfe, cap. xxxvi. 
£4p. XXXY. | 


Canonum penitentialium. Lib. II. — 107 
S Metropolitanus Epifcopus ad Comprovinciales 
Epifcopos * epiftolas direxerit , in quibus eos aut b«c* vex 
ad ordinationem fummi Pontificis , aut ad Synodum eodein 
invitet , poftpofitis omnibus , except gravi infirmi- iw. : 
tate corporis , aut preceptione regia , ad conftitutam 
diem adeffe non differant : quod fi defuerint', ficut 
prifca Canonum przcepit auctoritas , ufque ad proxi- 
mam Synodum charitate fratrum & Ecclefie commu- 
nione priventur. | A E | 
- Symmachus* Czffario Epifcopo: Igitur quemadmo. "5x eifsts 
dum fupra diximus per fingulas Ecclefias beneficia que ** | 
funt diu cuftodita ferventur, & fi tamen Ecclefie - 
Aquenfis Antiftes., vel alius quilibet Metropolitano 
Pontifici juxta Canonum diffinitionem vocatus obtem- 
perare noluerit , noverit fe* fuccidendum , quod non 4. * (uw- 


optamus ; Ecclefiafticá difcipliná. dendum. f 
| CAPUT LXIIL edipi 


Vt Epifcopus , qui contra fuam profefstonem 
in Concilio babitam venerit , deponatur. 
: Ex Concilio Carthaginenfr, cap. xii: *. " *ExCartb, 
. T4 ; 20. , semine fe- 
I quis contra fuam profeffionem & fubfctiptio- ede. 
V nem venerit in aliquo, ipfe fe honore * privabit. * *5/w« 
Genedius Epifcopus dixit : Omnia ergoqua à coetu * ren liis 
gloriofiffimo ftatuta. funt placet ab. omnibus cuftodiri. 4. * sb 


. : P^ s hoccetu fe 
Áb univerfis Epifcopis dictum eft , placet, placet ut (i. 


euftodiantur ab omnibus. fni vetro 
CAPUT LXIV. 2 
De communione privatis €5 ita defuncias. 
^ ' Ex epiftola Leonis Papz ad Rufticum. - mm 
| eif $2. 


| Onu caufa Dei judicio refervanda eft, iu isjuiji. s. 
cujus manu fuit, ut talium obitus ufque ad 

communionis remedium non * differretur : nosautem ^5» deeft * 
O ij 


108 - Collecito antiqua 
. quibus viventibus non communicavimus ; hiortuis 
communicare non poffumus. | 


CAPUT LXV. 
De terminis minime transferendi. 


Ex Epifldla Ex epiftola Pape Innocentij ad Florentinum , cap. XXXI. 


: ViIJ.[770c. 


t. ad Fh-"-!NNWNOCcENTIus Florentino Epifcopo Tiburti- 
zw T M nent. Non femel fed aliquotiens clamat fcriptura 
bwrinens.. divina transferri non oportere terminos à Patribus 
conftitutos , quia nefas eft, fi quod alter femper pof- 
federit, alter invadat. Quod tuam bonitatem frater 
& Coepiícopus nofter Urfus adferit perpetraffe : nam 
al. * Fci- Nomentanam five Felicienfem * parrochiam ad fuam 
cc» — dicecefim à majoribus pertinentem invafiffe te, atque 
illic divina celebraffe myfteria inconfulto eodem ac 
nefciente , non fine dolore conqueftus eft. Quod fi 
verum eft , non leviter te culpam incurriffe cognofcas : 
unde fi declinare cupis tante ufürpationis invidiam , 
noftris litteris admonitum te convenit abftinere. Cer- 
té fi aliquid tibi credis juftitiz fuffragari , integris om- 
nibus & in priftino ftatu manentibus poft dies venera- 
biles Paíchz adeffe debebis, ut memoratis poffis in- 
tentionibus refpondere , partibüfque in medio collo- 

catis quid antiquitas aut veritas a requiramus. . 


CAPUT: LXVI. 
De E prfcopis qui quod repetere potuerint ,- 


pratermifa Synodo smvaferint. 


Ex cod can. Ex Concilio Carthaginis. 

cap. 110. 

E » ! ' 

jn E LAcurr, utEpifcopiquafcumque Ecclefias vel 


plebes, quas ad fuam cathedram exiftimant per- 
tinere , non ita repetierint , ut caufas fuas, Epifcopis 
Judicantibus , agant : Sed alio renitente inruerint, 
five volentibus , "five nolentibus plebibas caufz fuz 


cap, 87. 


z. Cr i Ed PE. 
A P9 . " z E z 


-— -— — Lom] 


Canonum penitentialium. Lib. 17. — 109 
detrimentum patiantur. Et quicumque jam hoc fece- 
runt X, ft b cft inter Epifcopos finita contentio, 4 * &c- 
fed adhuc inde contendunt; ille inde difcedat quem "^ 


conftiterit , mn judicibus * Ecclefiafticis , in- 4, « judi 
ib 


ruiffe. Nec fibi quifque blandiatur , fi à Primate, ut ciis. 
retineat, litteras impetrarit : fed five habeat litteras , 
five non habeat, conveniat eum qui tenet , & ejus 
litteras accipiat, ut eum appareat pacificé tenuiffe 
Ecclefiam ad fe pertinentem. Si autem ille aliquam 
p-"- retulerit , per Epifcopos judices caufa 
niatur , five quos eis Primates dederint , five quos "T 
)* CX 


ipi vicinos cum confulto * Primatis delegerint. 
confeníu, 
ft» , con- 


CAPUT LXVII. fultu. 


Vt bafilice , im. cujus. territorio (unt, im ejus 
Epifcopi maneant poteftate. 


Ex Concilio Aurelianeníe, cap. xxxiii. * Aurel, 1. 
In editis. * 


XVII- 


|MNEs autem bafilice , quz per diverfa * con- 57... 

ftru&tz funt , vel quotidie conftruuntur , placuit à 1oca. 
fecundüm priorum Canonum regulam , ut in ejus 
Epifcopi , in cujus territorio pofita funt , poteftate 


confiftant. | 
CAPUT LXVIIL | 
De parrochits. 


hé d 


Ex Concilio Calcedonenfi, cap. xvir. $ub Leonr. 


I. 

- NGUuLARUM Ecclefiarum rufticas * parrochias «/. * regio- 

vel in poffeffionibus * manere debere inconcuffas 2/75, 
illis Epifcopis , quieas retinere nofcuntur , & maxime tionibus. 
fiper tricennium eas abíque vi obtinentes fub * dif- f « (ua. 
penfatione rexerunt. Quod fi intra tricennium fada , 
fuerit vel fiat altercatio , licere eis qui fe lazos adfe- ] 
runt apud fanctam Synodum provinciz certare". subs Bis 


Quód fi quifquam à Metropolitano leditur , apud Pri- cramco. 
O iij 


110 c. Collectio antiqua | 

4l. * pri- 'matem * Dicecefeos , aut apud fanctam Conftantino- 
* e c . . [2À . 

Bein) politanam fedem judicetur , ficut fuperiüs dictum eft. 
fug. Sique veró civitas poteftate imperiali novata* eft , aut 
4l. ^ 29** fi protinus * innovetur , civiles * difpofitiones & pu« 
conftituta . : ; ; . 

eft autcere blicas Ecclefiafticarum parrochiarum quoque ordines 


uus fubfequantur. 

M NE | CAPUT LXIX. | 
Al.* civili- N 5. , . 
bu & m- ^uod eccleffarum omnium dotes ad. Epifcopi 


blicis for- 


mulis ordinationem debeant pertinere. 

etiam 'ec- "T | | 

clefiaftica- Ex Concilio Toletano, cap. xix. " 

Pon parro- E HM 

pde VLT: contra Canonum coriftituta fic Eccle- 

eur ! B fias, quasedificaverint, poftulant confecrari 
: RE ut dotem quam ei Ecclefiz contulerint cenfeant ad 
; Epifcopi ordinationem non pertinere , quod factum 

Al. * & ta- 


| & " in preteritum difplicet, & in futuro prohibetur : 
trio, — Scd omnia fecundüm conftitutionem antiquam ad 
Epifcopi ordinationem & poteftatem pertineant. — 


CAPUT LXX. 
L* pat. 2De fricennalt perfertpttone * , ut poft triginta 


criptione, 
fempus exclufft. 


E£vpiflola Ex epiftola Pape Gelafjj. 
x. Gelafr x. E ; | E | Tq 

pickup Lrup etiam adnedi placuit , ut fi , quod abfit , 
fmm. M facultates Ecclefix, nec non & dicecefes qua ab 
4l. *trice- aliquibus poffidentur Epifcopis iure fibi vindicent 


4l. * Idibus quod tricennalis * lex concluftt, quia & filiorum no- 


Mai Af. flrorum Principum ita emanavit auctoritas , ut ultra 
& Pigs. vi- 


Ha ) í | . e . : 
ris clari. £rigintaannos nulli liceat pro eo appellare, quos le-. 


mis Confg. gum tempus excludit. Datum Iduum * Maiarum A fte- 
Hbs.. ro&Prefidio. ^ ^ —.  — | Z2 


3: 


annos nulli liceat pro eo appellare quod legum 


wa oue 7* 


Canonum: ponitentialinm: Lib. 1I..— var 
a CAPUT LXXL  — 
Vt Epifcopus ambulet per. diecefim fuam. — 


Ex Concilio Bracarenfi , cap. 1. Ex Conal, 
. Bracar. : 
p: AcurT omnibus Epifcopis atque convenit , 4/4? (er 
ut per fingulas Ecclefias Epifcopi per dicecefes 
ambulantes ; primüm difcutiant Clericos quomodó 
ordinem baptifmi teneant , vel Miffarum, & qualiter 
p officia in Ecclefia peragant : & firecté qui- 
em invenerint , Deo gratias ; Pctutenm minimé, 
docere debentignaros, & hoc modis omnibus przci- 
ere , ut ficut antiqui Canones iubent ante dics viginti 
aptifmi ad purgationem exorcifmicathecumeni cur- —  - 
rant , in quos * viginti dies omnino cathecumeni Scan 
Symbolum quod eft, Credo in. Deum Patrem omnipo-. gimidic- 
tentem Ípecialiter doceantur. Poftquam ergo hec * 5s, |. 
fuos Clericos difcufferint vel docuerint Epifcopi ,alia ^ — 
die convocatá plebe ipfius Ecclefie doceant illos ut | 
errorem * fugiant Y nai , vel diverfa crimina, id 4 * ero-— 
eft homicidium , adulterium , perjurium , falfum tefti- rcs. 
monium , & reliqua peccata mortifera; & quod no- 
lunt fibi fieri non faciant alteri : & ut credant refur- 
re&ionem omnium hominum , & diem judicii in quo 
unufquifque fecundüm füa opera recepturus fit. Er 
fic poftea Epifcopus de Ecclefia illa proficifcatur ad 


CAPUT LXXII : 
Vr Epifcopus duos folidos tantum accipiat, 


neque tertiam partem de oblationibus qua- 
rat , €9 ut Clerici non cogantur more fercvili. 


Ex Concilio quo fupra, cap. rt. 


LAcurTut nullus Epifcoporumcüm fuasdices ^. 
cefes perambulant ; preter honorem cathedr& 


r2... Colletiio antiqua 
fuz , id eft duos folidos , aliquid aliud per Ecclefias 


tollat ; neque tertiam partem ex quacumque oblatio- 


4l. * &à4 ne populi in Eccleftis parrochialibus requirat *; fed 


idee illa tertia pars pro luminaribus Ecclefiz , vel recupera- 
pz» e^ 5^ tione fervetur : & fingulis annis — exinde ra 
rationi fer. cio flat : nam fttertiam partem illam Epifcopus tollat , 
*cur » € lumen & facra *tecta abftulit Ecclefix. Similiter & ut 
in fnvulis : is iq à "p " 
annis Epif- parrochiales Clerici fervili more in aliquibus operibus 
copo rzio Epifcopo fervire non cogantur , quia fcriptum eft. 
al. * fana ZVeque vi dominantes in ciero. " 

tecta, vel 


facra füftu- CAPUT LXXIII. 


lit Eccl. ! | | 
"^*^ De exatitone Eccleftarum Gallitia prevvincia. 


Ex Tolet. | Ex Concilio Toletano vzt. cap. rv. 
V1. 


21 ER cetera denique que communi confenfu 
4l. * com- Bl nos conferre competenter * oportuit , querimo- 
munt nias etiam parrochialium Presbyterorum Gallitiz 

rovinciz folertiffimé difcernere decuit , quas contra 

ontificum fuorum rapacitates neceffitas , ut compe- 
rimus , tandem compulit in publicum examen defer- 
re. Hienim Pontifices utevidens inquifitio patefecit , 
indifcreto moderamine parrochianas Ecclefias prz- 
gravantes , dum in exactionibus fuperfluis frequenter 


exiftunt , pené ufque ad exinanitionem extrema vir-. 


tutis cuafdam bafilicas perduxiffe probantur. Ne ergo 

fiat de cetero quod conftat ha&enus inordinaté pra-- 
fumptum , non ampliüs quàm duos folidos unufquif- 

que Epifcoporum prefate provinciz per fingulas dioe- 

els Ecde- cefes , vel bafilicas * juxta Synodum Bracarenfem an- 
)J nua inlatione fibi expetent conferri, Monafteriorum 
4L. * foy. autem bafilicis ab hac folutionis * impenfione fe- 
fon, "* jundis. Cüm veró Epifcopus dicecefim vifitat , nulli 
pre multitudine onerofus exiftàt; nec umquam quin- 

4l. * qui. q''agenarium * numerum evectionis excedat ,. aut 


uum. .— ampliüs 2 una die per unamquamque bafilicau 
remorandi licentiam liabeat, Quicumque veró Pon. 


tificum 


Canonum pamttenttalium. Lib. IT. 125 
tificum eorumdem aliter quàm decernimus agendum 
prefumpferit ; correprioni procul dubio Canonum 
fubjacebit tamquam  conftitutionum  Synodalium 
tranfgreffor , & prifcorum Patrum edicti corruptor, 
ficut oportet. Quod fi Epifcopus aut languore deten- 
tus, aut aliis occupationibus implicatus id explere 
nequiverit , Presbyteros probabiles aut Diaconos 
mittat , qui & redita bafilicarum , & reparationes , & 
miniftrantium vitam inquirant. 
CAPUT LXXIV. 
De diffenfatoribus frngularum.: Ecclefrarum. 
Ex Concilio Calcedonenfi , cap. xxv. /^— .  $smb Leone. 
£K XV oNi1AM in quibufdam. Ecclefiis ut rumore 
comperimus , prater * ceconomos Epifcopi fa- 4/ » 6nc 
cultates Ecclefiafticas tractant ; placuit omnem Ec- «conomis. 
clefiam habentem Epifcopum habere oeconomum de 
clero proprió , qui difpenfet res Ecclefiafticas fecun- 
düm * fententiam Epifcopi proprii ; ita ut Ecclefie 4l.* cum 
(77 isse prater * teftimonium non fit , & ex hoc om 
difpergantur Ecclefiaftice facultates , & Sacerdotio «ftimonio. 
maledi&ionis derogatio * procuretur *. Quód fi hoc 4. * con- 
minimé fecerit , divinisconftitutionibus fubjacebit. nc 


CAPUT LXXV. E 


Vt ab Imperatoribus poftuletur vddvocátorum 
defenfro pro caufis Ecclefis.-:— 
* vulg 


Ex Concilio Áfricano * , cap. 1xiv. 
u et dicio , (cw 
p LA curT etiam , ut petant ex nomine provin- ^is 

ciarum omnium legati perrecturi Vincentius & a4frioms — 
Fortunatianus à gloriofiffimis Imperatoribus , ut dent ?r'?^» 
facultatem Defenfores conftituendi fcholafticos , qui - 
in a&u funt vel in munere defenfionis caufarum , ut 
more Sacerdotum provincig , jidem ipfi, qui de- 

T ome XI. | p 


rt£ ——  Coledito antiqua 

fenfionem Ecclefiarum fufceperint, habeant faculta- 
tem pro negotiis Ecclefiarum quotiens neceffitas fla- 
gitaverit , vel ad obfiftendum obrepentibus , vel ad 
neceffaria fuggerenda , ingredi judicum fecretaria. 


CAPUT LXXVI. 


De bia qua à fidelibus in parrochitanis Bafllicis. 


offeruntur. 
Aurel, 1. Ex Concilio Aurelianenfe , cap. xr. 


E his quz parrochiis , in terris, vineis, manci- 
piis, atque peculiis quicumque fideles obtulerint 
sl. * fa- antiquorum Canonum inftituta * ferventur, ut om- 
Ins nia in Epifcopi poreftate confiftant. De his tamen que 


in altario accefferint , tertia fideliter Epifcopis defera- 


tur. | 


CAPUT LXXVIL  / 
De facris locis noviter inffitutis quameis fu- 
perius dictum fit , boc nunc tamen adjici- 


ur , ut nulla bafilica fab defuntiorum con- 


firucta nomine dedicetur. 


muy | Ex epiftola Pape Gelafij, cap. xxv. 

9. Gela 5j ] ! 

rs Vin E locorum confecratione San&orum quamvis 
is URS fuperiüs fcriptum * fuerit comprehenfum , nobis 


al.*fii- quoque patefactum eft , quód abfque precepto Sedis 
in olice nonnulli faQas Ecclefias vel oratoria fa- 

4l. * indi- crare prefumant ; hoc fumus tamen judicio * detefta- 
sL'« quo. Diliore permoti, quód in quocumque "* nomine de- 
runcum- functorum & quantum dicitur nec omnino fidelium 
qu. , COnftraiones adificatas facris praceffionibus * au- 
ceffiosibus da&ter inftituere memorantur : que quoniam tam acer- 
"i pon ba, tam dura funt , ut cadem vix nofter ferre poffit 
' auditus: Si re vera Chriftianitatis affectus in illis re- 
gionibus certus & fixus eft , & diftri&iüs ifta queran- 


etd 


Canonum panitentialium. Lib. IT. y; 
tur , & à quibus fuerint gefta prodantur : quoniam 
ficut latentibus in hac atrocitate nominibus non extat 
in quem fententia debita proferatur , ità cüm mani- 
feftis fuerit documentis expofitus , quem fceleris tan- 
ti pofcit immanitas non vitabit ullatenus ultionem. 


CAPUT LXXVIIL — — — 
Quod in unaquaque Ecclefia , cui. Epifcopus 
o praef , quatuor tam de reditibus quám de 
oblatione fidelium freri. debeant portiones , 
ut una fit Epifcopi , alia Clericorum , tertia 
pauperum , €9. quarta fabrteis Ecclefraflicis 
adplicetur. | | 


Ex epiftola Papx Gelafij , cap. xxvi. (00 Ex eadem 
; epift. cap. 
UATUOR autemtamde reditu quàm de obla- *^ 
tionefidelium , prout cujuslibet Ecclefiz facul- 
tas admittit , ficut dudum rationabiliter eft decretum , 
convenit fieri portiones , quarum una fit Pontificis, 
altera Clericorum , pauperum tertia , quarta fabricis 
adplicanda , de quibus ftcut Sacerdotis intererit inte- 
gram miniftris Ecclefie memoratam dependere quan- 
titatem , fic Clericus * ultra delegatam fibi fummam 4.* cie- 
nihil infolenter noverit expetendum. Ea veró quz "'* 
Ecclefiafticis edificiis adtributa funt , huic operi vera- 
citer praerogata locorum doceat inftauratio manifefta 
fan&orum; quia nefas eft fi facris edibus deftitutis in 
lucrum fuum Prazful impendia his defignata conver- 
tat, Ipfam nihilominus adícriptam pauperibus por- 
tionem , quamvis divinis rationibus fe difpenfaffe 
monftraturus effe videatur , tamen juxta quod fcri- 
ptum eft , 77t videant opera veffra bona, € gloriffcent Matib, s. 
Patrem vefirum qui in celis ed ; oportet etiam prefenti 
teftificacione predicari, & bonz fama przconiis non 
taceri, 
P ij 


Iió — Collectio antiqua - 
| CAPUT LXXIX. 
Contra cum qui illicité ordinat Clericos , €9 de 


redditibus Ecclefia. 
Ex epilola Ex epiftola Simplicij Pape ad Epiícopos. 
y. ad Flo- | u pa lr es : 
rentium,E- ErLArTIO nos veftra dilectionis inftruxit , & 
nini d geftorum feries * plenius intimavit, Gaudentium 


Epifcopo.  Aufinienfts Ecclefie Sacerdotem contra ftatuta Cano- 

4.*icic/ qumac noftra precepta ordinationes inlicitas perpe- 

traffe, quarum illi totam penitus auferri precipimus 

poteftatem. Scripfimus enim ad Severum fratrem & 

Coepifcopum noftrum , ut fi neceffe fuerit ipfe in fu-- 

pradida Ecclefia , confideratis Patrum regulis hoc 

fungatur officio quo ille abufus effe convi&us eft, ita 

' uthiqui inlicité ab eodem funt provecti,ab Ecclefiafti- 

cis minifteriis fint remoti, Simul etiam de reditibus 

Ecclefie vel oblatione fidelium quid deceat nefcienti 

«l.*quara. nihil licere permittat , fed fola ei ex his una * portio 

remittatur ; duz Ecclefiafticis fabricis & erogationi 

al, * ÀBo- A sender & pauperum profuturz , ab Onagro * 

agro i^ Presbytero fub periculo fui ordinis miniftrentur : .ul- 

4l. * imer tima Clericis * pro fingulorum meritis dividatur. Ac 

íc Clericis: veró minifteria Eccle quz alienata comperimus,re- 

parare prafumptor predicti fratris compellatur inftan- 

tiá : cui etiam in hoc fpecialiter przcipinius imminere, 

ut tresillas portiones, quas trienniodicitur fibi tan- — ' 
tummodoó vindicaffe, -chicuat. Datum decima quar- 

4l. * dcci- ta * Calendarum Decembrium poft confulatum Leo- 

s$t:0 tCIt1Q. nis | Augufti, uM | "2 

0 CAPUT LXXX. zu 

Ut nulli "Apoffolica fedis *Prafuli poffe sionem 

Eccleffa magnam vel paruam in perpetuum 

dtceat altenare , vel commutationts obtentu — . 

ad cujuslibet jura tranf'vertere : €9 de do-.— : 


| 
V 


Canonum panitentialium. Lib.1I..— 117 
mibus Ecclefiaflicis qua fünt in urbibus com- 
mulandis. | 


Ex inftitutis Pape Symmachi, cap. 1v. — Ex Synodo 
Romana 4. 


[s ergo perpenfis manfuro cum Dci noftri confi- 777 2. 
deratione decreto fancimus , ut nulli Ápoftolica 14. 
edis Prefuli à prefente die , donec difponente Do- 

mino catholice fidei manferit doGrina falvatoris * , 41. * 
liceat predium rufticum quantzcumque fuerit vel «is 
magnitudinis vel exiguitatis,fub perpetua alienatione, 

vel commutatione ad cujuslibet jura transferre, nec 
cujufquam excufentur neceffitatis obtentu : quippe 

cüm non fit perfonale quod loquimur , nec aliquis 
Clericorum vel laicorum fub hac occafione accepta 

tueatur : fed nec in ufum fructuum * rura aliquibus 4^ *"fa- 
dari liceat , nec data retineri preter Clericos & capti- ju, —— 
vos atque peregrinos , ne male tractationis miniftre- 

tur occafio, cüm liberalitatis illi alia itinera referven- 

tur, * Sané tantüm domus in quibuslibet * urbibus * 5 ic- 
conflitutz , quarum ftatim neceffe eft expenfá non AZ 
modicà fuftentari , acceptis fi offerri contigerit fub 4. * cujus: 
jufta exiftimatione reditibus, & divini timore judicij e * "r7 
commutentur *, is AES ZEE 


al.* com- 
modentur. 
CAPUT LXXXL 
Vt non liceat. Presbyteris. titulorum fuorum 
, o prafídia , [eu quidquid juris eorum fuerit 
quidlibet alienare conmento: : qui vero hoc 
agere tentaverit , ordinis fui amifsione 


plectatur. 
A & 1 etiam Ecclefiarum per omnes Roman ci- 
vitatis titulos, qui funt Presbyteri, vel quicum- 
que fuerint , adítringi volumus lege cuftodes , quia 
P iij 


capitulo v. | 1). Cap. v1. 
in edit. 


11 | Coledito antiqua 

nefas didu eft obligatione , qua fe per charitatem 

Chrifti conne&it fummus Pontifex,ea hominem fecun- 
di in Ecclefia ordinis non teneri. Quicamque tamen 
^.* obliga- Oblitus ** , Dei, & decreti hujus immemor , cujus 
ies Romanz civitatis Sacerdotes volumus religiofis nexi- 

bus devinciri , in conftitutum prefens committens 


4.* Eccle. quidquam de jure titulorum , vel Ecclefias * füperiüs . 


uL prafatas , quolibet modo m aurum,argentum vel 
gemmas , veftes quoque fi fint, vel fi accefferint ali- 
qua mobilia ad ornamenta divina minimé pertinentia, 
perpetuo jure , exceptis duntaxat fub prafata conditio- 
ne domibus , alienare tentaverit , donator , alienator , 
ac venditor honoris fui amiffione mul&etur. | 


CAPUT LXXXII. 


'Ur qui petterit pradium &9. acceperit , aut ff 
quis. Presbytererum aut. Diaconorum , nec 


"on defenforum danti fubfertpfertr » 4Pa4- 


themate fertatur.- 


Ibidem. : Cap. VI. 
Cp. vir. 
Presbyterorum aut Diaconorum feu defenforum 
danti fubícripferit , quo iratus Deus animas percutit , 
anathemate feriatur. : Sitque accipienti vel fübfcri- 
benti de perfonis fuperiàs comprehenfis , id eft, quas 
anathemate feriri cenfuimus , in flatuta poena contu- 
bernalium fervata, quam pramifimus , in alienatore 
vindicta ; nifi forté & alienator fibi dum repetit, & 

al. * prof. QUi acceperit celeri reftitutione perfpexerit*. — — 


n CAPUT LXXXIII 
Ur fj quis anathematis penam parvi duxerit , 
, ettam documento quo fé putat. Eccleffa pra- 
dium pofsidere , fruffretur , liceAtque cui- 


| 5, R X TER E A qui petierit aut acceperit, vel qui 


Canonum penitentialium. Lib. IT. — 110 
libet: Ecclefiaflica perfona "vocem  contra- . 
dictgonis adferre , €9. cum fructibus prateri- 
di temporis eadem pradia alienata. repof* 
eere, | 
| . capitulo 1x. - - 1b. cap. 8. 
! . ] , in edis. 
UópD fiminoreanimz fuz cura fibi * quifquam * «ex if^ 
remedium oblatum forté neglexerit fuper ea 5i 4e 
poenarum genera, quz fuperiüs tenentur adícripta, 
contra nefas *. Si quod conceptum fuerit documen- 4. * fas. 
tum univerfis viribus, quamvis ab initio nullas ha- 
buerint *, effe&etur *. Sed etiam liceat quibufcum- 4. *ha- 
E Ecclefiafticis perfonis vocem contradidtionis af- apo 
rre & Ecclefiaftüca au&oritate fulciri , ita ut cum «ar. 
Íru&ibus poffit alienata repofcere , nec aliquis fe ante 
tribanal Chrifti obftaculo muniat , qui à religiofis ani- 
mabus ad sse ger rues han derelicta contra fas 
fine aliqua pietatis confideratione difpergit. Hujus au-- 
rem conftitutionis legem in Apoftolica tantum volu-- 
mus fede fervari , univerfis * Ecclefiis per provincias 4l. * inuni- 
fecundüm animarum confiderationem , quem propofi- "^ 
to religionis convenire Re&ores earum viderint more 
fervato, - : 
CAPUT LXXXIV. 


$i quis Clericorum pauper 1n ordine promotus 
poflea babuerit aliquid , Ecclefia poteftats 
fubjtctat. | 


Ex Concilio Carthaginenfi , cap. xxxi1.- Ex codice 
vs can. Afris, 


Ecclefia 


Iu: placuit ut Epifeopi , Presbyteri , Diaconi, ,,, 57 
vel quicumque Clerici , qui nihil habentes ordi- « carr. 
nantur , & tempore Epifcopatus vel Clericatus fui 0^. * 
agros vel quacumque przdia nomine fuo comparant ,' ^ ^^ 
tamquam rerum domini earum invafionis crimine te- ,, |. 
ncantur* , nifi admoniti in Ecclefia cadem ipfa con- xij. | 


Ex cod.can. 
Africana. 
cap. 55- 


Ex eodem 
cod ce , e 
ex Cartb.;. 
cap. 4. 


Al. * Con- 
cilio vel 
Concilij 
fAnium , (5 
2»on Dco. 


120 Colletito antiqua 

tulerint. Si autem ipfis proprié aliquid liberalitate 
alicujus vel fucceffione cognationis obvenerit , faciant 
inde quod eorum dis congruit : quód fi à fuo 
propofito retrorfum exorbitaverint , honore Ecclefiaf- 
tico indigni & tamquam reprobi judicentur 


CAPUT LXXXV. 
Vt Presbyteri rem Ecclefia in qua fünt conffi- 


tuti non vendant : nullt Epifcopo liceat resa 
nituli matricis Ecclefia ufurpare. 


Ex eodem Concilio, cap. xxxvii. 


T T EM placuit ut Presbyteri non vendant rem Ec- 
M clefie ubi funt conftitutt nefcientibus Epifcopis 
fuis; quomodó & Epifcopis non.liceat vendere predia 
Ecclefiz ignorante é 

habente ergo neceffitatem , nec Epifcopo liceat ma- 
tricis Ecclefie rem tituli fui ufurpare. 


CAPUT LXXXVI. 
Vt res Ecclefra nero diftrabat. 


Ex eodem Concilio , cap. xxvi. 


T EM placuit ut rem Ecclefix nemo vendat : quód 

fi reditus non habet, & reliqua nimia neceffitas 
cogit, hoc infinuandum effe Primati provincie ipfius , 
ut cum ftatuto numero Epifcoporum utrüm facien- 
dum ftt arbitretur. Quód Ó tanta urget neceffitas Ec- 
clefiz , ut non poffit anté confulere , faltem vicinos 
teftes convocet Epifcopus , curans ad Concilium 
omnes referre fuz Ecclefiz neceffitates. Quód fi non 
fecerit , reus Deo & Goncilij * venditor honore amiffo 


Y 


teneatur. 


CAP. LXXXVII. 


oncilio vel Presbyteris fuis. Non. 


Canonum panitentialium. Lib. II..— 221 
CAPUT LXXXVII. 

Derebus ad Eccleffam pertinentibus  €9 de bis 
que propria Epifcopi e[Je nofcuntur. 


Ex Concilio Antiocheno, cap. xxiv. Sub Iulio s, 
an. 341. 


U ;& funt Ecclefie fub omni follicitudine & 
confcientia bona & fide , quz in Deum eft, qui 
cuncta confiderat judicátque , ferventur. Rd ctiam 
difpenfanda funt judicio & poteftate Pontificis , cui 
commiffus eft populus, & animz quz intra * Eccle- ^. * in 
fiam congregantur. Manifefla veró fint qua pertinere m 
videntur Ecclefie * cum notitia Rind & 4I. * ad 
Diaconorum , qui circa ipfum funt , ita ut agnofcant Ecelcfam. 
nec ignorent quz ftnt Ecclefie propria , nec eos ali- 
uid lateat : ut fi contigerit Epifcopum migrare de 
culo, certis exiftentibus rebus , qua funt Ecclefiz , 
nec ipfe conlapfe depereant, nec quae propria pro« 
bantur Epifcopi, fub occafione rerum pervadantur Ec- 
clefiz. Juftum namque & acceptum eft coram Deo & 
hominibus , ut fua Epifcopus quibus voluerit dere- 
linquat , & qu& Ecclefie funt. eidem. conferventur 
Ecclefiz , ut nec Ecclefia aliquod patiatur incommo- 
dum , nec Epifcopus fub occafione ptofcribatur Ec- 
clefie , & in caufas incidant qui ad eum pertinent, & 
ipfe poft obitum maledictionibus ingravetur. 


|» CAPUT 'LXXXVIII. 
Ur Epifcopus difpenfandi res. Ecclefíafficas 
babeat poteftatem. z 


E£ eodem Concilio, cap. xxv. 


Prscopus Ecclefiafticarum rerum habeat po- 
teftatem ad difpenfandum erga omnes qui indi- 
gent cum fumma reverentia & timore Dei : participet 
autem & ipfe quibus indiget, fi tamen indiget , tam 
Tome XI. 


122 Collectio antiqua 

fuis quàm fratrum qui ab co fufcipiuntur neceffariis 
ufibus profuturis , ita ut in nullo qualibet occafione 
fraudentur juxta fanum  Apoftolum fic dicentem : 
LTim.6. Frabentes vitlum C tegumentum , bis. contenti fmt. 
uód fi contentus iftis minimé fuerit , convertat au- 
tem res Ecclefiz in fuos ufus domefticos & ejus com- 
moda, vel agrorum fru&us non cum Presbyterorum 
confcientia Diaconorümque pertractet , fed horum 
oteftatem domefticis fuis , aut a porer ane aut fratri- 
bus filiiíque committat , ut per hujufmodi perfonas 
occulté ceterz ledantur Ecclefie , Synodo provinciae 
poenas ifte perfolvat, Siautem & aliter accufetur Epif- 
copus aut Presbyteri, quicum ipfo funt , quód ea quae 
pertinent ad Ecclefiam vel ex agris,vel ex alia qualibet 
Ecclefiaftica facultate fibimet ufurpent , ita ut ex hoc 
4l.* crimi- affligantur quidem pauperes , criminationi * veró & 
uS blaibhemiis tam fermo praedicationis, quàm hi qui 
difpenfant , taliter exponantur , & hos oportet cor- 

rigi, fan&a Synodo id quod condecet approbante. 


CAPUT LXXXIX. 


"Ut de rebus Ecdlefía nibil Epifcopi auferant, €. 
qualiter proximi fundatoris Ecclefrarum — 
fotcirudinem gerant. 


Ex Tolet. Ex Concilio Toletano, cap. 1. i 
IX. An. 6j j. 
O NrS itaque rei Ecclefiaftice quantitas ficut 
remedium venie tribuit conferenti , ita dam- 
num rité przparat fraudatori; & ideo nullus Sacerdo- 
tum vel miniftrorum ex rebus Ecclefiz , quz in qui- 
bufcumque locis à fidelibus largiuntur, aliquid aufe- 
4l. * civi» rat , vel juri fuo aut cathedra proprie * unitati con- 
ratis. necat. Devotio enim uniufcujufque ficut. gratanter 
4l. * quo. Votum contulit Deo ; ita definivit quód * plenitudo 
votorum confervaretur in loco, in quo vel ut fi cone 
4.* manet, lata tenentur , manent * gratia offerentis , ita fi fraf- 


Canonum penitentialium. Lib. I. i2; 

trantur imminet pernicies defraudantis. Verum ut rei 
hujus B uero foliditas habeatur* , condignis filiis vel 4. * hatez- 
nepotibus honeftioribüfque propinquis ejus , qui con- 9 Propin- 
ftruxit vel dítavit Ecclefiam , licitum fit hanc bone Bui con 
intentionis habere folertiam : ut fi Sacerdotem feu firtxeroo 
miniftrum aliquid ex conlatis rebus providerint de- i m 
fraudare, aut commonitionis honefta * conventione ^. * ho- 
compefcant , aut Epifcopo vel judici corrigenda de- "^^ 
nuntient. Quód fi talia Epifcopus agere tentet, Me- 
tropolitano ejus haec infinuare procurent. Si autem 
Metropolitanus talia gerat , Regis hzc auditibus * in- 4. * auii- 
timare non differant. Ipfis tamen heredibus in eifdem P'* 
rebus non liceat quafi juris * iue poteftatem pra- ai.* in ju- 
ferre , non rapinam, non fraudem gerere , non violen- '5* 

tiam quamcumque przfumere , fed hoc folüm in falu- 

tarem follicitudinem adhibere , quod aut in nullam 

noxam operatio nocens adtingat, vel in multam vel 

in aliquam partem falutaris merces adfumat. Si quis 

veró deinceps hec monita temerare voluerit, & malé 

rapta cum confufione reftituet , & excommunicatio- 

nis annuz fententiam fuftinebit : nam * fententiam &. * hanc 
metuant , & liberosex familiis Ecclefie ad condemna- 1i". 
tionem fuam facere nan przfumant. Impium eft enim D ees 
ut qui res fuas Ecclefiz Chrifti non contulit , damnum *^ trs 
inferat , & ejus * Ecclefiz rem alienare intendat. Ta- "nd 
les igitur libertos * fucceffor Epifcopus abfque aliqua Tele. 4. 


oppofitione ad jus Ecclefix revocabit , quia cos non gk ur 
zquitas fed improbitas abfolvit. Eccl. alien. 
al. * libe« 
CAPUT XC. iss 


De dsferettone manumi[forum ex familia Ec- 
clefia , qualiter manumittantur ; €9. ne 
adverfa teflficent vel accufent. 


Ex Concilio quo fupra, cap. zxvrir. Ex Tolet. 
vt. 


Prscopus qui mancipium juris Ecclefie nón ,,,, 
e. . e e . . patri- 
retento Ecclefiaftico patrocinio * manumitti defi- moaio. 


Q.ij 


124 .. Coletito antiqua. — 

derat , duo meriti ejufdem & peculii coram Concilio 

Ecclefiz , cui przeminet , & per commutationem fub- 
4l. * tata. fcribentibus Sacerdotibus offerat , ut vera * & jufta 
4l. * com- jnyeniatur definitio commutantis *. Tunc enim li- 
OU be. bera * manumiffione fine patrocinio EÉcclefiz conce- 
ram milio: dere poterit, quia * eum , quem libertati tradere dif- 
a «qui ponit, jam juri * EP rio adquifivit. Hujufmodi au- 
al *jue. tem liberto adverfus Ecclefiam , cujus juris extitit, 

accufandi vel teftificandi denegetur licentia: quód ft 

prafumpferit , placet uz ftante commutatione in fer- 
4x pro. Vitutem proprie * Ecclefiz revocetur , cui nocere 
priam. conatur. bi: | 


CAPUT XCL 
De. libertis. patrocinio Ecclefia commendatis. 


We e 5 Ex Concilio Toletano , cap. 1xxit. 


L; BER T1 qui à quibufcumque manumiffi funt, 
atque Ecclefiz patrocinio commendati exiftunt, 
ficut & regule antiquorum Patrum conftituerunt , Sa- 
cerdotali defenfione à cujuslibet infolentia protegan- 
tur , five in ftatu libertatis eorum , feu in peculio quod 
habere nofcuntur. | 


CAPUT XCII. 


*UI lasci contemtores Canonum excommunicen- 
tur , Clerici bonore priventur. — 


Ex Carth Ex Concilio Carthaginenfi , cap. xiv. 
primo, 


RATus Epifcopus dixit : Juxta ftatuta Concilii 
& mediocritatis mez fententiam placet facere 
rerum emnium conclufionem, Univerh tituli defi- 
gnati & digefti teneant fententias fuas. Sané credo 
vos tenere multis Conciliis à Patribus noftris & tra- 
ditionem temerariam effe damnatam , & rebaptiza- 
tionis impietatem effe puniendam. Quas. res etiam 


! 


À—— — CO. pou ied 


Canonum penitentialium. Lib. IT. 52g 
noftro Concilio credo jam terminum accepiffe. Reli- 
"ie veró qui facta vel dicta fuperiüs comprehenfa 
unt , vel ab aliis Conciliis conícripta , que fecun- 
düm legem inveniuntur cuftodire nosoportet. Si quis 
veró ftatuta fupergreffus corruperit ; vel: pro nihilo 
habenda putaverit , fi laicus eft communione; fi Cle- 
cue honore privetur. Univerfi dixerunt , placet, 
placet, . ; | i^ 112 


CAPUT XCIII. 
Ur fi quis Sacerdotum. contra bac interditia 


fecerit , à fuo fft officio fubmovendut. 


Ex epiftola Papz Leonis ad Epifcopos per Campaniam, r.i; x. 
Picenum, & Tuíciam, cap. v. epift. ix. 


Oc itaque admonitio noftra denuntiat, quód fi 
quis fratrum contra hzc ftatuta * venire tenta- 4«f » ve- 
verit , & prohibita fuerit aufus admittere , à fuo fe neris, vel 
noverit officio fubmovendum : nec communionis - 
noftrz futurum effe confortem qui focius. effe noluit 
difciplinz. | m 
CAPUT XCIV. 
JDe fletiendo genua. 


Ex Concilio Niceno, cap. xx. sub Silos. 
à ftro 1. 
U oNt1AM füntquidam in die Dominico genua ^" ;:7 


fle&entes, & in diebus Pentecoften; ut omnia 
in univerfis locis confonanter obferventur , placuit 
fan&o Concilio ftantes Domino vota perfolvere. 


CAPUT XCV. | 
Ur populus ante. completam. MifJam, €5 


benedictionem acceptam , egredi non 
prefumat. 


- 


Q ij. 


126 — Colleclio antiqua 
Mare. 1. | Ex Concilio Aurelianenfi, cap. xxsz *. 


A. * xxvi. . . . . 
U x ad celebrandas Miffas in Dei nomine con- 
|. Jvenitur, populus non ante difcedat quàm Miffz 
folemnitas compleatur , & ubi Epifcopus fuerit, be- 
nedictionem accipiat Sacerdotis. Ex Concilio Car- 
thaginis , Sacerdote verbum in Ecclefia faciente qui 
egreffus de auditorio fuerit, excommunicetur. 


CAPUT XCVI. 
Quod. manere debeat. firmum ff. fervi fife 
Ecclefiae fecerint , e&fque de. peculio fuo 
| ditavverint. : 


Ex Toet.g. — . Ex Concdlio Toletano, cap. xv. — 


Si quis ex fervis fifcalibus fortaffe Ecclefias con- 
ftruxerint , eáfque de fua paupertate ditaverint , 
zm rid hoc * procuret Epifcopus prece fua aü&toritate Regia * 
riofi Prio. COnfirmari., | 
cipis, 


CAPUT XCYVII 
4*ale- — Ut allematia * €9 turpia cantica 


mandia vel 


alleman- probibeantur. 


chiz, 
| gy: TERMINAND 4 omnino eft inreligiofa com. 

4l. * per fuetudo , quam vulgus prifcorum *folemnitates 

Ianctorum. agere confuevit ; ut populi qui debent officia divina 
adtendere , faltationibus & turpibus invigilemt canti- 
cis ; non folüm fibi nocentes , fed & religioforum 
officiis perftrepentes : hoc etenim ut ab omni Hifpania 
depellatur , Sacerdotum & judicum à Concilio fan&o 
cura committatur, 


Ex eodem Concilio, cap. xxtri. 


£4 wW4Ku- 


1 


. 


Cunonum penitentialium. Lib, I1. — 127 
CAPUT XCVIII. 


De bis qui. Eccleffaflica jejunia abfque 
necefsitate diffoluunt. 
Ex Concilio Gangreníi, cap. xix. EM C08 


- quis eorum qui continentiz ftudent abfque ne- m 


ceffitate corporea tradita in commune jejunia , & 
ab Ecclefia cuftodita , füperbiendo diffoluit ftimulo 
(uz cogitationis impulfus; anathema fit. 


CAPUT XCIX. 


Non debere in diebus jejmniorum commemora- 
tiones Martyrum fieri. 


Ex Concilio Laodiceníi, cap. rr. fub Silve- 
ftro, vel vec- 


Up non oporteat in Quadragefima Martyrum tis Libero 

natalitia celebrari , fed eorum fancta comme- ^*^ 54 
moratio in diebus Sabbatorum & Dominicarum fieri 
conveniat, dis 


CAPUT C. 
Ollationes offerri in domibus non oportere. 
Ex Concilio quo fupra, cap. LVlI. a 


U ó D non oporteat in domibus oblationes ce- 
lebrari ab Epifcopis vel Presbyteris. 


CAPUT CL  — 
Vi Sacrasnentum catbecuments. non prabeatu r. 
| Ex epiftola Papz Leonis. | iridis 


T £M placuit ut etiam per follemniffimos Pafchales 
dies facramentum cathecumenis gon detur nifi 


125. |. Colletfio AnquA' E 
4. * mit: folitum falis : quia fi fideles perillos dies facramenta 


diff * qae On mutant , neccathecumenos oportet * mutare *, 
forma e- | : ; 


tiam publi- X C AP UT | CII. 


: cé paeni- | | - 
omis &- Q wd Pafcba €9 Pentecoffe fit baptiz.andum. 
quenda eft. . ius dw TEES. | 
Epiffele v. — — Ex.eadem epiftola ad Epifcopos per Siciliam. - 
eap. $. "-—- | . " A: i. rue 
|| N.D E quia manifeftiffime patet baptizandis im 
. J Ecclefia ele&is hec duo tempora, de quibus 1o- 
| quuti fumus , effe legitima, dilectionem veftram mo- 
nemus ut nullos alios dies hujus obfervantiz mifcea- 
tis. AMAN 
J, CAPUT CIIL. 
Quod omni tempore bi qui in necefsitate smor- 
Us , Aut agritdtnis , *uel obfidionis , fFve 
perfecutiants , aut naufragti urgentur , de- 
beant baptizari. De reddita etiam Chriffi 
baptifmi ratione. i ] 


Cap. vi. Ex eadem epiftola. 


UraA etfi funt alia quoque fefta , quibus multa 

in honorem Dei reverentia debeatur, princi- 

palis tamen & maximi facramenti cuftodienda nobis 

al. * tradi- Cft myfticae * rationis exceptio non interdi&á licen- 
dons d. tià, qua in baptifmo tribuendo quolibet tempore pe- 
- riclitantibus fubvenitur. Eta enim ad has duas feftivi- 

tates connexas fibimet atque cognatas incolumium 

& in pacis fecuritate degentium libera vota differi- 


mus ; ut 1n mortis periculo, in obfidionis difcrimi-- 


ne , in perfequutionis anguftiis , in timore naufragii 
... nullo tempore hoc vera falutis fingulare prafidium 
cuiquam denegemus, ^ 


E 


CAP. CIV. 


Canonum panitentialium. Lib. 1]. r2 
CAPUT CIV. 
*De cathecumena pragnante, 


Ex Concilio Neoczfíarienfi, cap. vr. P^ Sylve- 
YO. 1. 


RAvIDAM oportet baptizari quando voluerit, 
Gi enim in hocqua parit naícenti communi- 
C3; , propterea quód uniufcujufque fuum propofitum . 
in confeffione declarefhr. 


CAPUT CV. | 
De infantibus baptiz,andzis quottes dubitatur 
utrum fuerint bapttz;ati. 


Ex Concilio Carthapinenfi, cap. xxxix. Ex Cencil. 
. ^ " e Cartbag, 
T £M placuit de infantibus quoties non inveniun- vevine 


quinto, 


tur certifimi teftes , qui eos baptizatos effe fine 7,, 
dubitatione teftentur , neque ipfi funt per aetatem de e e co. 
traditis fibi facramentis idonel refpondere , abfque ^^» 4/7 
ullo fcrupulo eos effe baptizandos , ne ifta trepidatio c4. sic »o- 
eos faciat facramentorum purgatione privari. Hinc '^'" 


enimlegitima X veftrorum fratres noftri cohfuluerunt , 4, « eai 


quia ggltos tales à barbaris redimunt. au 
CAPUT CVI. 
De baptizatis qui nondum | confirmati 
27oritántur. | 
Ex Concilio Heliberitano , cap. 1xxvir. fab Mar- 


M: quis Diaconus regens plebem fine Epifcopo vel 
Presbytero aliquos baptizaverit , Epifcopus eos 

per benedi&ionem perficere debebit : quód fi ante de 

Ízculo recefferint * , fub fide qua quifque credidit po- 4, « ,c..r. 
terit effe juftus. fcrit. 


Tome XI. | R 


430 7. Coledcito antiqua 
CAPUT CVIH. 
De bis qui. rebaptizoati funt. quantum 
| pantteant. 


Tempore 16- | Ex Concilio Hilerdenfe, cap. ix. - 
ban.Pap4 - , — P . 5 
dC PAB: iD his qui* in przvaricationem rebaptizati P fine 
D cl aliqua neceffitate vel tormento dilapfi funt , pla- 
— ptizati fanc Cult ut circa eos illa Nicenz Senodi ftatuta ferventur, 


aliqa n& qua de rzvaricatoribus conftituta effe nofcuntur ; 
pr tor. id eft ut feptem annis inter cathecumenos orent , & 
menta di- duobus inter Catholicos , & poftea moderatione & 
S Heu clementia Epifcopi fidelibus in oblatione * & Eucha- 
sicatigfie rifta communicent *. 

tebapti(mi. 


"gos | QAPUT CVIIÍ. 

?uun ve. Quod non debeant baptizati nifi ab Epifcopis 
p x confignarr. | 
quantur & 


rcconfirma- — Ex epiftola Papz * Innocentij ad Decentium , Cap. IIf. 
ti. Quod | | 


pie : E confignandis veró infantibus manifeftum eft 
budani: non 2balio quàm ab Epifcopo fieri licere : nam 


* mme. 1. Presbyteri licet fint Sacerdotes , Pontificatus gamen 

en. v apicem nonhabent. Hzcautem Pontificibus folis de- 

4L * Para- Deri ut vel confignent vel Paraclitum Spiritum * tra- 

cleum (an- dant; non folüm confuetudo Ecclefiaftica demonftrat, 

9"* ^ verim & illa le&io auum Apoftolorum, quz aflerit 
Petrum & Johannem effe directos ; qui jam baptizatis 
traderent Spiritum fandum. Nam Presbyteris feu ex- 
tra asa. tn feu przfente Epifcopo cüm baptizant 
chrifmate baptizatos ungere licet, la quod ab Epif- 
copo fuerit confecratum , non tamen frontem ex eo- 
dem oleo fignare , quod folis debetur Epifcopis cüm 
traduntSpiritum Paraclitum. Verba veró dicere non 
poffum , ne magis prodere videar, quàm ad confulta- 
tionem refpondere. 


,. Canonum penitentialium. Lib. IT..— 15r 
| CAPUT OIX. |. — 
De energumints baptiz,at tj. 

Ex eadem epiftola cap. vi. 


lx his veró baptizatis qui poftea demonio , aut. 
vitio aliquo , aut peccato interveniente arripiun- 
tur *, quzfivit dilectio tua, ftà Presbytero vel Diaco- 41, « cori- 
no poffint aut debeant confignari ; quod hoc nifi Epif- piuntur. 
copus * precepit nonlicet ; nam ei manus imponenda 4. * Erit 
omninó non eft, nifi Epifcopus auctoritatem dederit id &?P* P?** 
efüciendi, Ut autem fiat , Epifcopi eft imperare, ut lice. 
manus ei vel à Presbytero vel à ceteris Clericis impo- 
natur : nam quomodó id fieri fine magno labore pote-, 
rit ut longe conftitutus energuminus ad Epifcopum 
deducatur , cüm fi talis cafus eiin itinere acciderit, —— . 
nec perferri ad Epifcopum nec referri ad fua. facilé 
poffit. un 
CAPUT CX. 

"De eptffola fancis Iacobi. -dpoffoli , in qua pro - 
: — anfermis orari pracipitur. a 

Ex eadem epiftola , cap. vir. 


Á N E quoniam de hoc ficuti de ceteris confulere 
voluit dilectio tua , adjecit etiam filius meus Coe- 
letinus Diaconus in epiftola fua effe à tua dilectione 
pofitum illud , quod in beati Apoftoli Jacobi epiftola. 


confcriptum eft : Zmfirmuanr * qais ia vobis , inducat 4, » Gin. 


Presbyteros Cr orent fuper eum , angentes esm oleo in no- firmus ali- 
n . . [EP . " . 1 -- 
mine Domini , 6 oratio fidei [aloabit infirmum" , € fa[- oic 
ütabit eum Dominus : € 5 in* peccatis fuerit , remitten- ce Presby- 
. . eo? e. tCros. 
?arei. Qaod non eft dubium de fidelibus egrotantibus 7. 


accipi velintelligi debere , qui fan&to oleo chrifmatis rancem. 


Perungi poffunt , quo ab Epifcopo confe&ó ron folüm ^. ". Fe" 


cata fecic 


Sacerdotibus , fedomnibus uti Chriftianis licet in fuá remit ci. 
| R ij | 


132 Collectio antiqua z 
al.*adun.aut fuorum neceffitate inungendo *. Ceterum illud 
gmdwm.  fuperfluum videmus adjectum , ut de Epifcopo ambi- 

gatur quod Presbyteris licere non dubium eft : nam 

idcirco de Presbyteris dictum eft , quia Epifcopioccu- 
pationibus aliis impediti ad omnes languidos ire non 
poffunt. Ceterum fi Epifcopus aut poteftaut dignum 


ducit aliquem à fe vifttandum & benedicere & tange- 
re chrifmate fine cun&atione poteft, cujus eft ipfum 
chrifma conficere; nam poenitentibus iftud fundi non 
poteft , quia genus eft facramenti ; nam quibus reliqua 


 facramenta negantur , quomodó unum genus putatur 
poffe concedi? 


CAPUT CXI 


Vt nulla pretia de baptiz;andis confignandifque 
fidelibus exigantur ; quod fi qui perpetrare 


fuerint deprebenff , bonoris fui fint pertcu- 


lum fabituri. 


Ex epiffola Ex epiftola Pape Gelafij , cap. v. 

Gelafij pri- 

copor tut. uia nulla przfigant , nec inlationibus quibuslibet 

* Sacerdo- impofitis exagitare cupiant renafcentesquoniam quod 

t55i65?- cratis accepimus , gratis dare mandamur, & ideó ni- 
E P E 


on. ex qui- D... I. | : : 
At hil à pr zedictis prorius exigCIC moliantur ; quo vel paue 


M. pertate cogente'deterriti , vel indignatione revocati 


redemptionis fuz caufas adire defpiciant 5 certum ha- 
bentes quód qui prohibita deprehenfi fuerint admififfe 
vel commiffa non potiüs fua fponté correxerint ; peri- 
culum fübituri proprij fint honoris. ! 


] CAPUT OXII. 


Ex Araufi- Ex Concilio Auraufico, cap. xiv. 
€Ano 1, 


mi ad Epi[- B. PTISANDIS confignandiíque fidelibus * pre- 


NERGUMINI jam baptizati fi de purgatione. 
ps curant ; & fe follicitudini Clericorum tra-. 


Canonum panitentialium. Lib. 1I. — 155 
dunt , monití(que obtempérant ,; omnimodis com- - 
municent, facramenti ipfius virtute vel muniendi ab 
incurfu demonum quo infeftantur , vel purgandi quo- 
rum jam oftenditür vita purgatior. - | ! 


CAPUT CXIIL- 
De energuminis omni die ab Exorciflis manus 


* imponenda. ali X digo: 
P | sedis m 
Ex Concilio Carthaginis , cap. xc. Ex Cartb. 


IV. 
M N 1 die Exorciftz energuminis manus impo- 
nant. 


CAPUT CXIV. 
Ex Concilio quo fupra, cap. XC1. 


AviMENTA domorum Dei energumini ver- : 
, Tant. E | 
CAPUT CXV. |. |— 

Ex Concilio quo fupra , cap. xcii. | 
NzncuMINIS indomo Dei adfidentibus vic- 
tus cotidianus per Exorciftas opportuno tempore 

miniftretur. | 
Explicit. Liber I1. 
INCIPIT LIBER 41IIl. 
CAPUT IL 
Presbyterorum €9. Diaconorum ordinattones 
certis celebrari po[fe temporibus. 


Ex decreto Papz Gelafij , cap. xt. Ex epiffol. 
SOMME Gelafij 1. 


RpDINATIONES etiam Presbyterorum Dia- ed Epoopo: 
conorümque nifi certis temporibus & diebus ^» 
AED |. K iij 


n4 00 Coletii antiqua 


exerceri non debeant, id eft quarti menfis jejunio fep- : 


timi & decimi , fed etiam p initi] ac 
niediana Quadragefimz die fabbati jejunio circa vef- 
peram noverint celebrandas. Nec cujuslibet utilitatis 
* vox caufa * feu Pa bius feu Diaconum his praferre* , qui 


i b: ) . . . . £7 
x. j» 41. ante ipfos fuerint ordinati. 


sese ^ CAPUT II. » 


?ur. 


4. * p2-. t neypo litteras nefciens , vel aliqua parte cor- 
poris inminutus promoveatur ad. Clerum. 


Ex quo fupra, cap. xvi. 


al. * quo | NL1TTERATOS quoque * , & nonnulla rid 
que. corporis imminutos fineullo refpectu ad Ecclefiafti- 
cum didicimus venire fervitium ; quod fimul antiqua 
traditio & Apoftolice fedis vetus forma non recipit 
quia nec litteris carens facris effe poteft aptas officiis , 
& vitiofum nihil Deo prorfus offerri legalia pracepta 
famnxerunt. Itaque de cetero modis omnibus hzc vi- 
tentur , nec quifquam talis fufcipiatur in Clerum. Si 
qui veró vel temeritate. propria vel incuriá prafiden- 
tum tales anté fufcepti funt, in his quibus conftituti 
4l. * eate- funtlocis nullatenus * perfeverent , ut nihilumquant 


pax. — fibi pro nimia miferatione permiffum. 
! . CAPUT III. 
| «De bis qui fé ipfos abfcindunt. 
Ex quo füpra, cap. xvia. 


8s de D his autem qui femetipfos abíciderint * paterni 
pns Canones evidenter fequenda pofuerunt , quo- 
rum tenorem füfficiat indidiffe. Dicunt enim talia per- 

etrantes mox ut agniti fuerint;à munere Clericali de- 

ere fecludi. Quod modis omnibus cuftodire nos eon- 

venit ; quia fas cíle nullus fuppeditat , prater. illa 


4l. * aci- Promotionis arripiant * ; fatífque habeant hoc ipfunx 


Canonum panitentialsium. Lib. I1]. 13g 
quidquam qui memorabilis decrevit forma cenfurz. 


CAPUT IV. | 
uod ad clerum crimirioff nequeant. promo- 


veri , €9 in clero pofíti ff in aliquibus fue- 
rint inventi crimintbut , à fats officia ar- 
ceantur. ML 


: Ex quo fupra, cap. xvii. 


OMPEARIMuUSs etiam horrendis quibufdam cri- 

minibus implicatos tota difcretione fummota 
non folüm de factis atrocibus neceffariam poenitudi- 
nem non habere, fed nec aliqua correptione pepitus 
fuccedente ad divinum minifterium honorémque con- : 
fcendere *. Nonnullos autem etiam inipfis ordinibus 4 * coa- 
conftitutos graviüs delinquentes facinoribus non re- tadere.— 
pelli, càm & Apoftolus clamet : N'emini ci manus im- 1. Tim. s. 
penendas , neque communicandum peccatis alienis , 
& majorum veneranda conftituta pronuntient. Hujuf- 
modi ctiam fi forte fubrepferint , tam qui ante pecca- 
verunt detectos oportere depelli, quàm facra pro- 
feffionis oblitos prevaricatoréique fancti propofiti pro- 
«ul dubio fubmovendos. 


CAPUT V. 
Quód damoniis aliifque pafsionibus inretitis 
»minifleria [acra trácare non liceat. — 
Ex quo fupra, cap. xix. 


S Qu E adeó fané comperimus inlicita queque 
prorumpere , ut demoniis * fimilibüíque paflio- ,; « 425. 
nibus inretitis minifteria * facrofan&ta tractare tribua- niacis. 
ur : quibus fi in hocopere ber aliquid propriz ne- 4, "7 
ceffitatis occurrat , quis de fua * fidelium falute conft-. 4i. « ius 
det , ubi miniftros ipfos curatiomis humanz tanta *€ 


136 Collectio antiqua 

perfpexerit calamitate vexari ? atque ideó neceffarió 
removendi funt , ne quibuslibet , pro quibus Chriftus 
mortuus eft, fcandalum generetur infirmis. Poftre- 
mó fi corpore fauciatum fortaffis aut debilem nequa- 
quam fancta contingere lex divina permittit ; quantó 
magis doni coeleftis difpenfatores effe non «onvenit 


sl € pois quod eft deterius , mente perculfos * ? 
Cuilo$. ' 
CAPUT VI. 


Di bis qui viduas aut dimif[as ducunt , velim 
malis confiliis mixti funt. 


Ex capitulis In excerptis Martini. 


M artini | 
Bracarenfis P quis viduam aut ab alio dimiffam duxerit, norr 


XP. cen admittatur ad clerum ; aut fi obpreffit * dejiciatur. 
al. * obre- Similiter fi homicidii aut fa&o , aut precepto , aut 
is ob- confilio , autaffenfione * poft baptifmum conícius fue- 

Pix defen. Fit , & per aliquam fübreptionem ad Clericatum ve- 


Al. * dcfcn- 
fionc. nerit, dejiciatur , & in finem vitz fuz communionenr 


recipiat. 
CAPUT VII. 


aL * nis. Ex decreto Papa &lilarii * , qui non debeant 
X1. ! e - v: 
ad clericatum admittit. 


L4 


Cap. I. 


* Hie inci- ÁvENDUM * ergo Rp ne ad facratos gra 

€Ap. 1. . . . . 

Prin as. NN, AdUS, ficut geftis prioribus ante prefcriptum eft, 

"sf. — quifquam qui uxorem non virginemduxit , adfpiret : 

es repellendus eft etiam quifque qui in fecunda uxoris 

rum, s; i». Düptias contra Ápoftolica przcepta convenerit. Quod 

fra : quar- ^ infcii litterarum , nec non & aliqua membrorum 
eró : € . . 

fed & quod dàmna perpeffi, z hi qui ex poenitentibus funt, ad fa- 

quis com- Cros ordines adfpirare non audeant. Quiíaqui ium 

Digo pir: eant, Quifquis talium 

emnia ifo cap. contenta de[wmpta [unt ex. Concilio Romano circa 46s. babito. 

* Infáj quoque lit — 

confecrator 


t 


Canonum panitenttalium. Lib. III. 152 
confecrator extiterit , fadum fuum ipfe diffolvet; & * 4. «ed & 
quod commifit inlicité , aut à decefforibus invenit 2556 9i 
admiffum 4, fi proprium periculum vult vitare , dam- 4. *quod 
nabit. Nos enim in nullo volumus feveritatem ultio- PI 
nis exercere , fed qui in caufis Dei vel contumaciá vel iellor fecic 
in aliquo exceffu deliquerit , aut ipfe quod perperam 2bolere. 
fecit abolere noluerit, in fe quidquid in alium * non ^. * alio 
refecarit , inveniet. Quod ut deinceps poffit tenaciüs 295, 
cuftodiri , fi placet omnes caufas * & fubfcriptiones :cíecaveris. 
proprias commodare * , ut Synodali judicio aditus ci peus 
claudatur inlicitus, Ab univerfis Epifcopis & Presby- v (ncen- 
teris adclamatum eft , hzc confirmamus & hac do- *i29 cautas 


cemus. | al. € com- 
mendatc. 
CAPUT VIII. 


Item ejufdem de eadem re , cap. ir. 


ONNurLI * Epifcopatum quibus nonnifi » &,. 
| meritis precedentibus datur , non divinum mu- «e. ;. 
nus fed hereditarium putant effe compendium ; & //^7^» 
credunt ficut res caducas atque mortales, ita Sacerdo- t: poft 
tum velut legali * aut teftamentario jure poffe dimic- /^»'* /« 
ti. Nam pleriqueSacerdotes in mortis confinio con- Nonnulli 
flituri in locum fuum feruntur alios defignatis nomini- &c., 

bus fubrogare , ut fcilícet non legitima expec&tetur an Iega- 
ele&io , fed defunái * gratificatio pro populi habea- 4!. * grai- 
tur * adfenfu: quod quàm grave fit eftimate : atque em Sie 
ideo fi placet etiam hanc licentiam generaliter de Ec- bcaur at- 


clefiis auferamus , ne quod turpe di&u eft homini fe (fo. iss 
putet debere quod Dei ef. ! | beatur, 
CAPUT IX. 
De bis qui virginitatem profefsi fant : €9 de bis 
roris babitu cum aliquibus 
que fi ub fo id b b d 4 i ! Ex Concil. 
commorantur. Ancyrano 
..capitulo xix. . *— devsoegt 
: um 4n. 314. 


Tome XI. . S ea). 18. 


 iz34 Collecfio antiqua 
Uo TQuo T virginitatem promittentes irritam 
faciunt fponfionem , inter bigamos cenfeantur. 
Virgines autem quz conveniunt cum aliquibus tam- 

» quam forores habitare prohibemus. 


CAPUT X. 


"Ut ex curialibus Clericus non fiat propter *vo- 
luptates , quas à diabolo inventas exbibere 
compelittur. 


Ex epift. 1. Ex epiftola Papx Innocentij ad V ictricium Epifcopum, cap. xi. 
1nnot. I. | 


A o R TER E A frequenter quidam fratribus no- 
Epfc, — Di curiales vel quibuslibet publicis functioni- 
bus occupatos Clericos facere contendunt , quibus 
poftea major triftitia ciim de revocandis eis aliquid ab 
Imperatore przcipitur , quàm gratia de adícito naíci- 
tur : conftat enim eos in ipfis muniis voluptates etiam 
al. * quasà exhibere quz * à diabolo inventz effe nofcuntur , & 
ides ludorum vel munerum apparatibus aut przeffe aut 
non du- forfitan intereffe : fit certé in exemplum follicitudo & 
bium cf. triftitia fratrum quam faepe pertulimus Imperatore 
prafente, cüm pro his fzpiüs rogaremus, quàm ipfe 
nobifcum pofitus cognovifti : quibus non folüm in- 
feriores Glerici ex curialibus , verüm etiam jam in Sa- 
cerdotio conflituti , ingens moleftia ut redderentur 
al. * immi- inftabart *. | 
ncbat. | 
CAPUT XI. 


De minifiratoribis. 
Epflolas. — Ex ejufdem epiftola ad Exuperium , cap. i11. 


U X s1 TUM etiam eft fuper his qui poft baptif- 
. X 7 mum adminiftraverunt , & aut tormenta fola 
exercuerunt , aut etiam capitalem protulere fenten- 


tiam : de his nihil legimus à majoribus diffinitum : - 


LM 
4 


Canonum panitentialium. Lib. 111. 139 
meminerant enim à Deo poteftates has fuiffe concef- 
fas , & propter vindidam noxiorum gladium fuiffe 
permiffum & Dei miniftrum effe , datum in hujuf- 
modi vindicem. Quomodoó igitur teprehenderent fa- 
&um , quod au&ore Domino viderent effe conceffum. 
Dehis ergo ita ut hactenus fervatum eít fic habemus *, 4l. * habca- 
ne aut difciplinam evertere , aut contra auctoritatem "5 
Domini venire * mereamur. Ipfis autem in ratione 4. * videa- 
reddenda gefta fua omnia Bde mur. 


CAPUT XII. 
Q uod qui preces vel criminales ditdtant 
babentur tnnmunes. 
Ex eadem epiítola, cap. v. 


Lrup eiam fcifcitari voluifti, an preces dictan- 

tibus liberum concedatur , utique poft baptifmi re- 
generationem , à Principibus pofcere mortem alicu- 
jus vel fanguinem de reatu : quam rem Principes num- 
quam fine conditione * concedunt , fed ad judices 4. * cc- 
commiffa ipfa vel crimina femper remittunt , ut caufá £"*^^*- 
cognitá vindicentur ; que cüm quarfitori fuerint de- 
legata aut abfolutio , aut damnatio pro negotij quali- 
tate profertur ; & dum legum in improbos exercetur 
auctoritas , erit dictator immunis. 


CAPUT XIIL - 
Siquis volens partem fi corporis amputacverit, 
Clericus effe non potef! , nolens autem poteft. 


Ex epiftola Papx Innocentij ad Felicem Epifcopum , . Epift. 4. ad 


cap. xxviiti. num 
à N6tTIA— 


U z igitur partem cujuslibet digitifibi ipfi volens "*» Ep. 
abfcidit , -— ad Clerum Canones non admit- ^ 
tunt : cui veró cafu aliquo contigit, dum aut operi 
ruftico curam impendit ;-aut aliquid pm" fe non 
1j 


240 /—  "Coleciió aniiqua — — ^ 

fponte percuffit, hos Canones prezcipiunt & Clericos 
al. * rece- fteri; & fi in clerofuerint reperti * nonabjici : in illis 
nm vijj- €nim voluntas eft judicata *, qua fibi aufa fuit ferrum 
ca. ——— injicere, quód fcilicet & alii 1d facere dubitari * non 
4l. * dubi- poffit : in iftis veró cafus veniam meruit. | 


ud 
niam CAPUT XIV. 
Quod digami ad Clerum admitti non po[junt. 


eap, 2. .Ex eadem. epiftola , cap. xxix. 


Dx digamis autem nec confuli debuit , quód ma- 
1. Tim. j. nifefta fit lectio Apoftoli : nius uxori virum , ad 
Sacerdotium five ad Clericatum admitti debere , & 
hanc ipfam tamen fi virginem accepit : nam ea quz 
habuerit antea virum , licet defunctus fit , tamen fi 
poftea Clerico fuerit copulata , Clericus qui eam ac- 
ceperit effe non poterit : quia in lege cautum eft : Non 
viduam , non abjectam habere poffe in conjugem Sa- 
cerdotem. | 


Tit. 1. 


CAPUT XV. 


. Qui de laicis ad. clerum non debeant 
| promoveri. 


Ex eadem epiftola, cap. 111. 


D: laicis veró confuluit tua religio , quod Cano- 
nes ordinare prohibeant. Certum eft quidem 
hoc regulas Ecclefiafticas continere , fed non ita diffi- 
nitum eft, ut de omnibus fit laicis conftitutum : ne- 
f*&a &, i, que enim Clerici nofci & non * fieri poffunt : fed defi- 
gnata funt genera de quibus ad Clericatum pervenire 
non poffunt, id eft fi quis fidelis militaverit , fi quis 
fidelis caufasegerit, hoc eft poftulaverit , fi quis fide- 
lis adminiftraverit. De curialibus autem manifefta ra- 
tio eft, quoniam & fi inveniantur hujufmodi viri 
qui debeant Clerici fieri; tamen quoniam fzpiüs ad 


Canonum penitentialium. Lib. IIT. — ra: 


curiam repetuntur , cavendum ab his eft propter tri- 
bulationem qua fxpe de his Ecclefie provenit. 


CAPUT XVI. | 
Qui de laicis poffant Clerici fferí : bic aperté 
 concuba probibetur. — 
Ex eadem epiftola , cap. tv. 


[ r C I veró qui habentes uxores baptizati funt, 
ac fic fe inftituerunt , ut opinio eorum in nullo 
vacillet , ut aut Clericis juncti funt aut monafteriis, 
ex quo baptizati funt heferint. Si non concubinam, 
pon pellicem noverint , fi in omnibus bonis operibus 
vigilarint , non prohibentur hujufmodi ad Clericatus 
fortem adfumi, ; 


CAPUT XVII. 
- De temporibus morandi in clero. 
Ex eadem epiftola , cap. v. 


LE A fanéut in eos tempora à majoribus conftituta 
ferventur , neccitó quilibet Lector , citó Acolytus, 
citó Diaconus , citó Sacerdos fiat : quia in minoribus 
officiis fi diu perdurent , & vita eorum pariter & obfe- 
uia comprobantur , ut ad Sacerdotium pofteà emen- 
ftipendiorum meritis veniant nec praripiant quod 
vita probata merctur accipete. Quoniam ergo certa 
diffinitione monftratum eft qui debeant admitti , qui- 
üe reprobari ex hisomnibus, ye videt dignatio tua 
non poffe reprobari , eligere debebis quos Clericos 
facias : Si enim nullam gratiam hominibus aut benefi- 
cium przftare velimus, tales invenire poffumus , de 


quorum adfumptione nec incurrere fcandalum nec 


crubefcere valeamus *, 


S iij 


Al.* vidca- 
sur. 


142 Collectio antiqua 
CAPUT XVIII. 


Ficorum. 


auus Ex epiftola Zozimi Papz , cap. 1rr. 
T JE c funt autem in fingulis gradibus obfervanda 
tempora. Si ab infantia Ecclefiafticis minifteriis 
nomen dederit , inter Lectores ufque ad vicefimum 
etatis annum continuata obfervatione perduret : fi 
major jam & grandzvus accefferit , ita tamen ut poft 
baptifmum ftatim fe divine militie defideret manci- 
pari, five inter Lectores , five inter Exorciftas quin- 
quennio teneatur; exinde Ácolytus vel Subdiaconus 
quatuor annis : & fic ad benedictionem Diaconatus ft 
meretur accedat, in quo ordine quinque annis fi in- 
culpaté fe gefferit herere debebit : exinde fuffraganti- 
bus ftipendiis per tot gradus datis propriz fidei docu- 
mentis Presbyterii Sacerdotium poterit promereri ; de 
uo loco, fi eum exactior ad bonos mores vita per- 
al. * pon. duxerit , füummum Pontificatum * fperare debebit. 
uüfcum. Hac tamen lege fervata , ut neque rion neque 
poenitens, neque vidua maritus ad hos gradus poffit 
admitti. Sané ut etiam defenfores Ecclefie , qui ex 
laicis fiunt , fupradicta obfervatione teneantur , fi 
meruerint effe in ordine Clericatus. 


CAPUT XIX. 


»«Celfim Ouod non debeant Sacerdotes aut. Clerici 
I. Epiflola 


t. ad Sp amicti palis , €9. precincti lumbis 1n 
T0- e c 

Bm Ecclefía mintfirare. 

(^ Narbo- : | 

nenfís , Ex epiftola Papz Celeftini, cap. xiv. 

£ap. 1. 


^l. * quof- IprciMus enim Domini *Sacerdotes fuper- 


dam Do- IB. un X Ago , q : 
mini. fütiofo potiüs cultui infervire , quàm mentis 


4L * Cle- Qua in fmgulis Clerici * gradibus tempora 
fint prafixa. ] 


Canonum penitentialium. Lib. HI. 143 
vel fidei puritati. Sed non mirum fi contra Ecclefiafti- 
cum morem faciunt qui in Ecclefia non creverunt. 
Sed" alios venientes in itinere fecum hac in Eccleftam af. * alio / 
quz in alia converfatione habuerant intulerunt : ami- 77706 
&i pallio & lumbis precin&icreduntíefanctefcriptu- — ^ 
rz fidem non per fpiritum fed per litteram impleturos; 
nam fi ad hoc. ifta precepta funt, ut taliter fervaren- 
tur , cur non fiunt pariter quz fequuntur ut lucernz 
ardentes * unà cum baculo teneantur? habent fuum ^. * ar- 
iftamyfterium , & intelligentibusita clara funt , ut ea incus 
magis qua decet fignifficatione ferventur. Nam in lum- 
borum przcincione caftitas , in baculo regimen paf- 
torale, 1n lucernis ardentibus boni fulgor operis, de 
quo dicitur; Sic opera vefira luceant , indicatur. Ha- Mati. ;. 
bent * tamen iftum forfitan cultum , morem potiüs !. * ba- 
quàm rationem fequentes , qui remotioribus habitant PIRA. 
locis & procul à ceteris degunt , unde hic habitus 
in Ecclefiis Gallicanis ut tot annorum tantorümque 
Pontificum in alterum habitum confuetudo vertatur. 
Difcernendi à plebe vel ceteris fumus do&rinà non 
vefle, converíatione non habitu , mentis puritate 
non cultu. Nam fi ftudere incipiamus novitati tradi- 
tum nobis à Patribus ordinem calcabimus , ut locum 
fupervaculs fuperftitionibus faciamus. Rudes ergo 
fidelium mentes ad talia non debemus inducere : do- 
cendi enim funt potiüs quàm illudendi ; nec impo- 
nendum eft eorum oculis , fed mentibus infundenda 
precepta funt. Erant quidem multa quz pro difcipli- 
na Ecclefiaftica vel ipfius rei dicere ratione poffemus : 
fed ab his ad alia devocamur.  . | 


CAPUT XX. 
Dz Clericis quales debeant promoveri. 


Ex Decretis Pape Syricij, cap. viris. Ex epifto!a 
ad Hime- 


IpnriciMus etiam licenter ac liberé inexplora- Led 
Ld . . . . ACO - e 
tz vita: homines , quibus etiam fuerint numerofa ' 


Romo o X* à ; -- 

444 — Colleéizo antiqua: | 
conjugia ad prefatas dignitates prout cuicumque [i- 
buerit adfpirare , quod non tantüm illis qui ad hec 
immoderata ambitione perveniunt , quantum Metro- 
politanis fpecialiter Pontificibus inputamus , qui dum 
s. uus inhibitis aufibus connivent * , Dei noftri quantum ia 
' f[eeítprecepta contemnunt, Et ut taceamus quod al- 
tiüs fufpicamurubi illud eft quod Dominus nofter da- 
Lit. 21. tà per Moyfen lege conftituit dicens : Sacerdotes mei 
Ezech. 44. femel nubant. Et alio loco : Sacerdos uxorem virginem 
| accipiat , non viduam ,non repudiatam , non meretricem. 
Quod fecutus Apoftolus ex perfecutore przdicator : 
LTim.3. J7nius uxoris virumtam Sacerdotem quàm Diaconum 
fieri debere mandavit. Q.iz omnia ita veftrarum re- 
gionum defpiciuntur Epifcopis quafi in contrarium 
magis fuerint conftituta : & quia non eft nobis de hu- 
juífmodi ufurpationibus negligendum, ne nos indi- 
4L ^. gnantis Domini vox * jufta corripiat qua dicit : F:de- 
Tol 49^ y furem C currebas cum eo , C ponebas tuam portio- 
aem cum adaiteris. Quid ab univerfis poft hec Ec- 
clefiis íequendum fit , quid vitandum generali pronun- 

tiatione decernimus. | 


CAPUT XXI 
Q uod extra con[ctentiam Metropolitani non 


ordinandus fit. Epifcopus. 


Exepifola | Ex Decretis Papz Innocentij , cap. 1x. 

2. Ad viéiri- . " : t 

cum Robe WR 1 Mu M. ut extra confcientiam Metropolitani 
Ern Epifcopum nullus audeat. ordinare : integrum 


enim judicium eft quod plurimorum fententiis confir- 
matur, Nec unus Epifcopus ordinare przfümat Epif- 
copum , ne furtivum beneficium preílitum videatur. 


Hoc enim & à Synodo .Nicena conftitutum atque 
diffinitum, | 


—— CAP. XXIL 


B "» 
-. * 


i 
ri 


Canonum penitentialsum. Lib. II. ag 
CAPUT XXIL (- 
- Quod nolentibus Clericis , vel populis , nemo 
debeat Epifcopus ordinari. | 


Ex epiftola Papz Czleftini ad univerfos Epifcopos per Vien- Epiftola s. 


nenfém & Narbonenfíem provinciam conítitutos, cap. xvirz,  Calefiini 1. 
2 cap. V. 


Urrus invitis detur Epifcopus : Cleri, plebis 

.& ordinis confenfus & defiderium requiratur. 
Tunc alter de altera eligatur Ecclefia fi de civitatis 
ipfius Clericis, cui eft Epifcopus ordinandus , nullus 
does. quod evenire non credimus ; poterit inveni- 
ri. Primüm enim illi reprobandi funt ut aliqui de 
alienis Ecclefiis merito preferantur. Habeat unufquif- 
que * fuz fru&tum militi in Ecclefia in qua fuam per 4. * tnu(- 
omnia officia tranfegit ztatem : in aliena ftipendia Qi" 
minimé alter obrepat , nec alii debitam alter fibi au. rum. 
deat vindicare mercedem. Sit facultas Clericis reni- 
tendi fi fe viderint pregravari: & quos fibi ingeri ex 
tranfverfío cognoverint , non timeant refutare : quia * 4. * qui 
fi non debitum premium vel liberum de eo qui eos ^" 
reQdurus eft debeant * habere judicium. —— — ,— 4 * àe- 


CAPUT XXIII. E 
Quód ab inlicitis. fit^ ordinationtbus 
— "abfünendum. ——— | 
Ex eadem epift , cáp. XIX. | Cap. vt, 


BsTiNEATUR Etiam ab inlicitis ordinatio- 

nibus. Nullus ex laicis , nullus digamus , nullus 
qui fit viduz maritus aut fuerit , ordinetur ; fed inre- 
prehenfibilis & qualem elegit Apoftolus , fiat. Per 
Moyfen Dominus precepit : Jirginem accipiat Sacer- Levis. x. 
des sxorem. Subíequitur & fupplet Apoftolus eodem , rip. ;. 
lequutus Spiritu , unius uxoris virum debere Epiíco-: 
pum confecrari. Ad hanc ergo eligantur formulam. 

Tome XI. T 


s 


r46 |... Coledito antiqua — E 
Sacerdotes : & fi quz facte funt ordinationes inlicitz 
removeantur , quoniam ftare non poffunt : nec dif- 


cuffionem noftram fubrerfugere poterunt , quamvis . 
4. * qii Jatere fe zftiment qualiter * pervenerunt, Ut nulla 


ur — religionis reverentia obfcuritate fufcetur , non fit va- 


na gloriatio palliatis , Epifcopalem morem qui Epif- 
* Ric inci- copifunt fequantur. Daniel*, ut diximus, qui gccu- 
P e^. 7- (tionem Pontificali honore fübterfugere fe poffe cre- 
didit, & ad faftigium tantum accufatores iut laten* 
do pervenit , à fanctitatis veftrae coetu interim fe no- 


verit (gr egatum , qui fe noftro judicio debet objicere 


al. *(cha- fi conícientie füa novit confidentiam obtinere *.. 
bere. 


* Hic cap. 


veftro eum audiendum collegio delegamus. 


CAPUT XXIV. 


Ut. nullus. Epifcoporum ferum altertus ad 


. Clericatus officium promovere prafumat. 


pes  — PX decretis Pape — in epiftola ad Epifcopos per - 
ep (tola 1. ampaniam. 


cap. tX. 

alt fic in" ON admittantur * paffim ad ordinem facrum, 

A dne quibus nulla natalium , nulla morum dignitas 

unu: — fuffragatur; &quiàdominis fuis libertatem confequi 

Pm. ^ minime potuerunt , ad faftigium Sacerdotij tamquam 

*juc. — fervilis vilitas hunc honorem "capiat , provehuntur : 
& probari Deo fe poffe creditur qui domino fuo nec- 
dum probare fe potuit. Duplex itaque in hac parte 


al, * my ICatus eft, quod & facrum minifterium * talis con-. 


fücium. — fortij vilitate polluitur , & dominorum quantüm ad 


inlicitz ufurpationis temeritatem pertinet jura. fol-. 


vuntur. Áb his itaque , fratres chariffimi , omnes 


veftra provincie abftineant Sacerdotes , & non tan- 
tümab his, fed ab aliis etiam qui originali aut alicui. 


Maffilienfis * veró Ecclefiz Sacerdotem , qui dicitur ,: 
s. inibi quod diu nefas eft , in necem fratris fui taliter gratu-: 
M afiienfis Jatus , ut huic qui ejus fanguinem cruentatus adve-. 

. nerat, portionem cum eodem habiturus occurreret ;. 


BMl.wys xb uu 


Canonum panitentiauum. Lib. 1]. 045— 
conditioni obligati funt , volumus temperari ; nifi. 
forté eorum petitio aut volüntas accefferit , qui ali- 
quid fibi in eos vindicant poteftatis ; debet enim effe 
immunis ab aliis qui divine militiz fuerit adgregan- 
dus, ut à caftris dominicis , quibus nomen cjus ad- 
fcribitur , nullis neceffitatis vinculis abftrahatur. 


CAPUT XXV. 


Ut quicumque ad Sacerdotium «vel viduarum 

mariti , vel habentes. mumerofa. conjugta 

promoti fuerint , ab omnibus Eccleftafhscis 
officiis arceantur. 


| X Ejuídem, cap. ir. 
Qs vero unicuique natalium honeftas & 
- 


morum effe debeat , qui facri altaris minifterio 
ft fociandus , & Apoftolo nos docente, & divina prz- 

ceptione didicimus & Canonum regulis , à quibus 
plerofque fratrum declinaffe & penitus deviaffe repe- 

rimus : nam conftat ad Sacerdotium perveniffe vidua- 

rum maritos quofdam ; egiam quibus fuerint nume- 

rofa conjugia , & ad omnem licentiam vita liberior, 

ad facrum ordinem paffim patefactis * aditibus fuiffe 4. * pcr- 

rorhotos contra illam beati Apoftoli vocem qua tali- illos 
Ls exclamat dicens : niu; uxoris virum ; & contra '- Tí» 3 
illud antique legis preceptum quo dicitur * & cave- ^. .* inde 
tur : Sacerdos virginem uxorem accipiat ,nonviduam,non fors. is^ 
repsdiatam , hos ergo quicumque tales admiffi funt 
3b Ecclefiafticis officiis & à Sacerdotali nomine A po- 
folicz fedis auctoritate jubemus arceri, Nec hoc enim 
fibi poterunt pro arbitrio vindicare , cujus capaces per 
hoc quod illis obftiterat non fuerunt : hujus difcuffio- 
nis curam nobis fpecialiter vindicantes , ut fi qua 
forfitan de his commiffa funt , corrigantur, ne liceat 
ultra committi ; & * ne qua excufatio de ignoratione ^^^ ^ev 
a2ícatur ; quamquam ignorare numquam licuerit ^ 


T yj 


r44$ —  — Colecito antiqua 

Sacerdotem quid Canonum regulis fuerit diffinitum. 
Hac ergo ad provincias veftras per Innocentium;Legi- 
timum & Segetium fratres & Coepifcopos noftros 
fcripta direximus, ut qug malé pullulaffe nofcuntur 
radicitüs evellantur, & meffem Dominicam zizania 
nulla corrumpat; Ita enim fructum uberem quz funt 
fincera preftabunt, fi ea que natam fegetem enecare 
confuerunt , diligentilis amputentur. | 


CAPUT XXVI. 


Ur fi quis facerdotum contra bac interditfa 
fecerit 4 fuo [ft officio fubmovendus. 


Ejufdem , cap. v. 
I | Oc itaque admonitio noftra denuntiat ,, qued 


(i quis fratrum contra hac ftatuta venerit vel ve- 

nire tentaverit , & prohibita fuerit aufus admittere , 

à fuo fe noverit officio fübmovendum , nec commu- 

nionis noftrz futurum effe confortem , qui focius effe 

noluit difciplinz. Ne quid yeró fit quod pretermif- 

fum à nobis forté credatur , omnia decretalia confti« 

tuta tam beatz recordationis Innocentij , quàm om« 

JA niumdecefforum noftrorum , qua de Ecclefiafticis or- 

4l. * ordi- dinibus ** & Canonum promulgata funt difciplinis, 
per ihue ita à veftra dilectione cuftodiri iride mandamus , ut 
contempfe- fi quis in * illa commiferit , veniam fibi deinceps no- 
He verit denegari. | 


CAPUT XXVIL 


Q uód non babeantur Epifcopi , quos nec Cle- 
rus elegit , nec populus exquifrvit , nec pro- 
vinciales Epifcopi confecravverunt : ff qui 
tamen Clerici ab bis pfeudo- Epifcopis ordi- 
nanttir , rata potefe ordinatto talis exiffere, 


Canonum penitentialium. Lib. 1I. 140 


Ejuídem , cap. xv. ': Leonis eju -, 
T ULLA ratiofinitut inter Epifcopos habeantur , ie jen 
À N quinecà Clericis funt ele&i , necà plebibus ex- t inquif 
etiti, nec à provincialibus Epifcopis cum Metropo- ;;,; Ruf; 
itani judicio confecrati : unde cüm fepe quazftio de & N«tor. 
malé accepto honore nafcatur, quis ambigat nequa- n da : 
quam iftis effe tribuendum quod non docetur eis fuiffe roof. 1. 
conlatum ? fi qui autem Clerici ab ipfis pfeudo-Epif- 
copis in eis Ecclefiis ordinati funt , qua ad proprios 
Epifcopos pertinebant , & ordinatio eorum cum con- 
fenfu & judicio prefidentium fa&a eft, poteft rata 
haberi , ita ut in ipfis Ecclefüs perfeverent : aliter au- 
tem vana labenda eft confecratio * ; quz nec in loco P pu 


fundata eft , nec auctoritate munita, 


CAPUT XXVIIL 
. 'Üt nullus iam vitts ordinetur "nttfles. 


| Ejuídem , cap. xxxv. Ad naf 
| tafum — , 


(5 M ergo de fummi Sacerdotis electione tra&ta- Th«sfalmi- 
Abitur, ille omnibus przponatur , quem Clerici ;j;s ; pus 
plebifque confenfus concorditer poftulaverint ; ita ut cap. ;. 

fi in aliam forté perfonam partium fe vota diviferint j 
Metropolitani judicio is alteri preponatur, qui ma- 

joribus & ftudiis jJuvatur & meritis , tantüm ut nullus 

invitis & non petentibus ordinetur ; ne civitas Epif- 

copum non optatum aut contemnat aut oderit & fiat 

minüs religiofa quàm convenit , cui non licuerit ha- 

bere quem voluit. 


d CAPUT XXIX. | 
Ut nullus alienum Clericum follicitare , vel. 
tenere prefamat fuo Epifcopo non prabente 
. eanfenfum. 
. Tij 


150 / ^. Collecito Antiqua i; * 


Cap. IX. T 


Ejufídem, cap. xxxix. 


LizNuM Clericum invito Epifcopo ipfius ne-- 


mo fufcipiat , nemo follicitet ; nifi forté ex pla- 
cito charitatis id inter dantem accipientémque con- 
veniat : nám gravis injuriz reus eft, qui de fratris Ec- 
clefia idquod eft utilius aut pretiofius audet vel alli- 
cere vel tenere. Itaque fi intra provinciam res agitur , 
cransfugam Clericum de Ecclefia fua Metropolitanus 
redire compellat. Si autem longiüs receffit , tui pre- 
cepti auctoritate revocabitur , ut nec cupiditati nec 


 ambitioni occafio relinquatur. 


* Primo 

Sub Iulio 1. 

€ap. v11t. 

A * Ape. 

'" tungenfis. 
e. * cxa- 

. Qores. 


CAPUT XXX. 


*Ut smplicati negotitt alienis ante redditam | 


rationem Clertci non ordinentur. 


Ex Concilio Carthaginenfi * , cap. rv. 


AcNus Epifcopus Áftuagenfis * dixit : Quid 
Msicaion veftra videtur procuratores ** & acto- 
res , tutores etiàm feu curatores pupillorum fi debeant 
ordinari, Gratus Epifcopus dixit : Si poft depofitá 
univerfa & reddita ratiocinia, fi acus vitae ipforum 


fuerint comprobati , in omnibus debent & cum laude 


Ex codice 


can. Afrie, — 


— Ecclef. cap. 
notato , (5 
ex Caritba. 
nomine v. 
eap. x1. 


Clerici fi poftulati fuerint honore munerari, Si enim 


quis ante libertatem negotiorum vel officiorum ab ali- - 


E" fine confideratione fuerit ordinatus, Ecclefia in- 
amatur, Univerfi dixerunt : Recté omnia ftatuit fan- 
&itas tua , ideóque tua noftra eft quoque fententia. 


CAPUT XXXL 
Rebapttz.ati ad nullum Clericatut gradum 
A promovendi. mE 


Ex Concilio quo fupra, cap. xxvirx. 


2 pw eT—————2 
: PEE! "1 
*- "S a X uera 


Canonum penitenttalium. Lib. HI. gr 
IE EM confirmatum eft ut fi quando Presbyteri vel 

Diaconi in aliqua graviori culpa convicti fuerint, 
quá eos à minifterio neceffe fit removeri, non eis ma- 
nus vel tamquam pcenitentibus , veltamquam fideli- 
buslaicis imponatur ; neque umquam permittendum 
ut rebaptizati ad Clericatus gradum promoveantur. 


CAPUT XXXII. 


De bis qui peregrà baptiz,antur , ut ad Clerum. 
non «veniant. | 


Ex Concilio Heliberitano, cap. xxiv. Sub Mar- 

: : . a" I cello P. 1. 

MNESs qui peregré * fuerint baptizati, co quód «wo o;. 
eorum minime fit cognita vita, ad Clerum non ^^ "^P 
effe promovendos in alienis provinciis. E 


CAPUT XXXIIL | 
De. diferetione. peenitentium , qui pofsint ad 
Ecclefiaflicos ordines provebi vel qui non 
pofsint. 
Ex Concilio Toletano v. cap. LIV. 


I qui in difcrimine conftituti poenitentiam ac- 

cipiunt , nulla manifefta fcelera confitentes , 
fed tantüm peccatores fe praedicantes , hujufmodi fci- 
re valuerint, poffunt etiam per morum probitatem ad 
gradus Ecclefiafticos pervenire. Qui veró ita poeni-. 
tentiam accipiunt , ut aliquod mortale peccatum per. 
petraffe publicé fateantur , ad Clerum vel honores 
Ecclefiafticos pervenire nullatenüs poffunt , quia fe 
confeffione propria notaverunt. | 


CAPUT XXXIV. 
De difcretione libertorum ; qui ad Ecclefiafti- 


3534 ^ Coledlio antiqua m 

cos ordines pervenire po[[unt , uel qus pra- 
- vehi non po[[unt. | | 
Ex eodem, cap. x. | 


UicunMQuz libertatem ab omnibus fuis ita 
percipiunt , ut nullum fibimet ineis obfequium 
patronus retentet , iftififine crimine fant ad Clerica- 
tus ordinem liberi fufcipiuntur; quia directa manu- 
miffione abfoluti nofcuntur. Qui veró redempto obfe- 
uio manumiffi funt, pro eo quod adhuc à patrono 
ervituti tenentur obnoxii , nullatenus funt ad Ec- 
clefiafticumordinem promovendi , ne quando volue- 
. rint eorum domini, fiant ex Clericis fervi. 


CAPUT XXXV. 


Ex Concilio Carthaginenfi , Cap. zx. 


Ex Carib 
n | S LA 
pir 1. 4 LEgn1C uM fcurrilem , & verbis turpibus Jocus 
PDA larem , ab officio detrahendum *. | 
e CAPUT XXXVI. 
INon. tran[migráandum de civitate in 
crttatem. | 
$ub Jon Ex Concilio Calcedonenfi, cap. v. - 


l. ; . "T " e . e e 
an. 451. Dy his qui tranfmigrant de civitate in civitatem. 


Epifcopis aut Clericis , placuit ut Canones, qui 
de hac re à fanctis Patribus ftatuti funt , habeant pro- 
priam firmitatem. — | 

| | CAPUT XXXVIL . 
Quod non oporteat abfoluté: quoslibet. 
ordinari. 
Ex eodem Concilio , cap. vi. 


NuLLUuM 


IDEEN LL Ag RN 


p 


duis t 
feu 
Cle: 
2 Di: 
xdi 
ptit 
T4 
Q va 


je 


Canonum pornitentialium. Lib.I. $2 

UrLum abíoluté ordinaridebere Presbyterum 

aut Diaconum , nec quendibet in gradu * Ec- 4. * oii 
cfaftice , nifi fpecialiter Écclefiz civitatis aut pof- "* 
fcfonis. * auc Martyri aut. Menafterij qui ordinan- 4^ * rei 
dus eft, po Qui veró abfoluté ordinantur , Dus in E 
decrevit fancta Synodusirritam haberi hujufmodi ma. Monafterio 
nus impofítionem , & nufquam poffe miniflrare ad or- 
dinanus injiriam. —— — | 

CAPUT XXXVIII. | 
De féngulis gradibus facri ordinis qualiter 
ordinentur. 
Ex Concilio Carthaginenfi de pfalmiftis , cap. x; Ex Carth. 


SALMIST 4 , id eft Cantor , poteft abfque «». ;»*. 
Ícientia Epifcopi fola juffione Presbyteri officium 
fufcipere cantandi, dicente fibi Presbytero : Vide ut 
quod ore cantas corde credas, & quod corde credis. 
opribus comprobes.  .. — ! 


CAPUT XXXIX. 
Qualiter Offzarir ordinentur. 
Ex Concilio Carthaginenfi, cap. 1x. — EET fupra. 


STriAxIUus cüm ordinatur poftquàm ab Ar- 
chidiacono inftru&us fuerit qualiter in domo. 

Dei debeat converfari , ad fuggeftionem Archidia- 

coni tradat ei Epifcopus Ecclefie claves de altario , 

dicens ei : Sicagequafiredditurus Deo rationem pro 

his rebus qua iftis clavibus * redduntur. al. * reclus 


duntur, 
CAPUT XL. 
Qualiter Lectores ordinentur. 


Ex Concilio eodem, cap. vri. 


Tome ZI. V 


:$4 .. Colectjo antiqua | 
 EcTOR cim ordinatur faciat de illo verbum 
jEpifcopus ad plebem , indicans ejus fidem ac vi- 

tam atque ingenium : poft hec expectante plebe tra- . 
dat ei codicem de quo le&urus eít, dicens ad eum : 
Accipe & efto verbi Dei relator, habiturus fi fideliter 
& utiliter impleverisofficium, partem cum eis qui ver- 

. bum Dei miniftraverunt. | 


CAPUT XL I. | | 
Qualiter Exorcifla ordinentur. 
Ex eodem Concilio , cap. vir. 


XoRcCISTA cüm ordinatur accipiat de manu 
Epifcopi libellum in quo fcripti funt exorcifmi, 
dicente fibi Epifcopo : Accipe & commenda memoriz, 


: & habeto poteftatem imponendi manus füpra energu- 
4l. * ener- menos five baptizatos * five cathecumenos. | 
umcnum : 
ve bsp CAPUT XLII. 
ndum, ! | E 
gDe Exorcifiis qui non. fant ab Epifcops — 
| erdimati. —— 
| Sub. Silut- . Ex Concilio Laodicenfi, cap. xxvi. 
re , vel & : " s opp " 
Tiere w- Uóp hiquinon funt ab Epifcopis ordinatitam 
e in Ecclefiis , quàm in domibus exorcizaré non 
poflint. | | | 
CAPUT XLIII. 
Qualiter 24colyti ordinentur. 
Cartb. 1v. . Ex Concilio Carthaginenfi , cap. vr. | 


st fupra. ; r X y. 

| Corvruscüm ordinatur, ab Epifcopo qui- 
dem doceatur qualiter in officio fuo. agere de- 
beat , fed ab Archidiacono accipiat ceroferarium cum 
cereo , ut fciat fe ad accendenda Ecclefie luminaria 


Canonum penttenttalium. Lib. Il]. 1 'g; 
anancipari ; accipiat & urceolum vacuum ad fuggeren- 
dum vinum in Euchariftiam fanguinis Chrifti, i: 


CAPUT XLIV. 
Q ualiter Subdtaconi fiant, 


Ex eodem Concilio, cap. 1. Capite 
quinte. 


UsDrACONUuS cümordinatur quia manus im- 
J)pofitionem non accipit, patenam de manu Epif- 
copi accipiat vacuam & calicem vacuum ; de manu 
yeró Archidiaconi accipiat urceolum cum aquama- 
nile * ac manutergium. "o a Mae 


| CAPUT XLV. 
dnapit de regulis. omntum. Clericornm. "Ut 


Clerici nullas negotiaHones. inboneflas 
€5 turpia lucra fecfentur.. 


Ex decreto Pape Gelaíij , cap. xv. Ex epiftola 
: 9. Gelaf. 1. 
C? NSEQUEN S fuitutilla quoque quz de Piceni *4Eb/ot»: 

. . . 3 s ti . HcAnia. 
partibus nuper ad nos miffa relatio nuntiavit non 
pratereunda putaremus , id eft plurimos Clericorum 
negotiationibus inhoneftis & lucris turpibus immi- 
nere , nullo pudore cernentes Evangelicam lectio- 
nem , quia ipfe Dominus nofter negotiatores & tem- 
plo alere flagellis adferitur expuliffe; nec Apo- 
ftoli verba recolentes quibus ait : Aemo na/itans Deo 
implicat fe negotiis fecularibus : Pfalmiftam quoque 
David furda diffimulantes aure cantantem : Quoniam Fal. 70. 
"en coa novi negotiatienes , introibo in potentias Domini. 
Proinde hujufmodi aut ab indignis poft hec * quzfti- 4. * pot 
bus noverintabftinendum , & ab omnibus * quibus- i ug 
libet negotiationis ingeniis cupiditatéque ceffandum , 4/ * omni 
aut in quocumque gradu fint pofiti mox à Clericali- cuwliber 
bus officiis abítinere cogantur : quoniam domus Dei genio - 
| Vi 


1. Tim. à. 


MÓó Collectio antiqua J 
domus orationis & effe debet & dici, ne officina ne- 
*  gotiationis & fpelunca potiàs fit latronum. 
CAPUT XLVI. 


Tempore Ex Concilio Terraconenfi, cap. 1r. 
Hormi[da 


emis Je. UrcunMogE in Clero effe voluerit , emendi 
viliüs vel vendendi cariüs ftudio non utatur. 
Certe fi hoc voluerit exercere, cohibeatur à Clero. 


CAPUT XLVII. 
"Ut Clericus nec f'ao nec alieno nomine finnt 


exerceat. 
Ex Leonis t. Ex decretis Pape Leonis, cap. tv. 
ep:flo:a ad ; . 
Epfcyospr l LL,uD etiam duximus premonendum , ut ficut 
Campa- non fuo, ita non alieno nominealiquis Clericorum 
"am Ó* exercere fcenus adtentet : indecens enim eft crimen 
fuum commodis alienis impendere. Foenus autem hoc 
folum afpicere & exercere debemus , ut quod hic mi- 
fericorditer tribuimus ab eo Domino , qui multiplici 
| ter & in perpetuum manfura retribuet , recipere va- 
leamus. | 
CAPUT XLVIII. | 
De contumacibus. Clericis , €9. ad officium 
tardi. 
42. o6. Ex,Concilio Agatheníe, cap. rr. 


ONTuMACES veró Clerici prout dignitatis 

ordo permiferit ab Epifcopis corrigantur , & fi 

qui.prioris gradus elati (liperbiá excommunicatio- 

4l. * com- nem * fortaffe contempferint, aut Ecclefiam frequen- 

41. v peg],. Care vel officium fuum implere prefumpferint* , pere- 

xen. — grina eis communio tribuetur ; ita ut cüm eos po- 

4l. * pani- tentia '* correxerit , refcripti in matricula idt 
vi — fuum diguitatémque recipiant, | 


— -—— 


3— 


Uo CD DD 708.0799 UE 


NS 


Canonum pamitenttalium. Lib. HI. — 157 

. CAPUT XLIX. 

4i Clericus furtum Eccleffa fecerit. 

Ex Concilis quo fupra, cap. " 

*I quis Clericus furtum Ecclefiz fecerit ; peregrina - 
ei communio tribuatur. | 
CAPUT L. 

"Ut fi cujuslibet ordinis Clericus tardis * ad sois" 

Exdefam «venerit deponatur. 

Ex Concilio Toletano, cap. v. Ex Tolet. 1. 


BrssyTER, Diaconus, vel Subdiaconus, vel 

quilibet Ecclefiz deputatus Clericus fi intra civi- 
arem fuerit, vel inloco in quo Ecclefia eft , aut caftel- 
lo, autvico , aut villa & ad Ecclefiam ad facrificium 
«otidianum non venerit *, Clericus non habeatur, 4. * accet- 
ffi caftigatus * per fatisfa&ionem veniani ab Epifcopo €? - 


: I jf fti- 
noluerit * promerert. A | ded eon 
| cmendave- 
Y CAPUT LI MEN EF noluit, 
Quod nuls. Beclefiafficorum in tabernis 
comedere debeat. 
Ex Concilio Laodicenfi , cap. xxiv. . indo APA 
| flro aut. po- 


« fi: Liberio 


" " a . " 
C)! 9D non oporteat facro minifterio deditos à 775, ;,. 


' Presbyteris ufque ad. Diaconos , & reliquum 
Ecclefiafticum ordinem , id eftufque ad Subdiaconos, 


Lectores, Gantores, Exorciftas , & Oftiarios , & ex 


numcCTOo Continentium & Monachorum ingredi ta- 
DAS. : ' 


CAPUT LII. 


De Clericis quj ip gutuam cadem proruunt. 
. V iij 


1j$ Colle&tío antiqua 


Tempore 1o- — Ex Concilio Hilerdenfi , cap. x1. 
ban. Pap. 1. I nuo : 
circiter an- S. qui Clerici in mutuam czdem proruperint;prout 


num $14 X AMignitas officiorum in tali exceffu contumeliam 
4l. * pera- protulerit * , à Pontifice diftrictiüs judicentur *. 


]erit. 


al*vindi- — CAPUT LIII. 


ccntur. 


De Clericis qui ad. facularium defenfionem 
confagiunt propter défiriionemn Eptfcopi. 
pP .. Ex Concilio Agathenfi, cap. vitz. v 
D etian placuit , ut Clericus fi relicto officio fuo 
BEP propter diftri&ionem ad fecularem judicem forte 
confugerit , & ei is ad quem recurrit folatium 'ei de- 
'fenfionis impenderit , cuni codem de Ecclefie com- 
munione pellatur. — | 
| CAPUT LIV. | 
De Clericis negotia €. nundinas fecfantibus. 


* 


fub Mar- Ex Concilio Heliberitano, cap. xvr. 
cello. 1... — C "Ee TM 
esp. xvii. Y P iscopr Presbyteri & Diaconi de locis fuis 


negatiandi caufá non difcedant, neccircumeun- 

tcs provincias quaftuofas nundinas fectentur. Sané ad 
vi&um fibi conquirendum , aut filium , aut liberum, 
aut mercenarium , aut amicum , aut quemlibet mit- 

' tant; &fivoluerint negotiari , intra provinciam nego- 
uentur ^ — — " o4 | ! 

L3 CAPUT LV. : 
'Ur ff voluntarie Clericus damnum Eccleffa. 
| fecerit , fatisfaciat , €9. excommunicetur.. 


Vt [upra Ex Concilio Agatenfi, cap. xxvi. 


£Ap. Xxvi. 


Canonum penttentialiüm. Lib. II. — 19 
S quis veró de Clericis documenta quibus Ec- 

clefix poffeffio firmatur , aut fubprimere , aut ne-. 
gare , aut adveríariis fortaffe tradere damnabili & 
punienda obítinatione prefumpferit , quidquid per 
abíentiam documentorum damni Ecclefie inlatum 
eit , de propriis facultatibus reddat , & communione 
privetur. Hi autem qui in damno Ecclefie inftrüimen- 
ta Ecclefiz impie follicitatis traditoribus fufceperint 
pari fententia feriantur. 


CAPUT LVI.' "o 
4De conver(attone Clericorum , ut. in uno 
conclavi fint. 


Ex Concilio Toletano, cap. xxiv. Ex Tolet. 
1v. 42.637. 


p* ON A eff omnis etas. ab adolefcentia in malum ; Proverb. io. 
4l. * ado- 


nihil enim incertius quàm vita adolefcentiz *. 
Qb hoc conftituendum * oportuit , ut fi qui in Clero em 
pueri * aut adolefcentesexiftunt, omnes in uno con- fituere. 
clavi atrij commorentur , ut lubricitatis* annos non ^. * Pubc- 
in luxuria fed in difciplinis Ecclefiafticis agant, depu- i opuberei. 
tati probatiffimo feniori; quem agiftrum doctri- s. * lubri-* 
nz & teftem vitz habeant. Quód fi aliqui ex his pu. ^ *^^* 
| pilliexiftunt , Sacerdotali cutela foveantur , ut & vita 
eorum à criminibus intacta fic, & res * ab injuria im- ,j & ,4 
proborum. Qui autem his preceptis refultaverint , eorum ab 
monafteriis deputentur , ut vagantes animi & fuperbi ien 
feveriori regula diftringantur. — BE 


CAPUT LVII. 


Ur Clericis. "vitetur. ebrietas ,/ qua omntum 
uitiorum fomes ac Dutrix eff. 
Ex Concilio Agatenfi, cap. XLI *. mE In edi *, — 
TAQuE eum quem ebrium fuiffe conftiterit , ut T | 
ordo patitur aut triginta dierum fpatio à commu- 


100 — Collectio antiqua 


nione (tatuimus fubmovendum , aut corporali dan-- 


sl. * füb- dum "fupplicio. 


dendum. 054 
CAPUT LVIIIL 
Cujufcumque ordinis Clerici nuptialia convi- 
id -Uttent , ne facer auditus aut. obtutus 
pollui pofstt. 
Cap.xxxix. Ex Concilio quo fupra, cap. xr. 


RxssvTERI,Diaconi, Subdiaconi, vel dein- 


ceps , quibus ducendi uxores licentia non eft, 


etiam alienarum nuptiarum evitent convivia, neque 
($ his coetibus admifceantur ubi amatoria cantantur & 

turpia , aut obfczni motus corporum choris & falta- 
4l. * fali- tionibus * efferuntur ; ne auditus & obtutus facris 


bu — myfteriis deputati curpium fpe&aculorum atque ver- 
borum contagione polluantur. ^» 
CAPUT LIX. 
Ex Conglo Toletano, cap. . 
iix Tolet. » Cap. xxix 
i. Ek 633 s 


"T Epifcopusquis, aut Presbyter, five Diaconus , 

vel quilibet ex ordine Clericorum , magos aut 

al. * artem. ". i : 
4l. * magi- tilegos , vel eos qui profitentur fortem * aliquam *, 
cmq" utaliquos eorum fimilia exercentes confulere fuerit 


peía — deprehenfus , ab honore dignitatis fuz depofitus * . 


4.* Mo- Monafterii * cenfuram * excipiat, ibíque perpetua pee- 
naíterium : : ; : JAET 
igrefg,, Ritentiz deditus fcelus admiffum facrilegij luat. 


Ibique. 


A 2OCAPUT IX. 

"H^ Clerici tabernas non ingrediantur. abfque 
Rs Carth. peregrinationis necefsitate. 

ric jdn Ex Concilio Carthaginenfi , —' 


Mys 20 YXt 


,, arufpices , aut ariolos , aut eerté augures, vel for- 


131c — —77 


e(* P 


Canonum pernitentialium. Lib. 1I. i6r. 
T Clerici edendi vel bibendi caufá tabernas 


noningrediantur nifi peregrinationis neceffitate 


compulfi, 
CAPUT LXI. 
Ex Tolet 


Ex Concilio Toletano, cap. x1v. 
1V. 


Li&rcI qui in quacumque feditione * arma «t. * &- 
volentes fumpferint vel fumpferunt reperti amif- ^ne. 
fo ordinis fui gradu in Monafterium poenitentiz * re. ^^^ Prren- 


trudantur, | 


CAPUT LXII. 


Ex Concilio Carthaginenfi, cap. xrvir. Ex Cartb. 


; . Iv. €5 fe- 
Lzarcus per plateas & andronas nifi certa & due of Ca- 
( beris officii fui neceffitate non ambulet, "m 


CAPUT LXIII. 
Ex Concilio quo fupra, cap. xrvirr. 


Ci rcus qui non pro emendo aliquid in nun- 
dinisvel inforo deambulat ; ab officio fuo degra- 
detur. É 

z CAPUT LXIV. 
Ciefkci qui vigilia defunt , flipendms prioandi. 

Ex Concilio Carthaginenfi, cap. xr1ix. 

LrEnR1cu s qui abfque corpufculi fui inzquali- 

tate vigiliis deeft , ftipendio * privatus excom- 4l ras. 
municetur. | * (tipendiis 

privetur. 
CAPUT LXV. | 


Clerici maledici degradentur. 
Ex Concilio Carthaginenfi, cap. rvir. 


Tome XI. X 


Ex Tolet. 
1V. 


Ex Cartb. 


1v. ficut (9 


fequentia 


capp. 


162 Colleciio antiqua 


'"Lrnrcus maledicus, maximéque inSacerdo- 
e , cogatur ad poftulandam veniam ; fi no- 
luerit ,.degradetur, nec umquam ad officium abfque 
fatisfa&tione revocetur. 


CAPUT LXVI. 
De Clericis fepulcra demolientibus. 
Ex Concilio Toletano, cap. xr vr. | 


I quis Clericus in demoliendis fepulcris fuerit 
Qasrehenfos ; quia facinus hoc pro facrilegio le- 

ibus publicis fanguine vindicatur , oportet Canoni- 
bus in tali fcelere proditum à Clericatus ordine fub- 
moveri, & poenitentiz triennio deputari. 


CAPUT LXVII. 
Vt Clerici invidi non promoveantur. 
Ex Concilio Carthaginenfi, cap. riv. 


LzR1cus invidens fratrum profe&ibus , donec 
X, in vitio eft. non promoveatur. 


CAPUT LXVIIL. 
Clerici adulatores €9' proditores degradintur. 
Ex Concilio quo fupra, cap. 1v. 


LrEnR1cus qui adulationibus & proditionibus 
vacare deprehenditur , degradetur ab officio. . 


CAPUT LXIX. 


Clerici nec "veflimentis nec calceamentis 
quarant decorem. 


4 


'Ex Concilio Carthaginenfi , cap. xx v. 


Canonum parnitentialium. Lib. Il. .— 13 


Lraricus profeffionem fuam etiam habitu & 
inceffu probet , & ideó nec veftibus nec calcea- 
mentis decorem quaerat. 


CAPUT LXX. - ; 
Ex Concilio Carthaginenfi, cap. 1x. lam cita- 
| tum eft ca- 


d &ICOS * fcurriles & verbis turpibus jocula- pu iud 


toresab officio detrahendos. Clerici inter epulas 7777" 


cantantes fupradictz fententiz feveritate feriantur. — a4. * Cleri- 


cum fcurri- 

]em &c, 

CAPUT LXXIL* Pise. 
"E - i ab off re- 

De Clericis per creaturas jurantibus. — uaa- 
um. 

E m P 22 

x Concilio quo fupra, cap. axr € | aris 


Li&icuM percreaturas jurantem acerrimé ob- 
virgandum ; f1 perftiterit in vitio; excommuni- 
candum, | 


CAPUT LXXII. 


Ex Concilio Bracarenfi , cap. xxiv, Ex capitulis 

I -— M artini 
Ou oportet Clericos vel laicos religiofos ante pracerenji: 
facram horam diei tertiam inire convivia , ne- noe. 


que aliquando Clericos nifi hymno dicto edere pa- 
nem , & poft cibos gratias auctori Deo deferre. 


CAPUT LX XIII. Ex Tolet. 
X. 4a5»»n0 
, T , brifliég6. 
Dt: bi qui in para atate coram parentibus Chrifiés6. 
religionts habitum tenuerunt, —.— al. * ho- 
x neftz. 
Ex Cencilio Toletano, Cap. V^ xi 


rcíolui pu- 


UM hucufque diffolute operationis effectus in- rer. 
LN mutare * fecit honeftum* conftitutionis ne incon- 
edi&üm , dum * incognité * refolui putatur quod in- 4i * indif- 
diffolubile * fan&ionis auctoritate gis Ideó quid- folubili 

1j 


164 Collectio antiqua — 

4l. * inur- quid obvium ex incerto occurrit * evidenter abjici.- 

HE decet , ut de cetero nihil fuperfit , quod in dubium 

nutetur : ideóque fi in qualibet minori etate vel reli- 

gonis tonfuram , vel religione debitam veftem in utro- 

* que fexu filiis aut unusaut ambo parentes dederint, 

4L. * fon. Certé * aut nolentibus , aut nefcientibus fe, fufceptam 

non mox vifam in filiis abdicaverint, fed vel coram 

fe, vel coram Ecclefia palàmque in conventu eofdem 

filios talia habere permiferint, ad fecularem reverti 

habitum ipfis filiis quandóque penitus non licebit; fed 

convi&i quód tonfuram aut religiofam veftem ali- 

quando habuérint , mox ad religionis cultum habi- 

4l. * eicr- tümque revocentur , & fub ftrenua * diftrictione hu- 

ns jufcemodi fanéte obfervantim infervire cogantur. 

Parentibus fané filios fuos religioni contradere non 

4l. * duo- ampliüs quàm ufque ad decimum * ztatis eorum an- 

cmm pum ficentia poterit effe; poftea veró an cum volun- 

quauorde. táte parentum an fuz devotionis fit folitarium votum , 

cmum. — erit filiis licitum religionis adfumere cultum, Quif- 

quis autem vel abolitione tonfurz , vel fzcularis vef- 

tis adíumptione dete&us fuerit adtigiffe tranfgreffio- 

. nem , & excommunicationis cenfuram accipiat, & 
religioni femper inhareat. 


CAPUT LXXIV. 


Penttens ffufas exegerit inter Ofliarios depu- 
tetur , vel de. quibus penttentibus dicitur. 


PEoginitilis Ex excerptis Martini, cap. xxrir, 

M artini 

Bracarenffs /& N ITENSs tantüm fi neceffitas aut ufüs exege- 
EIE rit, inter Oftiarios priüs deputetur , vel inter 


Lectores , itaut Evangelium vel epiftolam non legat. 
Si qui autem ordinati * funt , inter Subdiaconos ha- 
beantur, ita ut manum non imponant, aut facra non 
4| *idà COontingant. Ex poeuitente enim dicimus de eo " qui 
quod pot. poft baprifmum pro homicidio, aut pro diverfis cri- 
minibus , aut graviffimis peccatis publicam poeni- 


Al. * ante 
ordinati. 


L6 dq ss 


Canonum panttentialium. Lib. IIT. — 16g 


tentiam fub cilicio gerens divino fuerit altario recon- 
ciliatus, 


CAPUT LXXV. 


Ex Concilio -Carthaginenfi. Ex Charta. 
. Ap. a1. 


j 
Uóp Clericorum nomen etiam Lectores , Pfal- /4 fe. 
mite & Oftiarii retineant. ) 


CAPUT LXXVI. 


S1 Letlor bjgamus , aut viduam ducat , non - 
amplius quam Subdiaconus fiat. 


Ex epiftola Martini , cap. xr i11. Ex capitulis 
M artini 


EcTO& fividuam uxorem acceperit in le&ora- sre. Epife. 
tu permaneat : aut fi forté neceffitas fit, Subdia- 
x fiat : nihil autem fupra : fimiliter & fi bigamus 
erit, 


CAPUT LXXVII  . 
ZLedhores cantoréf4ue cum orartis agere (uum vb o» 


, ! alij volunt , 
officium non debere. Ene 
e : 6 : 

Ex Concilio Laodicenfe *. * Cap. a 


XXIIL 
Uóp non oporteat Lectores aut Cantores ora- 


riis uti, & ita legere vel pfallere. 


CAPUT LXXVIII. | 
De Diaconibut. 00 que 


funt ordi- 
nandi, fi 
conteftati 
IAcoNr quicumque * cüm ordinantur fi in is e 

ipfa ordinatione proteftati funr'dicentes velle fe nem & ai- 

; ad xerunt o- 


Ex Concilio Ancyrano, cap. virt. 


habere uxores, nec poffe fe continere; hi poftea fi did 
nuptias venerint, maneant in minifterio ; propterea nubere. 


X n) 


166 ... Colleíiio antiqua —— 
uód his Epifcopus licentiam dederit. Quicumque 
fani tacuerint , & fufceperint manus impofitionem 
rofeffi continentiam , & poftea ad nuptias venerint, 
* ^ddiwr à minifterio vel clero die debebunt *. 


$n editis 

Laicam CAPUT LXXIX. 

tantüm re- E 

Pene Vt levita €9 "uirgines ante xx. annos non 

xx confecrentur. 

Ex Cartb. Ex Concilio Carthaginenfi, cap. 1v. 

nemine ter- | | 

jr a T £M placuitut ante xxv. annos atatis nec Diaco- 

di nus ordinetur , nec virgines confecrentur. 

CAPUT LXXX. | 
De bonore quem Presbyteris €9. Diaconts , qui 
fub spfis fant , debeant exbilere. 
T Silve- Ex Concilio Laodicenfi, cap. xx. 
fire, . 


nt [upra. Q2 D non oporteat Diaconum coram Presby- 
tero federe , fed juffione Presbyteri fedeat. Si- 

militer autem & Diaconi honorem habeant ab obfe- 
quentibus , id eftSubdiaconibus & omnibus Clericis. 


CAPUT LXXXL | 
De obedientia 9Diaconorum erga Presbyteros. 


Ex Cartb, Ex Concilio Carthaginenfi , cap. xxxvri1. 


IV. 42.398. ! : 

sta babetur. 1 : : : -— 
"tonii IAcownr itafe Presbyteris ut Epifcopis minif- 
ita fc Pres- tros effe cognofcant. 

byteri ut 

Epifcopi CAPUT LXXXII. 

miniftrum 

MA. Ex Concilio quo fupra. 


did t T Diaconus prefente Presbytero Eucháriftiam 


corporis Chrifti populo fi neceffitas cogit juffus 
eroget, | 


Canonum penitentialium. Lih. ITI. 167 


s" CAPUT LXXXIII. 
si! Ex Concilio cujus fuprafcriptum , cap. 1x. Cp. 39. 
UU Diaconus jubente Presbytero fedeat quolibet 
loco. | | 
"n | CAPUT LXXXIV. 
Ex Concilio Carthaginenfi. Cap. 40. 


T Diaconus in conventu Presbyterorum inter- 
rogatus loquatur. 


CAPUT LXXXV. Cap, 41. 


TT Diaconus tempore tantüm oblationis & * ^" "*- 
| letionis alba utatur. 
í CAPUT LXXXVL 

Quod prater Epifcopum clericus proficifci non 


ebeat. 


Ex Concilio Laodicenfi, cap. xr11. Laodicenfi. 


Uóp non oporteat Sacerdotem vel Clericum 
prater juffionem fui Pontificis proficifci. 


CAPUT LXXXVII. 


2 Vt Sacerdotes €9. Levtta canes ad wenandum 
€9 accipitres non babeant. 


Ae pce 


, Ex Concilio Agathenfi, cap. rvr. 


PiscopPirs, Presbyteris , Diaconis canes ad 
venandum aut accipitres habere non liceat. Quod 
fiquis talium perfonarum in hac voluntate * detentus al. * dei- 
fuerit, fi Epligros tribus menfibus feà communione *'* 
fufpendat , Presbyter duobus menfibus abftineat, 


Diaconus veró uno ab omni officio fuo vel communio- 
ne ceffabit. 


« 


168 .. | Colleéito antiqua 
CAPUT LXXXVIII. 
De bis qui in egritudine funt bapttz;atr. 
Ex Concilio Neocafarienfi , cap. xr1. 


Sub Silvte 


firo. 1. R : 
An. 314. S I quisin egritudine conftitutus fuerit baptizatus , 


Presbyter ordinari non debet : non enim fides 
illius voluntaria , fed ex neceffitate eft ; nifi forte 
poftea ipfius ftudium & fides probabilis fuerit , aut ho- 


4L. * ch, inum raritas * cogat. 
u CAPUT LXXXIX. 


Quod nom oporteat peregrinos clericos fine 
commendatttits litteria miniftrare. 


Sub Leone Ex Concilio Calcedonená , cap. xir. 

Y. 

an. 4jt. EREGRINOS Clericos & Lecoresinalia civi- 
Bo tate preter * commendatitias litteras fui Epifcopi 
titiis lice nufquam penitus mini(trare debere. 

ris five Sy- 

nodociis CAPUT XC. 


Vt nullus miniffer profictfCatur fine chrifmate , 
Sede ubi €9. Presbyter minifter offenditur. 


1. 

Sub Leone —-— Ex Concilio Araufico. a 

I. 47. 441. 

* Hac in UrLruM miniftrorum qui baptizandi recepit 
piuribus officium , fine chrifmate ufquam debere pro- 


t diti . - : ; : : 
uim M4. gredi , quia inter nos placuit femel in * baptifmate 


quàm M 4- 


ns[criptis — chrifmari: de eo autem qui inbaptifmate quacumque 
*["'. — meceffirate faciente non chrifinatus fuerit in confirma- 


Al. * non 


commone- tione , Sacerdos * commonebitur : nam inter nos * 
2a chrifmatis ipfius nonnifi una benedictio eft ; non ut 


uos- . . " " . 
libe prejudicans quidquam dico , fed ut npa neceffaria * 


4l. * nccc- habeatur repetita chrifmatio. 
faria abf- 


zm CAP. XCL 


SN 


Lu re 
Lj *. LI 
e ,K44 C 


-9 JÁ)F 


w- 


Canonum panitentialium. Lib. III. 16g 


| CAPUT XCI. | 
Ut ab alterius Epifcopo chrifena nullus accipiat. 
Ex Concilio Vafenfi, cap. i11. Ex Vafenff 


1. fub Leone 


En fingula territoria Presbyteri vel miniftri ab 1 ^». «4. 
Epifcopis non prout libitum fuerità vicinioribus, 
Cd à Íuis propriis per annos fingulos petant chrifma 
appropinquante folemnitate Pafchali ; nec per quem- 
cumque Ecclefiafticum , fed fi qua neceffitas aut mi- 
orum occupatio eft, per Subdiaconum, quia in- 
honorum eft inferioribus Sens committi, Optimum 
autem eftut ipfe fufcipiat , qui in tradendo ufürus eft : - 
fi quidautem obftat , faltem is cujus officii eft facra« 4L.* Gc. 
mentum * difponere & facramenta füfcipere. pum 


CAPUT XCIL 


! Probyer Diaconum aut "Presbyterum non. 
ordinabit. 


Ex Concilio Hifpalenfi , cap. v. Ex Hifpa- 
: lenfi 11. fub 
UiNTO judicio ad cognitionem noftram X Perifciev. 
"P : An. 619. 
examinis Gabrenfis * Diaconi relatu deductum 4,» noii. 
cfi * dequibufdam ipfius Ecclefie Clericis , quorum ^. * ^za- 
dum unus ad Presbyterium , duo ad Levitarum mi- s 
nifterium facrarentur , Epifcopus eorum oculorum Aniani E- 
dolore detentus fertur manum fuam fuper eos tantüm m ge 
pofüiffe, & Presbyter quidam illis contra Ecclefiafti- voir. 
cum ordinem benedi&ionem dediffe : qui licet prop- 
ter tantam prafumptionis audaciam poterat accufa- 
tus judicio przfenti damnari, fi adhuc in corpore pofi- 
tus, non fuiffet mortis vocatione przventus : fed quia 
jàm ille examini divino reli&us humano judicio accu- 
fari non poteft, hi qui fuperfunt , & ab eo non confe- | 
crationis titulum fed ignominie potiüs elogium * 4l. * clo» 
ferceperunt , ne fibi licentiam talis ultra ufurpatio ?7* 
Tome XI. Y | 


r70. ... . Coletito antiqua. 5 

faciat , decrevimus ut à gradu Sacerdotalis , vel Levi- 

tici ordinis , quem perverfé adepti funt , depofiti equo 
4I. * abji- Judicio abutantur *. Tales enim meritó * judicati funt 


canur,  removendi , quia pravé inventi funt conftituti, 
Al. * judi- 


candi. CAPUT XCIII. 
De bis que. prohibentur. Presbyteris im. Ec- 
| eleftafftcts facramentis agere. 
Ex Concilio quo fupra, cap. vir. 


EPTIMO examine relatum eft nobis veneran- 
4l * Cor- . 9itiffimum quondam Agapium Cordoüenfis * urbis 
dues — Epifcopum frequenter Chorepifcopos,vel Presbyteros 
deftinaffe , qui tamen juxta Canones unum funt , qui 
abfente Pontifice altaria erigerent , bafilicas confe- 
crarent : quod quidem non eft mirum id przcepiffe 
virum Ecclefiafticis difciplinis ignarum , & ftatim à 
fzculari militia in Sacerdotale minifterium delega- 
tum, Ergo ne ultra talis à nobis licentia ufarpetur, 
communi fententia ftatuendum oportuit : Scientes 
quia ficut Presbytero vel Chorepifcopo inlicita confe 
cratio eft altaris , ita & conftitutio : in divinis enim 
litteris precipiente Domino folus Moyfes in taberna- 
culo Dei erexit altare, folus ipfe unxit , utique quia 
fummus Sacerdos Dei erat , ficut fcriptum eft de eo: 

Pí4. 98. Moyfes € Adaron in Sacerdotibus ejus. 


CAPUT XCIV. m 
'Ut ft Presbyter £nconfülto Epiffopo agendam 
celebravverit , bonore privetur. —— 


x fab gore Ex Concilio Carthaginenfi , cap. vrit. 

£eio, An. — , S MC | 

397. tap. 9. UM1Drus Epifcopus Maxilitanus * dixit : In 

XD AER D" locis funt Presbyteri , qui aut igno- 
nu * ol . " 

e. Masy, Tantes impliciter , aut diffimulantes audaciter prefen- 


liams. — £e & inconfulto Epifcopo. cum plurimis in domiciliis 


Canonum penttentialium. Lib. I/]. i71 
agant agendam , quod difciplina incongruum effe 
cognofcit fan&itas veftra. Genedius Epifcopus dixit: 
fratres * & Coepifcopi noftri digne fuggeftioni tua 4 * frauiis 
refpondere non morentur. Ábuniverfis Epifcopis di- &c fuge 
Qum eít : Quifquis Presbyter inconfulto Epifcopo pondere 
agendam in quolibet loco voluerit celebrare, ipfe nonimm 
honori fuo contrarius exiftit. | Eetugte 


CAPUT XCV. 
Presbytero altertus regionis prafente Epifcopo , 


vel Presbyteris. ciuttatis non liceat mini- 
—O flrare : ex quo ordine panem five calicem 
dent. 7 


Ex Concilio Neoczíarienfi , cap. xir. Ex Concil. 
; ] Neocafar. 
RzsBYTERI qui conregionales non funt, in Foi gg 
Ecclefia * prafentibus Epifcopis vel Presbyteris 41. Man 
civitatis offerre non poffunt , nec panem dare fanctifi- minico ci- 
catum , nec calicem porrigere. Quàd fi abfentes fint 11. c 
civitatis Sacerdotes , & fuerint invitati ad dandam comminit- 
orationem, foli poterunt dare. Vicarii autem Epif- "4" 
coporum , quos Graci Chorepifcopos vocant, confti- 
ruti funt quidem ad exemplum feptuaginta feniorum OR 
fed tamquam Confacerdotes propter follicitudinem * 7 de idbsk 


& ftudium quod in pauperes agunt;offerant, & honora- 
biles habeantur. | 


CAPUT | XCVI. E 
] | minifterio 
* . : ; . e e? e. * E l f 
De bis qui ex* vafis Ecclefia mimifferii aliquid Veto. 
| endiderint. Marini - 
| Br&c. Epifc. 


Tn . Xll, 
Ex Concilio Bracarenfi, cap. xvr. zt * ali- 


; : : . uid de va- 

I quis Presbyter aut Diaconus inventus fuerit de &s minit 

minifteriis * Ecclefie aliquid venundaffe , quia i 5c 
facrilegium commifit , placuit eum in Ordinatione cmofjnis. 


X.ij 


172 | Colletéio antiqua | 
Ecclefiaftica non haberi ; in judicio tamen Epifcopi 
dimittendum effe five dignus fit five indignus, in fuo 
al. * ut dc- debet P gradu * : quia multotiens * hoc ipfum 
a 


iei gnadn quod de facrofandto altario intaminaverint , id cum 
| &k* deboc Epifcopi poteftate dimiffum eft. | 

ipío ve pro 

aide CAPUT XCVII. 


s. * ppi- [Ne Presbyter benedictionem «vel * pensten- 
lo vel paz- 


nitenti. tiam in. Ecclefía dare prefumat. . 


Ex Concilio Carthaginenfi *, cap. xr vt. 


* fed rectius 
"mios, [3ENEDICTIONEM füper plebem in Ecclefia 
£A. 44. fundere, aut poenitentem in Ecclefia benedicere; 


Presbytero penitus non licebit. 


CAPUT XCVIIL 
"De bis qui in Ecclefüs in quibus provecti funt 
minime perdurant. 


Niceno Ex Concilio Niczno, cap. xvi. 


NPEMS UrcuMQuE temere ac periculofé , neque ti« 
moremDei prz oculis habentes,nec agnofcentes 
Ecclefiafticam regulam difcedunt ab Ecclefia Presby- 
teri, vel Diaconi , vel quicumque fub regula iiw A 
exiftunt : hi nequaquam debent in aliam Ecclefiam 
recipi, fed omnem neceffitatem convenit illis impo- 
ni, ut ad fuas parrochias revertantur : quód fi non 
. fecerint ; oportet eos communione privari. Si quis 
4*4 &utemad alium pertinentem audaciter * invadere, & 
daàcr, — infua Ecclefia ordinare tentaverit , non confentiente 
Épifcopo à quo difceffit , is qui regule mancipatur, 

- ordinatio hujufcemodi irrita comprobetur. 


CAPUT XCIX. 
Qualiter Diaconi ordinentur. 


i 


$À WU — V V. 


Canonum parnitentialium. Lib. Il. 123. 


Ex Concilio. Carthaginen( , cap. 1v. Ex Carth, 
Iv An. 398. 


Orus * Epifcopus, qui eum benedicit, manus » 4f. 


fuper caput illius imponat : quia non ad Sacer- D'acem? 
: cüm otdi- 


dotium , fed ad minifterium confecratur. natur. 


CAPUT C. 
"De numero certo Diaconorum.. 
Ex Concilio Neoczíarienfi , cap. xiv. ' Sub Silvr- 


| 200 ffro 1. 
Di ACONr feptem debent effe juxta regulam, 
licet & valde magna fit civitas :idipfum autem & 


aduum Apoftolorum liber infinuat. 
CAPUT CI. 
Quo tempore Presbyterum conoentat 
erdinart. 
Ex eodem Concilio, cap. xit. 


P RESBY TER ante tricefimum atatis fue annum 
nullatenus ordinetur licet valde fit dignus , fed 
hoctempus obfervet. Nam Dominus nofter tricefumo 


atatis fuze anno baptizatus cít. z 
CAPUT CIL 
Qualiter Presbyter ordinetur. 


Ex Concilio Carthaginenfi , cap. nr. — Ex Carth. 
" Iv Am. 598. 


REsBYTER cim ordinatur Epifcopo eum be- 

nedícente & manus fuper caput ejus tenente; 
etiam omnes Presbyteri qui. prefentes funt. manus 
fuas juxta manus Epifcopi fuper caput illius teneant. 


Y ii 


174. Colecito antiqua 
CAPUT CIII. 
De non contemnendo oblationes. Presbyteri 


conjugalt. 
Ex Concil. Ex Concilio Agathenfi, 
Gangrenfs "e 
B G. quis decernit * Presbyterum conjugatum tam- 
"m nd "má quam occafione nuptiarum quód offerre non de- 
cmi. — bet,& ab ejus oblatione ideó fe abítinet, anathema 
fit. | ] 


CAPUT CIV. 


Quod non liceat Clericum in duarum 
ciuitatum Eccleftts miniffrare. 
Sub Leone |... Kx Concilio Calcedonenfi, cap. x. 
Y. An. 4j1, 
Ow liceat Clericum in duarum civitatum con- 
fcribi fimul Ecclefiis, & in qua ab initio ordi- 
natus eft, & ad quam confugit quafi ad potiorem ob 
jnanis gloriz cupiditatem : hoc autem facientes revo- 
cari debere ad fuam Ecclefiam in qua primitüs ordi- 
nati funt , & ibitantummodó miniftrare. Si veró jam 
qui tranflatus eft ex alia in aliam Ecclefiam, prioris 
Ecclefie vel martyriorum , qua fub ea funt , aut ptho- 


- e ow chiorum * , aut xenodochiorum rebus in nullo com- 
chodocn1o- 


xdg municet. Eos veró. qui aufi fuerint poft diffinitionem - 


magnz & univerfalis hujus Synodi quidquam ex his 
quz funt prohibita spen, decrevit fancta Syno- 
4l. * exci- dus à proprio hujufmodi gradu recedere *. 


| CAPUT CY. 
— De bis qui vocantur Chorepifcops. 


Sub Iulio, 


Ex Concilio Antiocheno , cap. x. 
45. 341. | 


hat - 

t-i -A VA 7c. $4. 
E. " d 

. - -* E 


Canonum parnttenttalium. Lil. 2I. JI7f 

U ir in vicis vel poffeffionibus Chorepifcopi no-- 

minantur, quamvis manus impofitionem Epif- - 
coporum: perceperint ; & ut Epifcopi confecrati fint, . 
tamen fan&tz Synodo placuit ut modum proprium re- 
cognofcant , & gubernent fibi fubjectas Ecclefias , ea- 
rámque moderamine curáque contenti fint. Ordinent. 
etiam Le&ores , & Subdiaconos atque Exorciftas, 
quibus promotiones ifte fufficiant. Nec Presbyterum 
veró, nec Diaconum audeant ordinare prater civita- 
tis Epifcopum, cui ipfe cum poffeffione fubjectus eft. 
Si quis autem tranfgredi ftatuta tentaverit , depofitus 
quo utebatur honore privetur. Chorepifcopum veró 
civitatis Epifcopus ordinet , cui ille fubjectus eft, 


CAPUT CVI. 
judicio multitudinis ordinattones fieri 
non debere. 


Ex Concilio Laodicenfi, cap. xii.  . — Sub Silve- 

: ) . ' firo. fen po- 
4 XU D non fit permittendum turbis ele&iones '? Libris. 
eorum facere qui funt ad Sacerdotium provce- 


* 


hendi. VON 
CAPUT QVII. 
! P 
De Epifcopalibus ordinibus *. 4L en 
Ex eodem Concilio, cap. xir. | ] 


T Epifcopi judicio Metropolitanorum , & eo-- 

rum Epifcoporum qui circum circa funt prove- 
hantur ad Ecclefiafticam poteftatem ; hi videlicet qui 
plurimo tempore probantur tam verbo fidei , quàm 


Iedz converíationis exemplo,  . 2 2 


CAPUT CVIII. 
De eleibione Epifcopis. 


LPS Collettio antiqua 00 | 


Ex enpitulie Ex Concilio Bracarenfi, cap. r. 

M nrtini ] : : : 
Brace. Epifr. ON liceat * ele&ionem facere eorum qui ad. 
al. * non li- Sacerdotium uisi * ; fed judicium fit 
car poP:- Epifcoporum , ut ipft eum qui ordinandus eft probent. 
o 


4l. * pro- fl in fermone, & in fide & in Epifcopali * vita edo- 
moventur. (bus fit. | : 


al. * fpiri- 
- CAPUT CIX. 
De his qui ad Eptfcopatum in provincia 
provebuntur. 


Nicen. 1. |. . Ex Concilio Niczno, cap. iv. 2 
An, j1j. 

PrscoruM convenit maximé quidem ab omni- 
bi. qui funt in provincia Epifcopis ordinari : fi 
autem hoc difficile fuerit aut pone inftantem neeeffi- 
tatem , aut propter itineris longitudinem, tribus ta- 
men omnimodis in idipfum convenientibus , & ab- 

fentibus quoque pari modo decernentibus , & per 
fcripta confentientibus , tunc ordinatio celebretur: 
firmitas autem eorum qu& geruntur per unamquanx 
que provinciam Metropolitano tribuatur Epifcopo, 


CAPUT CX. 
«4. «Qu. Ouod *- addi debeant Epifcopi numero ordi- 


* «ulgo di- 


es jc. —— Batorum , [i de ordimando Epifcopo 


ledlione ca- 


monum , ? ferit contradictum. 


«arisCon- — 

ciliis Mfri- EY 

cna pro- — Ex Concilio Africano *, cap. xvtr. 
vincia. —— | n 
dra G: D &illudeftftatuendum, ut quando ad eligen-. : 
* Edi. fa- . Jdum Epifcopum convenerimus , fi qua contra- : 
Pom ( fih, dictio fuerit oborta, ( quia talia tractata funt apud 
bei po- nos) non przfumantad purgandum eum, qui ordi- 
fux) |, Dandus eft, tres* jam, fed pogulentur ad numerum" : 


vlue. | unus velduo* ;&in eadem pfebe qui ordinandus eft, x 
o difcutiantur 


Canonum penitentialium. Lib. IL. gp 
difcatiantur primó perfonz contradicentium , poftre-- 
mó etiam illa , quz objiciuntur , pertra&entur: &cüm. 
t purgatus fuerit, fub * confpecu publico ita demum 41, — 
; ordinetur. Si hoc cum veftrz fanctitatis animo con- 
* cordat , roboretur veftrz dignationis refponfione. Ab 
univerfis Epifcopis dicum eft : fatis placet. 


CAPUT CXl. 
Non accipiendum premium pro Epifcoporum 
2 bonore de communtone peccati. 


Ex epiftola Hormifdz ad Epifcopos per Hifpaniam , Epift, 3g. 
Cap. 11. 


H3: quoque sur iin * Conjungimus , ne bene- «l. * ad 
A ddidio perimpofitionem manus, qux à Deo «ffe inia 
creditur , pretio comparetur : quia ante oculos effe mus. 
*onvenit, quia Simon Spiritum San&um volens re- 
demptione mercari Apoftoli fuerit deteftatione per- 
, «uffus, Tunc deinde cui * non vile poteft effe quod 4l. * quis 
vendidit? iftam Sacerdotibus ordinandis reverentiam ^95 "ir. 
fervet cle&io , ut in gravi munere * populorum divi- quod. vea- 
vum credatur effe judicium :ibi enim.Deus,ubifim- 9"... 
plex fine pravitate confenfus. Verüm nec * ab. hac mue. 
quidem parte follicitudinis & admonitionis omitti- ^-^ hanc 
mus, ne vel ille fe à culpa zftimet alienum, qui etfi Puiici: 
» ipfe quidem à redemptione liber initiaverit benedi- 

Qijone myftica Sacerdotem , & tamen ad alterius re- 

dempti voluntatem vel fponte in hoc , vel neceffitate 

peer sf dis , quid prodeft illi fuo errore non pollui, 

qui confenfum praftat erranti? Procul dubio contra 

mandata committit & qui habet peccatum proprium , 
^ & qui* fequitur alienum ; incaffum animus refiftit cu- I. » pecca- 
^ piditati , fi non reftiterit * & timori. Adverfüm hec "mfa- 
facilius Deo adjuvante providebitur , fi circa Metro- aix, 
politanos privilegia à fan&is Patribus conftituta per- 
maneant; fi Metropolitani circa parrochias fuas or- 
dinem fuum ea quz * decet veneratione cuftodiant , 4. * s"a 

Tome XI. r^ 


Va *-. MM 


e » -- * 
L SAM YA «*- 
* es * 


e" 
4 
j^ 


1:75 ^ Coletlio antiqua. 


«l.* Prefu- ve pec ele&io Prefules * nec contemptus depretiet 


Lus Fe- Obfequentes , quz fi in operibus ita fixa habeantur in. 
tiis, & nec cordibus, quemadmodum releguntur in fcripturis : fi 
m deis nulla fint in templis emptionum femina , nulla erunt 
opribus, fomenta difcordiz ; fed regnante charitate fub illa 


bein quam nobis Deus promifit & retribuet * pace vive- 


&c. tur. 
Al. * retri. 


rg CAPUT CXII. 
Quod non oporteat Epifcopos ad quemlibet ex 


clero per pecunias orditnart. 


Sub Leone Ex Concilio Calcidonenfi, cap. 11. 


1. 4D. 4f1. : . "e" ; : zc 

S! quis Epifcopus per pecuniam fecerit ordinatio- 
i ds nem & fub pretio redegerit gratiam quz non * 
poteft va. poteft vendi , ordinaverítque per pecunias Epiíco- 
quz nifi er pum, aut Chorepifcopum , aut Presbyterum; aut Dia- 


iam dei adul 
Bon acqui. COnnim , vel quemlibet ex his qui connumerantur in 


rir. — clero, aut promoverit per V specum difpenfatorem *, 
4l. * €O- aut defenforem , aut manfionarium * vel quemquam 
al. * oftia. qui fubjedus eft regule, pro fuo turpiffimi * lucri 
Qf" COmmodo; is qui hoc attentaffe probatus fuerit pro- 


pífino. — prit gradus periculo fubjacebit : & qui ordinatus eft, 
nihil ex hac ordinatione vel promotione , qua eft per 
negotiationem facta, proficiat , fed fit alienus ca di- 

4l. * cura. gnitate , vel follicitudine *, quam pecuniis quafivit. 
Siquis veró mediator tam turpibus & nefandis datis 
vel acceptis extiterit, & ipfe fi quidem Clericus fue- 
rit,proprio gradu decidat : fiveró laicus aut monachus, 
anathematizetur. — . | 


| CAPUT CXIIL  — 
De bis qui ctm fint ex alia provincia , in aliis 
audent ordinationes efficere. — 


Sub Iulio Ex Concilio Antiocheno, cap. xri. 
4n. 341. | 


ry 
4£ 1 


DD x wm» e mw oT 


Xx M 


Canonum panitenttalium. Lib. HT. — 179 
"CN. TULLus Epifcopus ex alia provincia audeát ad 
||. N aliam tranfgredi, & ad promotionem minifterii 


aliquos in Ecclefia * ordinare , licet confenfum vi- 4j « c... 
deantur prebere nonnulli, nifi litteris tam. Metro- deis. 


politaniquàm ceterorum qui cum co funt Epifcopo- 
 rumrogatus adveniat , & fic ad actionem ordinationis 
accedat, Si veró nullo vocante inordinato more de- 
 properet fuper aliquibus ordinationibus & Ecclefiafti- 
cis negotiis ad eum non pertinentibus componendis, 
irrita quidem quz ab eo geruntur exiftant ; ipfe veró 
incompofiti motus fui & inrationabilis audaciz fübeat 
ultionem, ex hoc jam damnatus à fanc&ta Synodo. : 


CAPUT CXIV. 
De his qui cm ad. Epifcopatum comvocántur 
 eottant. DE 
Ex eodem Concilio , cap. xvi1. 
I quis Epifcopus per manus impofitionem Epif- 
J'copatum acceperit, & preeffe populo conftitutus 
minifterium fubire neglexerit , nec adquieverit ire ad 
Ecclefiam fibi commiffam , hunc oportet communio- 
ne privari donec fufceperit coactus officium , aut certé 
de eo aliquid integra decreverit ejufdem provincie 
$ynodus Sacerdotum. » 
| CAPUT CXV. 
De Epiftopalibus in. provinciis ordinationibus. 
| . Ex eodem Concilio, cap. xix. 


PiscoPus przter Synodum & przfentiam Me- 
ropolitani nullatenus ordinetur : hoc autem mo- 


dis omnibus coram pofito , melius quidem eft ut om- 


nes fimul adfint ejufdem provinciz Sacerdotes , quos 

Metropolitanus Epifcopus advocare debebit : & fi 

quidem omnes occurrerint , optime : quod fihoc diffi- 
Z ij 


- 


140 Collectio anttqua 
4l. * om- cile fuerit, faltem plures adeffe omni modo * conve- 
aid nit , aut certe fcriptis ejufdem fententie comprobari : 
& ita füb plurimorum vel przfentia vel decreto ordi- 
natio celebretur. Quód fi fecus contra definita fatum 
fuerit , nullas ordinatio vires habeat : fi veró juxta 
definitam regulam fiat , &- nonnulli pro contentione 
— propria contradicant , obtineat fententia plurimorum. 


CAPUT CXVI. 


"Ut nullo modo de parrochia ad aliam parro- 
chiam Epifcopus tranfeat. 
Ex codem Concilio, cap. xxr. 


PriscoPus ab alia parrochia nequaquam mi- 

| Lx ad aliam, nec fponte fua prorfus infiliens, 

nec vi coactus à populis , nec ab Epifcopis neceffitate 

compulfus; maneat autem in Ecclefia quam primitüs 
à Deo fortitus eft, nec inde tranfmigret fecundüm 
priftinum de hac re terminum conftitutum, — — 


CAPUT CXVII. 


'Ur in altera parrochta Clericos alterius parro- 
chia Epifcopus nullatenus ordinet. 


Ex eodem Concilio, cap. xxr. 


Priscopus alienam civitatem quz non eft illi 

fubje&a non adeat; nec ad poffeflionem accedat 

quz ad eum non pertinet fuper ordinationem cujuf- 

uam : necconítituat Presbyteros aut Diaconos alteri 

Al. * confi- fübje&tos Epifcopo, nififorté cum filentio * & volun- 

m tate regionis Epifcopi. Si quis autemtale aliquid fa- 

cere tentaverit , irrita fit ejus ordinatio, & ipfe coher- 

"'ceatur à Synodo : nam fi ordinare non potuerit , nul- 
latenus judicabit. 


. Canonum panitentialium. Lib. 111. "Lf 
^ CAPUT OXVIHI. 


yw Ur nullius Epifcopus , Presbyter €9 Diaconus 
conductor exiflat : €9 ut. Lecfores uxores 


teni acciptant ; €9 Clerici ab['ineant ab wfuri : 
um €9 quo tempore "vel ipff el virgtnes confe- 
erentur.-—— | j | | 
Mm ' Ex Concilio Carthaginenfi, cap. xvr. Ex codíce 
| : . ean. Ecclef.. 
Tzu placuit * ut Epifcopi , Presbyteri & Diaconi 77. 
nonfint conductores aut procuratores , neque ullo 4; ;;. á 
turpi negotio & inhonefto vium quzrant, quia ref- 
" picere debent fcriptum effe : AsZus militans Deo im- *. Tim. 1. 
" plitat (enegotiis [eecularibns. Item placuit * ut Le&ores " Cart». 5. 
» €ümad annos pubertatis venerint , coganturaut uxo- ^^^ ? 
D rcsducere, aut continentiam profiteri, Item * placuit 7, 6^7^ 7- 
i3 tut Clericus fi * commendaverit pecuniam , pecuniam 4l. * com- 
accipiat , fi fpeciem eamdem , fpeciem quantam de- moseveri. 
dritaipiat : Et ut * ante viginti quinque annos zta- * ^4. 
£i5 nec Diaconi ordinentur, nec virgines copfecren- " * 
ii zur : & ut Le&ores populum non falutent, 
CAPUT CXIX. 
5 qui Clerici ab. Eptfcopta. futs. promoti. con- 
" tempferint , nec illic maneant unde 
" recedere noluerunt. 
Y Ex eodem Concilio , cap. xxxt. Ex codice 
s | canonum 
n YT EM placuit ut quicumque Clerici vel Diaconi "eibi 
o AA pro neceffitatibus Ecclefiarum non obtemperave- | 
B tint Epifcopis fuis, nolentibus eos ad honorem am 


pliorem in fua Ecclefia promovere , nec illic mini» 
ftrent in gradu fuo unde recedere noluerunt, |. 


Z iij 


Ma c Colledlio antiqua ^ - 
-CAPUT CXX. 
- Dg bis qui plebes proprias derelinquunt. 


* vulgo di- .Ex Concilio Africano * cap. xxxvirt. 
o , feu col-. — * | : : : . 
lectione a- UnsuM placuit ut nemini fit facultas , relict& 
jrioeen principali cathedrá ad aliquam Ecclefiam in Dic- 
provincia." Cefi conftitutam * fe conferre , vel in re propria diu- 
Al. in Edit. eis quàm oportet , conftitutam curam vel frequen- 


* conftitu- : : . 
tum. tationem proprie cathedra negligere. 
| CAPUT CXXI 
"Ut Epifcopi qui ordinantur ab. ordinatoribue 
fei epiflolam acciptant , qui diem €9 
— .- , Confülem praferant. 
Ex eodem-Concilio , cap. rvr. 


Run cum Ix INDE placuitut quicumque deinceps * ordi- 

|^ EG Jnantur per provincias Africanas, litteras acci- 
piant ab ordinatoribus fuis manu eorum fübfcriptas , 
continentes Confülem & diem , ut nulla altercatio de 
pofterioribus vel anterioribus oriatur. 


| CAPUT CXXH. 2 
De bis qui vel femel in. Ecclefía: legerint ab 
aliis non po[Je promoveri. 
Ps ' : Ex eodem Concilio, cap. rvir. 
Em IE M placuit ut quicumque in Ecclefia vel femeL* 
Edit, * (uf- : A : 
cepto ofi. B legerit, ab alia Ecclefia ad clericatum non tenea- 


do. ^ tur. Et fubfcripferunt. Aurelius Epifcopus Ecclefiae 
4. * prz-. Carthaginenfis huic decreto confenfi &* praelato fub- 


lecto. fcripfi, Similiter & ceteri Epifcopi fubícripferunt; - 


Epiícopis. 


Itl 


Canonum poenifentialium.: Lib. IH. 183 


CAPUT. CXXIII. 


De relaptiz,attonibus €9. reordinationtbus , 


vel translationibus. Epifcoporum. . 


Ex eodem Concilio, cap. xv. 


T Liup autem fuggerimus mandatum vobis, quod 


etiam in Capuenfi ** plenaria Synodo videtur fta- 
tutam , ut nonliceat fieri rebaptizationes , reordina- 
tiones , vel tranflationes ip ree, Nam Cref- 
«nius Villaregenfis * Epifcopus plebe fuá derelictà 
Tubunienfem * invafit Ecclelam ; & ufque in hodie 
commonitus ( fecundüm quod ftatutum fuerat ) re- 
linquere eamdem quarg invaferat plebem contempfit : 
adverfüs iftum qua pronuntiata fuerant, confirmata 
quidem audivimus ; fed petimus fecundüm quod no- 
bis mandatum eft ; ut dignemini dare fiduciam quá * 
jam, neceffitare ipfa cogente , liberum nobis fit Retos 
rem. provinie fecundüm ftatuta, gloriofiffimorum 
Principum adverfüs illum adire , ut qui miti ammo- 
nitioni fanditatis veftre adquiefcere noluit & emen- 
dare inlicitum , au&oritate judiciaria protinus exclu- 
datur, Aurelius Epifcopus dixit : Servatá formá dif- 
Ciplinz non zftimabitur adpetitus ; fi à veftra chari- 
té modefté conventus recedere detractaverit , cüm 


4l. * Cap- 
fenfi vel 
Carpenfi. 


4l. * Ville 
R hegienfis, 
Al. * Tibi- 
neníem, 


Al, * qua 


fuerit fuo contemptu & contumacia. faciente etiam ^." 


audoritate judiciaria conventus. Honoratus & Utba- 
nus Epifcopi dixerunt : hoc enim * omnibus placet. 
Áb univeríis Epifcopis didum eft : Juftum eft , placet. 


Quod non oporteat ordinationes Eptfcoporum 
diu differre. E 


Ex Concilio Calcedonenfe, Cap.xxv.- 


f. * item. 


Sub Leone 


^ 7 Iq 4B. 4 jT. 


1$2. -  Colediio antiqua | 
UoNrIAM quidam Metropolitanorum quan- 
4l. * rumo- tum * comperimus negligunt commiffos fibi 
te compe. greges , & ordinationes Epifcoporum facere differunt, 
placuit fanc Synodo intra tres menfes ordinatio- 
nes Epifcoporum celebrari, nifi forté neceffitas inex- 
4i. * inevi- cufabihs * praparet * tempus dilationis extendi. 
ubilis— Quód fihoc minime fecerit , correptioni Ecclefiafticz 
gri, — fübJacebit : verumtamen redditus Ecclefie viduatz 
| penes oeconomum ejufdem Ecclefiz integri referven- 


cur. ES 
CAPUT CXXV. 
—. . Quales vel quám dotii debeant ordinars 


Eptfcapi 

ExCanb. — Ex Concilio Carthaginenfi, cap. 1. ^ 

IY. 
| Ur Epifcopus ordinandus eft , antea examine- 
tur : fi natur prudens eft, fi docibilis , fi mori- 
bus temperatus , fi vitd caftus , fi fobrius , fi miferi- 
cots , fi litteratus , fi in lege Domini inftru&us , fi in 
fcripturarum fenfibus cautus , fi in dogmatibus Ec 
c icis exercitatus , & ante omnia fi fidei docu- 
menta verbis fimplicibus adferat , id eft, Patrem & 
Filium & Spiritum fanc&um unum Deum effe confir- 
qox m. Ians, totámque m* Trinitate Deitatem coéffentia- 
sais, — lem & confubftantialem & cozternalem , & coomni- 
potentem przdicans , fi fingulam quamque in Trini- 
tate perfonam plenum Deum , & totas tres perfonas 
" trnum.Deum :ft Incarnationem divinam non in Patre, 
neque in Spiritu fan&o fadam, fed ii Filio tantüm 
credat , ut qui erat in Divinitate Dei Patris filius, ipfe 
fieret in homine hominis matris filius, Deus verus ex 
Patre, homo verus ex matre, carnem ex mattis vif- 
4l. * fimul ceribus habens & animam humanam rationalem fimul 
mue —*inutriufque natura, id eft, homo & Dcus; una per- 
4i. * Crea- fona , unus filius, unus Chriftus , unus Dominus 
aum, — CICaturarum X omnium , que funt, & auctor & Do- 
| minus 


B eR) a 077 o wX Up vC — Nato, "w^ 


Canonum panttentialium. Lib. 111. — 18; 

minus & Creator * cum Patre & Spiritu fan&o om- 4.* eáor. 
nium creaturarum , qui paffus eft * vera carnis paffio- 4L. * vere 
ne, mortuus vera corporis fui morte , refurrexit vera. "^ "**- 
carnis fuz * receptione, & vera anima refümptione , ^'^ rf«- 
inqua veniet judicare vivos & mortuos. Qizrendum ^ 
etiam ab co fi Novi & Veteris Teftamenti , id eft, legis 

& Prophetarum & Apoftolorum unum eumdémque 

credat Auctorem & Dominum : fi diabolus non per 
conditionem fed per arbitrium factus fit malus. Qaz- 
rendum etiam ab eo fi credat hujus quam geftamus & 

non alterius carnis refurrectionem ; fi credat judicium 
futurum , & recepturos fingulos pro his quz in hac 

carne gefferunt vel poenas vel proemia. Si nuptias non 
improbet ; ft fecundum matrimonium non damnet : 

fi carnium perceptionem non culpet ; fi peenitentibus 

reconciliatis communicet.'Si in Baptifmo omnia pec- 

cata , id efttam illud originale contractum , quàm illa 

quz voluntarié admiffa funt , dimittantur : fi extra 

Ecclefiam Catholicam nullus falvetur. 

Cüm in his omnibus examinatus inventus fuerit 

plené inftru&us, tunc * confenfu Clericorum & lai- » cum, 
corum & conventu totius provincie Epifcoporum, 
maximéque Metropolitani vel au&oritate vel prarfen- 

ti2 ordinetur Epi(^o us : fufcepto in nomine Chrifti 
Epifcopatu non fuz dele&ationi necfuis motibus, fed 
his Patrum definitionibus adquiefcens *. In cujus or- , « 
dinatione etiam atas requiratur, qnia fancti Patres quiccac. 
exemplo Salvatoris in przelegendis ncn ie confti- 
tuerunt. Dehinc difponitur qualiter Ecclefiaftica offi- 
cia ordinentur, 


CAPUT CXXVI. 
Qualiter confzcrentur Eptfcopt. 
Ex Concilio quo fupra, cap. rr. Ibidem. 


P 1sco Pus cümordinatur duo Epifcopi ponant 
: [^ ,& teneant Evangeliorum codicem fuper caput 
Tome XI. Áa 


146 Collecijo antiqua —— i 
al. * veti- &c cervicem X ejus , &uno fuper eum fundente bene2 
een di&ionem , reliqui omnes Epifcopi qui adfunt mani- 

bus fuis caput ejus tangant. | 


CAPUT CXXVII. 
De ordinatione mintflrorum Sacerdotum 


quando fiat. 


Ionüc Ex Epiftola Papz Leonis ad Diofcorum, cap. 1. 

epiflola 81. 1 : ] 

ad  Dio[to- UópD ergo à Patribus noftris propenfiore cura 
^ad novimus effe fervatum , à vobis * quoque volu- 


4l. * nobis. mus cuftodiri , ut non paffim diebus omnibus Sacer- 
dotalis vel Levitica ordinatio celebretur, fed poft diem 
Sabbati, ejüfque no&is quz in prima Sabbati lucefcit 
exordia deligantur , in quibus his qui confecrandi 
funt jejunis & à jejunantibus facra benedidtio conferas 
tur; quod ejufdem obfervantiz erit fi mane ipfo Do« 
minico Die continuato Sabbati jejunio celebretur , à 
quo tempore przcedentis noctis initia non recedunt , 
quem ad diem Refurrectionis ficut etiam in Pafcha 
Domini declaratur , pertinere non dubium eft. Nam 

rater auctoritatem confuetudinis, quam ex Apofto- 
lica novimus venire doctrina, etiam facra fcriptura 
manifeftat; quód cüm Apoftoli Paulum & Barnabam 
ex precepto Spiritus fancti ad Evangelium gentibus 
mitterent predicandum , jejunantes & orantes impo- 
fuerunt eis manus ; ut intelligamus quanta & dantium 
& accipientium devotione curandum fit , ne tante be- 
. nedictionis facramentum negligenter videatur imple- 
tum. Et ideo pié & laudabiliter Apoftolicis morem 
gefferis inftitutis , fi hanc ordinandorum Sacerdotum 
formam per Ecclefias , quibus Dominus przeffe te 
voluit, etiam ipfe fervaveris; ut his qui confecrandi 
funt numquam benedictio nifi in die Dominico Re-- 

e upe- furrectionis tribuatur , cui à vefpere Sabbati initium. 

4, * ay. Conftat adícribi , & tantis divinarum difpenfationum 

fais — * minifterüs * confecrata ; quidquid à Domino cft 


N 


Canonum penitentialium. Lib. Il. 1$ 
infignius conftitutum , in hujus diei diguitate fit gef- 
tum , in hac mundus fumpfit exordium ; in hac per 
refurrectionem Chrifti & mors interitum & vita acce-. 
pit principium ; in hac Apoftoli à Domino predicandi 
omnibus gentibus Evangelii tubam fümunt , & ad * al.* impe- 
inferendum univerfo mundo facramentum regenera- "19 
tionis accipiunt; in hac ficut beatus Johannes Evan- 
gelifta teftatur cüm congregatis in unum difcipulis 
claufis januis ad eos Dominus introiffet, infüfflavit & 
dixit : zfecipite Spiritum T gesiam , quorum remiferitis Yohan. 1o. 
peccata , remittuntar eis: Qr quorum detinueritis detenta 
fsnt. In hac denique promiffus à Domino Apoftolis : 
Spiritus fan&us advenit ; ut czlefti quadam regula 
infinuatum & traditum noverimus in illa die cele- 
branda nobis effe myfteria Sacerdotalium benedi&io- 
num , inqua conlata funtomnia dona gratiarum. 


CAPUT CXXVIII. 


Ex Concilio Carthaginenfi, cap. xir. ( Ex Carth, 
lY. 


T Epifcopus non long? ab Ecclefia hofpiciolum 
^Jhabeat. .—— | | 


CAPUT CXXIX. 
"Ur E, pifcopus eo pauperes £9 infirmos tueatur. 


Ex Concilio Aurelianenfi, cap. xi: *. Aure. r. 
zx DEA In edit *. 
P 1scopus pauperibus velinfirmis, qui debili- ** 
EZ faciente non poffunt fuis manibus laborare, 
vi&um & veftimentum inquantum poffbilitas habue- 
rit largiatur. | 


CAPUT CXXX. 
'Ur Eprfcopus fabpellectilem €9. menfam vilem 


babeat. 


j | | | Ex Carib. 
Ex Concilio Carthaginenfe T XVe s. P. 


a 1j 


254  . Colletiio anttqua 
Prsco?us vilem fuübpelle&ilem & menfam ac 
victum pauperem habeat , & dignitatis fuz au&o- 
ritatem fidei & vitz meritis quarat. 


CAPUT CXXXI. 
| Ex Concilio quo fupra , cap. xvt. 
U: Epifcopus libros gentilium non legat , hare- 
X 7 ticorum autem pro neceffitate temporis. —— 
CAPUT CXXXIL  — 


Cap xvin Ex Concilio quo fupra, cap. xix. 


t [7 Epifcopus gubernationem viduarum & pu- 


X. ) pillorum, acperegrinorum non per femetipfum, 
fed per Archipresbyterum , aut per Archidiaconum 
Al. * agat. regat x. 


"CAPUT CXXXIII. 


Cap. xviii. | 
| Ex Concilio quo fupra, cap. xvit. — — 
T Epifcopus tuitionem teftamentorum non fuf- 
cipiat. | 
CAPUT CXXXIV. 

Cap. notat, Ex Concilio quo fupra , Cap. xix, 
quibu[dam ERE | 
eranijofiti. T Epifcopus nec provocatus pro rebus tranfi- 


toriis litiget. 
CAPUT CXXXV. 


Vt Epifcopus antequam. ordinetur. Canones 
agnofcat. 
Ex Cartb. Ex Concilio fupra fcripto. 
3. cap. 3. (^ : 
id I EM placuit ordinandis Epifcopis vel Clericis 
priüs ab ordinatoribus fuis decreta Conciliorum 


cap. 18. 


Canonum panitentialium. Lib. 1I. 14g 

exribus eorum inculcentur , ne fe aliquid contra fta- 
tuta Concilii feciffe poeniteant *. 00 4l. * affc- 
rant. 


CAPUT CXXXVI. | 
"Ut Epifcopus die. Dominico ab Ecclefia dee[fe 
non debet. m 


Ex Concilio Aurelianenfi, cap. xxv *. Murel, x, 
Al * in edit. 


] E tscopus fuir infirmitate non fuerit impedi- xxt. 
tus , Ecclefiz cui proximus fuerit die Doininico 


deeffe non debet. 
CAPUT CXXXVIL 
Vt Epi(oyus nullam curam rei | familiaris ad 
wo ferevocans tantum orationi €9 doctrine 
«vacet. 


Ex Concil. 


E Concilio quo fupra, cap. xx. 
Coartbag. 4. 


Pi1scorus nullam rei familiaris caram ad fe 
revocet , fed ut le&ioni & orationi & verbi Dei 
pradicationi tanrummodo vacet. 


CAPUT CXXXVIII. 
Ex Concilio Carthaginenfi, cap. xxxtv. E Cani 


| | T Epifcopus quolibet] loco fedens ftare Presby-- 
terum non patiatur. 


CAPUT CXXXIX. 


De confenfg * Presbyteri cum Fpfiepo Tw CoB&- 
in Ecclefía. ! 


Ex Concilio quo fupra , cap. xxxv. Ibidem. 


Aa iij 


Anno 3474 
Sub Inlio 1. 
AL. ^ Ícrviat 
quam de- 
votion:! ; 1t3 
ut fi voluc- 
rit in alien. 
Al. ^ & con. 
tingat ut 
Epiicopus 
civitatis ip- 
fius non 
tam inítru- 
" &us fit nec 
tam doctus; 
js vero. 
Al. * defor- 
mct. 
Al. d & diu- 
tius rcfidc- 
1e. 
Al. * in ca 
qua com-. 
moratur ci- 
vitate, 
Al.. f tanto 
magis ncc 
licet nec dc- 
cet ut Epií- 
copus fi 
nullam tam 
ravem ha- 
t neceffi- 
tatem, c 
tam diffici- 
lem ratio- 
nem tam- 
diu dcfic ab 
Ecclefia ne 
populum | 
contriftct, 


Collectio anttqua 


T Epifcopus in Ecclefia in confenfu Presbyte- 
rorum fublimior fedeat , intra domum veró 
collegam fe Presbyterorum effe cognofcat. 


CAPUT CXEXL3 
 Quamdia Epifcopus in aliena ctuttate 
Yeoorettuv. 


140o 


Ex Concilio Sardicenfi, cap. xiv. | 


| : ! 

K XS1u5s Epifcopus dixit : Et hoc quoque ftatuere 
debetis , ut Epifcopus ex alia civitate cüm ve» 

nerit ad aliam civitatem , vel ex provincia fua ad aliam 

provinciam , & ambitioni magis quàm * devotioni fer- 


viens voluerit in aliena civitate multo tempore refi- . 


dere : forté* enim evenit Epifcopum loci non effe cani 
inftrudum neque tam doctum ; is veró qui advenit 
incipiat contemnere eum & frequenter facere fermo- 
nem ut dehoneftet & infirmet * illius perfonam, ita 
utex hac occafione non dubitet relinquere adfignatam 
fibi Ecclefiam , & tranfeat ad alienam. Definité ergo 
tempus quia & non recipi Epifcopum inhumanum eft, 
& fi * diutius refidet pernitiofum cft. Hoc ergo ne fiat 
providendum eft. Memini autem fuperiori Concilio 
Fratres noftros conftituiffe, ut fi quis laicus in eam * in 
quam commoratur civitatem tres Dominicos dies, 
id eft per tres feptimanas non celebraffet conventum, 
communione privaretur. Si hzc circa laicos confti- 
tuta fuit, multo * magis Epífcopus non licet nec de- 


cet , fi nulla fit tam gravis neceffitas quz detineat , ut 


amplius à fupra fcripto tempore abfens fit ab Ecclefia 
fua. Univerft Epifcopi dixerunt placere fibi. 


CAPUT .CXLI. 


Non liceat Epifcopoà fua Eccleffa plus. tribus 
— brbdomadibus abe[je. 


é 


NYXC zz 


NX) gaTRoc7WO- 08 WS Deo t Not 


Canonum pornitentialium. Lib. HIT. — ror 
i .. Ex eodem Coricilio cap. xv. B 


$& Epifcopus dixit : Quia nihil pretermitti 

oportet ; funt quidam fratres & Coepi(copi no- 

ftri , non in ea civitate poffident * in qua videntur 4- * rcf- 
Epifcopi effe conftituti, vel certé parvam " rem illic 2j, xis 
habeant ; alibi autem idonea predia habere cognof- cm rem* 
cuntur , vel affe&ionem proximorum quibus indul. ?^» alibi 
geant, hadenus permitti eis oportet ut accedant ad. — 
poleffiones fuas & difponant vel ordinent fructum 

laboris fui, ut poft tres dies Dominicos , id eft , poft 

tres hebdomadas fi morari neceffe eft in fuis potiüs 

fundis morentur : aut fi eft proxima civitas in qua eft 
Presbyter, ne fine Ecclefia videantur facere diem 
Dominicum , illuc accedant ; ut neque res ejus do- 

meficz per abfentiam ejus detrimentum fuftineant , 

& non frequenter veniendo ad aliam civitatem, in. — 
qua Epifcopus moratur * , füfpicionem Jactantize & 4L. * ca. 
ambitionis evadat *. Univerfi dixerunt placere fibi, —^^*:»ev- 


CAPUT CXLII. 
De latcis non temere faciendis. Epifcopis. 


Ex eodem Concilio, cap. x11. | 
al. * tractc- 


O ru s Epifcopus dixit : Et hoc neceffarium arbi- ur. 


ds : & ! N - Al. * admi- 
tror ut diligentiffimé tractetis ", fi forte aut di- ^5 irione 


ves aut fcholafticus de foro aut ex miniftratore * Epif- d admi- 
l T : ^ atore. 
copus fuerit poftulatus , ut non priüs ordinetur nifi 77555. 


anté & Le&oris munere & officium * Diaconii aut Pres- aiaconi. & 
byterii fuerit perfunctus ; & ita per fingulos gradus fi Preibyreri. 


* - 
dignus fuerit afcendat ad culmen Epifcopatus. Poreft viii » 
enim per has promotiones., quz habebunt * utique 4^5 qu 
prolixum tempus , probari qua fide fit ; qua * mo- i. 
deftia, qua gravitate & verecundia ; & fi dignus fue- 4l. * Nam 
rit probatus , divino Sacerdotio inluftretur : quia * 757 
conveniens non eft, nec ratio nec difciplina patitur, ncc rario, 


k . . . tÀ pr. liv 
ut temere & leviter ordinetur aut Epifcopus . aut "eps 


pátiter. 


1902 . . Colletito antiqua (0. 
Presbyter, aut Diaconus , qui neophitus eft : ma- 
1. Tín. 3. ximé cüm & magifter gentium beatus Apoftolus ne 
- hoc fieret denuntiaffe & prohibuiffe videatur : fed hi 
quorum eer longum tempus examinata fit vita , & 
merita fuerint comprobata. Univerfi dixerunt pla- 


cere fibi hac, | 
CAPUT CXLIII. 
Quando €9 in quibus caufis. Epifcopi ad 
comitatum ire debeant. — — 


Ex eodem Concilio, cap. vii. 


4l. * Im- C): ru s Epifcopus dixit : Importunitates * & ni- 

PUE mia frequentia & injufte petitiones fecerunt nos 

nimia v nontantam habere velgratiam velfiduciam , dum qui- 

importi" dam non ceffant ad comitatum ire Epifcopi & maxime 

mia fie- Afri, quificut cognovimus fandiffimi fratres & Coe- 

quentia & pifcopi noftri Grati falutaria confilia fpernunt atque 

ird '5. contemnunt , & non folüm ad comitatum multas & 

ducia, dum diverfas Ecclefie non profuturas perferant caufas , ut 

qué — feri folet aut oportet, ut aut pauperibus, aut viduis 

aut pupillis fubveniatur , fed & dignitates fzculares 

4l. * qua- & adminiftrationes quibufdam * poftulant. Hac ita- 

gun: ue pravitas olim non folüm murmurationes fed & 

ad Rag (Ícandala excitat ; honeftum eft autem ut Epifcopi * 

i i». interceffionem fuam his prítent , qui aliqua iniqua 

| vi opprimuntum , aut fi vidua affligatur , aut pupillus 

expolietur , fitamen iftaomnia juftam habeant caufam 

aut petitionem. Si vobis ergo , fratres chariffimi, pla- 

cet decernite , ne Epifcopi ad comitatum accedant, 

nifi forté hi qui religioffimi Imperatoris litteris vel 

invitati vel vocati fuerint. Sed quoniam fzpé contin- 

it ut ad mifericordiam Ecclefie. confugiant qui in- 

4'.*inexi- Juriam. patiuntur, aut qui peccantes in exilio * vel 

liem * infulis damnantur, aut certe * quamcumque fenten- 
niujas. e JE " . : 

4L * qui. tiam fufcipiunt, ideo fubveniendum eft his , & fine 

camqu. dubitatione eis petenda per Ecclefiam indulgentia. 


Hoc 


5 XA SOML TAS 2s- 


Canonum paenitentialium. Lib. 111. , 03 


Hoc* ergo fi vobis placet. Univerfi dixerunt , placet 4/.*f vero- 
&conlimatur. hoc vobis 


e P 
CAPUT CXLIV. 
De Diaconibus ad comitatum dirigentibut. 
Ex eodem Concilio, cap. 1X. 


C) rus Epifcopus dixit : Hzc quoque providentia 
veftra tractare deber , qui * decreviftis ne Epif- di d 
coporum improbitas notetur , ut X ad comitatum per- 2/, * adco. 
gant : quicumque ergo, quales fuperiàs memorayi- miraern 
mus, preces habuerint vel acceperint, per.Diaconum F9" 
fuum mittant , quia perfona miniftri invidiofa non 
erit, iren impetraverit celeriüs poterit referre. Et 
hoc confequens effe videtur , ut * de qualibet provin- 4. UE 
cia Epifcopi ad eum fratrem & OA woe noftrum qu pue | 
cem mittant , qui in Metropoli confiftit , ut ije & preccs ha- 
laconum ejus & fupplicationes deftinet , tribuens ANM 
commendatitias litteras pari ratione ad fratres & & cCocpif- 
Cocpifcopos noftros , qui illo tempore his regionibus 9"T?* ne 
& urbibus morantur , inquibus felix beatus Auguftus xin er 
rempublicam dbernat. Si veró habet Epifcopus ami- "te; id 
cosin palàtio , qui cupit aliquid quod tamen honeftum ndi 
eft impetrare, non prohibeatur per Diaconum fuum confittunc , 


rogare ac fignificare his , quos fcit benigna * inter- eed 
ceífione fibi abfenti poffe praftare. Macon 
. deftinent 
" | CAPUT CXLV. Ae ^ 
1 ; ers . el] titias epi- 
Quod ad comitatum pro pupillis € viduis , Ac tous pui 
J . , 3 ratione &c. 
necefsitalem patientibus fst eundum. al. * beni 
gnam intcre 
Ex eoderf Concilio, cap. x. | ccfftonem. 


U: veró Romam venerint , ficut dictum eft, 
fanctiffimo fratri & Coepifcopo noftro Romane 
Ecclefiz preces quas habent tradant, ut & ipfe prius 
examinet fi honefte & jufte funt, & praftet dibgen- 
Tome XI. bb 


* Hic inci- 
pit cap. x. 
fuperior 
autem ad 
IX. perti- 
nent in edi- 
$1:. 

4l. * pere- 
grinationes 
jncommo- 
das. 


Sub Leone 
I. 47. 4f1, 


Al. * (unt. 


Al. * adiu- 
mentcs. 


49 * im-* 
milíccre. 


Al. * dcfen- 
fione, 


al. * ponis. 


204 Collectio antiqua. ! 
tiam atque follicitidinem ut ad comitatum perferan- 
tur. Univerfi dixerunt placere fibi, & honeftum effe 
confilium. lippius * Epifcopus dixit : Si po pu- 
pillos & viduas , vel laborantes , qui caufas non ini- 
quas habent , fufceperint peregrinationis * 1ncommo- 
da , habebunt aliquid juftz rationis : nunc veró cüm 
ea poftulent precipue qua fine invidia omnium & fine 
reprehenfione effe non poffunt,'non neceffe eft eos 
ire ad comitatum. 


: CAPUT CXLVI. 
Q uod non p Epifcopos , Clericos €9 
Monachos pradia altena conducere. —— 


Ex Concilio Calcedonenfi, cap. 111. 


ERvENrT ad fanctam Synodum , quód qui- 
*dam qui in clero videntur * allecti, propter lucra 
turpia conductores alienarnm poffeffionum fiant , & 
fecularia negotia fub cura fua fufcipiant ; Dei quidem 
minifterium parui pendentes , fzcularium veró dif- 
currentes domos , & propter avaritiam patrimonio- 
rum follicitudinem fümentes *. Decr&it itaque fan- 
Cum hoc magnümque Concilium, nullum deinceps, 
non Epifcopum , non Clericum , non Monachum aut 
poffeffiones conducere , aut. negotiis fecularibus fe 
mifceri * , preter pupillorum ( ft forté leges impo- 
nant ) inexcufabilem curam, aut civitatis Epifcgpus 
Ecclefiafticarum rerum follicitudinem habere przci- 
piat , aut orphanorum & viduarum , earümque quz 
fine ulla provifione * funt perfonarupm , que maximé 
Ecclefiaftico indigent adjutorio & propter timorem 
Domini caufa depofcat. Si quie autem tranfgredi de 
cetero hac ftatuta tentaverit, i" eft hujufmodi Ec- 


clefiafticis increpationibus * fubjacebit, 


p Ud 


tí: x.t P8 cw C£ 


Canonum panitentialium.: Eib. HI. : 19g 
CAPUT CXLVII, 

De bonore Monachis competente , €9 ut nullus 
eorum tentet Ecclefraflica aut facularia 1n- 
quietare negotta s. mec altenum ferum pr&- 
ter confGtentiam domini ejus f'ufcipere. 


Ex eodem Concilio , cap. 1v. 


UU veré & fincere fingularem X fe&antur vitam, 
competenter honorentur : «quoniam veró qui- 
dam utentes habitum * monachi Ecclefiaftica negotia 


civiliaque conturbant , circumeuntes indifferenter 1 


urbes ,. nec non & Monafteria fibi inftituere tentantes : 
placuit nullum quidem ufquam adificare aut confti- 
tuere Monafterium vel Oratorii * domum prater con- 
fcientiam * civitatis: Epifcopi : Monachos veró per 
unamquamque civitatem aut regionem fubjectos effe 
Epifcopo , & quietem diligere, & intentos effe tan- 
tummodoó jejunio & orationi in locis in quibus renun- 
tiaverugt feculo permanentes : nec Eccleftafticis veró: 
nec fecularibus negotiis communicent, vcl in aliquo 


- fint molefti propria monafteria deferentes , nifi forte 


his przcipiatur * propter opus: neceffarium ab Epif: 
copo civitatis, Nullum veró recipere in monafteriis: 
fervum ut fit Monachus cum eis obtentu monachr 
prater fui domini confcientiam *. Tranfgredientem 


. *eró. hanc definitionem noftram excommunicatum 


cffe decernimus , ne nomen Dei blafphemetur. Vc- 


rumtamen Epifcopum convenit civitatis competen-- 


tem monafteriorum providentiam agere *. 


CAPUT CXLVIIL 
Depacificis. peregrinorum , id eff commenda 
hia litteris. 


" Bb ij 


Al, * foli- 
4l. * habitu 


Monacha- 
1 


Al. * ora-- 
tionis. 

Al. * voluns 
tatem. . 


Al. * volu-- 
tatem. 


Al.* gereres-. 


196 | Collectio antiqua 


Sub Iulio , Ex Concilio Antiocheno, cap. viri. 

: um RESBYTERI autem qui funt in agris Canoni- 
pz epiftolas dare non poffunt , ad folos tantüm 

vicinos Epifcopos litteras deftinabunt.  Corepifcopi 

autem qui funt inreprehenfibiles dare poffunt pacifi- 

cas , id eft generales epiftolas. 


CAPUT CXLIX. 
De Metropolitants frngularum provinciarum. 
Ex Concifto Antiocheno, cap. 1x. 


E & fingulas regiones Epifcopos convenit noffe 
ID eerorlitana s Epifcopum follicitudinem to- 
tius provincie gerere : propter quod ad Metropolim 
omnes undique qui negotia videntur habere concur- | 
rant : unde placuiteum & honore przcellere, & nihil 
ampliüs przter eum ceteros Epifcopos agere fecun- 
düm antiquam à Patribus noftris regulam conftitu- 
tam , nifi eatantüm quz ad fuam Dicecefim pertinent, 
poffeffionéfque fubjecas. Unufquifque enim Epif- 
copus habeat fua parrochia poteftatem , ut regat juxta 
reverentiam fingulis competentem , & providentiam - 
gerat omnis poffcffionis qua fub ejus eft poteftate ; ita- 
ut Presbyteros & Diaconos ordinet, & fingula fuo ju- 
dicio comprehendat. Ampliüs autem nihil agere ten- 
tct prater Ántiftitem Mctropolitanum , nec Metro- 
politanus fine ceterorum gerat confilio Sacerdotum... 


CAPUT CL. 
De vacantibus. Epifcopis. 
Ex eodem Concilio, cap. xvi. 


GS quis Epifcopus vacans in Ecclefiam vacantem 
profiliat , fedémque pervadat abfque integro per- 
fcctóque confilio ; hic 'abjiciatur ncceffe eft ; etfi 


F4 


EF 


[M Ed 


Canonum penitentialium. Lib. III. ioz | 
cunáus populus, quem diripuit, eum habere dele- 
gerit. Perfeum veró Concilium illud eft ubi inter 
fuerit Metropolicanus A ntiftes cum* fubfraganeis fuis. ,,,, T 


$n editis 


CADUT CLL | na Ho 
"Ut Metropolttamis faa jura ferventur. | 


Ex Decreto Papz Leonis, cap. xxx11. in Epift. ad Anaftafium *. n d 
eonis 1 ^ 


GiTuR fecundüm fan&dorum Patrum Canones "^ r4... 
Soiritu Dei conditos & torius mundi reverentia nic Epitc, 

confecratos , — fingularum provincia- *^*- *- 

rum Epifcopos , quibus ex delegatione noftra frater- 

nitatis cuz cura pratenditur, jus traditz fibi antiqui- 

tus dignitaris intemeratum habere decernimus , ita 

'ut à regulis praftitutis nulla aut negligentia aut pra- 

fumptione difcedant. | | 


CAPUT CLII. 


Leotedoro Epifcopo Forojultanenfi (alutem. Ejufders 
| Leonis ini- 
OrrrersupgzNiSs quidem tuz ifte ordo. effe i» «t- 
debuerat , ut cum Metropolitano tuo primitus de 5,41. 
eo quod quarendum effe videbatur , conferres , ac fi rum Epitc. 
id quod ignorabat dile&io tua, etiam ipfe nefciffec , Feria 
inftrui vos pariter pofcerctis, quia in caufis qua ad 5a 4;:. 
generalem obfervantiam pertinent , nihil fine Primati- etr 


bus oportet inquiri. 
CAPUT CLIII. 


e e e «€ : 
De Prefidibus , vel ceteris vem publicam agere 
volentibus , ne fine litteris Eptfcopi fui 
communicent y €9. cum «contra difciplinam 
egerint , excommuntcentur, 
Ex Concilio Arelatenfi, cap. vir. Ex Arcs. 


1. 


Bb iij 


rof - Collecfto antiqua 
E Prafidibus. qui fideles. ad prafidatum profi-, 
liunt ita placuit , ut cüm promoti fuerint litteras. 
accipiant. Ecclefiafticas communicatorias ; ita tamen; 
ut in quibufcumque locis gefferint , ab Epifcopo ejuf- 
dem loci cura de illis agatur, ut cüm: coeperint contra: 
salit; 4,0, difciplinam publicam * agere, tum demum à commu- 
^ nione excludantur : fimiliter & de his fiat qui rempu-- 
blicam agere volunt. . : | 


CAPUT CLIV.. 


. Ut. Clerict -vel lati. in aliena. Ecclefia mon. 
communicem fme litteris Epifcopi fur. 


Ex Carth Ex Concilio Carthaginenfi , cap. vir. 


I. : ,, e. . e 

Sub Iulios. f " Ast A Nus Velenenfis Epifcopus dixit : Statuat * 
gratuitas veftra , ut unufquifque Clericus vel lai-.- 

cus non communicet inalia * plebe fine litteris Epif-- 


* ul.* alicna. indo 
copi fui. 


CAPUT. CLV. 

2L * eif Quod oporteat egenis epiffolas *, tribut , bos 
u ue[ftores autem commendatitita littera. 
adprobart. 


| Ex Concilio Calcedonenfi ,. cap; xr. 
C NES pauperes & indigentes Ecclefiaftico au-. 


Sub Leone. 
i 


xilio cüm proficifcuntur fub probatione epifto-. 

liis, vel Ecclefiafticis pacificis tantummodó commen- 

al. "db. dare * decrevimus, & non commendatitiis litteris: 
"nre 2//^ propter quod commendatitias litteras honoratiori- 


qu retis bus * tantummodó praftari perfonis conveniat, 


commearc. 


Al. * iisío- CAPUT CLVI. 


lis períonis 
dpa — De Clericis qui fime epiffolis (ui Pontifiss. 
piaftari. : pr ofíc ifcuntur.. E 


Canonum panitentialium. Lib. 111. 1g 


- "Ex Concilio Agathen(i, cap. rir. ur od 
E " " 't£Ap. LII. 
RrsBpY TER *, aut Diaconus, vel Clericus fiue ir EN 


Antiftitis fui epiftolis ambulans communionem by*ro. au: 
diacono vel 


ei nullus impendat. | | . elerico & c. 
. | ambulant . 
| communio- 
C A P U T C L V LI. nem nullus 
impendat. 


Ut fne epiftola Epifcopi fai non liceat Clericum 
vel Monachum profictfcis €$ de Monachis 
| «vtl Abbatibus. 


* Ex eodem Concilio, cap. xxxvirr 


Lrm1cIs fine commendatitíis epiftolis Epif- 
copi fui licentia non pateat evagandi : in Mona- 
Chis.quoque prafentis * fententiz forma fervetur. 4; « pa 
Qd fi verborum. increpatione non emendaverint , feutentiz. 
etam verberibus ftatuimus cóerceri. Servandum 
quoque de Monachis ne eis ad folitarias cellulas li- 
ceat à congregatione difcedere, ni(i forté probatis poft 
emeritos labores, aut propter infirmitatis necefhita- 
tem afperior Abbatibus regula remittatur :.quod ita 
demum fiet , ut intra eadem monafterii fepta manen- - 
testamen fub Abbatis poteftate feparatas bibere cel- 
lulas permittantur. Abbatibus quoque fingulis diver- 
fas cellulas aut plurima * monafteria habere non li- 4/.* plura. 
ceat , nifi tantüm propter incurfum hofpiralitatis * c RE 
intra muros receptacula conlocare. 


CAPUT CLVIII.* | 
Incipit Epiffola Formata "Attici Eprícopi 
Conflantinopolttant. 
R mca elementa litterarum , numeros etiam 


exprimere nullus, qui vel tenuiter graci fermo- 
nis notitiam habet,.ignorat. Ne igitur in faciendis 


200 '" . Ceolledito antiqua 
epiftolis Canonicis , quas. mos latinus Formatas ap- 
pellat , aliqua fraus falfitatis temere przfumeretur, 
hoc à Patribus trecentis decem & oo Nice congre- 
gatis faluberrimé inventum eft & conftitutum ; ut For 
matz epiftola hanc calculationis feu fupputationis ha- 
beant rationem,id eft;ut adfumantur in fupputationem 
prima graca elementa Patris & Filii & Spiritus fancti, 
In*edt.. hoc eft ITY A. IIa p, j. Pater.* Yos; ]. Filius; Aya» venu, 
ba int iu Spiritus fands: que elementa .xxx. octogenarium 
litres — & cccc. quadringentefimum * &,j , primum fignifi- 
71V, €. cant numeros, Petri quoque Apoftoli prima littera 


d cu j. * qui numerum octoginta fignificat. Ejus quoque 
drazefi- ui fcripfit. epiftolam , prima littera ; cui fcribitur, 
mum, ecunda ; accipientis , tertia littera ; civitatis quo- 


que , de qua fcribitur , quarta; & indi&ionis ( quz- 
cumque eft ) temporis idem qui fuerit numerus adíu- 
matur. *Átque ita his omnibus gracis litteris , qua , 
ut diximus , numeros exprimunt in unum du&is, 
unam , quecumque collecta fuerit , fummam epiftola 


teneat : Hanc qui fufcipit omni cum cautela requirat - 


expreffé : addat praterea. feparatim in epiftola etiam 
nonagenarium & nonum numerum, qui fecundüm 
greca elementa fignificat AMHN. 


EXYPLICIFNT CAÁANONMNIZS. 


Deo Gratias, dmen. 


- um 7. 73 


20r 
papa per o EN 
STATVTA SFNODALIA- 


NICOLAI GELANT, ET GUILLELMI 
. Majoris Epifcoporum Andegavenfium. 


Iw ILLERMUS perniffione divina Ande- p.c... 
«( X34 gavenfis Epifcopus univerfis & fingulis Ab- Guilelmi 
444 batibus, Piedbun Juchiditeont. Archi- dax. 
|». presbyteris & Decanis , & Ecclefiarüm Rec- ' 
toribus , & quibufcumque aliis noftris fübditis falu- - 

tem, Juris remedia tot & tantis exquifita. vigiliis , & 

p ora Prafidentium falubriter promulgata ad tute 

m bonorum & malorum infolertias cohibendas , 

non decet verbis fed rebus imponi ,. nec convenit af- 

fectata oblivione delere, fed tenaci memoriz com- 

mendare : fané recolende memoriz Praedeceffor no- 

fter dum Ándegavenfem laudabiliter rexit Ecclefiam , 

circa Dominici gregis cuftodiam follicitis vigiliis ex- 
citatus , & animarum faluti jugi meditatione inten- 

dens , & nos poftmodüm ipfo feliciter migrante ad 
Chriftum, ad curam ipfius gregis, licet immeriti, Divi. 

na miferatione vocati , à noftris Synodis plura ftatuta — , 
Synodalia fuper diverfis ftatutorum articulis edidimus 
fucceffivé prout negotiorum & temporum: qualitas 
exigebat. Quorum flatutorum plures invenimus plu- 

ribus modis tranfgreffores , ad fui excufationem dum 
corrigebantur , ignorantiam fuper hec prztendentes, 

licét quoad illos, qui ad noftram Synodum venire 
tenentur , fupina & craffa ignorantia dici deberet. Ea- 
propter ne quis fuper hac ulteriüs pretextu ignoran- 

tiz fe valeat excufare , necdeinceps quz fint inftituta 
Synodalia valeat in pofterum dubitari , omnia & fin- 
gula ftatuta Synodalia predica tam à predicto Pra» 
deceffore quàm à nobis edita fecimus recenferi; & 
quibufdam ftatutorum ipforum tamquam temporali-- 

Tome X I, | Cc | 


202 Statuta Synodalia 


bus vel fuperfluis pro przfentis temporis qualitate 


Synodus I. 
Nicolai 
Gclant. 


Capt 1. 


Cap. x. 


Cap. 5. 


refecatis omnino , & aliis mitigatis , circa poenas 
appofitas in eifdem in uno quaterno fecimus regiftrari ; 
ftatuentes ut de cetero ftatuta ipfa in quaterno hujuf- 
modi regiítrata, ab omnibus & fingulis fubditis no- 
ftris, prouttangunt, illibata ferventur. Pracipientes 
etiam univerfis & fingulis Abbatibus , Archidiaconis, 
Archipresbyteris , & Decanis Ecclefiarum Curatis in 
virtute obedientiz , quá nobis tenentur adftri&ti, quód 
ipfi & eorum quilibet infra primi'anni Synodum fandi 
Lucz fcribi faciant in quaterno ftatuta eadem , quo- 
rum exemplar poni penes Johannem Benchies vel 
alium Stationarium faciemus, & eadem in quaterno 
ad didam Synodum apportantes quibus dicorum 
Curatorum fuo Archipresbytero vel Decano p 
tent , qui nobis referant illos qui in premiffis fuerunt 
negligentes, fcituri quàd illos qui in prazmiffis defc- 
cerint, graviter puniemus, 


NZICOLAVS GELANT IN SYNODO 
fantli Lsce, 


«nno Domini M. CCL.XI. 


QT^Turnus quódinfingulis Ecclefiis liber , qui 

dicitur Ordinarius , habeatur quo Sacerdotes reí- 
piciant fingulis diebus ante Vefperarum inceptionem, 
ut ipfas Vefperas , Matutinas, & officium diei fequen- 
tis faciant & exfequantur juxta Ordinarii inftrudio- 


ncm. 


Prohibemus ne quisSacerdos pro quacumque Ec- 
clefie fuz neceffitate obliget Miffale Ecclefiz, vel 
calicem , vel parrochianis obligare volentibus con- 
fentire przfumat. Si contra hoc ftatutum facit; Extra, 
Contra De pignoribus c. r. Si quis veró contra hoc fe- 
cerit, fciat quód ipfum ad redimendum & liberan- 
dum de fuo proprio compellemus. 

Abbates & Priores Conventuales Monachos fuos 
vagos & profugos ftudeant revocare, & ipfos reci- 


Nu 4 m MP 


FOLE 


INtcolai Epifz Madegacenfís. — 255. 
piant , faluá ordinis difcipliná : quos veró monitos 
redire nolentes inveniunt , ekcommunicent , & id: 
nobis fignificent , ut eos excommunicatos denunciari 
faciamus , & procedamus contra ipfos prout^ de jure 


fucrit procedendum. 


Statutum provincialis Concilii innovantes prohi- C«r. 4. 


bemus fub. poena. fufpenfonis , ne quis Abbas vel 
Prior Conventualis aliquem. Monachum juniorem 
ododecim annis mittac caufa morandi ad locum vel 
Prioratum non Conventtalem , fed in Clauftro Mo- 
aafterii, vcl faltem Prioratus Conventualis moretur ,. 
ut & ibidem à fenioribus fuis inftruatur in offido & 
fervitio Ecclefiz & regulacibus difciplinis, 


Item fant quidam religioft, ut intelleximus, Ab- c4. ; 


bates & alii, qui jurifdictionem Ecclefiafticam impe- 
diunt hominibus fais, prohibentes ne €oram Ec- 
clefiafticis judicibus litigent de iis quz ad forum Ec- 
cleítafticum fpectant , & quod gravius eft, jurifdi&io- 
nem Ecclefiafticam fibi ufarpant , de his quz ad fo- 
rum Ecclefiz pertinent inter homines fuos cognof- 
eere & judicare prefnmentes :quos monemus in gene- 
tah ne talia vel fimilia de cetero attentace prefumant ,. 
Ícientes quód fi poft monitionem iftam hec facere pre-. 
fumpferint excommunicati erunt ipfo fado à Canone 
in Concilio Lateranenfi edito ; & nihileminus contra 
ipfos procedemus prout de jure fuerit procedendum. 
Przterea cüm avaritiz ftimulis ftt incerdi&o refif- 
tendum , prohibemus ne Praelati qui deportus reci- 
piuut in Ecclefüs vel Capellis uvas immaturas, vel 
fegetes difcerpere vel colligere przfumant ;. quod fà: 
quis praríumpferit ,. prefumptorem ad' reddendum. 
quod collegerít duplicatum illi , in cujus przjudicium: 
hoc fccexit , ecefenti fatuto condemnamus.. 


Cc ij 


Cap. . 6: . 


"Nicolai 


Caput. r. 


Cap. 2. 


Cap. 3. 


Cap. 4. 


Cap. 5. 


Cap. 6. 


Cep. 7. 


204  Miatuta Synodalia B | 
IDEM IN SYNODO PENTECOSTES. 
, 44nno. Domini M. CC. LA 1L. 


RonrseMus ne Archidiaconi, Árchipresby- 
teri & Decani àlienationibus rerum Ecclefiafti- 
carum confentiant, nec fuper alienationibus litteras 
concedant. | BEEN 
'Statuimus ne Monachi extra villas in quibus moran- 
tur exeant ad exequias mortuorum , ne eo pretextu 
occafionem habeant evagandi, vel illicita commit- 
tendi, —— | E 
Inhibemus Abbatibus ne Monachis fuis vineas, 
terras feu poffeffiones concedant , vel habere permit- 
tant , nifiad pertinentes ad adminiftrationem , ne eo 
pretextu óccafionem habeant proprium retinendi. 


 Ttem ne folitarii in Prioratibus commorentur : quód 


fi contra fecerint , Clericis fzcularibus juxta manda- 
tum Apoftolicum affignabimus Prioratus eorum , fu- 
per quo mandatum recepimus, | 

Item przcipimus quód finguli Capellani diligenter 
videant , quód fialiqui eorumparrochiani ad nosfue- 


Li 


rint pro aliquibus cafibus remittendi , ad loca in qui- 


bus vifitabimus mittant ad nos eofdem, ut inde ex- 
penfis & laboribus releventur. | | 
Przcipimus ut finguli Capelani omnia teftamenta 
teftatorum & executorum nomina , fummam X.li- 
brarum excedentia intra menfem à tempore obitus 
teftatoris nobis denuntient , vel Officiali noftro "An- 
degavenfi. x 07 | 

' Item Sacerdotes & alii Ecclefiarum Redores circa 
divinumofficium , & maxime horarum.canonicarum , 
ad quas tenentur ex débito , diligentes exiftant ; & ut 
mundana occupationes declinentur , mane furgentes 


pulfato primo figno matutinas & alias horas cano-- 


nicas continué dicant in Ecclefia, nifi ex caufa pro- 


babili ad Ecclefiam accedere impediantur. 


Prohibemus neea die qua benedictio nuptialis cele- 


vt 


sc e — Ow — SC LA um. 


Nicolai. Epif. Andegaenfis. — 20g 
bratur mulieres admittantur ad. purificationem ciim 
prepofteratio videatur. E 

Przcipimus ne qui Sacerdotes .confentiant , fed c, 5. 
public in Ecclefiis fuis prohibeant contrahere fer 
de pre[enti , donec veniant ad benedictionem nuptia- 
lem. " | 
Item inhibemus fub poena fufpenfionis, ne quis ca. ,. 
Sacerdos filium fuum habeat fibi in Eccfefia miniftran- 
tem , vel fecum in domo propria commerantem , cüm 
teftis evidens incontinentie fuz exiítat.- | 
— infuper fciant Sacerdotes & alii Ecclefiarum R ecto-. c,,, 1, 
16s, quód mulieres quas baptizant , vel quz ipforum ] 
garrochianz exiftunt , funt ipforum filiz fpirituales,.& 
ideó à talium mulierum copula carnali penitus abfti- 
neant, fi velint paenam amiffionis beneficiorum evi- 

dare. | | NONE 2 

- Pradecefforis noftri veftigiis inherendo .prohibe- Caf. n. 
mus nequis Capellanum capiat vel habeat in Ecclefia 

fua, nifinobis vel mandato noftro fpeciali prfenta- 

tum, & à nobis vel mandato noftro receptum. 

Item: precipimus fub poena excommunicationis, Caf; i1. 
quód omnes Rectores Ecclefiarum & finguli , qui ex 
indulgentia Domini Pape velex noftra permiffione. 
in Ecclefiis fuis refidentiam non faciunt, habeant in 
Ecclefiis fuis Capellanos continué refidentes , Jacen- 
tes & commorantes ibidem. m | 

Praterea precipimus ut finguli Sacerdotes in Ec- cap. 1j, 
clefiis fuis, quos excommuniácatos effe noverint ; ex- 
communicatos denuncient publicé fingulis diebus 


Dominicis & feftivis, & quorum auctoritate , & ad 
pee infantiam ; & íi poftquam fatisfecerint 


uper querelis de quibus impetebantur , noverint 
ipfos effe negligentes in eorum abfolutione petenda, 


nihilominus-ardentiüs & frequentiüs eos denuntient 
excommunicatos. Et fuper hzc faciant rotulos , quos 
Archipresbyteris, Decanis vel nobis tradant , fifaper 
hzc fuerint requifiti. Et fi aliaqut excommuntcationem 
per annum füftinuerint ; vel poftquam fatisfecerint 


| €c iij 


Synodus 
I11I. 
Nicola 


Cnput 1, 


Cap. 2. 


Cap. 3. 


6^p. 4. 


206 ótatuta Synodalia 

adverfariis fuis fi negligentes fuerint in abfolutioni- 
bus petendis, hzc denuncient Árchidiaconis , Archi- 
presbyteris, vel Decanis , faltem in Synodo fubfc- 
quefict- | | 


IDEM IN SYNODO SANCTI LVCA, 
Eodem anno. 


R Ecipraus, quód in qubuslibet Ecclefiis in 
P Eopas Audegaveufi fit quaternus Synodalis, 
& illam quolibet menfe perfecié legant Capellanr 
parrochiales , & bene intelligant & obfervent quod 
continetur in co ; eumdem fecum in Synodo de cetero 
deferentes & parati ad interrogata refpondere. 
Przcipimus parrochialibus Sacerdotibus Ecclefiis 
defervientibus , ut quando eis przfentabimus cita- 
tiones faciendas à judicibus ordinariis , videant utrum 


major ape dilationis temporis comprehenfz in cita- - 


tione à tempore data fit elapía vel ne , & fi fit 
elapfa faciant citationem ex traníverío fipgillantes 
eamdem ; & fi non fit elapfa , dire&é per longum figil- 
lent. Et volumus quód fijudici appareat de figillatio- 
nc ex tranfverío , & citatus veniat , non compellatur 
citatus refpondere, & qui citari fecerit eum, ex 
condemnetur ; & hoc publice dicant Capellani in Eo 
clefiis fuis. 

Item injungimus Árchidiaeonis, quód ipfi Sacer- 


dotibus qui in Ecclefiis defervient, faciant competen- 
vem habere provifionem pecuniá , vel etiam alia quan-- 


titate , confideratis facultatibus Ecclefiarum quibus 
defervient , habitá zftimatione legitimá corum qua 
viderint ztimanda; firmarios feu empcores fructuum 
penitus excludentes. | 

: Precipimus quód omnes Decani & Archipresbyteri 
plebei in hac przfenti Synodo, & futuris de cetero, 
antequam recedant , omnium przceptorum Synoda- 
lium copiam recipiant à nobis vel Archidiaconis, & 


fecum afportent & ftudcant ut ca in fuis Archipresby- 


(* 


ERR» pm 


,-.* 4 n Ac 
F^ e .* 


td 


E 29" 


INscolai Epif. IMndegavenfis. —^— o7 
teratibus & Decanatibus à fübdicis follicité faciant 
obfervari; & hzc eifdem Archipreshyteris & Decanis 
in virtute obedientiz injingimus.- | | 


IDEM IN SY NODO PENTECOSTES spots 
] V. 
Anno Domini M. CC. LXI. Nice: 


pi OHIBEMUS fingulis Sacerdotibus parrochia- Cv « 
libus ne ipfi parrochianis fuis die Pafchatis teftes 

* feu hoftias bs panis benedicti miniftrent, ne ex f. * toftas. 
ejus miniftratione feu receptione erubefcentiam evi- 

tare vidcantur, fed panem benedi&um faciant ficut . 

aliis diebus Dominicis fieri confuevit. 

. Intelleximus Pn quidam Archipresbyteri , feu C^? *- 
Decani non per 1c fed per alios vifitantes poft vifita- — 
tionem hnjus procurationes recipere & exigere non 
verentur : quod ditis Archipresbyteris & Decanis 
diftridiüs inhibemus fub poena excommunicationis, 
Redoribus Ecclefiarum & Capellanis nihilominus 
precipientes , ne ipfi di&is Presbyteris & Decanis 
procurationes reddant ni(i perfonaliter vifitaverint , 

nifi noftras litteras patentes eifdem exhibeant, conti- 

nentes quód à nobis obtinuerint licentiam per alios 


. vifitandi ; quas litteras nifi caufa rationabili fibi no- 


verint nos minime conceffuros. Sententias veró fuf- 
penfionis vel excommunicationis fi ob procurationem 
nontraditam , fac vifitatione per alium, feu à nobis 
licentiá non obtentá tulerint , ex nunc penitus revo- 
camus. 


IDEM IN SY NODO SANCTI LVCLAE, sola 
v. 

Anno Domini M. CC. L.X IF. Nicolai. 
TA Turmxusquód Archidiaconi , Árchipresby- 
teri, & Decani cappas manicatas vel tabarda non 
deferant in Archidiaconatibus, feu Archipresbytera- 
tibus, vel Decanatibus fuis , nifi fit tempus pluviale, 
& tunc fuper cappas claufas ( quas im dicus lods invir- 


208 Statuta ( 
tute obedientiz & fub poca excommunicationis de- 


ferre przcipimus ) ponere poterunt ; ita táàmen quód 


dum Ecclefias intraverint , dicta tabarda deponant, 
nec coram nobis aliquatenus compareant in tabardis 
vel cappis manicatis, nifi hoc aliquibus eorum ex cau- 
fa duxerimus indulgendum. 


Synodus ZDEM IAN SYNODO PENTECOSZCTES, 
V I. 
Nicolai. |. 4dnmo Domini M. CC. LX F. 


U 14 fcriptum ef , quód fimulata zquitas non 
NP cít zquitas, fed duplex iniquitas ; & in con- 
traétibus Judeorum multoties figillationes interve- 
niant ,. cüm fzpiffimà in illorum contractibus quz- 
dam agantur, & alia fimulaté confcribantur ; in vir- 
tute bulo prohibemus ne aliquis judex. Eccle- 
fiafticus hujus civitatis vel dicecefis litteras :fuper con- 
tractibus Judzorum cum Chriftianis initis figillare 
przfumat , vel facere figillari. | 

Cap, 1. Cüm liberà fervo difficilé difcernatur , fic & Cleri- 
cus à laico, nifi perftatum & habitum diftinguatur, 
ordinamus ut omnes & finguli Clerici five conjugati 
five non conjugati cüm in Ecclefiis parrochialibus , in 
quibus commorantur , ad Miffam vel ad Vefperas ve- 

f. * tulis, niunt . cum tutuptiis * congruentem deferentes ton- 
furam incedant, pfalmodiantes , legentes & cantan- 
tes ibidem cum Presbyteris & Capellanis; ut fic ap- 
pareat an litterati exiftant nec non; tamen coram 
Epifcopo, Archidiacono, Archipresbytero,vel Decano 
fuis appareant cum tutuptiis ; & amotis capuciis fe 

U przfentent : hec complentes fi velint Ecclefiaftica def- 
. . A fenfione gaudere. . : | 

C4). 5. Si aliquis fuftinuerit fententiam excommunicatio- 

nis per duos menfes à tempore publice denuntiatio- 

nis 1n Ecclefia fa&z , uxor & familia fint füppofitae 
Ecclefiaftico interdicto. Veritm multi qui mucronem 
..Ecclefiafticee difciplinz licet excommunicati non ve- 
rentes , fe minimé reputant fauciatos , nec curant 

tam 


Caput 1- 


IN;colai Epif- dndegavvenfis. — 929 


tam letali vulneri quaerere medicinam. Nos igitur 
uía vulnera , qug medicinz fomentum non fentíunt,. 
i funt abfcidenda , uxores & familias totas om- 
nium fubditorum noftrorum , qui excommunicatio- 
nem fuftinuerunt per duos menfes à tempore publice 
denuntiationis in Ecclefia fac , ex tunc Ecclefiaftico 
fupponimus interdicto , prohibentes ne quis Sacerdos 
uxorem vel aliquem de familia alicujus parrochiani 
fui , qui excommunicationem per dictum tempus fu- 
ftinuerit , ad.ingreffum Ecclefie, . vel ad. facramen-- 
tam aliquod ,.féu facramentale admittat, faluis ta-- 
men Baptifmatis & Poenitentiz Sacramentis: Et hoc 
ftatutum precipimus per Sacerdotes frequenter in Ec 
clefis fuis continué & follemniter publicari. 
Sané cüm iftius Dicecefis Ándegavenfis multi fint cay, ,..— 
feculares Prioratus tenentes, in quibus fervitium di- 
vinum non celebratur , injungimus omnibus & fingus 
lis hujufmodi Prioratus tenentibus , quód in fingulis. 
Prioratibus quos tenent , faciant fingulis hebdomadis 
faltem duas Miffás de cetero celebrari... 
| Item prohibemus ne quartula aliqua queftorum ad- c«r. 5. 
| mittantur , nift appareant figillata noftro vel Officialis 
noflri figillo , cüm quaftores multa falfa in quartulis. 
| invenerimus confcripfiffe. | 
; Cüm quis excommunicatus in articulo neceffitatis Cp. 6. 
abíolutionem petierit , recipiatur ab-ipfo juramentum 
* . deftando mandatis Ecclefix, & de fatisfaciendo iis. 
' . ad quorum inftantiam fit excommunicatus, & bona 
^ . & heredes obliget ad predicta antequam abfolvatur; 
! — Si veró bona non habeat, ejus fufficiat juramentum, 
. Dümque aliquis excommunicatus infirmitatis ne- 
" A eeffitate cogente loqui. non poteft, vel morte urgente: 
fi figna paenitentia appareant in eodem ; requirantur 
heredes fi fint prefentes , ut pro ipfo caveant, & fe - 
obligent fub forma predicta; qui ficavere noluerint, . 
: dbi adden ,; & tradatur Ecclefiaftiez .fe- 
* — pulturz ,.cüm de jure fcripto ad fatisfaciendum pro 
^A &o debeant & poffint heredes compelli, Siautem figna .. 
| Tome XI. D 


^- 


Jt. 


ÍT ww — e. 


Synodus 
V I. 
Nicolai. 


Caput 1. 


2I0 Statuta. Synodalia 
cenitentie non apparuerint , nec abfolvatur ; nec 


Ecclefiaftice fepulture tradatur ; dummodo in Ec- 


clefia publicé denuntiatus fuerit , & tempus habuerit 
competens abfolutionem petendi , cum nec pro eo 
abfolutiones recipienda fint ; nec orationes Domino 
porrigenda. 


IDEM INSYNODOSANCTI LFCAE, 


Eodem anmno. 


Ur A nonnulli Priores Monachi fibi ad invicem 
mulieres fornicarias aut concubinas in grangiis 
fuis réceptabant , ut fcelus facilius effet occultum , 
inhibemus omnibus & fingulis Prioribus Monachis 
noftre Dicecefis fub poena excommunicationis publi- 
cz ingenerali , ne fimilia aut talia prefüumant perpe 


. trarc. 


Cap. 2. 


f. *exer- 
ccant, 


Cap. $5. 


Nicolai, 


Prohibemus Presbyteris , Diaconis , Subdiaconis, 
tam Regularibus quàm religiofis nobis fubditis , ne 
cum cornibus, canibus, vel alio clamore ad aliquas 
beftias venationem exeant * , vel per agros , feu nce- 
mora, vineas vel alialoca caufá venationis incedant, 
vel ubi cum clamore venetur interfint : & hoc idem 
Prioribus inhibemus. Inhibemus eifdem Presbyteris 
& Capellanis ne ipfi; maximé in villa aut caftello qui- 
bus morantur , tabernas intrare prefumant. | 
. Injungimus noftris Archidiaconis ,' Archipresby- 
teris & Decanis , ut dum vifitaverint per Archidiaco- 
natum , Archipresbyteratum fuos, faciant quód Re- 
&ores vel Capellani legant in ipforum przfentiaunum 
capitulum quaterni fui Synodalis. 


IDEM IN SYNODO PENTECOSTES, 
nno Domiti M. CC. L.X V I. 


| C M pluries in ftatutis noftrisS?nodalibus vobis 


Rectoribus & Sacerdotibus injunxerimus, quód 
vos nobis vel Oficiali noftro Andegaventi , cui in hac 


D "M4 d$ 


NX DOT 


ANicolai Epif- Jndegavenffs. — 2ir 


parte vices noftras commifimus , omnia teftamenta 
decem librarum fummam excedentia, in veftris par- 


rochiis decedentium infra menfem à tempore mortis 


teftatoris denuntiaretis , & nomina executorum, quod 


minimé adimplere curaftis ; nos affecantes * quód f. * «fi- 


timor peenze ad obediendum vos inducat , fignifica- 
mus vobis omnibus fingulis , quód fiquis veftrum 
hac de cetero neglexerit adimplere, & per inquifitio- 
nem noftram feu inquzítam , vel aliàs per alium, 
quàm per vos poft menfem clapfum fuper alicujus 
teftamentum denuntiatio fa&a fuerit , nos tertiam 
partemeorum qua competent negligenti per manum 
veftram erogandam ratione juris funerantij , ex nunc 
nobis retinemus per manum noftram erogandam qui- 


bus viderimus expedire. 
IDEMINSYNODO PENTECOSTES, 
4dmo Domini M. CC. LX IX. 


M UNT pluresRecores Ecclefiarum & Sacerdotes , 
qui pravitatem Simoniacam non timentes , bene- 
ditiones nuptiales , defun&orum fepulturas , mulie- 
rum purificationes celebrare non volunt, nifi priüs 
certa pecuniz quantitas , vel aliud quod eifdem pla- 
ceat , folvatur vel firmiter promittatur : quod ctiam 
circa facramentorum exhibitionem committere non 
formidant. Circa qua inquirendum Archidiaconos; 
Archipresbyteros & Decanos precipimus —— 
vigilare , & quos in iftis reos invenerint , ab officio & 
beneficio fufpeundant, & denuntient effe fufpenfos, 
coram nobis eifdem cercos dies affignantes, mi 
resfint vel Curati,eos beneficiis fuis privemus ; fi veró 
Sacerdotes non Curati, ab Andegavis perpetuó exclu- 
damus ; alia eifdem nihilominus poena injungenda fe- 
Cundiun Casmonicam fanctionem. —— | 


Dd ij 


mantes. 


Synod. 
VIII. 
Nicolai 


Redo- 


S ynodus 
I X. 
Nicolai. 


C3but 1. 


Cap. 1. 


212 Statuta Synodalia 
IDEM IN SYNODO SANCTI LFCAE,; 


2fnno eodem. 


T IczrTjamdiufitinSynodoconftitutum , ne Ar- 

chipresbyteri & Decani à Synado recedant , nifi 
primitus habitis ab eifdem ftatutis immediate Synodi 
celebrate : quia hactenus dictum ftatutum adimplere 
minimé curaverunt , lege repetità ftatuimus quód 
quilibet eorumdem infra octo dies à celebratione Sy- 
nodi, ne nimia brevitate temports videantur artari, 
przfata ftatuta habeant & recipjant ,' & confcribi fa- 


ciant : hzc eis invirtute obedientie firmiter injungen- 


tes ; '& fciant quod negligentes & remiffos poena ino- 
bedientie puniemus. - | 

Sacris Canonibus eft ftatutum , & à nobis diu eft 
in fancta Synodo innovatum, ne pro Sacramentis mi- 
niftrandis feu impendendis aliquid exigatur. Verüm 
intelleximus novum genus exactionis exortum , quia 
fi alius parrochianus aliquis in aliena parrochia ma- 
trimonium contrahatin noftra Dicecefivel etiam alie- 
na , &àSacerdote fuo poftulet qui ftatus ipfius habet 
notitiam litteras fibi concedi , quibus "os fua fit 
libera ad contrahendum , numquam Sacerdotes «on-  : 
cedere volunt , nifi prius pro dicta littera concedenda 
eis à poftulantealiquid conferatur , vel certiffimé pro- 
mittatur. Infuper dum contrahentes matrimonium 
à fuis Sacerdotibus priüs petunt certam diem prafigi 
'ad fuas benedictiones nuptiales celebrandas , num- 


. quam diem poffunt certam à fuis Sacerdotibus obti- 


nere , nifi prius certum eis aliquid promittatur vel 
donetur ; quz manifefté ex avaritiz radice procedunt. 
Propter quod prohibemus, ne ob dicas caufas aliquid 


ab aliquo de cetero exigatur vel petatur , fed libere 


predicte littere concedantur, & dies nuptiales pure 
& fimpliciter affignentur. Si quem veróà contra hec 
venire noverimus , ipfum tamquam inobedientem 
animadverfione debita puniemus. 


à ^- 


INtcolai Epif. dndegavenfís. — aig 
Injungirhus in virtute obedientie omnibus Archi- CA. j. 

1 resbyteris & Decanis , ut ipfi continuam & perfona- 

leo refidentiam faciant in fuis Archipresbyteratibus 

& Decanatibus , in fuis Ecclefüis refidentes prout cura 
l beneficiorum fuorum exigit , exceptis Archipresby- 
i teris & Decanis Canonicis Andegavenfibus , qui An- 
: degavis in Ecclefia habent facere refidentiam, alioqui 
E ipios à beneficiis fuis fufpendemus. E 
T Scriptum eft per Apoftolum : Filii obedite parentibus. Cap. 4. 
; Hzc itaque Archidiaconis , Archipresbyteris & De- Cf. ;. 

canis fub poena fufpenfionis injunximus in Synodo '^ 
: celebrata in fefto fan&i Luce anno Domini M. cc. 
, Lx1x. quód in fuis Archidiaconatibus , Archipresby- 
teratibus & Decanatibus capis nonutentur mariicatis, 
vel tabardis , fed capas claufas deferent : ipfi nobis 
minimé obedientes , dictum ftatutum obfervare con- 
temnunt, Sedquia venerabilis Pater Albanenfis Epif- 
copus Apoftolica fedis Legatus graviter redarguendo 
nobis precepit, quód circa hoc confiliug falubre ap- 
j poneremus : itaque capas claufas feu rotundas , ut 
| corum dignitates & primatus exigunt, deferrent ; Nos 
| didi Patris correctioni obedire volentes , ut tenemur, 
| injungimus ipfisomnibus & fingulis ,.quatenus capas 
claufas five rotundas deferant in. fuis Archidiacona- 
tibus , Árchipresbyteratibus .& Decanatibus; faluo x 
quód eis liceat , fitemporis qualitashocexigat, fuper — 
cappas ipfasaliud induere po ne- 
ceffitate durante. Et fuper his ipfosex abundanti mo- 
aemus , fignificantes eifdem., quód nifi poo fta-- 
tuto plané obtemperaverint , nos in ipfos fufpenfio- 
nis & cxcommunicationis fententjas proferemus. — 


IDEM JN SY NODO P ENT ECOST ÉS, sqoiu! 
nno Domini M. CC, LA AY..— .. Nicolai 
[NTErLLExiMus quód nonnulla: mulieres mari- capu; r. 
torum .fuorum exigente contumacia Ecclefiaftico 
interdico fuppofite ; nec non plures ex fornicario 
Dd iij 


Cp, 1. 


* Chartu- 
le. 
Cap. 3. 


f. * com- 
miícuerint. 


214 Statuta. Synodalia 
coitu , feu adulterio , aut alio illicito patientes , & 
purificatione poft partum indigentes , latenter feu 


clandeftiné Ecclefias ingrediuntur poftquàm Sacerdo- 


ves Miffarum folemnia inceperunt , fe facientes à 
diétis improvifis Sacerdotibus purificari. Propter quod 
ftatuimus :& prohibemus, nec qua mulier ad Miffam 
íeu purificationem admittatur poft partum, nifi per 
certum nuntium vel faltem in mane diu antequam 
pulfetur ad Miffam, vel die precedenti denuntiari 
fecerit Sacerdoti fe velle venire ad purificationem , ut 
fic deliberatione habita à Sacerdotibus admittendas 
admittant , & repellendas repellant : & hoc denue 
tient Sacerdotes parrochianis fuis diebus Dominicis 
& feftivis in Ecclefüis fuis , in Synodo fibi effe in- 
junctum. 
. Verüm cognovimus per quzftores multas falfitates 
commiffas , non folüm circa litteras Epifcoporum, 
fed etiam circa Indulgentias Domini fummi Pontift- 
cs : nam alij per aliquos jurifdictionem exercentes 
fibi faciunt figillari in quartulis * multas Indulgentias, 
de quibus in litteris Ápoftolicis indulgentialibus fibi 
conceffis mentio aliqua non habetur; alii veró per 
pradi&os obtinent figillari fibi tranfcripta litterarum 
dicecefanarum , in quibue quoque tranfcriptis falfo ' 
aliqua apponuntur, quz in dioccefanorum litteris nul- 
latenus continentur, Propter quod ordinamus , quód 
nulla quartula * admittantur à Sacerdotibus nifi figil- 
lo noftro vel Officialis noftri fuerint figillata. 
Injungimus Re&oribus Ecclefiarum , & Capellanis 
eorumdem parrochiis , habiles ad nubendum, qui fe 
fe invicem immifceant * carnaliter, quód iidem Re- 
Gores feu Capellani eofdem non compellant fe fe ad 
abjurandum , fed eofdem inducant blandis fermoni- 
bus prout potuerint , ut unus alteri promittat, quód 
SEU d 
quia primüm carnaliter fe commnifcuerunt , ex nunc 
confentiant ad inyicem unius in aliam nomine ma- 


tünonii ; fi fan&a Ecclefis poffit confentire, 


NM € €t... 


"»* VÀ 8 vt." Xi» 


AINicolat E. pif- -"dadegavvenfrs. 21f 
IDEM IN SYNODO SANCTI LVC.E, sss 
XI 
Eodem anno. Nicolai. 


Cz M gloriofiffiluum corpus CnHRr1sTI , qui Cae x. 
pro totius generis humani falute nafci & pati 
voluit , omni reverentia fit digniffimum & honore, 
nos attendentes quód fzpiffimé dum à Sacerdotibus 
ad infirmos defertur nullam aut parviffimam habeant 
comitivam , de ipfius omnipotentis mifericordia, 
meritis beatiffime virginis M 4 & r£ San&orümque 
Martyrum Mauritii fociorüimque ejus , & patro- 
norum noftrorum beati Maurilii & Renati, & om- 
nium fanctorum confifi ; omnibus & fingulis , qui 
Sacerdotibus dictum pretiofiffimum corpus deferen- 
tibus eundo & redeundo comitivam fecerint , vigin- 
ti dies de injundtis fibi poenis relaxamus : & hoc per 
Sacerdotes in fuis Ecclelii diebus Dominicis & fefti» 
vis frequenter parrochianis fuis precipimus publi- 
care. | | 
Item quia convocationes Sacerdotum propter ipfo- ca. :. 
rum abíentiam ab Ecclefüs periculoíz exiftunt , & 
ideó ad aliena loca cüm evidenti caufa non debeant 
evocari , ne ad cujufquam qua'ftoris convocationem 
aliquo modo conveniant prohibemus , nifi litteras 
noftras fuper hec receperint , & viderint fpeciales, 
quas cuique concedere non intendimus nifi quafi 
compulfi, | 
Dolentes referimus quód multi fünt Presbyteri ca. ;; 
Re&ores , etiam in fuis Ecclefiis commorantes, qui 
nec Primam , nec alias Horas dicere noverint; prz- 
cipimus eis in virtute obedientiz , ut eas addifcant & 
in dicendis eis diligenter infiftant. 
Aliàs monuimus generaliter in Synodo omnes be- Cf. 4i 
neficiatos civitatis vel Dicecefis ÁAdegavenfis Rectores 
Ecclefiarum , & obtinentes capellanias requirentes 
Sacerdotium , quia ex inftitutione fundatorum , quód 
fe facerent de ordine in ordinem promoveri. Sed quia 


$ ynodus 
XII 


Nico/ai. 


Caput 1. 


C»^p. 2. 


à nobis de tali commi 


21Ó Statuta. Synodalia 

inobedientes Ecclefie monitioni non obtemperant- 
nec obtemperaverunt , in. prafenti Synodo iterato 
monemus quód fe faciant promoveri de ordine in or 
dinem fucceffive; cüm ad hoc de jure teneantur, nulla: 
alia expectata. monitione ventura. Nos veró omnes 
& fingulos, qui fe ad ordines non prafentaverint fuc 
ceffivé, & eofdem fufceperint, nifi à nobis ex caufa 
gratiam obtinuerint, à beneficiis fofpendemus. . 


IDEM IN SYNODO SANCTI LFC.AE, 
nno Domini M. CC. L XX 4. 


** UM à bonxz memoria Michaele predeceffore no- 
( à ftatutum faerit , quód nullus Glericus, feu 
aliqua alia perfona Ecclefiaftica ; alicui fe obliget per 
litteras cujufque judicis fzcularis; Nos ftatutum prz- 
dictum innovantes illud in Dicecefi À ndegavenfi pre- 
cipimusobfervari. Si qui veró contrarium in pofterum: 


fecerint ; littere per quas-fe obligaverint per judices 


Ecclefiafticos executioni . nullatenus demandentur ;.. 
quia culpa eftrei fe mifceread fe minime pertinenti, . 
& falcem fuam in meffem. ponere alienam. . 

Et quoniam proceffionum publicarum impofitio- 
Diocccíani officio competere dignofcitur , inhibe- 
mus fub poená excommunicationis ne aliqua perfo- 
na Andcgavenfis Dicecefis Ecclefiaftica , vel etiam 
Írcularis , procefftenes publicas imponat perfona 
alicui publicé faciendas. Item Presbyteris & Ca- 
pellanis Ecclefiarum noftre Dicecefis fub poena con- 
fimili nihilominus inhibentes , ne ipíi in fuis par- 
rochiis permittant talia perpctrari , nobis fi qui Dein 
contrarium attentare prefumpferint refcribentes , ut . 

d more debito puniantur. . 


"96 OG*" 


IDEM- 


ANicolai Epif- didegavenfes 217 


IDEM IN SY NODO PEANTECOST ES Synodus 
LII. 
| druno Domini M. CC. LATI. | Nicolai. 


(f XUiAÍcriptumeft: Je bomini per quem fGtnda- cau 1. 
alum venit : nos publice inhibuiffe recolimus M^«^.13.7. 

prohibitione Synodali, ne quis Sacerdos vel Rector 

filios proprios vel filias habeant fecum commorantes, 

& maxime fecum in Ecclefiüis fuis miniftrantes, cim 

tefles evidentes exiftant incontinentiz ejufdem. Et 

cüm nonnullos invenerimus dictz prohibitionis con- 
temptores in graye fcandalum fuübditorun, przcipi- 

mus & injungimus omnibus & fingulis Re&oribus ,- 
Presbyteris ; .& Capellanis talia prefumentibus, 

quód eos eásve penitus à fe abjiciant, adeó quàd 

circa eos nullatenus converfentur vel commorentur 
. cum eifdem , fub poena fufpenfionis & amiffionis be- 

neficiorum : fi contra commiferint , nullam fpem re- 
miffionis vel reftitutionis habeant. - - 
Item cüm quamplures exiftant. milites & alii, qui c. ,, 

periculum ignorant vel: contemnunt quod imminet 

in matrimoniis & benedictionibus nuptialibus, ban- 

nis non factis, celebratis, prohibemus ne quis inter: 
quafcumque perfonas benedi&ionem nuptialem celc- 

brare przfumat , nifi prout juris & moris eft ; bannis: 

in Ecclefia publicé feftivis diebus premiffis. 

Cüm affectantes Sacerdotum & fubditorum inftru- ca; ;. 

&ionem aliàs conftituerimus , quód Archipresbyteri: 

& Decani fingulis annis, certis dibus infra Octavam 
Purificationis beate M A & 1 z& virginis, Sacerdotes 
fubditos fibi certis locis confinibus; quz non muta- 
rentur , convocarent ; ut dicti Archipresbyteri Sacer- 
dotes eofdem confulerent fuper iis, de quibus dubi- 
tarent , ad Synodalem quaternum vel ftatuta. Syno- 
dalia pertinentibus : & ut per predictos ftatuta anni 
Synodalia in Pentecoftes & fan&i Luce Synodis fada 
dictis Sacerdotibus.recitarentur. Nos per praedictos 
Decanos & Archipresbyteros intelleximus quód Sa- 

Tome XI. Ee 


Cap. 4. 


Cap. f. 


Nicolai. 


Caput 1- 


* 1. ad ado- 
rauonem. 


21$ Statuta. Synodalia 
cerdotes fibi fubdiri ad dies & ioca propter hoc ab 
ipfis deputatos venire negligunt & contemnunt, 

pter quod volumus & ftatuimus., quód illi qui ad 
predictos dies & loca non venerint , quinque folidos 
nomine poenz fuo Decano vel Archipresbytero fol- 
vere teneantur nifi canonicum habuerint impedimen- 
tum , quod firmare coram ipfis tenearitur proprio jura- 
mento, 

Verüm intelleximus quód cüm vobis aggravationes 
exequendz diriguntur , licet in litteris contineatur 

juód exequamini eas fingulis diebus Dominicis & 

Átivis, ipfas femelfaciris , & in Eccleftis veftris pu- 
blicatis : quare yobis omnibus & fingulis precipimus 
& injungimus, quód predictas aggravationes faltem 
fingulis diebus Dominicis & feftivis exequamini , pro- 
ut in litteris noftris demandatur, donec aliud à man- 
dante receperitis in mandatis. 


Praterea nobis relatum eft , quód funt nonnulli ve- 


ftrum qui periculum animarum minüs zelantes quàm 
debeant , cüm aliquotiens requiruntur de infirmorum 
confeffionibus audiendis vicinarum parrochiarum, 
etiam proprio Presbytero non przíente, ad dictos 
infirmos accedere contradicunt; per quod multi di- 
cuntur inconfeffi deceffie : propter quod omnibus & 
fingulis firmiter injungimus , quatenus cüm quis re- 
quifitus fueric de coniiontbd zgrotantium in viti- 
dis parrochiis audiendis, accedat 1ndilaté , alioqui fi 
E fuám negligentiam quis decefferit inconfeffus, 
ciat fe béneficio fuo ptrivandum. ü 


IDEM IN SYNODO SANCTI LVGA, 
| Eodem anno. | | 

LU 14 Paftoris eft ad bonum fibi fubditos exci- 
tare; & nos in pluribus Ecclefiis vidimus B 

ari, 


elevationem Dominici corporis cum campana pul 
cüm hoc ante elevationem predictam fieri debeat , ut 


corda fidelium ad elevationem * Dominici corporis 


e 54 tx 


ANicolat Epif- Idndegavvenfís. 219 
excitentur , przcipimus ut dum divina Miflarum: e 
kmnia celebrari contigerit , dum Sacerdos fignacula: 
facit fuper hoftiam & calicem confecrandos paufasins 
faciant cum campana pulfari. 


Cüm infames loca fuz fugere foleznt nationis , & "^7. * 


gonnulli diverfarum nationum in Diocecefi Andega- 
venfi affugientes , Presbyteros fe fingant , licet nos 
fint, & fifint , talis tamen conditionis exiftuns , quód 
non fint ad divina celebranda in Ecclefris admittendi z 
przcipimus & ftatuimus Capellanos in Ecclefiis noftre 
Diecefis non admitti ad divina miniftranda in eif- 
dem , nift per litteras Prelatorum feu teftes idoneos 
dc corum promotione & «onverfatione valeat appa- 
fere. | ERA 


Cüm fit maliuis liominum obviandup: , & non-c, 


nulli fingentes fe litteras Apoftolicas habere ; cüm 
fort? non habeant, nec habeant nec habuerint , cita- 
siones & alias litteras Capellanisnoftre Dioecefis di- 
re&as contra parrochianos eorumdem afferant , ali- 
quetiens etiam fub nomine judicum qui in rerum na- 
tura non exiftunt ;. volumus citationes & alias litteras 
extraneorum judicum à dictis non exequi Capellanis, 
€üm ad hoc non teneantur , nifí eifdem littera authen- 
tica primitus fit oftenfa ;.maximée fr illi contra quos 
mandata diriguntur velint eifdem de indemnitate 
cavere. 


à fuperiore ligatum , prohibemus , fub virtute obe- 
dientiz firmiter injungentes . ne quis Archidiaconus, 
Archipresbyter , vel Decanus aliquem Sacerdotem 
vel Capellanum ab- Ecclefia aliqua vel ab alio loco 
civitatis vel Dicecefis Andegavenfis per nos amotum 
ad deferviendum, feu ad. officiandum: in aliqua Ec- 
elefia, Capellaniam vel Capellam fui Archidiacona- 
tus ,- Axchipresbyterams vel Decanatus admittere 


przfümat , nifi pris à nobis licentid fuper hac petit: 


& obtentàá. — 


Ee 9 


H 


Pn 


Cüm inferior folvere non poffit nec debeat quod eft c,,. ,. 


220 dtatuta Synodalia 


Ssmo ZDEM IN SY NODO S4NCTI LF CAE, 
X V. 


Nicolai. | nno Domini M. CC. LX X444. 


Caput 1. Un quis rei ad fe non pertinenti non debeat fe im- 
.4mifcere , nec ea inquibus non habet poteftatem 
aufu temerario ufurpare, & in quibufdam locis noftre 
Dicecefis comperimus nonnullos:R e&ores fecum Dia- 
conos habentes , qui fine neceffitatis articulo. con- 
feffiones audiunt & abfolvunt indifferenter, corpüf- 
ue Dominicum infirmis deferunt & miniftrant , que 
pta non poffunt , nifi in-neceffitatis articulo : haec 
fieri inhibemus de cetero invirtute obedientiz & füf- 
penfionis , tam Rectoribus quàm Capellanis Ecclcftis 
defervientibus , & etiam Diaconis nifi articulo necefft- 
tatis.urgente. 


C^." Preterea etiam cüm jure civili cautum fit, quód: 


nullus putare debeat fedem Apoftolorum hominibus 
f.*w 'humanisufibus effe conceffam ,'& * exponitur ibi. 1 *. 
Aud eft "^ cancellum Ecclefiz vel chori àd corpora tumulanda: 
 & invenerimus in quibufdam Eccleftis noftre Dice- 
:cefts corpora laicorum, & etiam rufticorum immedia- 
 teante altare majus humata; prohibemus omnibus & 
"fingulis Rectoribus & Capellanis ne de cetero in cho- 
.ro vel in cancello corpus laiei tumulare prefumant , 
nifi patronus Ecclefiz , vel fundator , feu fundatoris 
"heres exiftat , nobis vel Officiali noftro inconfulris. . 
SIE IDEM IN SYNODO PENTECOSZ ES, 
Nichi : 77^ dfe Domini M. CC. LX X IV.———— 
Cau, A FFECTANTES divinum fervitium augmen- 
X tari in Eicclefiis parrochialibus & Capellaniis ci- 
"vittis & Dicecefis A ndegavenfis , &-quód. iidem Re- 
, &óres feu Capellani ad. idem faciendum fervitium , 
& ad terrarum & vinearum Ecclefiarürn &:Capella- 
niarum ipforum culturam faciliüs inducantur diligen- 
tiüs faciendam; ftatuimus quód Re&ores Ecclefiarum, 


—- 


... ANteolai Epif. "dndegavoenfis. — 221 
qui terras arabiles ad fuas pertinentes Ecclefias arari 
& feminari propriis expenfis fecerint , & vineas fodi 
feu bechari, & ante collectam illius anni decefferint , 
medietatem fructuum ipfarum terrarum & vinearum 
ejus anni habeant executores eorumdem, dum tamen 
quod deerit de cultura ipfarum vinearum & terrarum 
ufque ad collectam fructuum liberrimé fuppleant exe- 
cutores predicti : predicta quidem in Redoribus Ec- 
cdeftarum qui in Ecclefiis perfonaliter defervierint , 
vel Diocefani licentià expreffé Ecclefias fuas ad fir- 
mam tradiderint : nec non de Capellanis capellanias 
in civitate & Dicecefi Andegavenfi obtinentibus fta- 
tuentes , dum tamen Capellani neque à tempore fuz 
mortis perfonaliter , vel faltem per certum fervitorem | 
de licentia Capellani * loci ipfas capellanias in Ec- ^7 C? 
clefs loci, in quibus eas habent, tam de Miffa. quàm — ' 
"de Choro deferviant,:certam.& competentem por 
'tionem pro eodem fervitio perfolvendo, | 
Verüm cüm ftatutum in Canone reperiatur , quód c». :. 
perfeptem hebdomadas ante fanctum Pafcha omnes, 
& maximé omnes Clerici ab cfu carnium abftinere de- 
beant : fed quia ficut difcreta debet effe vita Cleri- 
corum àlaicorum converfatione, ita & jejunio dcbet — " 
heri difcretio inter cos; monemus & exhortamur in 
Domino omnes Presbyteros noftre Dioeccfis , ut. poft 
diem Dominicamante cineres ufque ad Pafcha carni- 
bus non utantur : hoc cis fub poena fufpenfionis & 
 excommunicationis inhibentes , quas in facientes 
contrarium proferemus. | 


IDEM IN. SYNODO SANCTI LV C 4£, syoodos 


| XVIL 
Eodem anno. Rubrica. Nicolai. 


UM clandeftine defponfationes .inhibitz fint à cape x. 
jure » quoniam in nonnullis Capellis & Priora- 
tibus noftre Dicecefis invenimus extra parrochiales 
Ecclefias celebratas , nos fuper hoc ut decet volentes 
remedium adhibere , ftatuimus ne benedictiones nup- 
Ee 1ij - 


222 Statuta Synodalia 

tales de cetero in Capellis , Prioratibus & aliis locis. 
folitariis celebrentur ,. etiam fi banna feu indicta 1n 
Ecclefüis parrochialibus fuper matrimoniis coptrahen- 
dis per contrahentium Presbyteros füerint ,ut moris 
eft , follemniter promulgata : ex tune predicta loca 
quoad: hec fupponentes Ecclefiaftico interdidto. 

Cap. 1a. Nonnulli Ecclefiarum Re&ores noftrz Dieecefis , ut. 
intelleximus , alienas parrochiales Ecclefias capiunt: 
& recipiunt deferviendas , ob quod. proprie eerum 
Ecclefiz & aliz defervienda fic receptae debito: fervi- 
tio defraudantur : & quia noftra interft füper hoc 
remedium: adhibere , hoe fieri de cetero in. noftra 
Dicecefi Synodali prohibitione fub paena fufpenfionis 
groliibemus.. 

Cap: 5- Ceterum cüm à jure prohibeantur Monachi in Prio- 
ratibus. folitarii commorari , & in pluribus Priorati- 
bus noftre Dioecefis invenimus quód contza ftatuta 
canonica & prohibitionem noftram eriam Synoda- 
lem füper hocaliàs editam , Monachi folitarii moran- 
eur , hortamur & monemus Abbates civitatis & Dice- 
cefis Andegavenfis , ut in eifdem Prioratibus binos 
.ad. minus Monachos ponant ibi centinué& moraturos,. 

f. *juwi. ahoquin fciant quód. nos minimé ** obtemperare vo- 
Jentes., ut tenemur , dídos Prioratus Sacerdotibus. 
fecularibus affignabimus , qui defervient in eifdem. 

Gap. 4. Preterea cüm à fede Ápoftolica fit fancitum , ut nec 

Collegium nec Univerfitas nec fingularis perfona cu- 

jufcumque dignitatis , conditionis aut ftatus exiftat 

pecuniam fenebrem in exercentibus publicé, aut exer- 
cere volentibus, aut quibufcumque aliis eodem cri- 
mine irretitis ,. domos in terris fuis.conducere , vel 
conductas habere, aut alias intrare * permittant ; & 
ut nemo domos ad hoc illis locet, vel fub alio quo- 
cumque titulo concedat :.& in eorum prafumptores ,. 
videlicet fi fuerint majores perfone Ecclefie , fuf- 
penfionis , & in minores ac fingulares , excommuni- 
cationis , ac in Collegia & Univerfitates interdicti 
3pfo facto fenrentias promulgaverit dicta fedes, quam. 


f. * habi- 


tarc. 


^ FR 7 7 .eX4 9 47 


ANicolas Epif- ndegavenfis. — 223 
fi per menfem animo fuftinuerint indurato, etiam terrze 
ipforum, in quibus iidem ufurarii morantur , Eccle- 

aftico fubjaceant interdi&o. Et mánifeftum fit Ju- 
daos Dicecefís Á ndegavenfis publicé ufurariam pravi- 
tatem exercere ; Inhibemus Ecclefiis , Collegiis Uni- 
verfitatibus , nec non perfonis fingularibus Ecclefia- 
fticis cujufcumque conditionis vcl ftatus exiftant, ci- 
vitatis vel Dicecefis Andegavenfis , neeofdem Judaeos 
in terris fuis vel feudis , npn conducere , aut con- 
du&as habere, vel alias inhabitare permittant; & ne 
etiam quis eorum eifdem Judais domos locet, vel fub 
quocumque alio titulo concedat , fub poenis à pre- 
(icta fede fuper hzc promulgatis fuperiüs annotatis. 


IDEM IN SY N0DO SANCTI LFCA£, Synodus, 
I1. 
Anno Domini M. CC. L.X XY V. Nicolai. 


I| TELLEXIMüs quofdam Sacerdotes ignoran- Cav 1. 
tiá vel negligentiá depreffos, qui cüm infantes 
baptizant illos quos baptizant femel immergunt in 

áquam, vel uno contextu aquam fundunt fuper eos, 

licet Mater Ecclefia generali confuetudine confervet , 

quód baptizandi non femel fed ter inimergantur , vel 

triná effufione aqua fuper baptizandos fundatur : & 

merito , cüm trina effufio plené conveniat forme 

pee Dominus tradidit in baptifmo dicens : Z£e, un, .5. 
aptiXate in nomine Patris C Filj € Spirit [anti , vo. 
amen, Et ideó trinz formam tunc immerftonis , vel 


aquz effufionis, eis precipimus obfervare. 


Qaia in hac civitate & Dicecefi funt Abbates qui- ca. ;; 
dam , qui proprias voluntates, & non quz fibi licent. - 
attendentes , Prioratus folitarii & etiam aliquos in 
quibus duo Monachi morari confueverunt , propriis 
manfionibus applicent , vel aliis Prioratibus feu off- 
ciis auctoritate propria affignant , uniones faciendo, 
quod eis non licet : omnes predictas (— 
affignationes , feu unionesà predictis Abbatibus tali- 
ter factas revocamus & denunciamus nullas effe , in- 


224. Statuta Synodalia 

jungentes eifdem fub poena fufpenfionis , quód dictas 
applicationes , affignationes , feu uniones de fado 
defecerint, & in locis, in quibus duo Monachi vel 
plures morari confueverunt , Priores & Monachos 
ponant juxta numerum confuetum , alioquin ipfos ad 
hoc ex tunc per excommunicationis fententiam com- 
pellemus. 


S ynodus IDEM IN SYNODO PENTECOSTES. 
I X. 
Nicolai mo Domini M. CC. LXXXV. 


Cap n ' UM dirum fit in. mortuos fevire, vel punire 
ignorantes , & quidam fint, prout intelleximus , 


ui contra adverfarios fuos pro defectibus feu aliis 


e caufis litteras excommunicationis impetrant , eas 


partibus penitus vel Sacerdotibus fubticentes , illas. 


nullatenus exhibent , vel denotant ufque in diem vel 
vigiliam refurrectionis Domini , ut tunc adverfarios 
à communione fidelium repelli faciant; fed & alii eas 
non manifeftant donec eorum adverfarius fit defun- 
&us , ut cum à fepulturá Ecclefiafticá faciant prohi- 
beri. His malitiis & fimilibus obviare volentes, fta- 
tuimus quód fi quis contra aliquem aliquam excom- 
municationem impetiaverit , infra quindecim dies à 
tempore impetrationis eamdem faciat publicé in fua 
Ecclefia publicari ; alioquin ex tunc Sacerdotes cas 
nullatenus publicare prefumant ; excommunicatum 
tamen evitent & faciant evitari , donec à dicta fen- 
tentia fecerit fc abfolvi, Si veró imminente tempore 


Pafchali, & ultime hebdomada Paffionis quindená 


jam elapfá , vel in. imminente morte alicujus noviter 
litteras excommunicationis prafentaverint , dictos 
excommunjcatos in forma Ecclefi» abíolvatis vice 
noftra , vcl illorum quorum auctoritate fuerint ex- 
communicat , dictorum excommunicatorum excom- 
municatori nomina referentes. 


IDEAf 


*ud 


INicolai Epif- "4ndegavenfis. — 25g 
IDEM IN SYNODO SANCTI LFC.E, syois 
Anno Domini M. CC. LXAXFI. Nicclai 


U M affedantes Sacerdotum & fübditorum in- Cap x. 
,ftrucionem aliàs conftituerimus , quód Archi- 
presbyteri & Decani fingulis annis certis diebus infra 
octavam Purificationis beatz M 4 n 1 z Virginis, Sa- 
cerdotes fibi fubditos certislocis confinibus , qui non 
mutarentur , copvocarent, ut dici Sacerdotes eof- 
dem confulerent fuper hiis de quibus dubitarent, ad 
Synodalem quaternum vel ftatuta Synodalia pertinen- 
tibus, & ut per przdictos ftatuta anni Synodalia in 
Pentecoftes ac fancti Luce Synodis facta dictis Sacer- 
dotibus recitarentur : & nos per predictos Decanos, 
& Archipresbiteros intelleximus, quód Sacerdotes fibi 
fubditi ad dies & loca propter hoc ab ipfis deputata 
venire negligebant , & contemnebant, & propter hoc 
voluerimus & ftatuerimus quód illi qui ad predictos 
'& loca nonvenirent, quinque folidos nomine poene 
Íuo Decano vel Archipresbytero folvere teneantur, 
nifi. Canonicum haberent impedimentum , quod fir- 
mare coram ipfis tenerentur proprio juramento. Et 
nonnullis perpendimus pericula imminere dicto tem- 
pore locis in plerifque, maxime inundatione aquarum 
emergente , przcipimus quód die Jovis poft Qzaf;- 
modo Sacerdotes inibi ubi confuetum convocentur à 
predicta, & non infra octavam Purificationis ante 
dicz , poenam repetentes. fupra fcriptam : adjicien- 
tes ut Árchipresbyteri , & Decani, predictam poenam 
remirtere nequeant , fed di&os Presbyteros non ve- 
nientes ad diem, ad Officialem infinuent, & per ipfum 
predicta poene à non venientibus exigantur. 
Quoniam ubi majus periculum vertitur , ibi cautiüs Cap. x. 
eft agendum , & ubi perfonz induftria eligitur , non 
per alium debet exequi quod mandatur : pracfenti fta- 
tuto injungimus fub poona fufpenfionis & excommu- 
nicationis quibuslibet fubditis noftris , ut & cüm ali- 
Tom. XI. Ff 


Synodus 
X X I. 
Nicolai. 


Caput 1. 


Cap. 2. 
Pf. 20.23. 
3j. 11. 


Cap. 5. 


2:6 — Statuta. Synodalia 

cui à nobis, vel à judicibus ordinariis noftrz Dice- 
cefis aliquod mandatum fuerit deftinatum, ubi clau- 
fula hzc fit inferta : Si nebis conffiterit : vel, Si ita ef : 
vel, Si contra fecerit , vel , N'ifr obtemperaverit : vel fina- 


liter. Cas[e cognitionem defiderans iind yandarum non 


per alios quam per ipfos executionem demandent ,. effe; 
aliquos in exccutionibue praditlis, ut jura molunt , advo- 
cantes, Item. Redoribus Ecclefiarum de fub poenis 
precipimus antefatis , ut Capellanos & Clericos ju- 
rarc faciant , quód fideliter alia mandata exequantur. 
Inhibentes poenis pradictis repetitis, ne illis quibus 
aliquid fuerit mandatum fa&um per alium faciat il- 
lud exequi ad ejus inftantiam cujus demandatur , vel 
per litteras deferentem aut etiam priíentantem. 


JDEMIN SYNODOSANCTI ZFC.A&, 
Anno Demini M. CC. LY. YF IJ. 


JOrxzwTzEs fubditorum utilitatibus providere 
| ftatuimus , ut Re&ores Ecclefiarum parrochia- 
lium «ivitaris & Dioece(fis Ándegavenfts , Capellani 
& Clerici, eorum judicum Ecclefiafticorum mandata 
quz exequantur fideliter faciant , nec citationem ali- 
quam vel monitionem faciant, nec aliquos denun- 
tient excommunicatos nominatim 4 nifi priüs fuper 
hoc recepto mandato. Praterea quód aliquas litteras 
non figillent gratiá , odio, facinore, vel pretio, quo- 
ufque contenta in ipfis litteris fuerint executi :tranf- 
greffores graviter puniemus. S 

Scriptum eft : 7n Ecclefris laudabo te, Domine : prop- 
ter quod ftatuimus, ut Priores Prioratuum Civitatis & 
Dicecefis Ándegavenfis cum Monachis fuis, item 
Rectores cum Clerico vel Clericis fuis , faltem in Dic- 
bus Dominicis & feftivis IX. Lectionum cantent feu 
dicant ad notam Matutinos & Vefperas infra Eccle- 
fias eorumdem. . | 

Inrelleximus nonnullos volentes & intendentes 
matrimonium ad invicem contrahere nomine matri- 


ANicolat. Epif-. dndegavvenfis. — 227 

monii potare , & per hoc credentes fead invicem ma- 
trimonium contraxiffe carnaliter fe commifcent. Ve- 
rüm cüm per hoc nullum matrimonium contrahatur , 
& ob hoc quoniam plures jam fuerint decepti, vobis 
firmiter injgingimus quód frequenter & publicé in 
Ecclefiis parrochialibus velis dicitis , quód per pre- 
dida hujufmodi nec matrimonium nec fponfalia con- 
trahu ntur. 

Quoniam aliàs ftatutum extitit, ne quartula * ali- ira 
qua quzftorum admittantur , nifi appareant figillata |, ^ 

. noftro vel Officialis noftrifigillo; cüm quazftores mul- 
ta falfa in chartulis invenerimus fcripfiffe, hic ftatuere 
duximus, inhibentes Re&oribus & Capellanis An- 
degavenfis Dicecefis , ne aliquem quazftorem in Ec- 
clefíis fuis ad praedicandum, vel fuas indulgentias , 
aut beneficia exponenda admittant, nifi faper hec à 
nobis licentiam obtinuerint , & hoc appareat litteris 
noftris vel Officialis noftri , prout fuperius eft expref- 
fum ; fed ipfimet Rectores vel Capellani dias in- 
dulgentias & beneficia parrochianis fuis exprimant & 
€xponant , prout in litteris noftris vel Officialis noftri 
viderint contineri. 

Q1oniam omnis actio proprietatis habendz à Mo- C». ;. 
nachis eft tollenda, ftatuimus ut nullus Monachus 
Ecclefiam vel Capellaniam pro falario , aut penfione , 
aut mercede deferviendam affumat. - 


IDEM IN SYNODO SANCTI LFCA, Synodus 
dno Domini M. CC. EX XL. Nicolai, 


U oNr1AM multos reperimus indurato animo cape 1. 

Q3: fancke matris Ecclefix vilipendentes ex- | 
communicationis fententiam diutius fuftinere , Cor- 
pus Chrifti in Ecclefia biennio vel triennio non fuf- 
cipere , vel etiam confiteri ; przcipimus omnibus & 
fingulis Kedoribus & Capellanis, ut ipfi & quilibet 
eorumdem in parrochiis fuis diligenter confiderent & 
inquirant parrochianos fibi fübditos ^ m per bien- 

1 


Cap. 1. 


Cap. 3. 


226 Statuta S yrodalta 

nium & ultra in excommunicationibus fuis perftite- 
rint, à perceptione Corporis Chrifti vel Confeffione 
per tantum temporis ceffaverint , & eorumdem nomi- 
na in fcriptis nobis tradant vel mittant , & quanto 
tempore in ea permanferint, ut in talibus Ridbre 
confilium apponatur. 
- Quia proceffiones, quz ex antiquorum devotione 
propter necefficatem populi adinventz , certis tem- 
poribus & diebus fieri confueverint, per negligen- 
tiam Recorum & Capellanorum prout intelleximus 
in locis pluribus omnino non fuerint , in aliis veró . 
aliqui Rectores & Capellani proceffionem fine Sacer- 

dote crebrius mittant ; Ideó ftatuimus & practpimus 

fub fufpenfionis poena , ut finguli Rectores & Capel- 

lani die Dominica qua praecedit feptimanam , in qua 

ex laudabili confuetudine Ecclefie fuz proceffio fieri 

confüevit, parrochianos fuos follicité diligenterque 

hortentur & inducant, ut ad proceffionem eant, vel 

faltem unam perfonam de fua familia mittant , prou t 
ab antiquis fieri confuevit : Rectoribus & Capellanis 

fub poena praedicta injungentes , ut ipfi ad predictas 
proceffiones perfonaliter eant , vel faltem ut Capella- 
nuni & Clericum fuum ibi mittant , per quos litaniz 

& orationes confuetz fiant, & plebis devotio , que 

per ipforum negligentiam diminuitur, eorum curá & 
prefentià ansplietur. | 

Cüm jamdudum in ftatuto provinciali fuerit ordi- 
natum, ne executores teftamentorum aliquid de lit- 


teris executionis fibi commiffz per fe vel per alium 


emant, vel quocumque alio titulo fibi acquirant; & 
predictum ftatutum. plurimüm invenerimus à pluri- 
bus executoribus violari , qui de bonis executionis 
alter ab altero per fe vel per alium fibi emunt , vel ti- 
tulo mutua devotionis acquirunt : idcirco predicta 
ftatuta innovantes, tales acquifitiones in. pofterum: 
feri prohibemus , juxta tenorem przdi&i Concilii. 
ftatuentes , ut fi quis executor de bonis executionis 
fibi commiffe per fc. vel per alium quocumque titulo. 


^ 


ANiicolai Epif. dndegavenfrs. — 22p 


adquifierit , adquifitum & tantum de fuo reftituat ad 
opus execationis committendum. | 


IDEM IN SY NODO SANCTI LF'C E , Synodus 
XXIII. 


"nno eodem. Nicolai, 


Tz« de Re&oribus Ecclefiarum in Ecclefiüs fuis 
refidentibus ordinamus , quód Capellanos fuos in 
domo propria fecum habeant commorantes , nifi fint 
in una domo plures Capellani propter Ecclefie dif- 
fufe magnitudinem. | 


IDEM IN SY NODO PENT ECOST ES, Synodas 
XXIV. 
Anno Domini M. CC. L.X Y X 44. Nicolai. 


Un in Dioccefi Andegavenfi grave fcandalum 
ortum effet füper eo, quód nonnulli Archidia- 
coni , Archipresbyteri & Decani fubditi» noftri extra 
civitatem Andegavenfem caufas & placita in locis. 
pluribus quàm foliti effent , audirent & tenerent : & 
etiam ex eo quód ipfi habeant plures folito apparito- 
res, qui homines fine litteris citabant, & ab ipfis pe- 
cuniamillicité extorquebant ; die Sabbati poft Pente- 
coftes conftituti coram nobis Ándegavis in camera 
noftra, & confentientibus Oliverio" Archidiacono: 
Andegavenfi , Guillermo Archidiacono Tranflige- 
renfí, & Laurentio Archidiacono Tranfmeduanenft 
in Ecclefia Andegavenfi , Stephano  Ándegavenfi,. 
Guillermo Burgolienfi , Johanne de Fixa, Johanne 
de Ludio & Hamone Salmurienfi , Archipresbyteris ,: 
Olivegjo de Camilliaco , Gervafio de Maugia , Guil-: 
lerme de Inter Sertam & Meduanam , Guillermo de. 
Credonio, & Hamerico de Candeio Decanis. — 
Super przmiffis ita duxerimus ordinandum , vide-: 
licet quód Archidiaconus ÁAndegavenfis in civitate 
Andegavenfi & apud Baugeium caufas & placita te- 
nebit & audiet, & non in pluribus locis item tres 
apparitores habebit, unum in "cc 
iij 


270 dtatuta Synodalta 
& duos extra. Item Archidiaconus Traníligerenfis iw i 
civitate Ándegavenfi rm Salmurium & apud Bre- E 
chefach , & non in pluribus locis caufas & placita au- 
diet & tenebit ; & pro tribus locis tres tantum appari- 
tores habere poterit, & non plures. Item Archidia- 
conus tusbuducentt in civitate Ándegavenft 
apud Caftrum-Gonterij & apud Leon canías & placi- 
ta audiet & tenebit, & pro tribus locis tres tantüm 
apparitores habebit. Item Archipresbyter Andega- 
f. * Aude- yenfis* & non alibi caufas audiet , & tenebit placita, 
£"* ^ & unum tantüm apparitorem habebit. Item Archi- 
resbyter Burgolienfis in duobus locis tantüm, vide- 
fice: apud Burgolium & apud Longum-vadum cau- 
fas & placita tenebit , & duos tantüm apparitores ha- 
bebit. Item Archipresbyter de Fixa in duobus locis 
tantüm , videlicet apud Fixam & apud Durum-Stal. 
lum caufas & placita tenebit , & duos tansüum appari- 
tores babebit. Item Archipresbyter Salmurienfis in 
duobus locis tantiim , fcilicet apud Salmurium &. 
apud Doadium vel apud Genas, quem illorum loco- 
yum, videlicet Dadium , vel Genas elegerit , & quem 
eligere tenetur infra octo dies, & inquorum unetan- 
tum ex tuncuna eum Salmuro placita tenebit , & duos. 
f. * «dde, tàantüm apparitores habebit. Item * de Camilliaco in 
Archipcs- dyyobus locis tautüm , videlicet apud Camilliacum & 
Deer» apud Toarceium caufas & placita audiet & tenebit, & 
" tantüm duos apparitores habebit. Item Decanus de 
Manugia ia duobus locis tantüm, videlicet apud San- | 
&am Crucem de Rupeforti, & apud Monrem-R ebelli, 
& duos tantüm apparitores habebit. Item Decanus de | 
inter Sertam & Meduanam in duobus locis taptàm, 
videlicet apud Caftrum-novum & apud Camgigné 
caufas audiet & tenebir, & duos tantum habebit ap- 
paritores. Item Decanus de Credonis in duobus locis 
tantim , videlicet apud Credonium & apad Segreium 
caufas audiet & placita tenebit, & duos habebit ap- 
paritores tantüm, - 


Item ordinamus quód nullus apparitor predictorum. 


"Ys bd *3 — € "Y CF c 


INicolas Epif: [ndegavenfét. — 25: 
aliquem citare poffit fine litteris, nifi in parrochia & 
villa in qua manfionem fuam habebit, vel nifi à do- 
mino fuo vel ejus vices gerente fuper hoc mandatum - 
zeceperit fpeciale. 


JDEM IN SYNODO SANCTI LE C.L.E, Synodus 
X Xv. 
Anno Domini M. CC. LX XY X I. Nicolai. 


U 1 4 illud quodfit à Przlatis de facili trahitur à 
fubditis in exemplum, & Pralati tot mortibus 
dignifunt, quot mala exempla ad fübjedtos tranfmit- 
tunt , qui bona exempla & doctrinam debent populo 
miniftrare : idcirco nos in devotionibus , & ut veriüs 
dicamus perverfttatibus quorumdam Przlatorum tam 
Regularium quàm facularium, & Re&oraum Eccle- 
fiarum occurrere cupientes , qui divini mandati tranf- 
greffores , qui in diebus Dominicis & aliis folemni- 
tatibus feftivis terrenas operationes exercent, cum 
'*bobus , quadrupedibus, quadrigis & aliis terrenis, 
Ípretis & neglectis divinis officiis, infiftendo , fit fo- 
mentum erroris & perditionis laicis & plebibus fibi 
commiffis , fuis nh exemplis exhibentes ; przcipi- 
mus in virtute obedientie, & fub poena fufpenfionis 
univerfis & fingulis Abbatibus, Prioribus, Monachis, 
Re&oribus Ecclefiarum , Presbyteris & Capellanis, 
omnibus Ecclefiafticis perfonis 1n civitate & Diocecefi 
Andeegavenfi conftitutis, ne in diebus Dominicis & 
aliis folennibus & feftivis, & maxime Mauritij , & 
Maurilij Patronorum noftrorum folemnitatibus , Bea- 
te MARr A Virginis, Sand&orum Apoftolorum, & 
aliis quz in civitate & Dicecefi Andegavenfi confuüe- 
verunt cum Clero & Populo folemniter celebrari , 
operationibus terrenis infiftant , fed divinis officiis 
infudantes , laicos & populos fibi commiffos verbo 
& exemplo inducant, & eis efficaciter injungant me- 
moratis diebus à terrenis operibus abftinere eofdem, 
& ad Ecclefiam conveniant ad divinum officium ex- 
hortando. 


S ynodus 
I 


Guillelmi. 


C «put 1, 


€ 5p, 2. 


222 Statita. Synodalia 
GUILLERMUS MAIOR EPISCOPUS 


ANDEGAVENSIS | 


IN SYNODO SANCTI LFCLI£, 
nno Domini M. CC. .Y CZ. 


U r4 à multisfpiritualis cognatio contemnitur 
8 943 quód non verentur proprias filias fuas 
fpirituales carnaliter cognofcere : Injungimus Archi- 
diaconis , Archipresbyteris & Decanis quód circa 
inquifitionem talium diligentes exiftant ; & fi quem 
Rectorem cum aliqua parrochiana fua jacuiffe, vcl 
cam carnaliter cognovifle , de cetero noverint ipfum 
per fex menfes ab officio & beneficio fufpendant, & 
fufpenfum teneant ; medij temporis proventuum qua- 
fi jure deportus inter Archidiaconum & Decanum, 
vel Archipresbyterum dimidia pars dividatur , alia 
parte fabrice Ecclefie , contra quam deliquerit , re- 
manente ; ita tamen quod ex eifdem proventibus fer- 
vitoribus Ecclefiarum provideatur competenter. 
. Si veró aliquis Sacerdos deferviens Ecclefie non 


. Curatus tale commiferit cum aliqua parrochiana Ec- 


clefiz cui defervit, ftatim à dicta Ecclefia expellatur, 
in Archidiaconatu nullatenus ferviturus quoufque 
triennium fit elapfum : & fi de fa&o ipfius fcandalum 
ceptum fuerit;à dioecefi per triennium praecipimus ex- 
pellendum : adimentes omninó poteftatem Archidia- 
conis, Decanis & Archipresbyteris difpenfandi cum 
aliquo in hoc cafu , vel etiam deferendi. | 

Statuimus & ordinamus nequis Monachus aliquam 
Ecclefiam vel Capellaniam deferviendam affumat ; & 
ne Confeffiones cujufquam parrochianorum etiam de 
confenfu Rectoris abíque neceffitatis articulo audiat, 
nifi de licentia Epifcopi & confenfu : & quód Mona- 
chi in eodem dormitorio jaccant, & ad Matutinas de 
nocte furgant, maxime tempore hyemali, 


IDEM 


Cuilelmi Epif. Jdndegavenfis. — 255 


DEM GFILLERMVYFS IN $ Y N O DO sywodus 
Pentecoffes , Jis 


| Guillelmi. 

Anno Domini M. CC. JY C IZ. 

NHIBEMUS infuper Abbati & Prioribus noftre - 

Dicecefis, ne Monachis vel fociis in. Prioratibus 
commorantibus tradant feu miniftrent annuatim pro 
calceamentis & veftibus certam pecunie quantitatem, 
prout in locis quampluribus noftre Dicecefis , ipfa 
vifitantes invenimus retroactis temporibus fa&a effe ; 
cüm per hoc , fi permitterentur , occafio daretur ve- 
niendi contra votum , quod Monachi in fuis profeffio- 
nibus Deo reddere promiferunt circa illam partem ; 
Ícilieet de abdicatione proprietatis , ad quam per 
ipfius voti vinculum funt adfítrii : fed. di&i ÁAb- 
bates & Priores in veftibus, calciamentis & aliis ne- 
ceffariis eifdem provideant competenter. 


IDEM GFILLERMFES IN $ Y IN O D O sysodus 
fentli Luce , III 


Guillelmi. 
Eodem anno. 


U M nuperà przdeceffore noftro in virtute obe- cape :- 
dientie Rectoribus & Capellanis Ándegavenfis 

Dicecefis inSynodo fuerit injun&um , ut ipfi fingulis 
diebus Dominicis & majoribus feftis excommunica- 
tos de parrochiis fuis publicé nuntiarent ac facerent 
evitare, & circa hoc aliqui de ipfis Rectoribus & Ca- 
pellanis negligentes exiftant, & dictis excommuni- 
catis etiam in divinis participare non formidant. Nos 
predica praecepta innovamus, precipientes & in- 
Jungentes in virtute obedientie Recoribus & Ca- 
pellanis predictis , quód ipfi predictis diebus Domi- 
nicis in Ecclefiis fuis dictos excommunicatos publice 
denuntient & ipfos evitari faciant , & evitent maximé 
in divinis. | 

Cüm diebus feftivis ob reverentiam Dei & fancto- c,;, ,. 

Tom. XI. Gg 


Cap. 5. 


Cap. 4. 


224. Statuta Synodalta 
rum introductis , precipué diebus Dominicis honori 
Majeftatis altiffimz confecratis, à Chrifti Fidelibus 
fit ab omni fervili opere abftinendum & ceffandum, 
ac divinis cultibus jugiter infiftendum , omnibus & 
fingulis Redoribus & Capellanis in virtute obedien- 
ti przcipimus & mandamus , quód ipfi Jw geram 
fuis inhibeant fub obteftatione divini judicii & poena 
exconmmunicationis , ne ipfi dictis diebus feftivis, 
maximé Dominicis, cuiquam operi fervili fe immif- 
ceant , & precipue barbitonforibus , ne ipfi didis die- 
bus Dominicis barbas radant vel aliàs barbitonfo- 
rium officium exerceant , etiam minuendo, nifi mor- 
tis vel gravis infirmitatis periculo imminente : Inhi- 
bentes fubditis fuis fub poena praedicta, ne dictis die- 
bus Dominicis fe radi faciant aut permittant , vel 
Barbitonforis officium recipiant in fuarum periculum 
animarum, Inhibentes molitoribus etiam quibufcum- 
que fub poenz interminatione przdicia , & molendi- 
norum dominis, ne ipfi di&is diebus Dominicis , ma- 
ximé à vefpera diei Sabbati ufque ad vefperam diei 
Dominicz, molendina molere faciant aut permittant, 
nonobftante longi temporis abufu , qui non ufüs cen- 
fendus aut confuetudo, immó veriüs corruptela , cüm 
tanto fint graviora peccata, quanto diutiüs infélicem 
animam detinuerint alligatam ; cüm aliqua prafcrip- 
tio contra precepta decalogi locum fibi vendicare non 
poffit. | | 
. Item przdecefforum noftrorum veftigiis inherentes 
diftridé praecipimus & miandamus , quód omnes 
Rectores & Capellani , in Ecclefiis parrochialibus fer- 
vientes , qualibet die Sabbati in fero & in vigiliis fe- 
ftorum IX. Lect. pro vefperis pulfarifaciant, & Do- 
minicis & feftis prediis pro Matutinis & Miffa & 
Vefperis fubfequentibus illud idem faciant , ac Vef- 
peras , Matutinas & Miffam in Ecclefiüis fuis di&is die- 
bus folemniter ad notam decantent. 

Item cüm aliàs in Provinciali Concilio apud Lan- 
ges fuerit precipiendo ftatutum , ut Abbates & Pric- 


- 


Guilelmi Epif. ,Andegavenfis, — 25r 


res Monachos fibi fubditos fingulares incedere, vel 
folitarios in Prioratibus commerari, de cetero non 


permittant, praedictum ftatutum innovantes juxta id. 
przcipimus & mandamus, ne Priores fibi fübditos in 
Prioratibus jacere folitarios feu dormire permittant, 
immo Priores & eorum focios in eadem camera feu in 


eodem dormitorio jacere diftrité compellant : Nam zi. ado: 


vae foli, cm ft ceciderit non babet fublevantem. 


IDEM GFILLERMES IN SYNODO spotu 
Pentecoffes , IV 


nno Domini M. CC. (X CIL. 


UoNIAM multi fuüntSacerdotes , & pauci funt ca 1. 


Sacerdotes , multi videlicet fimplices , rudes, 
idiote & illitterati, & pauci alij, & jure fuadente 
fan&ius eft maximé in ordine Sacerdotum paucos bo- 
nos quàm multos malos habere Miniftros ; idcirco no- 
tum fieri volumus univerfis, quód nos non intendi- 
mus aliquem, maximé ad Sacerdotii Ordinem, de 
cetero promovere , nifi fuerit faltem in grammaticali- 
bus fufficienter inftru&us , ut fciat & intelligat quid 
dicat per nomen. Hortamur igitur & monemus P 
cipué omnes Abbates & fingulos , qui nobis habent 
fuos Monachos ad Ordines praefentare , ut de Magi- 
ftris fibi provideant , qui fuos Monachos in Gramma- 
ticalibus inftruant & informent. 


Quia plerumque aliqui ignoti & alienigeng' Pres. cay. .; 


byteros fe dicentes extra partes fuas ad partes longin- 
quas fe transferunt, qui in partibus fuis gravia & 
enormia perpetrarunt , & qui aliunde Presbyteri non 
funt , vel qui funt alicui Religioniadftridi , vel aliàs 
inhabiles aut irregulares exiftunt , juxta antiquorum 
Patrum ftatuta ftatuimus & ordinamus , quód de ce- 
tero alienigenz & incogniti ad. officium Sacerdotale 
non ad mittantur vel recipiantur à quocumque , quo- 
ufque à nobis mediantibus litteris commendatitiis 
fuper promotione eorum , vita & ra confectis, 
vg JJ 


Guillelmi. 


Cap. 3. 


Cap. 4. 


226 Statuta Synodalia 
fuerint approbati. Injungentes Redoribus Ecclefias 
rum in virtute obedientie & fub poena fufpenfionis, 
quód ipfi infra menfem à tempore quo Presbyteros 
in fua focietate vel fervitio admiferint, nobis vel de- 
putatis à nobis Clericis noftris , & nulli alii fideliter 
reprzfentent. Pluries etenim, pu aliàs fuif- 
fet ftatutum , noftram dioecefim vifttantes inveni- 
mus inobedientes & negligentes hadenus in pre- 
miffis. 

Quamvis aliàs fuerit provida deliberatione ftatu- 
tum , ut nomina eorum qui excommunicationis fen- 
tentiam per annum fuftinuerint & ampliüs, ex parte 
Rectoris Epifcopo vel ejus Officiali traderentur in 
fcriptis ; veruntamen ex hoc tepidatam pufillanimita- 
tem Rectorum & negligentiam , qui non curant gre- 

em oberrantem in Bobn demonum eripere , Ec- 
clefia Dei fructus pauciffimos recollegit , in hoc non 
veros paftores , fed mercenarios potiüs fe docentes. 
Nam fi veri effent paftores , & condignam curam ha- 
berent de grege fibi commiffo , oves deviantes & peri- 
clitantes ad caulasut unum fieret ovile propriis hu- 


meris reportarent, Hinc eft quód nos innovando fta- 


tuimus , & in virtuteobedientiz injungimus Redtori- 
bus, ut ipfi nomina dicorum excommunicatorum, 


qui per annum & ampliüs dictàm excommunicatio- 


nem fuftinuerint , nobis vel Officiali noftro refcri- 
bant, & negotium propriis fumptibus pou 
Ter magis eorum intereft quoufque finem debitum 
ortiatur. | 

Jam enim, de quo valde dolendum eft, in herefim 
dilabuntur plures; cüm quidam ignorantes Rectores 


& eorum Capellani in animarum fuarum periculo , & : 


etiam fubditorum , falcem fuam in meíffem alienam 
ponentes abfolutionem peccatorum nobis refervato- 
rum fibi ufurpare & contribuere non formidant , 
quamvis dicta peccata in fuis quaternis Synodalibus 
fint contenta. Nos ad eludendam magis eorum negli- 
gentiam vel malitiam , ad hoc in prefenti Synodo 


———— a EX € — 


Cuillelmi Epif. "Adndegavvenfts. 237 


inhibemus Recoribus & omnibus Capellanis noftrz. 


Dicecefis, ne de cetero fine noftra licentia fpeciali ad 
abíolutionem dictorum peccatorum manus tam peri- 
culofé irreverenter extendant. 


IDEM GF ILLERMFS IN SYNODO 
fent Luce , 


Eodem anno. 


U oNrAM nonnulli Sacerdotes in fuz falutis 

grave difpendium ftatutorum Synodalium , à 
predecefforibus noftris dudum & à nobis editorum 
vilipenfores & tranfgreffores , Dei timore & Przlato- 
rum fuorum obedientia, reverentia & honore irre- 
verenter po qua dolendo referimus , inve- 
niantur frequenter , non attendentes periculum : 
quoniam , teftante fcriptura, Peccatum ariolandi eff re- 
pugnare , &: quaft [celus idolatriee nolle acquiefcere. Hinc 
eft quód eifdem injungitur in virtute obedientia fe- 
cundim quod aliàs eis injunctüm extitit, quód qui- 
libet p Synodalem habeat , quem in Syno- 
dis deferat , & illum frequenter perlegat, & contenta 
in eo magis folito tamquam filius ddbeds obfer- 
vare ftudeat diligenter. Injungimus etiam Archipres- 
byteris & Decanis, ut dum vifitationis officium pera- 
gunt , age risa folliciti fint utrum pramiffa 
fic injancta debitum fortiantur effectum; & fi con- 
trarium invenerint , nobis infinuare non differant , 
ut tranfgreffores hujufmodi feveritate debita compef. 
cantur. 

Item cüm per przdecefforem noftrum aliàs ftatu- 
tum fuerit , quód Sacerdotes indumenta fuperiora 
claufa deferant, nullatenus apertis utendo, fub certa 
poena in dicto ftatuto comminata, ut inter ipfos & 
alios Clericos immo potiüs laicos aliquis diftinctus 
haberetur habitus, & ut fecundüm ftatum fum ho- 
neftiores inter ceteros apparerent : inveniuntur ta- 
men innumeri tranfgreffores, Cüm p viliffimus 

| g IJ 


Synodus 
V 


Guillelmi. 


Caput s. 


1. Reg. 15. 
13. 


Cap. 2. 


Eccl. 19. 


Cap. 5. 


€ «p. 4. 


234 Statuta Synodalia — 

fit computandus juxta Canonica Statuta; nifi fan&i- 
tate przcellat, n eft honore przftantior; in inceffu 
enim & habitu debet effe Sacerdos ornatior, ut mo- 
rum gravitate maturitatem mentis oftendat. Incom- 
pofitio fiquidem corporis, ut ait Auguftinus , inz- 
qualitatem mentis judicat. Et Salomon: 24mitfus 
corporis € rifus dentium enuntiant de illo. Statutum ita- 
que hujufmodi ad convincendum eorum malitiam 
innovamus, adjicientes , quód fi de cetero hujufmo- 
di invenerimus FIC i wn , fibi caveant , quia 
eorum indumenta inhonefta & aperta leprofis largie- 
mur , quod fieri volumus etiam per Archidiaconos 
& Decanos, & alia poena eos nihilominus punie- 
mus. 

Cüm inter ceteras hujus provincie Cathedrales 
Ecclefias ifta Beati Mauritij apud populares & dioece- 
fanos in minori reverentia, ut patet ad oculum , ha- 
beatur , cüm nullus eorum concurfus appareat ád 
eamdem , ficut habetur in aliis evidentius , quamvis 
ibidem requiefcant plurium corpora Beatorum. Ad 
devotionem igitur popularium excitandam vobis in- 
jungimus , quód in poenitentiis injungendis eis fpe- 
cialiter injungatis ( voluntate tamen eorum fecreto 
primitus exquifita & obtenta ) quód faltem femel in 
anno fingulis annis, vel ufque ad feptennium vel 
quinquennium , fecundüm quod videbitis gxpedire, 
limina ipfius Ecclefie ftudeant vifitare in eorum re- 
miffionem peccaminum. Nam multa meritis Bea- 
torum , quorum corpora requiefcunt ibidem , Deo 
infpirante , poterunt promereri, & indulgentias ter- 
minis anni & quadraginta dierum in fefto Beati Mau- 
ritij & per ejus confequentes octavas. 

Item injingimus Archidiaconis, Decanis-& Ár- 
chipresbyteris noftre Dicecefis , ut ipfi dum vifitabunt 
Ecclefias fibi fubditas fi aliqui , quos Capellanos in 
eifdenv invenerint deferyientes , litteras noftras tefti- 
moniales non habentes, eos à dictis Ecclefiiis amo- 
veant , & Ecclefiarum Rectoribus inhibeant , ne ip- 


! . 
Cuilelni Epif. dndegavenfís. — 259 
fos Capellanos in Ecclefiis fuis celebrare permit. 
tant. | | 


IDEM GFILLERMFES IN SY NODO syn 
Pentecoffes , ES 


| nno Domini M. CC. XY CIF. 
QZ MVIS à fan&is Patribus in pluribus Con- cape :, 


Guille!mi 


ciliis ab olim inftinctu Spiritus fancti provida 
fuerit deliberatione ftatutum , quód Presbyteri qui 
dicecefis regunt Ecclefias non à quibuslibet Epifcopis, 
fed à fuo , nec per juniorem Clericum, fed per ipfos 
aut per Diaconum ante Paíchz follemnitatem chrif- 
ma petant , cujus quidem chrifmatis confectio juxta 
Fabiani Pape decretum * per annos fingulos eft agen- » Epinor 
.da, & deanno inannum renovanda , & eft tradenda 23d omncs 
fidelibus, quia novum eft * facramentum , & per an- Epifcopos. 
nos fingulos innovandum , & vetus in íanéctis Ec- cap. 1... 
clefiis cremandum. Hujus tamen ftatuti reperiuntur 2; ^.* 
quamplurimi tranfgreffores in fuarum periculum ani«- tum ef per 
marum , fanctum chirifima non petentes nifi longà poft nulo 
Paícha; & illud per. Laicos u Clericos conjugatos , jam dicto 
velalias inhoneftas perfonas requirunt. "Ne igitur ie inno- 
nobis aliqua negligentia valeat ;adfcribi , di&um fta- "^^ 
tutum innovando firmiter injungimus Rectoribus & 
Presbyteris , qui noftre Dicecefis prefunt Ecclefiis , 
ut de cetero fanctun chrifma ante folemnitatem Paí- 
che in fingulis annis per feipfos , vel faltem per ho- 
neftos Clericos querant , petant ubi & à quibus loco 
noftri quaerendum fuerit & petendum : adjicientes 
quód fiquis de cetero hujuslcontemptor ftatuti fuerit, 
poena x. S. X per fuum Decanum vel. Archipresbyte- , (15, 
mum puniatur ; in quam poenam contemtores hujus 
volumus incidere ipfo facto. | 

Cüm fecundüm facrorum Canonum inftituta, Cap. 2. 

Epifcopi eorümque Miniftri modís omnibus debeant 
laborare , ut perniciofam & à zabulo inventam forti- 


legam & magicam artem, ex parrochiis fuis penitus 


* f.ignavia. 


* f. vili- 
pendenda- 
rum. 
Cap. 3. 
lacob, 5. 
I4. 


240 Statuta Synodalia 

eradicent , & fi aliquem virum vel mulierem hujuf- 
modi fceleris fectatorem invenerint turpiter deho. 
neftatum , ex fuis parrochiis ejiciant & expellant, Et 
nos prout noftro incumbit officio noftram Dicecefim 
vifitantes accepimus , quód multz fortiarix & divi- 
natrices , multique fortilegi ac divini füb diffimula- 
tione & conniventia Sacerdotum in plerifque locis 
Andegavenfis ditecefis, augifriis , divinationibus & 
fortilegiis corda fimplicium , diabolo procurante , fub. 
vertunt in grave difcrimen & periculum animarum; 
ftatuendo precipimus Rectoribus & Sacerdotibus uni- 
verfis , quód fi in fuis parrochiis tales fceleratos vi- 
ros aut mulieres noverint latitare, ad noftram noti- 
tiam aut Officialis noftri refupina gloria * depofita, de- 
ferre procurent , ut à tali pefte fan&a Ecclefia emun- 
detur; & hujufmodi velupadarum * perfonarum hor- 
renda malignitas poena Canonica compefcatur. 

Cüm dicat fan&tus Á poftolus Jacobus, Znffrmatur quis 
in vobis , in ducat Presbyteros Ecclefie , C orent fupereum, 
ungentes eum oleo in nomine Domini: C oratio fidei falva- 
bit infirmum , €t alleviabit eum Dominas ; e ff. in peccatis 
ftt , dimittentur ei. In quo oftenditur duplici ex caufa 
facramentum extrema unctionis fuiffe inftitutum, vi- 
delicet ad peccatorum remiffionem , & ad corporalis 
infirmitatis alleviationem. Unde conftat , eum qui 
hanc unctionem fideliter devotéque percipit & in 
corpore & in anima alleviari, fi camen expedit ut in 
utroque allevietur : quód fi forté corporis valetudi- 
nem illi habere non expedit, illam qua eft animi fa- 
nitatem in hoc facramento acquirit, Nófque accepi- 
mus referentibus fide dignis, quód di&um facramen- 
tum fine quo, ut dicunt fandi, periculofum eft ex 
hac vita migrare, ex quadam negligentia omittatur , 
immo ut veriüs loquamur, ex Sacerdotum rapacitate 
& avaritia , qui in collatione hujus facramenti novas 
& infolitas exactiones inducunt aliunde , petendo 
linteamina quibus jacens inungitur zgrotans , in ali- 
quibus locis noftre Dicecefis reperimus fieri per m 

um 


Guillelmi Epifc. dndegavvenfis. — 21 
fum aut per alias exactiones illicitas, quod eft turpe 
dicere , faciendo : quarc precipiendo injingimus Ec- 
clefiarum Rectoribus & Capellanis, ut populum fibi 
commiffum diligenter hortentur , ut infirmi extremi. 
morbi neceffitate gravati pro Sacerdote mittant : & 
hoc facramentum tantüm eft in extremo vita articulo 
conferendum , quando infirmus in brevi ex hac vita 
credatur. migraturus. Caveántque dicti Rectores & 
Capellani, ne in dicti collationeyfacramenti illicitas 
exactiones faciant, íi divinam & canonicam voluc- 


rint effugere ultionem. 


IDEM GFILLERMFES IN SY NODO sycis 
Pentecoffes, ! | VIL 
Guillelmi. 


"nno Domini M. CC. JYCF, | 
C M olim per fedem Apoftolicam in Generali cape x. 


Concilio falubriter fuerit inftitutum , ut omnes. ^'^. 
utriufque fexus poftquam ad annos difcretionis * per- 4j inso. 
veniunt , omnia fua peccata faltem femel in anno fide- 7. 4" 
liter confiteantur proprio Sacerdoti , & injuncam dg 
fibi penitentiam propriis * viribus ftudeant adime cap. ::. 
plere , fuüfcipientes reverenter ad minus in Pafcha. E OIN 
Euchariftie Rs nifi forté de proprii Sacer-. 4i. xdi. * 
dotis confilio ob. aliquam rationabilem caufam ad.P'e vios. 
tempus ab ejus ub ipie duxerint abftinendum;. 
alioquin & viventes ab ingreffu Ecclefiz arceantur, 

& morientes Chriftiana careant fepultura. Fuit in-,p4e».- 
eodem Concilio inftitutum , ut frequenter hoc falu- 

tare ftatutum in. Ecclefiis pablicaretur , ne quifquam 
ignorantis czecitate velamen excufíationis affumat. - ] 
Nófque noftram Dicecefim vifitantes prout noftro in- 
cumbir officio , quod dolentes referimus , in eadem 
invenerimus nonnullos, qui non per annum fed per 
plures annos non confitendo, & à perceptione Domint-- 

ci corporis fuz falutis immemores damnabiliter abfti- 
nuerunt, & abítinent, & adhuc abftinere non formi. 

dant in fuarum periculis animarum. rr co- 

H 


Tom. XI. 


Cap. $c 


* |. (cd fine 
auctoritate 
A poftolica 
& abíque. 


Cap. 3. 


242 Sata Synodala 

rum maliciis obyiare, ac faluti. eorum: providere ,. ut: 
tenemat , vobis.omnibus. & fimgulis ftrmiter injungi- 
mus , ut przdidum: ftatutum in. Ecclefiis veíbris: fre- 
quenter publicare curetis., ut contenta in codenx fir- 
miter obfervetis & obfervari faciatis, mulli perfona 
cujufcumque ftatus exiftat fuper hoc deferentes. 

Sané funvinprafenti civitate & Dioecafi quamplu- 
res Ke&ores Ecclefrarum , & quidam V icariam tenen- 
tes in Ecclefiüis civitatis & Dicecefis. À ndegavenfis , qui 
in-Ecclefiis fuis parrochialibus non rcfidenc , licer: refr- 
dentiam juratam exigant perfonalem, fed ** aictaritate: 
Apoftolica abíque noftra licentia ab Ecclefiis fuis fe 
abfentant , perjurium damnabilirer incurrendo : fed 


quia ubi majus periculum vertitur, majus eft confi- 


lium & remedium adhibendum, ipforum animarum 
periculis , necnon Ecclefiis providere cupientes , or- 
dinamus, precipimus & monemus diftridte fub vir- 
cute juramenti ab. eifdem praftüiri , quód: omnes prz- 
dicti & finguli ad Ecclefias vel Vicarias fuas aucedant, 
moram vel refidentiam fa&turi ibidem coutinuam , uc 
cura exigit, alioquin ipfos tamquam perjuros. ditis 
Ecclefüis & Vicariis privabimus, facimntes per Patro- 
ios ad! eas promoveri períomas, quar velint cünr po- 
tuerint ibidem. perfonaliter refidere. Perjurb enim 
juxta civiles & Ecclefiafticas.fancuiones privandi fun 
beneficiis habitis 8 habendis, 

Volentes Sacerdetum.- utilitatibus: providere , fta- 
erimus ut KeGtores Ecclefiarum. parrochiaHium  civi- 
tatis & Dicecefis. Kndegavenfis, Capelant & Clerici 
jidicum Ecclefiafticorum mandata , qua exequun- 
eur fideliter faciant , nec citationem aliquam wel me- 
moriale faciant , nec aliquos denuntient excommu- 
nicatos nominatim , nifi priüs à judicibus fuper hoc 
recepto mand&üto. Pra»terea. quód alias litteras. non 
figillent gratie , odio vel favore; vel pretio, quoufque 
contenta tr ipfis liereris fuerint executa : tranfgreffo- 
res graviter puniemus. Adjicientes ftatuendo quód 
nullus de cetero-aliquam peremptoriam cum defecta 


Guillelmi Eptf?. -4ndegavvenfs. — 245 
fibi dire&tam exequatur nec figillet, nifi priüs fimpli- 
cem circa contentos in dicta peremptoria viderit & 
reddiderit figillatam , nifi in di&a peremptoria habea- 
tur, quód fimplex citatio facta fuerit per judicem, 
aut ejus apparitorem ::contra hujufmodi comtumaces 
inloco in quo citare poteft fine litteris, prout in aliis 
ftatutis continetur, aut per aliam perfonam cui judex 
duxerit mandatum citationis funplicis executioni 
mandandum , de qua prius.in peremptoria fpecialis 
mentio habeatur. 


IDEM GFILLER.MFEFS IN SYNODO Syodus 
Pentecoffes. M um nd 


Ahnno I Domini M.:CC. IXYOP II. 


R £crp1 Mars univerfis Rectoribus noftrz Dice- capa: i. 
cefis Andegavenfis.& Capellanis Ecclefias regen- 

tibus, ur cüim ad nos de fuis parrochiis inceftuofos 
deftinaverint , nobis infinuare ftudeant , utrum ccri- 

men hujufmodi in eoram parrechiis notum feu ma- 
nifeltum exiftat , uttunc :manifefta -arimina :hujufmo- 

di manifefté puniantur , preut facre praecipiunt fan- 
&iones. 

Sané ciim nuper in Concilio provinciali Kapud Sal. Cf. :: 
murium celebrato provida deliberatione fuerit inhibi- « $««4», 
tum , ne Abbates, Monachi, Priores, & alii Reli- 27 7* 
gioft , qui fecundüm fuorum inftituta Majorum cap- 
pas claufas de panno nigro deferre tenentur , 'houcias E4z, * ha- 
* & clochas deferre prefuümerent , quod clam * nón c&* ,. 
abíque gravi fcandalo & regularis difciplinz & divinae v5 o». 
Majeftatis offenfa faciabant , ftatutümque fuit in eo- rr i» 
dem Concilio * :&preceptum , quàd contrarium fa- MRNR 
cierices per locorum Ordinarios :gravi animadverfione «ene. 
punirentur : & nos.poftpublicationem hujus Concilii 
in noftra Synodo factam quamplures tranfgreffores 
Concilij hujus invenerimus ,' monemus in prafenti 
Synodo una monitione pro omnibus , omnes & fin- 


gulos Abbates & Priores, & alios Religiofos maxime 
Hh ij 


244 Statuta Synodalta 
* adde — regulares noftrz Dicecefis, ut ipfi Concilij hujus * cum 
dcünition. e&Ci0 parentes, decetero houcias, vcl clochas nul- 
Jatenus deferre prefumant, alioquin in contrarium 
facientes eorum exigente contumacia & inobedien- 
tia , fufpenfionis fententiam ex tuncutex nunc pro- 
mulgamus. 
cap ;, .. Cüm ex frequenti & affidua plurimorum conque- 
ftione noftris auribus totiens inculcata accepimus , 
quód nonnulli judices ordinarii Ecclefiaftici noftre 
Andegavenfis Dicecefis commodis temporalibus in- 
hiantes , per territoria fua curfores & quafi explora- 
tores tranfmittunt aut ire faciunt & permittunt , qui 
M communiter litteras fuper contractibus aliquotiens 
illicitis chartas & teftamenta tranfeunt , ad quorum 
relationem przdi&i judices feu figillatores eorum prz- 
dictas litteras contractas, chartas & teftamenta in- 
differenter & adeó curialiter & benigné figillent, ac 
fi in eorum prefentia facte & ab ipfifmet paffatz fuif- 
* sei, ent contra tenorem Concilij * dudum apud Sal- 
c». 4. murium celebrati , in. vituperium jurifdictionis. & 
clavium fanctz matris Ecclefie & fcandalum pluri- 
morum : quódque etiam plures ipforum judicum 
in fuis curiis.confovere dicuntur procuratores, & 
ut loquamur veriüs gentium comeftores , qui per 
villas & burgos mercata, tabernas & vicos difcurren- 
tcs quzrunt quein devorent , homines ad litigandum 
excitant , lites redimunt cum hominibus placitare 
 nplentibus in curiis eorum , de quota litis pacifcun- 
f. * haben. tur , & pro expenfis habentes * caufas ducendas affu- 
em munt, & homines citari ad ipforum Judicum loca 
remotiora procurant; & fic homines, maximé ftm- 
. plices & pauperes gravibus damnis & injuriis afficiunt 
& affligunt , excoriant & expoliant bonis fuis, & re- 
dactionibus tales miferos procurantes involvi, eof- 
dem à gremio fanctz Matris Ecclefie & communione 
fidelium ut frequentiüs fine jufta caufa eliminari fa- 
ciunt & excludi. | 


Nos talium malignorum fraudibus , exquifitis ma- 


6 


Guillelpi Epifc. dndegavenfis. — 2 4 


Miciis& calumniofis machinationibus obviare , ac fub- . 
ditorum noftrorum tranquillitati , noftre follicite 
provifionis remedio , prout nobis miniftratur defüper, 
providere volentes , venerabilibus & difcretis. viris 
Normanno Andegavenfi, Galfrido Transligerienfi 
Archidiacono , ac Rogerio de fancto Quintino geren- 
ti vices viri venerabilis Roberti Archidiaconi Tranf- 
meduanenfis , necnon Galfrido de Burgolio, Hugo- 
ni de Salmuro, Johanni de Fixa & Mauritio Ande- 
gavenfi Archipresbyteris , & Nicolao dido Porchier, 
& Simoni Gras &.Moul, gerentibus vices Stephani 
pe deLudio , ac Matthzo de Credonio, 
Jacobo de Candeio , Petro de Inter Sertam & Medua- 
nam, & Oliverio de Camilliaco Decanis, & Andrza 
Galteri gerenti vices Decani de Maugia; ob hoc & 
caufas alias vocatis, & prafentibus coram nobig An- 
degavis , in camera; noftra die Veneris in craftino Sy- 
nodi Pentecoftes , & ipforum fuper hoc accedente 
confenfu duximus ftatuendum: | 

Quód figillatores predictorum Archidiaconorum, 
Archipresbyterorum & Decanorum de cetero aliquas 
. litteras fuper quibufvis contractibus confectas , m 
tas five. teftamenta nullatenus figillare praefumant, 
nifi predicti Árchidiaconi, Archipresbyteri & De- 
cani, eorum officiarii feu figillatores predicti ipfas 
paffaverint , vel nift effet aliqua fpecialis littera ; ad 
quam fÍpecialiter tranfeundam inter ceteras partes 
alicui notariorum fuorum fpecialiter. committant vi- : 
ces fuas. Quódque etiam prafati Archidiaconi , Ár- 
chipresbyteri & Decagi , corum officiarii feu figilla- 
tores predicti per modum citationis fcu diei affigna- 
tionis ad locum remotiorem nullum fubditorum fuo- 
rum trahant , feu trahi faciant , aut permittant, nifi 
de partium procefferit voluntate. Necnon etiam quód 
notarios & procuratores eorum curias frequentantes 
jurare faciant , quód homines ad litigandum nullate- 
nus excitabunt, lites non rediment, de quota litis nec 
pacifcantur cum aliquo , nec pro ar Turn habendis 

iij 


Synodus 
l] X. 
Guillelmi. 


Caput 1. 


2456 Statuta -Synodala | 
caufas ducendas affumant : que prémiffa sin curia 
noftra precipimus obfervari. : : 


IDEM GFILLERMES IN SrYANODO 
fentti Luce , 


JXodem ammo. 


J M nos fuper ad reformationem curiarum -Ec- 
Cclefiafticarum noftre :Diccéfts,.S ad quorum: 
damifiliorum iniquitatisdiétas carias:frequemtantium, 


fubditos noftros fuis perverfis 'inclinatiomibus vexan-- 


tium/& infeftantium , calamnias reprimendum., cum 
"Archidiaconis , Archipresbyteris & -Decanis prasfen- 
tibus, & abfentium Vicariis , habito 'falubri & dili- 
genti contraótu , & ipforum confeufu fuper hoc acce- 
dentéf ad utilitatem Reipublice inter alia duximus 
ftatuendum , quód figillatores praedicerum .Archi- 
presbyterorum , Archidiaconorum & '-Decanorum de 
cetero aliquas litteras fuper quibufvis .contractibus 
confectas ,-chartas five teftanrerta nullatenus grefu- 
mant figillare , nifrpredicti Archidiaconi, Archipres- 
byteri & Decani «eoram officiarii feu figillatoses pra- 
di&ti ipfas paffarent , aut effet aliqua fpecialis littera, 
ad quam fpecialiter tranfeundam inter certas :perfo- 
nasalicui notariorum fuorum fpecialiter :comitterent 
vices fuas , ac/nonnulli Archidiaconi , Archipresby- 
teri & Decanorum ipforum , ordinatione non obftan- 


te predicta, pluribus perfonts, prout nos experientia 


docuit , extra loca in quibus fua-cenfueverunt tenere 
placita , vices fuas committunt , acad ipforum rela- 
torum litteras per ipfos paffatas, fuper quibuslibet 
contractibus confe&as figillent communiter , ficut 
prius ,-& ac (iab ipfifmet Archidiaconis, Archipres- 
byteris & Decanis , officiariis vel fizillatoribus eorum 
paffatee fuiffent ,'in contemptum & elufionemordina- 
tionis predicte , & provincialis'Goncilii dudum apud 
"Sdlmurium celebrati , quo cavetur proceffus & litte- 
Tas per tales carfores Gcexploratores paffatas nullius 


Guilelmi Epifc. drdegacenfs. am 


fere momenti, Decemnentes monemus emnes & fin-- 
gulos Archixhaconos , & pic Sn t iin &. Deca- 
ras: prardsido s, acofficiarios & figillanores eorum: una 
munitione: pro amnibus; qid. ftatutium: hujus; fti-. 
deaxnv inviolabiliser: obíervare, In eóntrarium | veró 
facientes, ac eas, qyi commiffiones tales, à tempene 
notitia monitionis predict recipere & illis uti prz- 
fumpferint , fufpeníionis fententiam promulgamus , 
preter poenam in dicto Concilio Salone ftatu- 
tam. | 
Cüm Abbates de jure ad Synodum venire tenean- 
tur, mii cerrum, à, aanonicum: habeant impodimer- 
cum , quodi ir. fuis: lieteris; in. Synodo Epifcopo diri- 
gendis senentur exprinnire , G multotiens aliqui fc 
mole excufanr vera: mpedimenta: son. habentes : (ta- 
tuimus.quód qnicuimque Abbas: fe excufayerit in Sy- 
nodo, in l:teris fuarexcuíationis.certuny& fufficiens, 
rezteudar mmpedimentnm, & infra, quindecim dies, 
à die SynodiEpifaopo fiin partibus fuerit , & Officia-. 
li qu abefle contigerit ,. prafenter s. 
nifi ex certa. caufa &  notoriz excufante: conftet agere 
inrcmotis, vcl infirmirate notoria detineri, impedi- 
mento imn fuz excuífatione:. cantent» fidem: faGurus 
proftito jasamentoi: Sá quis veró infra didias quinde- 
cim dies pmo: praediis adimplendis venire diftulerit , 
queme ex tunc fufpendamirs. decernimus ma- 
nere. fuípenfum.. | | 
Pamiraritas mimia: pari. contemptum. quad mani- 
feité hugustemporis experimentadeclarast , eium ficut 
fide oculata competimas, Kectones Exccleftaruny noftre 
Dioscefis fuer malitia & venüz facilitate conftt ad: Sy- 
nodos.noftras venice contemnant, Hinc eft quód. om- 
nes ác fingulosEcclefiarum Re&ores noftre: Dicecefis 
una inonnione pro omnibus admonemnus , quód ipfi 
ad noftras Synodos veniant ut tenentur , nifi jufto, 
certo & canonico impedimento fuerint impediti , fu- 
per quo nobis fidem faciant infra menfem à die Sy- 
nodi nuntiando. Si quis veró premiffis parere con- 


Cap. 1. 


Cap. 3 


f. * aut. 


S ynodus 
X 


EC 


fubyle * 
ritus a4t 


ftatuta. 


244 — ' Statuta Synodalia 

tempferit , quinque folidos nomine poenz nobis fol- 
vere teneatur. Sané quia de facili de abfentium nobis 
omnibus nominibus conftare non poffit, precipimus 
Archipresbyteris & Decanis , quód quilibet fuper 


abfentibus fui Archipresbyteratus vel Decanatus nos. 


ad * Officialem noftrum ftudeant reddere certiores. 


IDEM GFILLERMFS IN SY NODOG 
Pentecoffes | .—— E 


nno Domini M. CC. XCZAX. 


IcuT grave jugum & infolitum fine jufta caufa 
imponi non debet noviter gregi Dominico ne ex. 
inculcationeà fe abjiciat antiquorum * , fic nec.ullus. 


debet fanctorum Patrum traditiones antiquas intro- 
ductas nifi caufa ingerente juftiffima praterire, nec. 
prefuümptione damnabili aliqualiter immutare. Cüm 
ergo olim Majorum noftrorum provifione falubri ad 
avertendum iram indignationis Dei, quz in populo 
ob ejus fcelera jufto Dei judicio. fzviebat , & propter 
alias caufas varias proceffiones faciendas bec & 
etiam certis temporibus , videlicet die fefti fancti 
Marci Evangeliftz , in Rogationibus ac fingulis die- 
bus Dominicis fuerit inftitutum, ftatutümque & or- 
dinatum fuerit poftmodum in provinciali. Concilio 
Turonenf: , Ecclefiarum Rectores per locorum Ordi- 
narios fore cogendos ad proceffiones hujufmodi fa- 
ciendas ; Nófque noftram Diocecefim vifitantes plures 
in hoc negligentes reperimus & remiffos ; omnibus & 
fingulis Eccleftiarum Rectoribus noftre Dicecefis di- 
ftricté fub poena fufpenfionis precipimus , quód ipfi 
proceffiones hujufmodi cum devotione debita ftu- 
deant facere temporibus przlibatis , nifi temporis 
tempeftate vel alia caufa neceffaria fuerint impediti. 


ZDEM 


Cuilelmi Epifc. "ndegavenfis. — 249 


IDEM GFILLERMES IN SYNODO syoiu 


Pentecoftes 
"nno Domini M. CCC, 


| y relatione plurium fide dignorum , & etiam fa. Caps m 


orum experientia didicimus , quód nonnulli, 
maximé Nobiles , aufu temerario in noftra Ándega- 
venfi Diaecefi Capellas & Oratoria noftro confenfu 
minimé requifito, nec obtento, coníltruunt & con- 
ftrui faciunt ; ac etiam ha&enus conftruxerunt contra 
civiles. & canonicas fanctiones, quibus cavetur ex- 
. preffé nequis Oratorij domum irrequifito loci Epif- 
copo fabricet vel edificare prfumat. Quz przmiffa 
in contemptum noftri Epifcopatus Ándegavenfis & 
Ecclefiarum parrochialium , in quibus dicta Capell 
vel Oratoria conftruuntur, gravamen non modicum 
non dubium redundare, Nos veró tam temerariis 


XI 


| Guillelmi. 


abufibus & dainabilibus przfumptionibus occurrere. . 


fatagentes , maxim? ne propter noflram negligen- 
tiam , quod abit , talia in confuctudiuem deducan- 
tur , predictas Oapellas & Oratoria taliter fabricata 
fufpendimus, & inhibemus in eis per quemcumque 
divina Officia celebrari ; omnibus & fingulis Rectori- 
bus Ecclefiaram & Capellanis Ecclefias regentibus 
noftrrz civitatis & Dicecefis diftrictiüs injungentes, 

uód ipfi predictas Capellas & Oratoria fic conftructa 
bpeuls à nobis in Ecclefiis fuis publicé nuntient , 
nequis ignorantiz pretextu (e valeat excufare. Sané 
jen forté aliqua Oratoriorum pradidorum minime 
unt perfe&a , predictis Re&oribus & Capellanis 
przcipimus , quód ipfi inhibeant ex parte noflra fub 
poena excommunicationis illis qui praedica Oratoria 
fic edificare inchoarunt , ne ad confummationem pre- 
di&i operis procedant eodo quolibet fine noftra li- 
centia fpeciali : intimantes eifdem quód fi contra in- 
hibitionem noftram procefferint quoquomodo , nos 
ad demolitionem ipíius operis & aliàs procedemus 

Tom. XI | Ii 


^ 


Cap. 1. 


Cap. 3. 


2j0 Statuta Synodalia 
fcu procedere faciemus , prout juftitia fuadebit. 

Cüm ad Epifcopos & alios Superiores Pralatos 
folüm beneficiorum unio de jure pertinere nofcatur, 


ac nonnulli Abbates noftrae civitatis & Dicecefis te- 
meritate propria poteftatem noftram ufurpare volen- 


tes , Prioratus feu beneficia , qui & quz Religiofis 
vel fcholaribus conferri confueverant ab antiquo, 
aliquotiens Celle fuz interdum Prioratibus fuis & 
Sd adminiftrationibus feu officiis fui 


- Monafterij , noftro confenfu minime requifito , ad- 


jungere prefumpferint & unire : Nos tales uniones 
juris autoritate & noftra decernimus irritas & inanes. 
Inhibentes Abbatibus noftrarum civitatis & Dicecefis 
fub poena excommunicationis , nctalia de cetero at- 
tentare prafumant. | 

Quia nonnulli Abbatum noftrz Dicccefis , qui.ad 
Synodum venire tenentur legitimo impedimento cef- 
fante, multotiens impedimenta non habentes cano- 
nica, excufationes frivolas pretendebant ; & olim nos 
meminerimus ftatuiffe, quód Abbas quilibet qui fe 
de veniendo ad Synodum excufaret , certum & fuff.- 
ciens pratenderet in litteris excufationis ipfius impe- 
dimentum, & fuper eo coram nobis, fi in partibus 
effemus, vel coram Officiali noftro , fi contingeret nos 
abeffe , infra quindecim dies à die Synodi, nifi ex 
certa caufa & notoria excufante conftaret agere in re- 
niotis vcl infirmitate notoria. detineri , fidem faceret 
proprio juramento , fufpenfionis fententia in eos qui 
de przmiffis deficerent promulgata. Sané fubditorum 
noftrorum , quorum falutem appetimus , periculum 
& illaqueationem evitare pro viribus affectantes, pr- 
dictam fufpenfionis fententiam revocamus ad prz- 
fens, diftridiüs precipientes & injungentes ciídem 
in virtute juramenti & obedientiz quibus funt nobis 
adftricti, quód ipfi ad Synodos veniant , ut tenentur, 
nifi certo & fufficienti impedimento in litteris excufa- 
tionis fuz exprimendo fuerint impediti , fuper quo in- 
fraícriptam Synodum fidem faciant competenter. 


Guilelmi Epifc. 2dndegavvenfis. — agi 


3 4DEM GFILLERMFS IN SY NODO Spolu 
im Jen Lue. —- Guillelmi. 


ux Eodem anno. 


UM nos noftramDicecefim vifitantes invenerimus 
d di&u , quod filij, fratres, & alij confan- 
guinei, ac heredes decedentium teftatorum quam- 
jt plurium beneficiorum immemores , quz ab ipfis dece- 
dentibus licet immeriti receperunt, non folüm intui- 
: tu naturali, immo zelo Chrifti & pietatis oblito; & 
" eriam executores di&orum decedentium teftamenta 
" ab ipfis decedentibus condita pro animarum füarum 
» liberatione, remedio & falute non folüm executioni 
Ki Hym demandare , immó & in archis fuis aut 


Aet 


E alibi frequenter abfcondunt : przcipué Praelati, ad 
z quos ex injun&to eifdem officio fpectat facere exequi 
T ulrimas decedentium voluntates contentas in tefta- 


mentis eifdem , per compulfionem ipforum filiorum 
heredum & executorum faciant executioni debitz de-- 
mandari , pro qua fruftratur intentio teftatoris : unde 
prout tenemur animarum cupientes providere faluti , 
omnibus & fingulis Ecclefiarum Recoribus noftre 
Diccefis & Capellanis fervientibus in eifdem, fub 


; poena fufpenfionis & excommunicationis injungentes 
precipimus & mandamus , quód infra tres menfes à 
: morte cujuslibet teftatoris teftamentum & nomina 


executorum , quos elegerit, & heredum, commif- 
faris noftris à nobis ad hoc fpecialiter deputatis in- 
dicare & notificare procurent , ut per ipfos gerentes 
vices noftras, illi ad quos fpectat fervare juris for- 
mam , compellantur ad ultimas voluntates ipforum 
decedentium exequendas. Injungimus infuper eií- 
demR ectoribus & Capellanis, quód ipfiquilibet in fua 
parrochia teftamenta retroactis temporibus condita 
executioni non mandata diligenter inquirant , & ea 
di&is vices noftras gerentibus indicent & notificent; 
ut fuperiüs «ontinetur. | "i 

i ij 


Synodus 
XIII. 
— Guillelmi. 


ij2  .  datuta 5 ymodalia 


IDEM GFILLERMFS IN SY NODO 
Pentecofíes , 


Anno Domini M. CCC. Z2 J. 


IL 1M plebis noftre inolefcente clamore laborio- 
fo ad reformationem curiarum noftrarum civi- 
tatis & Dicecefis Andegaveníis , de Archidiaconorum, 
Archipresbyterorum & Decanorum przfentium , & 
Vicariorum abfentium voluntate , circa procuratores 
& notarios dictas curias frequentantes , quorum non- 
nulli fimplices homines fuis perverfis & exquifitis ma- 
litiis damnis afficiunt gravibus , & vexationibus variis 
redimebant : anté meminimus ftatuiffe, quód prz- 
di&i Archidiaconi , Archipresbyteri & Decani no- 
tatios & procuratores eorum curias frequentantes ju- 
rare facerent , quód numquam homines ad litigan- 
dum excitarent , lites non redimerent , non pacil- 
cerentur de quota litis cum aliquo, nec caufas du- 
cendas affumerent pro expenfis : quod in curia noftra 
precipimus obfervari. | | 
Sané quia noftram Dicecefim vifitantes plures inve- 
nerimus hujufmodi: Ordinationis tranfgreffores, & 
nonnullos qui pauperes ad inftantiam diverforum pro- 
curatorum non habentes mandatum , & contra ipfam 
prohibitionem expreffam citari faciant & vexari adeó , 
quód jam vergit 1n grave fcandalum laicorum pradi- 
cantium fuper ceca , quód Ecclefia debet fubvenire 
oppreffis , cales excoriatores in fuis iniquitatibus con- 
fovet & defendit. Iterata vice Archidiaconis, Archi- 
presbyteris & Decanis memoratis diftri&é precipi- 
mus , quód in curiis füis renovari faciant hujufmodi 
juramentum , & eofdem procuratores jurare faciant , 
quód nullum faciant citari ad inftantiam alienam fine 
fpeciali mandato : quod fimiliter Officiali noftro man- 
damus, univerfis Ecclefiarum Red&oribus noftrarum 
civitatis & dicecefis firmiter injungentes , quód ipfi 
in Ecclefiis fuis moneant per tres dies Dominicos 


Guillelmi Epifc. Mndegavenfit. — 255 
pablicé notarios & procuratores predictarum curia- 
rum ipforum Archidiaconorum , Árchipresbyterorum 
& Decanorum ; & moneant ctiam curias frequentan- 
tes, quód homines ad litigandum non excitent , lites 
non redimant , nec de quota litis cum aliquo pacif- 
cantur, nec pro expenfis lucrandis caufas ducendas 
affumant , nec homines citari ad inftantiam faciant 
alienam fine fpeciali mandato. In procuratores veró 
& notarios contrarium facientes poft monitionem prz- 
didam excommunicationis fententiam  promulga- 
mus. 


JDEM GFILLERMFS IN SYNODO 
fanti Luce , : 


"nno Domini M. CCC. ZI. 


UM nonnulli Abbates noftre Dicecefis ea qua Cap x. 


Epifcopalis poteftatis funt fibi ufurpare propria 
temeritate volentes , Prioratus quamplures fuis 
Menfis propriis , & aliis officiis & adminiftrationibus 
Abbatiarum fuarum auctoritate propria conjungere 

rzfüumpferint & unire, nullis Monachis , cümque 
interdum uno folo, contra canonicas fanctiones di- 
miffis in Prioratibus fic unitis; ex quo fequitur quód 
perit divinam Officium , defraudantur debitis fuffra- 
giis fundatores, nulla in eis hofpitalitas exercetur, 
corruunt zdificia, res, poffeffhones & jura didorum 
Prioratuum depereunt ,'& ab aliis inuaduntur. Prz- 
cipimus omnibus & fingulis Abbatibus noftre Dioe- 
cefis in virtute obedientie & fub poena fufpenfionis , 
quód ipfi omnes tales uniones , quas tenore przfen- 
tis ftatuti caffamus & irritamus , revocent , quatinus 
de fa&o proceflemnt , & ad Prioratus predi&os infra 
feftum Purificationis Beate M 4 n 1 z£ Virginis Prio- 
res cum debito numero fociorum ibi continué mora- 
turos mittant , quorum Priorum induftrià Prioratus 
ipfi in fpiritualibus & temporalibus gubernentur & 
onera folita compleantur. nd 
i iij 


2/4 Statuta Synodalta 

Cab, 2. Item facilitas venie incentivum tribuit delinquén- 
di, quod in plerifque Religiofis, Monachis & Cano- 
nicis Regularibus noftre Dioecefis comprobatur , qui 
extra Monafteria in Prioratibus commorantes geftu & 
habitu inhoneftz converfationis , & vita impudicitia 
corrumpunt proximos , ftatum deturpant Ordinis, 
& populum fcandalizant , nec perSuperiores fuos de 
talibus poena debita puniuntur ; hinc eft quód nos 
univerfis & fingulis Abbatibus noftrarum civitatis & 
Dioecefis przcipimus in virtute obedientiz, quód quo- 
tienfcumque tales flagitiofos Religiofos compererint, 
fecandüm qualitatem exceffuum & Ordinis difcipli- 
nam fine remiffione aliqua puniant, ita quód poena 
docente cognofcant quantum excefferint , aliifque 
metu poena ipforum à talibus arceantur. 

Cap. 5. Ufus quidam in noftra Dioecefi , ut accepimus, 
inolevit , quód finguli Sacerdotes Miffam in exequiis 
decedentium celebrantes quatuordecim denarios exi- 
gunt ab heredibus vel executoribus defunctorum. Un- 
de nonnulli Capellani, & etiam Ecclefiarum Recto- 
res noftre Dicecefis intelligentes iftum ufum , fi ufus , 
dici debeat nimis large , dimiffis fine cuftode Ecclefiis 
non fine gravi periculo animarum , ficut corui vel 
vultures de longe cadavera fentientes , de quinque 

f. * quantc- vel fex leucis catervatim * affluunt ad funera mortuo- 

ids rum , & quandoque cum gravi fcandalo populi qua- 
ftus predictigratiá verbis contendunt quis celebrabit, 
& interdum unus alteri excutit ornamenta. Nos au- 

tem prafentis auctoritate ftatuti ufum ipfum decla- 
rantes tantummodo debere intelligiquotiens Presby- 
teri in talibus éxequiis celebrantes ad hoc ex parte 
heredum vel executorum invitati fuerint vel rogati. 
At periculis animarum cupiditatíque effrenatz ta- 
lium Sacerdotum , qui fe contra fue dignitatis hono- 
rem venales exponunt , obviare volentes, prohibe- 
mus omnibus & fingulis Ecclefiarum Rectoribus & 
Capellanis noftre Dicecefis , ne de cetero Ecclefias, 
quarum cuftodes exiftunt , dimittant fine Presbytero, 


Guillelmi Epifc, -dndegaenés. — 2s; 
talium exequiarum obtentu , nec pro Miffis celebratis 
ab eis in hujufmodi funeribus preter voluntatem & 
requifitionem expreffam defun&orum , aut heredum 
& executorum ipforum , aliquid petant , exigant , vel 
recipiant ab invitis, 

IDEM GFILLERMES IN SYNODO Syodu 
fantii Luce, pi 


4dnno Domini M. CCC, IF. 


Guillelmi. 


Me E T poenz non fint regulariter ampliandz , fcd. C^?" *. 
potiüs molliendz , tamen ne facilitas veniz tri- 
buat incentiuum delinquendi multis tranfgreffioni- 
bus, opus eft exemplo. Cüm igitur tam nos, quàm 
bonz memoriz Nicolaus przdeceffor nofter , atten- 
dentes quód defponfationes clandeftinz prohibita fint 
anima * olim ftatuerimus inhibendo,nebenedictiones , 7 4. 
nuptiarum ex tunc celebrentur in Capellis , Priorati- 
bus vel aliis locis folitariis quibufcumque, etiam fi 
banna feu indicta facta effent in Ecclefiis parrochiali- 
bus fuper talibus matrimoniis faciendis per contra-. 
hentium Presbyteros, ut moris eft, predictis quo * ad «f qui ia 
faciendum ex tunc tam per nos quàm per predictum facient 
predecefforem noftrum fuppofitis Ecclefiaftico inter- 
dido ; ac nonnulli tam fzculares quàm Religiofi, 
ftatuto & inhibitione hujus nonobftante , in pluribus 
partibus noftre Dicecefis , benedictiones nuptiarum 
dandeftine bannis nondum factis , & quandoque 
impedimentis propofitis, & fuper eis lite pendente, 
in talibus Capellis, Prioratibus, vel aliis locis foli- 
tariis prefumpferint , & adhuc qualibet die dum ca- 
fus occurrit celebrare prefumant adeó indiftinae, 
quód hoc hodie in affuetudinem tranfiüit , ve] veriüs 
in abufum. | x 

Nos volentes tantz prezfümptioni & temeritati 
damnabili obviare , confiderantes quód illi quos me- 
tus poene à malo non cohibet, alterius poena funt 
adjectione ple&endi , omnes & fingulos Sacerdotes 


2f6 Statuta Synodalia 
feculares & religiofos qui poft publicationem przefea- 
tis ftaruti , quam fieri precipimus in fingulis Abba. 
tiis & Ecclefiüs sincdalibu noftrarum civitatis & 
Dicecefis per Abbates & Rectores ipfarum per dies 
Dominicos vel aliàs feftivos proximos venturos, ta- 
les benedictiones clandeftineé in quocumque loco prz- 
fumpferint celebrare, fufpenfionis, & 1llos ac 1Mas 
qui fe taliter fecerint benedici , & omnes talibus bene- 
dictionibus affiftentes, & eos qui fuerint in confilio 
& auxilio faciendi eafdem , excommunicationis vin- 
culo innodamus, praeter poenam contra celebrantes 
in locis interdictis à jure ftatutam. 
C41. — | Cüm falus Fidelium ex obfervatione dependeat 
Math. 15. yyandatorum juxta fententiam Salvatoris : 57 27s ad 
Ms vitam ingredi , [erva mandata: cavere debent Ííammo- 
| pere Clerici tzm. fzculares quàm religioft, quorum 
exemplo illuminari debet populus laicalis, & maxi- 
mé Clerici Przlati quicumque , quibus cura imminet 
animarum, ut in obfervatione ipforum plebes fibi 
commiffas verbo pariter inftruant & exemplo. Sed 
proh dolor ! plures funt hodie , qui licet ad curam 
pofiti aliorum in íe ipfis|debenr oftendere qualiter 
alios in Domo Dei oporteat converíari, in verbo in- 
ftruunt , fed perniciofé exemplo laicos inficiunt. & 
corrumpunt , non attendentes quód ft peccaverint, 
totus populus committitur ad peccandum; & Pralati 
tot tormentis digni funt, quot ad fubditos perditio- 
nis exempla tranfmittunt, Et hinc eft quód licet bo- 
nz memorie Nicolaus predeceffor nofter olim uni- 
verfis & fingulis Abbatibus, Prioribus, Monachis, 
RedGoribus, Ecclefiarum Presbyteris & Capellanis, 
& aliis perfonis £cclefiafticis quibufcumque civitatis 
& Dicecefis Andegaveníts ftatuendo diftrictiüs przce- 
piffet in virtuteobedientie & fub poena fufpenfionis, 
ne indiebus Dominicis Majeftati Áltiffimz dedicatis , 
fervilibus infifterent operationibus & terrenis, fed 
divinis officiis infudantes laicos & populos fibi com- 
miffos inducerent efficaciter verbo .& exemplo, ut 
dictis 


— 22 ab aeu NUNRÉNNE Anime EE AC mane — 
d x 


no C. 


Cuillelmi Epifc. Adndegavenfis. — 257 
didis diebus Dominicis à terrenis operationibus ab- 
finerent : plures tamen Abbates & Religiofi alii, & 
perfona Ecclefiafticae fzculares huju-modi preceptio- 
nis falubris ac divini mandati temerari) tranf; dn bai 
ficuc audivimus , diebus Dominicis terrenis & fervili- 
bus operationibus infiftentes publicé res fuas, vites 
& blada , pelles & ligna, & res alias eorumdem 
nullo. amiffionis periculo verifimiliter exiftentes cum 
bobus, quadrupedibus & quadrigis portari faciunt 


dblicé & deferri , & alias terrenas operationes, "n | 


à divino fervitio avocant, faciunt extorqueri in fua- 
rum periculum animarum ,, laicis fuo perniciofo 
exemplo fomentum perditionis & erroris damnabili- 


gulos Abbates & Religiofos quofcumque , & perfonas 


- ter exhibentes. s monemus omnes & fin-- 
Reli 


Ecclefrafticas & fieculares noftre Dicecefis & civitatis, | 


tenore prefentis ftatuti eifdem firmiter injungentes, 


. diebusDominicis à talibus , excepto neceffitatis arti- 
culo , videlicet ubi de amiffione fructuum vel vehen-- 


dorum verifimiliter timeretur , nec poffet aliud faci- - 


liter remedium adhiberi , emnino abftineaut, & fuos 
fervientes & miniftrós faciant'abftinere. Eos veró qui 
contra przmiffa fecerint , fufpen(ionis fententiam au- 
&oritate. przefentis ftatuti. Synodi incurrere volumus 
ipfo facto. | ! 
Lateranenfis Generalis , & Lengefij * Provincialis 
Conciliorum , quibus falubriter irnihibetur Monachos 
folitarios * , veftigiis inhoerentes , Abbates noftrarum 
civitatis & Dicecefis in generali recolimus monuiffe, 
quód ipíi infra certos terminos jam elapfos ad hoc 
przfixos eifdem ad Prioratus eorum mitterent Priores 
eum debito. numero: fociorum Domino famulantes 
ibidem , proutoccukata * fide comperimus vifitantes, 
nonnulli ipforum , quod. grave gerimus & moleftum , 


diorum Conciliorum temerarii tranfgreffores. con- 


tumaciter noftris parere monitionibus contempferint, 

Monachos folitarios in aliquibus fuorum Prioratuum 

&ne Prioribus, & Prioresalicubi fine fociis dimitten- 
Tom. XI.. | |OQKk 


Cap. 5. 

* tertij civ» 
citer a». 
1278. 
€an. 2. 

* fupble in 
Prioratibus 
mancte, . 


l. * oculata. 


24. Statuta Synodalia 

tes, Eapropter omnes & fingulos Abbates noftrarum 
civitatis & Dicecefis predictarum tenore praefentis fta. 
tuti iterum generaliter monemus , eifdem przcipien- 
do mandantes, quód ad Prioratus fuos mittant infra 
feftum inftans Nativitatis Domini debitum numerum 
fociorum , nullámque deinceps Monachorum fuo- 
rum permittant in aliquo Prioratuum fuorum foli- 
tarium. commorari. In Monachos veró taliter foli- 
tarios commorantes elapío dicto tempore fufpenfio- 
nis fententiam promulgamus , & Capellas perfonales 
eorum, ubi tales folitarios contigerit commorari , 
quamdiu ibi Monachi folitarii morabuntur Ecclefia- 
1tico fupponimus interdicto, 


* Synodus IDEM GFÉILLERMVFS IN SYNODO 


NM ! fantli Luce , - 
Guillelmi. | 

mE nno Domini M. CCC. Y 1L. 
Caput i. — Ur1A Spiritu [antio infirati locuti fnnt [antli Dei 
2a : bomines , qui ordinantes Ecclefiam Dei bono 


odore ufque ad confümmationem vitz in primitivis 
temporibus in facrofandis Conciliis convenientes 
ad inftru&ionem fidei Orthodoxe & ftabilimentum 
Ecclefie facros Canones ediderunt, inter quz qua- 
tuor principalia , videlicet Nicenum , Conftantino- 
'politanum, Ephefinum & Calcedonenfe , quafi qua- 
-ttor'flümina de fonte paradifi voluptatis emanantia, 
"hortum 'riovelle nafcentis Ecclefix militantis predi- 
catione, páritérque fanguinis effüfione fanctorum 
Apoftolorum confitum & plantatum , fluentis doctri- 
Reifri — narum uberrimis irrigantia prodierunt. De quibus 
Me ei dicit Beatus Gregorius. : Sicut faucti Evangelii qua- 
24. ad I»- tuor libros, ficquatuor Concilia fufcipere & venerari 
p FH ftie fateor. Et fequitur:haec tota devotione comple&tor, 
». (x, integerrima approbatione cuftodio , quia in hocvelut 
in quadrato lapide fan&z fidei ftru&ura. confurgit , 
atque cujuslibet-vitz & aétionis norma confiftit. 


Dicta quoque quatuor Concilia precipit Sereniffimus 


- 4 4 


b,* c XN OXEu yes o6 tou XWx 
- . zx 


Guillelmi: Epifc. 4dndegacvenfit. — 259 
Imperator Juftinianus tamquam quatuor Evangelia 
firmiter obfervari. Demum veró poft predicta qua- . 
tuor principalia Concilia ; alia Concilia generalia ac 
decreta. fummorum Pontificum ad reformationem 
. Ecclefie , & informationem vite humanz ,. maximé 
Clericalis, pro varietate temporum & factorum , feu 
rerum exigentia , inftin&tu Spiritus fancti divinitus 
eadem fuccefferunt. Qiz quidem dica fanctorum 
Patrum.& ftatuta Conciliorum , maximé principalium 
quatuor , decretáque fummorum Pontificum fi ad 
integrum fervarentur, ad fan&z Matris Ecclefie & 
Fidei orthodoxe ftabilimentum , inftructionem mo- 
rum , repreffionem criminum , propagationem vir- 
tutum procul dubio-fufficere viderentur , nec opus 
effet onerofa novorum multitudine ftatuterum hume- 
ros premere fubditorum, cüm multitudo onerofa ni- 
hil habere dignofcatur honefti. 

Verüm quia multa de predictis ftatutis Concilio- 
rum & Decretis fummorum Pontificum tam propter 
negligefitiam  Przlatorum , quàm propter abufum 
fubditorum &- corraptionem in diffuetudinem abie- 
runt, & aliàs nullo modo fervantur, fed petulantiá 
& infolentiá animorum indomitorum , & maximé 
Clericorum , temere corrumpuntur & damnabiliter | 
violantur ; idcirco eadem fanc ftatuta * remotare , f. » ievo. 
renovare & in lucem reducere effet perutile toti mun- «arc. 
do , & panes fimilageneos fanctorum antiquorum Pa- 
trum menfis apponere filiorum potius quàm filiquas 
porcorum , & panes furfureos modernorum. Unde ex 
ftatutis dictorum Conciliorum & Decretis füummorum 
Pontiftcum ad zdificationem noftram & plebium fub- 
ditarum hic aliqua inferius annectuntur , que volu- |, ., 

Ls : à x E . :,, Aliquid 
mus & precipimus in noftra Dicecefi à noftris fubditis jio 
obfervari , faluo moderamine à nobis, fi & quando reperitur in 
vifam fuerit , adhibendo. | E 

Ex Concilio Maguntino : Inhibendum eft ut nul- én. 10. ac 
lus Sacerdos feminas , dequibus fufpicio poteft effe, *^ Conc 
retineat , fed nec illas, quas Cannes concedunt , $; a. ;. 

| KK ij MEE 


260 Statuta. Synodalia 
matrem , amitam , fororémque, quia inftigante dia- 
bolo etiam in illis fcelus perpetratum effe reperitur , 
aut etiam in pediffequis earum, quod. intelligimus 
ubi dict mulieres funt fufpectz. Item ex dicto Eu- 
genij Papz : Si quis Sacerdotum , Archipresbyter, 
Diaconus , Subdiaconus, de quacumque femina cri- 
mine fornicationis fufpectus , poft primam , fecun- 
dam & tertiam monitionem inveniatur fabulari vel 
converfari aliquo modo cum ea , excommunicationi 
fubdatur, femina veró canonice judicetur. Et iftas 
monitiones fieri precipimus per fingulos Árchidiaco- 
nos , Árchipresbyteros & Decanos in Árchidiacona- 
. tibus, Archipresbyteratibus , & Decanatibus eorum- 
Verifi- dem. Item in Gangrenfi * Concilio legimus : Pres- 
is $3197 byter fi formicationem commiferit * quamquam fe- 
thagincof. cundüm Canones Apoftolorum deponi debeat , cüni 
Ecrit. * f- * juxta auctoritatem Beati Silveftri, fi in fuo vitio non 
4l.* tamen, perduraverit , fed fponte confeffus adjecerit ut refur- 
. gat , decem annis in hunc modum poeniteat ; tribus 


quidem menfibus à ceteris remotus pane ó& aqua à. 


vefpera in vefperam utatur ; diebus autem Dominicis, 

& praecipuis feftis modico vino & pifciculis atque le- 

I»* dit. gaminibus recreetur, fine carne & fanguine * ovis & 
xir dE cafeo , facco indutus humi * inhzreat, die ac node 
ne dub jugiter omnipotentis Dei mifericordiam imploret. 
pao 7 Finitis tribus menfibus continuis de carcere exeat, ta- 
ova & c, men in publicum non procedat , ne grex fidelis in eo 
feo wtanur. fcandalum patiatur ; nec enim debet Sacerdos semen 
moadha. POenitere ficut Laicus : poftea aliquantulum refumptis 
ra, —— viribusunumannum in pane &aqua expleat , exceptis 
Dominicis diebus & przcipuis feftivitatibus, in qui- 

bus vino & fanguine, ovis & cafeo juxta canonicam 
menfuram uti poterit, Finito primo anno & dimidio 

addi edi » Corporis & Sanguinis Domini ne indurefcat parti- 
jexta brari. COps fiat, & ad pacem veniat , pfalmos cum fratribus 
oui in choro ultimus canat , ad cornu altaris non acce- 
nori gera. dat *.. Deinde veró ufque ad completionem feptimi 


ofiia. — anni omni quidem tempore , exceptis Paíchalibus 


PE d A - 


ptr A- £* 


M am omm aF cA B7 o X..- 


Gutllebn: E prfc. "dadegavenfis. — 2&1 
diebus , tres legitimas ferias unaquaque hebdomada 
in pane & aqua jejunet. Expleto oan circulo 
fi fratres apud quos poenituerit ejus congruam poeni- 
tentiam laudaverint, Epifcopus in priftinum hono- 
rem juxta Calixti Dapze auctoritatem poterit revocare. 
Sané fciendum eft, quód fecundam feriam * unum 
denarium , fi opus eft , pauperibus erogando redimere 
poterit. Finitis autem feptem annis deinde ufque ad 
finem feptimi * anni fextam feriam nulla intervenien- 
te redemptione obfervet in pane & aqua. Eadem quo- 
que fententia * erit Sacerdoti de omnibus peccatis & 
criminibus , quz in deperditiónem * ducuüt. Neque 
hoc cuilibet videatur onerofum, fi Sacerdos poft lap- 
fum , digné , ut fupra dictum eft , poenitens ad hono- 
res priftinos redeat. 

Item Czleftinus *: Siquis Sacerdos cum filia fpiri- 
tuali fornicatus fuerit, fciat fe grave adulterium com- 
mififfe. Idcirco femina filaica eft omnia derelinquat , 
& res fuas pauperibus tradat , & converfa in Monafte- 
rio ufque ad mortem Deo ferviat. Item * , non debet 
Epifcopusaut Presbyter commifceri cum mulieribus, 

uz eis fua fuerint confeffa peccata , fi forté , quod 
bf ; hoc contigerit, fic peeniteat quomodo de filia 
fpirituali ; Epifcopus quindecim annis , Presbyter 
duodecim, & deponatur, tamen fiin confcientia po- 
puli devenerit. Item .Nicolaus* Papa omnibus Pres- 
byteris, Epifcopis : Nullus Miffam audiat Presbyteri, 
quem fcit concubinam indubitanter habere aut intro- 
ductam mulierem, Unde etiam ipfa Synodus * ob hoc 
capitulum fub excommunicatione ftatuit. 

Item ex Concilio Hilerdenfi * : Presbyter f1à plebe 
fibi commiffa mala opinione infamatus fuerit , & Epif- 
copus legitimis teftibus approbare non potuerit, fuf- 


pendatur ufque ad fatisfacionem condignam , no 


Hic in * 
edit. in[cri- 
tur unum 
píalterium 
canendo, 
aut. 

al * deci- 
mi. 

Al, * poni- 
tentia. 

4l. * depo- 
fitioncm 
cum indu- 
cunt. 

* Papa p 
"mus cap. .- 


* Cap. 5. 
biz incipit. 


* Ex decre- 
ti» N icol. 1. 
tit. 11. de 
Presbyteris 
Cap. 1. 
Pidavenfis 
1. 47. 11OO. 
[5 Pafchbals 
1. (Ap. 10. 
Ex frag- 
mentis bu- 
jss Concilij 
cap. 10. 


opulus fidelium in eo fcandalum patiatur. Digna ve- pura bic 


ró fatisfactio elt, ficut à Majoribus conftitutum effe 


defunt qua 


in editis in- 


docetur , quando five fecundüm Canones, five (ecun- fo repe- 
düm arbitrium Epifcopi feptem fibi collegas adjungat r^. 


Kk 1j 


M alatb. 2. 


262 Statuta 5S yrnodalia 
& juret in fan&o Evangelio coram populo , quód fibi 
crimen illatum feu propofitum non perpetravit ; & 
hac fatisfactione purgatus fecuré deinceps fuum offi- 
cium exequatur. E 

Item Beatus Gregorius omnibus Epifcopis. Si qui 
fint Presbyteri Diaconi , vel Subdiaconi , qui in cri- 
mine fornicationis jaceant , interdicimus eis ex parte 
Dei omnipotentis & fancti Petri auctoritate Ecclefie 
introitum ufque dum poeniteant & emendent. Siqui 
vero in peccato fuo perfeverare maluerint , nullus 
veftrum prafumat nd d Officium , quia benedi&io. 
corum vertitur in maledictionem , & oratio in pecca- 
tum , dicente Domino per Prophetam : Ma/edicem , 
inquit , &enediífienibus vcféris, Qui veró ljuic faluberri- 
mo ftatuto obedire noluerint , idololatrie peccatum 
incurrant , Samueletefte , & Beato Gregorio inftruen- 
te , peccatum ariolandi eff non obedire , € fcelus idelatrise 
nolle acquie[cere. Peccatum igitur paganitatis incurrit 
quifquis dum Chriftianum fe effe afferit , fedi A pofto- 


- lice obedire contemnit. Item Bonifacius VIIL. Is cui 


Ecclefiz cft interdictus ingreffus, cüm fibi per confe- 


quens cenfeatur in ipfa divinorum celebratio *, irre- 


gularis efficitur, fi contra interdictum hujus divinis 
in ea fe ingerat , in fuo agens officio ficut priüs : talis 
quoque fi hoc interdi&o durante decedat , non debet. 
in Ecclefia vel cimiterio Ecclcfiaftico , nifi poenituerit, 
fepeliri. — 

Cüm igitur ex predi&is appareat evidenter Presby- 
teros, Diaconos & Subdiaconos fornicatores noto- 
rios , quoad fe, & quoadalios, jure fore fufpenfos , 
& eisingreflumEcclefie & per confequens ctiam ipfam 
divinorum celebrationem interdictam , adeó quód fi 
tali interdicto durante in ea divinis officiis fe ingeffe- 
rint, agentes in fuo officio ficut priüs,notam irregulari- 
tatis incurrant. Et nos , omnes & fingulos Presbyte- 
ros, & Diaconos & Subdiaconos noftrarum civitatis & 
Diocecefis macula notoriz fornicationis infe&os , fuf- 


peníos quoad fe & quoad aliosauctoritate Canonis, 


Guillelmi Epifc. 4dadegavenfis. — 265 
tenore praíentium publicé nuntiamus, & eifdem in- 
greíffüm fore Ecclefiz interdictum. Inhibentes fubdi- 
tis noftris he Miffas talium, fiqui fint in noftris pre- 
dictis civitate & Dicecefi, audire prefumant, feu ip- 
forum corpora hoc interdicto durante dum decefferint 
in Ecclefia vel cimiterio Ecclefiaftico , nifi poenitue- 
rint, fepelire. Item legatur & renovetur ftatutum ju- 
ris, Sepelire. Item legatur & renovetur ftatutum, Turis 
remed ia, & fubfequenter quod fequitur adjungatur. 


VT QVILIBET SACERDOS HABEAT Cai 

 ffatuta Synodalia £f fecum ea deferat ad Synodum , €i 

offendat Archbipresbytero vel Decano, € qualiter proce. 
datur contra inobedientem. 


UM igitur ficut pro certo didicimus nonnulli Cu-. * 
, X Uratorum ipforum ftatuti fuperiüs lb&ti temerarii 
tranfgreffores dicta ftatuta Synodalia nondum adhuc 
habeant, & fi qui habeant , illa tamen juxta precep- 
tum noftrum ad Synodos noftrasBfecum adferre , ac 
fuis Archipresbyteris & Decanis hucufque neglexe- - 
rint exhibere , adhuc ad eorum convincendam mali- 
tiam omnibus & fingulis Curatis noftrarum civitatis 
& Dioecefis iterata preceptione injungimus , & in 
virtute obedientie precipimus , quatinus quilibet 
ipforum infra Synodum Pentecoftes proxime ventu- 
rum diéta ftatuta Synodalia habeat, & fecum ad di- 
&am diem feu Synodum adferat , ac exhibeat fuo Ár- 
chipresbytero vel Decano. Predictis Archipresbyte- 
ris & Decanis fub eadem diftrictione mandantes , qua- 
tinusantequam de Synodo predicta recedant, nomina 
Curatorum fibi fubditorum , qui in premiffis defecc- 
rint , nobis non differant intimare; fcituri quód con- 
tra tranfgteffores hujus tamquam contra inobedientes 
& perjuros , quatinus de jure poterirhus fine remiffio- 
ne qualibet , parati cum Apoftolo omnem inobedien- 
NI ulcifci, procedemus , cüm nobis adícriberemus 
ad culpam in hoc cafu relaxare vindictam. 


S vnodus 
XVII. 
Gu:llelmi. 


Capnt 1. 
Píal. 47. 
[. 


Pfal. 1f o. 
1. 


f. * Calis. 
e 


 tcrrigenis impenfintur , & pia 


P: £ * quin. 
ecntorum 
Martyrum. 


264 Statuta Synodalia 


IDEM IN SYNODO SANCTI LF CAE, 


nno Domisi M. CCC. X I V. Ft ffantOtlabee 
de fef] Omnium [anttorum. 


Eus gloriofus & füblimis in fanctis fuis mirabi- 
lis, qui femper eft laudabilis , & tamen ineffa- 
bilis , juxta id Pfalmi : Magnus Dominus £5 landabilis 
nimis :1n fanctis fuis laudari defiderat & honorari in 
terris , ut accedat quod ait Pfalmographus ; Zautate 
Dominum in fantlis ejus : Non quód bonorum noftrae 
rum aut laudum przconiis egere nofcatur , fed ut per 
merita gloriofa San&orum quos veneramur in terris, 
eorum interceffionibus adjuti propitiationem merea- 
mur obtinere in terris *. Sancti enim carnis vinculis. 
abfoluti in illa eterna patria converfantes , qui viden- 
tem omnia femota jam caligine luce clarius intuen- 
tur, & lumen in lumine revelata facie luculentiüs 
contemplantur , devota laudum 2 quz fibi à 
upplicationum prz- 
conia quz fibi à fidelibus in fuis neceffitatibus porri- 
guntur , in illo eternitatis fpeculo, in quo videntem 
omnia vident , fcire & intelligere poffe creduntur , vel 
quantum illisad gaudium , vel nobis ad auxilium nof- 
citur pertinere. 

Cüm igitur fandi fint infiniti in ilIa terna beatitu- 
dine jam confcripti, de quibus memoriam & feftivi- 
tatem nullam facimus : non enim poffemus omnium 
fanctorum fefta peragere , tamen propter noftram in- 
firmitatem , quia infirmi & debiles fümus , nec adhuc 
maxim propter rerum mundanarum occupationem 
fufficere poffemus , càm propter temporis brevitatem, 
quia etiam tempus non fufficeret ; nam ficut ait Hie- 
ronymus in quadam epiftola , quz in fuo Kalendario 
praeponitur ,. Nullus dies, excepto die Kalendarum 
Januarij, quinon intra quinque * millium Martyrum 
numerum reperiri poffit afcriptus. Infuper licet pau- 
corum Sanctorum feífa agamus, adhuc tamen illa feff& 

pauca. 


Curllelmt Epifc. dndegavenfis. — iéj 
pauca negligenter agimus, & multa ibidem per uc- 
gligentiam , vel ignorantiam , vel terrenorum folli- 
citadinem. obmittimus. Igitur fancta Mater Ecclefia 
premiffa attente co nfiderans , congruentiffima ratione 
& piiffima devotionc per quofdam devotos fummos 
Pontifices Spiritu fancto replcetos & infpiratos divini- 
zus ordinavit , ut quia Omnium. Sanó&torum fefta fingu- 
lariter non poffumus , faltem omnes generaliter prop- 
ser obmifforum füppletionem & negligentiarum ex- 
piationem füb.una celebritate annua infimul honore- 
mus.. Et hzc fuit potiffima ratio quare Omnium San- 
&orum feftivitas à fan&is Patribus extitit. jam elapfis 
multorum.aanorum curriculis imftituta ; licec & mul- 
tz. alie caufz rationabiles inftitutionis hujus fefti in 
Legenda.aurea proferantur: Siergo plurimorum 5an- 
é orum fingulartum Octabz ab. Ecclefia peraguntur, 
multo magis perrationes (nperiüs prelibatas Omnium 
San&orum feítivitatis Octabae debent ab.Ecclefiis de- 
votiüs.& folemnius celebrari. | | 
Attendentes igitur rationes przmiffas, & quód in 
urbe Romanaquaz eft caput mundi & mater Ecclefia- 
rumomnium & magiítra, & in plerifque citramonta- 
nis partibus non tantüm dicta Poftivitas .una die , fed 
etiam. octaba ipfius ab Ecclefiis introductum eft ut ra- 
tionabiliter celebrentur ;. diligenti deliberatione prz- 
habita & tractatu , hzc facra approbante Synodo ,.& 
noftri Andegavenfis. Capituli fuper hoc accedente 
confenfu. ,. ftatuimus & ordinamus , quód. deinceps 
o&aba feftivitatis predicte cum devottone qua decer - 
ab Ecclefiis civitatis & Dioecefis Andegavenfis annis 
fingulis.celebrentur. Perhocenim firmiter credimus, 
patriam &.populum Sanctorum patrociniis adjuvart, 
& in- fuis neceffitatibus; tribulationibus & anguftiis 
apud Altiffimum faciliüs exaudiri, & ipforum San&to-- 
rum interceffionibus quamcitius relevari. 

Sané ne propter prezmiffarum celebrationem octa- 
barum alique Dominice de hiftoria ; que incipit : 
Fidi Dominum , obmittantur ; ordinamus quód in: 

Tom... XI. ie p 


zÓ6 Statttta. Synodalia 
Dominica precedente feftum. Apoftolorum Simonis 
& Judz , hiftoria, 7idi Dominum inchoetur. Qaód fi 
die Dominica evenerit celebratio ejus , ad diem crafti- 
nam proteletur , & Dominicz illius hiftoriz in diebus 
vacuis locis competentibus peragantur. | 
Si autem de Officio illarum Octabarum: quzratur, 
refpondemus quód nos quià Hociold Pontificatus no- 
ftri dictas octabas "ei tie sinie c ux , dictarum octa- 
barum officium ordinamus in. hac forma. Super ipfas 
octabas dicimus invitatorium ad "Matutinas , Regem 
Santtorum Omnium venite adoremus, Hymnus. in matu- 
tinis & vefperis ficut in die, Antiphona fuper pfalmos; 
Secus decuríus 1o]a , pfalmi plurimorum Martyrum, vel 
.dedie; Verfus , Zufforym anime. Lectiones accipimus 
de libro fapientiz.cap. III. incipientes ibi : 7s//£orum 
anime inmanu Dei funt , profequentes dictam lecturam 
ufque ad ultimum diem. Kefponforia de Communi 
Martyrum fubíequenter etiam.ordinaté. Qui autem 
Bibliam non habent, facient lecturam de Communi 
Martyrum. Ze Deun Lasdamus per totas octabas. 
"Verfus ante Laudes : Z79s//i autem in perpetuum vivent 
&c. Ad Laudes antiphona, Vidi turbam, fola..Capitu- 
lum , hymnus, Veríus ficut in die. Ad Zeredifíu: an- 
tiphona prima die, Predicantes, & ceterse fubfequen- 
tes. Ád Magnificatantiphona prima die : Omnes fant 
de vig. &c. Ántiphonz ad alias horas, 'Capitula, 
Refponforia , Verfus de Communi Martyrum. In 
octava autem die confuevimus totum facere ficut in 
die. Si veró infra Octabas dies Dominica evenerit , 
.confuevimus facere novem lectiones de Communi, 
vel fi malueritis totum ficut.in die. Officium autem 
Miffarum in dictis oCtabis accipient de Communi fan- 
€torum eorum, ficut voluerint. : 


96 9Gt 


Cuillelmi Bpifc. dndegavenfis. — :47 


FT BONA AD EXECFTIONEM Cas. 
| tefamentorum deputata in executores non transferantur: 
€: de pana facientium contrarium. . 


jRiMO dudum in Provinciali Concilio apud. 
Prim celebrato, fuit provida deliberatione 
diffinitum , executores teftamentorum per fc vel per 
alios non poffe quidquam fumere , feu quoquo titulo. 
retinere de rebus feu bonis deputatis executioni tefta- 
mentorum quorum executores exiftunt , pcenis certis - 
appofitis in Concilio füpradi&o. Verüm quia ex hoc 
plerumque comperimus decedentium voluntates, exe- 
cutioni debite non. mandantes propter avaritiam 
multorum , qui à. teftatoribus. executores. infcripti 
quzítum: proprium:. ,.. lc eee eere enn 
liberationem * animarum;qui de ipforum dilectione & 1. * libera. 
amicitia: pre: ceteris gerebant plenam fiduciam dum "?^* 
vivebant.nequiter preferentes, onus executionum 
hujufmodi fufcipere in fe recufant , ut fic poffint illa- 
quz de bonis teftatorum fibi placent*hinc habere &: 
retinere emptionis titulo , vel alio quafito colore con- 
ua mentem:Concilij memorati. Nos his fraudibus 
obviare, & decedentium voluntates: executjoni debi- 
tz volentes demandari , diftri&iüs inhibemus ne quis 
executor alicujus teftamenti coexecutori fuo in eodem ;- 
teftamento. infcripto , five executor. przdi&us onus 
teftamentiin fe fufceperit, five illud duxerit recufan-- 
dum ,. aliqua de bonis ad executionem illius qui ip- 
fos executores fuos inftituit, emptionis vel alio quo-- 
vis titulo tradere , feu in ipfum transferre ; feu. tradi- - 
tioni five tran(lationi confentire przfumat. | Dc-- 
cernentes contractus fuper hoc initos , & traditiones 
ac tranflationes bonorum ipíoram taliter fà&tas non. 
tenere ;.& executores ipfa bona tradentes & taliter. 
transferentes , feu confentientes traditioni &'tranfla- 
tioni predi&is , ad reftitutionem: dupli pretij rei fic 
traditae vel tranflatz , in executionis "HM con- 

LI dj 


Cap. 3. 


2. T:m. a. 


26$ — o Statuta Synodalia 


vertendi auctoritate przfentis ftatuti condemnamus, 


Gravi nimirum turbatione movemur, & cum cor- 
dis amaritudine recenfemus , quód nonnulli divinis 
officiis mancipati , qui vacationis fuz ftabilitate pen- 
fata virtutis & honeftatis fructus deberent producere 

otiores , per eorum actus improbos fplendorem fuae 


profeffionis obnubilant , & geftas incompofitionis - 


exempla inhoneftatis & lafcivie fübminiftrant. Certa: 
quidem nuper probavimusexperientia ; & fide didici- 
mus oculata, quód quidam Clerici beneficiati , & 
quod cenfendum gravius eft, Curati ac Religiofi non- 
nulli Clericali modeftiá projectá , fine delectu lucris: 
turpibus inhiant , ac inhoncftis negotiationibus variis 
fe immifcent : verba Evangelica , quibus Dominus: 
ipfe negotiatores de Templo verberatos afferitur ex- 
puliffe ; & Apoftolica, quibus ait : Nemo Deo militans: 
ámplicet fe negotiis [zecularibus , diffimulamtibus. aure. 
furda , & quod molefté non mediocriter eft ferendum ,: 
dum deberent in Ecclefiis horis convenientibus , prz- 
fertim feftivitgibus , debitas perfolvere Deo laudes. 
cum devotione animi & confcientiz puritate , przter-- 
miffis loco & tempore opportunis difcurrendo ad 
nundinas & mercata dicunt labiis horas canonicas fyn- 
copando , intermifcendo extranea colloquia & pro- 
fana, ad negotiationcs , quas corde fitiunt, penitus 
mente rapta. Dum veró funt in nundinis & mercatis 
tabernas frequentant , comeffationes fectantur vilium 
perfonarum , & quzdam alia faciunt E ad prafens 
duximus filentio committenda; ex quibus fe reddunt 
fzcularibus viles , contemptibiles & abjedtos. 

Sunt autem alii qui laxatis honeftatis habenis dum 
per decentiam habitus extrinfeci deberent habere & 
oftendere morum intrinfecam honeftatem , utuntur. 
prater varietatem pannorum fuo ftatui minime con- 
gruentem factionibus veftium diffolutis cum ornatu 
& cultu indecentibus. Sícque circum amidli varieta-. 
tibus incedunt more meretricio fcapulis & pectore 
difcoopertis, comam nutriunt & relaxant , longos 


Aw Li 


C'uillelyii Epifc. adndegavenfis. | 65 
crines ad modum Laici abfque coronz veftigio & 
tonfurz ad eorum ignominiam deferentes, dicente 
Apoftolo : Z7ir quidem fi comam nutriat , ienominia. Prae- 1. Cor. 11, 
di&is & fimilibus fe multipliciter & fzpiüs involuen- '* 
do. Quód nec in qualitate negotiorum , nec in vefti- 
mentorum forma, nec in corong & tonfure modo 
quidquam pratendunt de militia Clericali. Cüm igi- 
tur, ut ait Áuguftinus, incompofitio corporis inzqua- 
litatem indicet mentis; & in Carthaginenfi Concilio 
caveatur , quód Clerici profeffionem fuam probare 
debeant habitu atque geftu, ut geftus gravitas maturi- 
tatem mentis oftendat; - 

Nos attendentes quód tales negligere famam fuam, 
in cujas odore nos convenit delectari, & facros Ca- 
nones tranfgredi non verentut , tranfgreffores hujuf- 
modi & curiofitates eorum periculofas & perniciofas 
exemplo poenarum adjectione coar&re volentes , 
monemus tenore przfentium omnes & fingulos Cle- 
ricos nobis fubditos , qui in noftra dicecefi beneficia 
obtinent , aut in pofterum obtinebunt , ut deinceps 
abftineant à premiffis , alioquin ad excommunicatio- 
nis pocnam contra ipfos procedemus prout juftitia 
fuadebit. Statuentes quód Clerici nunc beneficia 
obrinentes infra Nativitatem Domini proxime ven- 
turam , & qui obtinuerint in futurum infra menfem 
à tempore fibi collati beneficij , affumant habitum 
Clericalem , & eum deinceps deferant ut tenentur. 
A fefto Pafche Doniini ufque ad feftum Omnium 
San&orum fingulis menfibus , nifi ipfos infirmitas 
feu alia caufa probabilis excufaret , coronam fibi fieri, 
barbam & capillos radi feu tondi cum rotunditate 
debita ; & ab indeuíque ad feftum Pafchz etiam bi. 
nis menfibus femel coronam radi feu tondi annis fin- 

lis facientes. In eos veró qui quoad tonfura , coro- . 
nz & barbe rafionem hujufmodi extiterint tranfgreffo- 
res , feu qui cucupham poft lapfum duorum menfium 
à die hujufmodi monitionis publicé deferent in capite, 
excommunicationis fententiam promulgamus. 


Ll iij 


Cap. 4. 


Cap. y. 


270 Statuta. Synodalia | 
Sané folent plerifque concedi qua tunc fore utilia: 
pro falutehominum videbantur , que demumtendere 
reperiuntur ad noxam. propter quod ea emendare & 
temperare ftuduimus in pra'fenti. Multas ctenim lit-- 
teras pluribus perfonis nobilibus & aliis tam à prz- 
decefforibus noftris quàm à. nobis. conceffas didici- 
mus , quarum au&toritate quibufcumque dicbus Mif- 
fas & alia divina officia poffent in fuis domibus facere 
celebrari, & eo praetextu; nedum parrochialibus. in 
juribus carum grandia incommoda imminere nofcun- 
tur ; fed etiam in aliis qua. pariunt pericula anima- 
rum: quía morum informatio non metitur,cüm fermo - 
divinus populo feminatur in Eccleftis parrochialibus, 
qui abfentibus & non audientibus fructuofus cffe non 
poteft : ordinatio Ecclefie ignoratur , quz ignorantia: 
omnesligat. Cüm fefta quae colenda funt in honorem - 
Dei & Sanctorum & eorum jejunia publicé folent in-. 
dici, non fervantur propter ignorantiam ab eifdem , . 
veleorum familia, qui difpenfativé ad. parrochialem. 
Ecclefiam venire non tenentur; .& cum excommuni- 
catis participare non verentur , qui àb aliis evitantur. 
qui mandatorum executionem noverint.. Propter quz : 
& multa alia qua ad tales gratias modificandas nos 
inducunt, in hac przfenti Synodo fancti Luca fta-- 
tuimus ,. quód nullus de cetero au&oritate talium 
litterarum talem gratiam tam generalem & tam latam 
continentium , diebus Dominicis & feftis novem. 
lectionum Miffas & alia divina officia in fuis domibus 
vel oratoriis faciat celebrari, & hoc fub poena excom. 
municationis , quam in: contrarium venientes poft - 
menfem , ne forte aliqui pretextu igrorantiz fe ex-- 
cufent, ipío facto volumus incurfuros , & domos feu 
oratoria fupponi ipfo facto Ecclefiaftico interdi&o., Sta- - 
tutum autem hujufmodi ad Capellas ad Matricem 
Ecclefiam pertinentes trahi non volumus vel extendi, 
Item ftatuimus quod nullus Rector parrochialis 
Capellanias, Prioratus feu quavis alia pia loca in 
fuis parrochiis exiftentes feu exiftentia affirmare. & 


Guillelmi Epifc. sir, aor 271 
"attentare prafumat , ne unum bencficium propter 
.aliud fuis Juribus defraudetur. | 

Praterea ftatuimus quod nullus de cetero diebus 
"Dominicis & feftivis novem lectionum in Capellaniis, 
'Prioratibus fimplicibus, Miffas ante horam tertiam 
audeat celebrare. | 

Item omnibus Árchipresbyteris & Decanis noftrz 
Dicecefis precipimus & mandamus , quatinus omnia 
beneficia ad noftram collationem pleno jure pertinen- 
tia , in fuis Árchipresbyteratibus & Decanatibus exi- 
ftentia , nominatim in fcriptis infra duos menfes no- 
bis vel Officiali noftro tranfmittant. 

Et de iftis flatutis quilibet Rector parrochialis co- 
piam «habeat infra menfem , & exponat quilibet in 
fua parrochiali Ecclefia in generali , ut fic ad notitiam 
eorum pervenire poffit qui per ftatuta ligarentur. 

Item cüm nullus falcem fuam in meffem ponere 
debeat alienam, inhibemus omnibus fubditis noftris 
cujifcumque dignitatis aut flatus, ordinis feu reli- 
gionis exiítant , ne jurifdictionem fpiritualem con- 
tentiofam in quafcumque perfonas religiofas , fzcu- 
larefve aut alias quoquomodo, nifi in cafibus ad cos 
fpe&antibus , exercere prefumant. In contrarium 
veró facientes, excommunicationis fententiam pro- 
mulgamus. : 

Quamquam omnes & finguli noftri fubditi , qui ad 
noftram Synodum venire tenetitur , debeant. noftra 
ftatuta & predeceíforum noftrorum Synodalia penes 
fe habere fcripto tenus, ne tamen eorum quifpiam 
hoc omittat, & ftatutorum hujufmodi ignorantiam 
pratendere valeat; fubditis eifdem precipimus & 
mandamus eos & eorum fingulos, ad hoc canonice 
praemonentes , quatinus ftatuta hujufmodi ad quam- 
libet noftram & fuccefforum noftrorum Synodum de 
cetero in quaternis antiquis una cum novis eis addi- 
tis fideliter & integre deterant , nobífque vel ei quem 
ad hoc deputabimus patenter oftendant , in virtute 
obedientie & fub poena excommunicationis, ad 


Cap. 6. 


Cap. ^x; 


C«p 8. 


Cap. 9. 


C4p. 10. 


272 Statuta. Synodalia 
quam contra rebelles mediante juftitia procedemus; 
nec reputabuntur fufficienter in Synodo comparere 
hiquiea non defererit , ut eft dictum. Si qui veró ea 
vel corum aliqua non habeant, faciant ipfa fideliter 
iterum tranfcribi fuis fumptibus & expenfis, Exem- 
plaria veró recipient ad hoc ex parte noftra pofita Án- 
degavis in domibus Johannis Coillant & Thoma 
Aprilis, Clericorum noftre Andegavenfis Curiz jura: 
torum, | 

Praterea licet turbatores jurifdi&tionis Ecclefiafticae 


 ordinariz cujufcumque ftatus exiftant , auctoritate 


f.* &alio- Provincialis * Conciliorum fint. ipfo facto excommue- 


rum vel & 


genera- 
lium. 


Cap. 11, 


nicationis fententia innodati ,. à qua nifi condigna 
priüs fatisfactione praftita ,. ceffante faltim mortis ar- 
ticulo ,. non fint aliquatenus abíoluendi. Prout ta- 
men datur nobis intelligi, nonnulli Sacerdotes fx» 
culares & Religiofi poteftate fibi permiffa damnabili- 
ter abutentes, ac eam: quam. non habent. nequiter 
ufürpantes , excommunicatos liujufimedi de facto 
abfolvere prfumunt , nulla fatisfactione preftita de 
offenfa, in deceptionem & grave: periculum anima- 
rum, elufionémque & fraudem predictorum Conci- 
liorum , ac Ecclefiaftice jurifdi&ionis. depreffionem 
immenfíam. Qnmapropter omnibus: & fingulis Eccle- 
fiarum Re&oribus nobis fuübditis, & eorum loca te- 
nentibus, fub poena füfpenfionis precipimus, quati- 
nus diebus Dominicis & maximé in direi sar 
temporé turbatores. hujufmodi denunuent, ut pra- 
mittitur ,. excommunicatos. Intimantes quód abí- 
que fatisfadioneléfis & Ecclefiz praftita non meren- 
tur abfolvi , nec eos reputavimus aliàs- abfolutos : 
abfolutionem autem. eorum nobis & quibus fpeciali- 
ter committimus , quatinus poffumus, refervamus 
ex caufa , eam quibulfvis aliis interdicentes expreffe. 
Injungimus vobis Presbyteris , Ecclefiarámque Re- 
&oribus & Capellanis, quatenus fingulis diebus Do-. 
-minicis & feftis novem le&ionum illos, qui funt ex- 


communicati quacumque. auctoritate , excommunig 


Catos: 


Cuillelni Epifc. 4dndegavvenfis. | 275 
catos püblicé nuntietis, Item fimiliter omnes turba- 
tores jurifdidionis Ecclefie quomodo libet clam vel 
palam: Item omnes qui faciunt contra libertates, 
confuetudines & ftatuta Ecclefiaftica , & hoc videlicet 
in duobus ultimis cafibus auctoritate Canonum & 
Conciliorum. Item denuntietis publice in Ecclefiis 
veftris , quódaliquis à fententia excommunicationis 
predica, videlicet in duobus cafibus ultimis , non 
poteft abíolvere , nift nos Andegavenfis Epifcopus 
dumtaxat , & inhibemus ne aliquis abfolvatà fenten- 
tia predicta. Item quia vobis Ecclefiarum Rectoribus 
aliàs fuerát injunctum quod in ifta Synodo afferretis 
vwobifcum omnia ftatuta Synodalia & quaternum Sy- 
nodalis, vobis & veftrum cuilibet. iterum diftricté 
przcipmmus & mandamus ,. quatinus flatuta & qua- 
ternum hujufmodi una:cuni Conciliüs Provincialibus: 
in primaSynodo in virtute obedientiz afferatis. vobif- 
cum, & procuret quilibet qui non habet interim traní-- 
cribi, & hoc füb poena fufpenftonis. Item injungi- 
mus fub-peena fufpenfionis vobis Rectoribus predi- 
&is & veflrum: cuilibet, quatenus nomina excommu-- 
nicatorum mittat quilibet de fua parrochia in fepti- 
mana: peenitentiali Ándegavis nobis , vel Official 
noftro ,. & inferioribus, prout ad quemlibet fpectat. 

Monemus vos omnes i Burolos Archidiaconos ca. 11. 
&  Archipresbyteros & Decanos , Ecclefiarümque 
Re&ores & Capellanos, Curatos quofícumque noftra: 
Dicecefis hic przefentes , & veftrum fingulos , vobif- 
que & veftrum fingulis nihilominus inhibemus in vir- 
tute fan&z obedientiz, & fub pcena fufpenfionis , & 
quinquaginta librarum monetz currentis nobis ap-- 
plicandarum , & in pios ufus convertendárum , ne. 
aliquis veftrum recedat ifta die nec fequenti de villa 
Andegaveníi , nifi petitá licentià & obtentá à nobis. 
vcl magiftris Petro Vicario Archidiacono Ándega- 
venfi, & Mauritio deSyzuyat, Roberto Helye com- 
miffariis noftris in hac parte, quos in palatio noftra: 
-Kudegavenfi poterit quiliber invenire : cüm fimus: 
Tom. XI. M.m. 


274. — Vtatula Synodalia 
locuturi vobifcum fuper aliquibus tangentibus ne- 
.,, Ctatem Ecclefie noftre , que per nos vel commif- 
Lauges ue farios noftros praedictos vobis pozerunt.dicbus prz- 
lagiis. — dictis Laicus * apparere. | 
C ap. 1. Item vobis omnibus & fingulis Rectoribus & Ca« 
pellanis Curatis predictis , in ; guis parrochiis funt 
elemofynarie feu domus Dei ad receptionem feu hof- 
pitalitatem. pauperum & infirmorum fpecialiter de- 
putatz , injungimus füb poenis fuperius declaratis, 
quatinus unufquifque veftrum infra feftum Nativita- 
tis Domini proximé venturum nobis, vel Officiali 
noftro Andegavenft, referat fideliter & fubdito jura- 
mento nomen & ftatum domorum & rerum pertinen- 
tium ad eafdem & Priorum feu Adminiftratorum ea- 
xum , utauditis veftris relationibus in przmiffis ordi- 
nemus füper hoc , & faciamus quod juftitia fuade- 
bit. . 
. Ttem injungimus fub poenis predictis vobis omni- 
bus & fingulis Re&toribus & Capellanis Curatis prz- 
di&is, quatinus fingulis diebus Dominicis feftífque 
novem lectionum cum Clero & populo congregato 
*[spe ad divina ex parte noftra publicé in veftris Ecclefiis* 
catis — indicari, quód fi fint aliqui cujufcumque ftatus feu 
conditionis exiftant , qui jufté conqueri volucrunt de 
quacumque perfona nobis fubdita, & potiffime de 
procuratorum fervientibus & aliis, qui tam noftras 
uàm fubditorum noftrorum curias frequentant , feu 
fvcsmenót tempore retroacto , apud fanctum 
'Elemandum * in craftino fefti Andrez proximo cum 
diebus fequentibus accedant , :& ibidem fiet per nos 
yel Commiffarios noftros , quos faciemus ibidem 
propter hoc fpecialiter he etiam fummarié & 
.de plano cuilibet jufté conquerenti , facient; domino 
juftitie complementum. £t ipfa die faciemus extra 
Synodum injungi Redoribus , qui non apportave- 
runt ftatuta Synodalia & provincialia Concilia , & 
quaternum Synodale, quód ipfi in virtute obedien- 
tie ad aliam proximam Synodum adferant & exhi- 


Cap, 14. 


Guilelmi Epifc. JAndegavenfit. ^27; 

beant, alioquin ipfos fine fpe venis puniemus. — 

Sané rem cognofcentes non rectam fieri in hac An- Car. i. 
degavenít Dioecefi ,. quam eftimávimus communi 
fanctione mederi , quoniam calumnias odimus, do- 
Ium & tergiverfationem averfamur , propterea exifti- 
mamus legitimis hujufmodi actus egere medelis. Dz- 
dicimus enim quód- nonnulli Clerici parrochialium 
Ecclefiarum: Á ndegavenfis Dioecefis , aut quivis alii, 
de rotulis & regiftris , in quibus nomina excommuni- 
catorum-confcribuntur , feu conferibi: debent ac. te- 
nentur ,.propter favorem ,.fordes , gratiam aut ti- he iterum 
morem fcribere & inferere prerermittunt , aut fcripta "/7^- 
delent , removent , aut dum. publicari debent , fub- 
ticent feu non nominant , aut aliàs dolo vel negli- 
gentia obmittunt, aut ita citó legunt quód non pof- 
funt audiri, ut fic prepter cenfuram excommunicati 
non patiantur ruborem , & ita non timetur , immo 
potiüs vilefcit Ecclefiaftica cenfura, nec excommu- 
nicatt à: communibus aétibus excluduntur." Quibus 
attentis nos volenteseorüm pravaricationibus, ver- 
futiis ac malitiis.obviare , inprafenti hac Synodo fta- 
tuimus;.ut quicumque nomen feu nomina cujufcum- 
ue excommunicati de regiftris feu rotulis in quibus 
cripta funt deleverint , removerint, feu cancellave- 
rint ,. nift priüs de abíolutione fibi conftiterit , aut. 
Ícriptum non legerit, feu aperté non. nominaverit ; 
aut fcribere omiferit, ut premittitur, poftquam fibi 
de excommunicationis. fententia confiere , infra 
tres diesà cempore prafentationis fententi? ; fi Redto- 
ri aut Capellano fuerit prefentáta , fi Presbyteri fue- 
rint, in ipfos fententiam fufpenfronis in hoc fcriptos * f. * in àis- 
ferimus,.ac extunc decefhimus & volumus incurfu- cipis. 
ros, fi dolum vel culpam adhibuerint. in. premiffis , 
velaliquo premifforum. Et fi Clericus velaliàs litte- 
ratus fuerit, qui circa przmiffa vel aliquod przmif- 
forum dolum vel culpam , ut praemittitur, commi- « i, y; 
ferint;in eos in hoc fcriptos * excommunicationis fen- fcriptis w 
tentiam promulgamus, - icc 


Mm ij 


276 Statuta. S yrodalta 
| Praeterea interdicimus omnibus Clericis parrochia. 
lium'Ecclefiarum fub poena excommunicationis , ne 
procuratoris officium publicé & communiter exercere 
prafümant, cüm in predico officio multas calum- 
nias, dolos & fraudes ipfos cognoverimus & rcpereri- 
mus commiífiffe ; qui fi contrarium facere przfumpfe- 
rint, ipfos privari volumus utroque officio perpetuó 
in Dicecefi A ndegavenfi , nec in aliqua Ecclefia parro- 
chiali vel Curia effe ulteriàs admittendos. 
Praeterea funt nonnulli Rectores, Capellani & 
Clerici parrochialium Ecclefiarum , qui monitiones 
auctoritate judicum .ordinariorum & delegatorum, 
cum claufüla prima , 24/oquin ip[os quos in bis fcriptis 
ex tinc €, eis directas executioni debitz demandan- 
das , qui circaexecutionem ipfarum interdum dolum 
& negligentiam committere non verentur, interdum 
f. * fortes propter favorem , fordes * aut gratias debitorum , & 
Jer forem interdum án odium creditorum , quz peffim? dedu- 
UD cuntur ineorum przjudicium & jaduram , & in peri- 
m. — culumanimarum ipforum debitorum; ipfas veró mo- 
nitiones exequi differant & morantur , afferentes de. 
bitorum copiam fe non poffe invenire, qui fi mallent 
de facili reperire valerent. Et interdum executione 
facta earumdem eas differunt figillare , afferentes & 
credentes predictos debitores excommunicationis 
fententiam non poffe incurrere, donec litterz moni- 
tionum fuiffent reddite figillate ; ex quorum dolo & 
negligentia creditoribus imminet damnum grande, 
& debitoribus periculum animanum , qui quampluri- 
müm excommunicati decedunt; qui revera excom- 
municationis fententiam incurrunt , poftquam eft eis 
monitio facta & nunciata, & mora adhibita in paren- 
do mandatis ex parte ipforum debitorum , quorum 
nomina obmittunt inter excommunicatos regiflrare, 
innitentes eorum erroribus & ignorantiis craffis & 
fupinis , qui taliter excommunicatos non reputant 
innodaros donec littera fuerit figillata. 
Proprer quod nos in przfenti Synodo ftatuimus in 


4 


D— AU NE. HP PRQEPEPRRPEDE EE 


E 


C'uillebni Epifc. dndegavenfis. — 277 
ipfos Re&ores, Capellanos & Clericos , aut aliàs 
litteratos , qui circa monitiones predictas faciendas 
dolum & negligentiam commiferint in pofterum , qui- 
bus fuerint przfentatae , aut qui factas elapfa die qua 
monitiones tales fuerint facte & nuntiata diftulerint 
figillare requifiti, aut irregiftrare inter excommuni- 
-catos , elapfa fexta die, Grbetfodit & excommunica- 
tionis fententiam in his fcriptis promulgamus , & ip- 
fos Re&ores & Capellanos euius Clericos & 
litteratos excommunicationis fententiz volumus fub- 
Jacere. 

Praterea cüm in ftatutis Synodalibus predeceffo- 
rum noftrorum caveatur expreffé , quód fiqui excom- 
municati fuerint, & in excommunicatione perítite- 
rint per duos menfes aut per annum , auQboritate 
Concilii quód uxor & familia funt Ecclefiaftico fup- 
pofiti interdicto : & licet tanto tempore plures in ex- 
communicationis fententia perftiterint, ita quód fa- 
milia eft interdi&o füppofita Ecclefiaftico , volumus 
& mandamus quód ad Ecclefiam & divinum officium 
non admittantur aliqui de familia durante interdicto, 
quamdiu principalis domus fuerit excommunicatio- 
nis fententia innodatus. Nec fimiliter ad Ecclefiafti- 
cam fepulturam, nificüm eis per nos dumtaxat fueric 
difpenfatum. | 

Praterea interdicimus omnibus Archidiaconis, 
Archipresbyteris & Decanis , ne fuper interdi&to va- 
leant difpenfare, càm fuper hoc non eft eis permiffa 
facultas. , uei 

Praterea funt nonnulli qui dant & paffant memo- 
rialia quz à quibufdam * , nifi ab his memorialia cum 
executione recipiantur , & in eis contra debitores fcu 
reos paffantes feretur fententia fufpenfionis feu ex- 
communicationis, fi termino inter partes convento 
& in memorialibus contento deficerent debitores vel 
rci in complendo vel folvendo quod in predictis me- 
morialibus reddere & folvere promiferint ; ita quód 
elapfo termino funt MINE MANEE paffan- 

m iij 


Cap. 16. 


* decft bic 


5pon»n th.L. 


2g ótat ulA Synodalta €» c. 

tes propter moram quam faciunt de reddendo & fo. 
lvendo quod promiferunt in termino conftituto. Ve- 
rüm quia cognovimus quod multi tales & talia paffan- 
tes, & non complentes modo & forma in predictis 


memorialibus contentis, excommunicati fünt , nec: 


predi&am excommunicationis fententiam verentur; 
Et qui dum poft terminum fatisfaciunt creditoribus , 
quibus talia memorialia paffaverunt , abfolutionis 


beneficium impetrare non curant, fed-in excommu-- 


nicatione quandoque moriuntur , credentes quód 


poftquam fatisfecerint vel memorialia receperint, 
non fit eis beneficium abfolutionis neceffarium ; prop-- 


ter quod volumus & mandamus quód judices & paf- 
fatores memorialium predictorum recipiant juramen-- 
tà ab eis creditoribus quibus dantur. & paffantur me- 
morialia , quod'termino elapfo portabunt & exhibe- 
bunt Rectori Curato illius qui paffavit-ad regiftran- 
dum ipfum inter alios excommunicatos ,: nifi ante 
terminum gratiam vel dilationem termino longiorem. 
concefferint debitori; & volumus: quód Notarij qui. 
fcripferint dicta memorialia de juramento faciant &. 
de modo.. | | 


Expliciunt. Statuta. Synodalia. . 


pe EL 


d 
SERMO 
IN NATALI DOMINT. 


Lon PORA 


UptA T in przfenti dilc&io veftra , fratres cha- An. Ch. 

A riffimi , quemadmodüm Efaias Propheta de Do- cie 
mino noftro Jesu-CH & 15 T O adnunciavit, dicens; ^ 
Ecce Virgo in utero concipiet , && pariet filium, ($ vocabis 1fsi. 7. 15. 
nomen ejus JEsuM : ipfe enim [alvum faciet populum fuum 

à peccatis eorum. Jofepb fili David. Videtis, Fratres , Lwe 1. 57. 
in perfona genus vocari : videtis in unum totam pro- 

fapiam nuncupari : videtis in Jofeph feriem Davidici 
ftemmatis fanciri. Zefephb fili David. Vicefimà octaváà Math. :. 
generatione natus, quomodó David filius dicitur, '* 
ni(i quia generis aperitur arcanum? Fides promiffio- 

nis impletur ? Superna conceptio czleftis partus vir- 

gineá jam faginatur in carne? Zofephb fii David. 'Talt 

voce ad David prolata fuerat promiffio Dei Patris : 
Juravit Dominu David veritatem, € nón fruffrabitur (4l 5. 
eum. Defrutfu ventris tui ponam fuper fedem tuam. Bene , 1 

de fru&u ventris ; bene, de utero : quia czleftis hof- 

pes , fupernus habitator, fic in uteri defcendit hof- 

pitio , ut corporis clauftra nefciret ; fic de habitaculo 
ventris exivit , ut virginalis clauftri janua. non pateret, 

ut impleretur illud quod cantatur in Cantico canti- 
corum ; Spon/a mea hortus claufus , fons ffenatus.. Iofepb cum, 4. 
fii David , noli timere. Soonía caufas fponfus ne ti- 1: 
mcat admonetur : & veré pius animus dum compati- 

tur, plus pavefcit. Joefeph ffi David , noli timere 5 ne 

qui de conícientiá fecurus es , de facramenti cogita- 
tione fuccumbas. . Jofeph, fili David , noli timere 
quam vides : virtus eft ifta, noncrimen: híc nor hu- 
manus lapfus , fed eft divinus inlapfus : hoc przmium 

eft, non reatus : hic incrementum czli eft, non eft 
corporis detrimentum : híc non eft proditio perfonz, 


240 Sermo in. INatali Domini. 
fed judicis eft fecretum : híc palma cognitoris eft ; nort: 
eft fupplicij poena : híc hominis fcortum non eft, thc- 
faurus eft Chrifti hic non eft mortis caufa , fed vita ;- 
& ideo noli timere; quia qua vitam parturit; non 
meretur occidi. Zofepb feli David , noli timere accipere 
MARIAM conjugem tuam. Sponfam vocari conjugem ,. 
legis eft hoc divinz : ficut ergo manente virginitate: 
matcr eft, ita conjux dicitur permanente pudore. 
Zofcph fili David , noli timere accipere MARIAM 
conjuecm tuam quod inea natum efl , de Spiritu Jancto cff.. 
Veniant , & audiant qui requirunt quis eft, quem 
MaknrA genuit. Quod inca natum eft, deSpiritu fan- 
&o eft, Veniant, & audiant qui Graeco turbine La-- 
tinam nubilare nifi funt puritatem ;.anthropotocon ,. 
Chriftotocon , theotocon ut tollant blafphemantes. 


" Quodin ea natum eft, de Spiritu fancto eft ::& quod. 


Ioban. 1. 


de Spiritu fancto natum eft, fpiritus eft; quia Deus. 
fpiritus eft. Qiiid ergo requiris quid. fit quod de Spiri-- 
tu fan&o natum eft ,. cüm tibi quia Deus eft, Deus. 
ipfe refpondeat ? cüm tibi Johannes.increpet :Zz prin-- 
cipio crat Verbum , € Verbum erat apud Deum , &- Deus 
exat Verbum s € Verbum caro facium,efl ,. € babitavit in 
nobis 5 € vidimus gloriam ejus. Johannes vidit gloriam, 
refpice; infidelis, injuriam. — in ea natum eft, de: 
Spiritu fan&o eft :& vidimus gloriam ejus.. Cujus?: 
Ejus qui natus cft de Spiritu fando; ejus-qui Verbum 
caro factum eft ,. & habitavit in nobis. Quod in ea na- 
tum eft , de Spiritu fan&o eft. Virgo concepit , fed de 


. Spiritu fando : Virgo parturit, fed eum quem predixit. 


Ifai. 2. 14. 


Lc 1. 3t, 


Philipp. i. 
10. 


Efaias ;. Ecce Virgo ceneipiet , € pariet fium , € voca-- 
bunt nomen ejus Emmauubel 5 quod interpretatur, Nobi[cum 
Deu:. Nobifcum Deus , cum illis homo : & maledictus. 
homo qui fpem füam ponit in hómine. Áudiant qui. 
requirunt quis eftqui natus eft de Mari; Pariet , 1n- 
quit Angelus , ism , € vocabunt nomen ejus JEsu M. 
Quare JEsuM ?- Ápoftolus dicit, s in nomine Jesu. emne 
gena fleilatur , caleffium , terrefrium , € infernorum, lir 
nomine J Esu jam omne genu fleditur , cxleftium ,. 

terreftrium,. 


Á A 
B 3 Y. 
e? t 
et 


Sermo 1$. Natali Domini. . 2fI 
terreftrium , & infernorum : &tu , quid fit Jesus , do- 
lofus cognitor nuncrequiris? Omnis jam lingua confi- 


tetur , quia Dominus JEsusingloria eft Dei Patris: & 


tu adhuc modó quid fit Jesus nequiter. perfcrutaris? 
Audi adhuc quid fit J e su s; Paries filium , && vocabis 
nomen cjus JEsuM : ipfe enim [alvum faciet populum fuum 
ápeccatis eorum. Sed fuum non alterius falvum faciet 
populum. Unde ? 44 peccatis corum, Effe Deum qui 
peccata donat, fi Chriftianis non credis, crede , infi- 
delifime, vel Judais , dicentibus ; Cz /6s bomo , facis 
tpfum Deum : Et, Nemo potefl? peccata dimittere nif 
folus Deus. Illi enim negabant Deum , qui eum peccata 
dimittere non credebant : Tu ab co peccata dimitti 
credis, & Deum dubitas confiteri ? Verbum caro fa- 
Gam eft, ut homo caro promoveretur in gloriam Dei, 
nonut Deus in carnis yerteretur injuriam : ficut dicit 


A poftolus ; Qui fé jungit Deo , unus (Diritus eff. Et quo- — 
modà non quando fe jungit Deus homini, unus Deus '^ 


eft? Humanz leges intra trigmtaannos litigiofas om- 
nesinterimunt quaftiones : & Chriftus circa quingen- 
tos annos, nativitatis fuz caufas praftat, ortus fui: 


Ioban. 1o. 


33- 


Marc 2. 


7* 


lites patitur , ftatus fui fuftinet quzftiones ! Hzretice, hic Nefto- 


rium forté. 


define judicare judicem tuum : adora in: coelis Domi-- 
num quem Deum Magus adoravit in terris. 


Explicit... 


Cfom XL ^ ^ — Wm 


intelligit. 


Ex maj»ri 
Cbhartula- 
*10 Bri v a- 
tnhAaD.- 
A' Herouval 
eonceffo. 


AN. CHR. 
919. 


22 r 


4680-3690 )080«0698:.0095-.0080«0680«3690 


MISCELLANEA 


EPISTOLARVM, 


CHARTARUM AC DIPLOMATUM. 


GPILLELMPVS$ DVX AQVITANILE 
decernit ut raenfa Canonicorum Briva- 
4enfium ablata reflituantur. 


gratià Dei Aquitanorum Dux. Si juftis peti- 


m»! modamus , difcipline Domini noftri Ope- 


ràm exercemus, & nobis & pofteris noftris profu-- 
turum effe credimus, Tgitur anno Incarnationis Do-- 
minice DGCCCXIX, Indidione v 1r. degentibus 


nobis apud Celfinamgas, & venatoriz arti infiftenti- 


bus, adiit ferenitatem moftram Arlebaldus Eccle- 


L* terreux, 


fie Brivatenfi à nobis prepofitus inftitutus , pro- 
clamans & dicens grave nos incurriffe deli&um, eo 
quód facultates terrenarum * Beati Juliani, ex qui- 
bus Canonici ejus vivere debent , communiter in 
proprios ufus tam Clericorum quàm laicorum dif- 
pería tenerentur , & Clerici ibidem quotidie Deo fa- 
mulantes aliquanti penuria torquerentur. Quod au- 
tem utaudivimus, grandi excitati ferupulo, quod fa- 
cum erat penitus eradicare nequivimus,, fed ne ab- 
hincamplius fieret prohibuimus. Decrevimus itaque, 
ut quidquid modó ab illis poffidetur quamdiu vixe- 


rint, teneant, & nihil ab eis aliquid impediatur , fed 


ftatim ut aliquis eorum fpiritum exhalaverit, abíque 


ulla contradictione omnia quidquid ex communi victu 


4 


1 N nomine Dei fummi GurirrgrtMus 


x d d a wi LB 

P N^ H 

* N x4 x 

Jm zz E 
. j H 
à : 

$ 


* A rionibus fidelium noftrorum aurem accom-- 


A^ T 


Mifcellanea. Epiflolarum. 245 
Canonicorum poffidebant , ad eumdem victum com- 
munem revertantur , five Pre pofitus fit five Decanus, 
five Sacerdos aut Diaconus , aut ullus ex ordine Ec- 
clefiaftico , feu ullus laicus qui aliquid ullo ingenio 
à communi vi&u fervientium — fubtraxit, 
nullo umquam modo ampliüs ad ftggularitatem re- 
deat , fed moxut unufquifque obierit , communi in- 
tegritate ad eorum victum communem revertantur. 
Si autem hanc noftram definitionem aliquis tentando 
violare: prefumpferit , quod noftrum eft bannum 
componat : & quia Ecclefiam Salvatoris conculcare 
voluit , ab ipfo Domino ut prefuümptor judicetur, & 
iram ejus incurrat , & cum his qui dixerunt , Peredi- 
tate poldeamue [anítuarium Dei , ponat illos ut rotam e? 
qua[i f'ipulam ante faciem venti. Erabefcant & contur- 
bentur in fzculum fzculi, confundantur & pereant. 

Et ut.hoc diffinitionis pactum veriüs credatur ,. ma-- 
nu propria fubrer illud" firmavimus, & ut fidelium 
noftrorum manibus roboraretur decrevimus. Datum. 
hoc decretum x. Kal. fanuarij anno xxr. Regni: 
KAnROLI Francorum & Aquitanorum Principis. . 


Ex majori 
Chartula- 


FFVND.ATIO: CAPE L L 4 rena 


. , tenfi à D. 
Ay Juliano dicat 4. - | d'Herouval 


commodato, 
I1. A No Incarnationis Dóminice DCCCCXXIV. As. Cus. 
Indi&ione xir. adiit JoHaANNzEs Archidiaco-  ?*4 

nus fedem Matris Ecclefte Arvernorum, poftulans hu- - 

militer & petens apud venerandum ÁngNArDuM ejus. 

fedis providum Pfrzfulem «dificari fibi in fando fan&i 

Tuliani & fuo Ecclefiam ipfis in locis valde perneceffa- - 

riam : cujus preces citri primüm abnuiffet tdem: epre- - 

gius Pontifex , tándém confultu fidelium & precibus 
victus , comperta etiam véridica ratione adquievit po. 
ftulanti. I i es fcifcitans eumdem poftulantem;fi va- - 

leret ex rebus füis tantum-ibi conferre, ex quibus Sa- 

cerdos in ipfo loco Déo:militans pauperem: vitam: 

poffit fuftentare ; ad. hec cüm refpondilfer velle fe. 

Nan ij: 


* f. die 


honore Beati Ju 


204 Mifcellanea. Eptffolarum. 
quamdam particulam ex fuis facultatibus largiri to- 
tius Ecclefiz,à przfato confeftim illuftri Epifcopo Spe- 
culatore fancitum eft eamdem dedicandam edem. — 
Proficifcens itaque prztaxatus Pontifex fecundüm 
fapientiam fibi à Dco collatam oves fibi creditas falu- 
briter vifitare pervenit ad locum fibi crebris precibus 
& affiduis monitionibus exoratum , cernénfque con- 
tiguitatem loci, tempüfque aptum, dedicavit eam- 
dem Capellam fpecie * feptima menfis noviffimi , & 
illuftravit eam pignoribus beatiffimi Martyris Juliani 
Brivatenfis. Eft autem ipfe locus, quo eadem con- 
ftru&a eft aula, in Comitatu Talamirenfe, in Vicaria 
Moyfacenfe , in Villa que vocatur Canetus : & in die 
Dedicationis ejus datum eft eidem loco à przícripto 
OHANNE confultu Arlebaldi Przpofiti Ecclefie fancti 
Tolian Martyris , & Cuneberti Pentaemtarchi ipfius 
loci, ceterorámque Canonicorum in eadem Villa 
Caneto manfus, quem I sE NB A R Dus excolere vidc- 


tur , & appendiciz tres , & in ace Brivatenfi in Vicaria 


Cheriacenfe, in loco nuncupato Illam Calmem quan- 
tum ibi vifum eft habere, & in ace Nonatenfe in Fe- 
veriaco vineam unam. - | 
Hzc omnia fuprafcripta data funt eidem Ecclefie 1n 
liani fundatz , à Johanne & à ceteris 
fandi Juliani Canonicis perpetuo dono. Confiderans 
etiam donnus Pontifex ,'& rem diligenter examinans, 
dedit prefixo altari à fe dedicato , & Sanctoruni r eli- 
quiis decorato, de ipfa villa Caneto decimam om- 
nem tam annonarum quàm pecudum; & de yilla quz 
vocatur Adimarum fimiliter omnem decimam; & de 
villa, que vocatur Moden, medietatem decima ; & 
de alio Moden fimiliter, & de villa que nuncupatur 
Concas omnem decimam; & de Betel omnem deci- 
mam, Et de villa que cognominatur Nucliaco cum 
fuis appendiciis omnem decimam ; & de villa que 
dicitur Alto-Cerenno medietatem decimz ; & de Bur- 
zaniis omnem decimam. Et de villa que vocatur 
Cunuliis medietatem decima , & de Rabariliis me- 


n E 


LE d pz ] EX— P3--- 


AMiftellanea Epiflolorum. —— zfg 
dietatem decimz , & de omnibus qux idem Johannes 
habere videtur modó , vel in pofterum Deo auxilian- 
teadquirere poterit ; in villa quz vocatur Severiacus 


five Sorziacus , feu in illo monte , duas partes deci-- 


marum fimiliter dedit, & in ice Brivatenfi de villis, 
his nominibus , Tropennaco , Vendagra , Pinatenfe, 
Valilia, & illa Spinatia & Cabrogilo duas partes de- 
cimarum , de illa Calme & de Puxogilo medietatem 
decimarum , & in Vicaria Calarienfe de villis, his 
nominibus plebis Caleziis, Illabetia , Maffum , Gi- 
runij medietatem decima. | 
Hzcomnia fuprafcripta dedit venerabilis An wa1- 
pus Przfal Arvernenfis Eoclefie in die dedicationis 
Bafilice in Caneto fundata , ut habeat , teneat , at- 
m poffideat, & jufto ordine gubernet ea rector ip- 
tus Celle, ea fcilicet ratione ut quamdiu idem Jo- 
hannes advixerit, eamdem Capellam teneat, & an- 
nis fingulis Canonicis fancti Juliani fol. V. in cenfum 
incundanter exfolvat, & poft obitum cjus fi nepos 
ejus Girbaudus fupervixerit , fimili modo eam teneat. 
Poft amborum autem obitum in communi victu Ca- 
nonicorum fancti Juliani revertatur. Et ut firmiorem 
pet fuccedentia tempora hac paginola obtineret vigo-- 
rem , Idem fapientiffmus Praful Arnaldus manu 
propria fubter illam corroborare dignatus cft, & ut 
primatum Matris Ecclefie manibus infigniretur dc- 
crevit. AnNALDO Papa, &SaroMoNz Decano, & 
BERNARDO Abbate, AparARDO Levita teftibus. 
nune Karolo Rege Francorum charta ifla facta 
uit. 


FFND.4TIO CANTIOLI 
AMonafferij fata ab. Stephano Claromon- 
4ano Epifcopo. 

III TN nomine fandz & individus Trinitatis, 

STEPHANUS divina annuente mifericocdia 


: Nn ij 


Ex mejeri 

Cbartula- 

yi Briva- 

tenfi à D. 

d' H erouval 
conceffo. 


AN. CHR, 
934j. 


246 M iféedanea Eptflolarum. 


Praful eximius Claromontenfis Ecclefie , vita &- 


. moribus digniffimus , innotefcere volo omnibus fan- 


f. * incolis. 


* def 
^ poftea. 


.€&z Dei Ecclefie curam amminiftrantibus , prefenti- 


bus videlicet & futuris, necnon & terra * inclitis;. 
quiaego STEPHANus Epifcopus fervus fer- 
vorum Dei humillimus , confiderans cafum fragilita- 


.tis humanz , ut pius & mifericors Dominus de imma-- 
nitate facinorum meorum aliquid relaxare dignetur, 


tam pro me ipfo po pro feniore meo Lupuvico: 
Rege & conjuge fua, proléque illorum, & pro abfo-- 
lutione animz, genitori meo Rosen TO, & uxori fuz. 


.ALDEGARDI, & genitrice mea ADALGARDI nomine, 


quz fuit quondam , & avunculis meis HrusroRcio,. 
MarnEDudM videlicet.& Gur poNEM, nec non. 
STEPHANuM confobrinem meum , fratribüfque meis, . 
EusroRGro & Rerbertzmavunculum quoque meum, 
AÁRMANDUM & filium fium AMsLARDuUM, Euftor-- 
giümque filium Euftorgij & Rotberti Abbatis ,.& fra-- 
tribus fuis & cunctis propinquis & fidelibus noftris. 
atque amicis, cunctífque fcilicet inimicis,  . 

Reddo Creatori meo Regi Regum & Domino do- - 
minantium , & tribuo beati Juliani Ecclefiz- Briva-- 
tenfis , qui propter Chriftum capitalem fententiam 
fubire non rennuit, locum vel villam ; cujus vocabu-- 
lum cft Liziniacus,cum manífis, campis , pratis, vineis, . 
verdigauis , & tribus Ecclefiis , quarum una dedicata - 
eft in honore fan&i Germani, alia veró in honore. 
fandi Johannis Baptiftz, tertia quoque in honore: 
fancti Clementis Martyris Chrifti, cum fervis & an-- 
cillis qui modo vivunt , & in antea* nati & procreati: 
fuerint , cum farinariis & omnibus decimis ad eafdem: 
Ecclefias pertinentibus, & quantum Deo: dónante: 
ibi ad przfentem diem habeo, vel in antea ego STz-- 
PHANus Epifcopus, & RorsER Tus Ábbas jufté ad- 
quirere potuerimus totum & ad integrum reddo Crea-- 
tori omnium Domino , & füb dominatione & po-- 
teftate libenti animo committo beati Juliani , €a- 
nonicorimque fuorum, .&.de mea. poteftate in illo- 


AMifcellanea. Eptffolarum: 267 
rum trado dominatione, trado, transfundo, ut ha- 
beant, teneant atque poffideant , ut ficut Monafte- 
rium quod dicitur Cantojolus * quod eft conftructum 
in honore beati Marcellini, & beati Juliani, & beati 
Saturnini fub tuitione Ecclefie beati Juliani à die 
przfente fubjectus effe videtur ; ita & villa Lizimacus, 
cum Eccleftüis & omnibus illorum appendiciis poft 
meum obitum, in tuitione & dominatione fit Ecclefie 
beati Juliani. 

Ego veró SrEPHANus Epifcopus, quamvis indi- 
gnus , cupio fi Dominus fpactum vitz mihi dederit in 
predio loco Monafteriolum conftruere , & difpo- 
nente divina gratia in fuprafcripto locello in honore 
Regis zterni & duodecim Apoftolorum , duodecim 
Monachos ibi conftituere cupio , ut ipfi Monachi die- 
bus vita illorum Deo ferviant , Deum timeant , Deum 


diligant , przceptum beati Benedicti & illorum Abba- 


tis fecundüm vires illorum & poffibilitatem obfervent, 
& pro me & ftatu fan&z Dei Ecclefiz diebus & nocti- 


bus indefinenter Dominum exorent , ita duntaxat. 


ego predictus STEPHA Nus jam dictas res tenere volo 
diebus vitz mez Ífub poteftate & tuicione mea , & 
annis fingulis in cenfum tempore vindemisz in cella- 
rio beati Juliani modios x. recondere faciam ufque 
ad illud tempus, quod in przdi&o loco, Deo difpo- 
nente , Monachos xir. conftituam; poftquam veró 
duodecim Monachi ibi conftituti fuerint, nullum 
alium cenfum folvant , nifi legitimis diebus ad Matu- 
rinas poftquam orationem dixerint , & à terra furre- 
xerint, unufquifque duos pfalmos proftratus decan- 
tet , quorum initium fit , Beati omnes qui timent Do- 
minum, pro falute vivorum, & alter : Zesda anima 
mea Dominum , pro requie defun&orum. Ad Primam, 
ad Tertiam , ad Sextam , ad horam Nonam , ad Yef 
peras fimiliter faciant , tam illi quàm fucceffores illo- 
rum. Poft mortem veró meam hoc volui inferere, ut 
nullus Rex , nullus Comes , nullus Epifcopus, nullus 
Abbas, neque pater, neque fratres , neque avuncu- 


* Cbhan- 
teil, 


244 AMifcellanea. Epiflolarum. 


lus, neque ullus meus propinquus, aufü temerario 
firgere prefumat. Qui contra hanc paginam, vel 
contra illos Monachos, qui Deo difponente in hoc 
loco venturi erunt , ire, agere, vel ulla calumnia 
inquietare prefumpferit nift refipuerit , & ad emen- 


dationem venerit, inprimis iram Dei omnipotentis - 


incurrat, & Sanc&orum offenfam , & cum Datan & 
Abiron, Anania & Saphyra, & cum Juda proditore 


Domini in profundum inferni demergatur : & infuper 


qui hoc facere prefumpferit , auri mundiffimi libsas 
XX. coactus componat, & quod petit non vindicet, 
Placuit itaque mihi ut poftdifcurfum vitz mea in 
manu & dominatione RoTBER T1 Abbatis, filij 
Iozberti , remaneat , ut ipfe diebusvitze fux pro Dei 
amore & remedio animz mee & omnium fidelium 


1 


€hriftianorum, hunc locum regat , edificet & guber-- 
net, quatenus in futuro fzculo illam vocem defidera- 


bilem audire merear , quam Dominus dixit fideli fuo : 
Euge ferve bone & fidelis , quia (uper fauca fuif fidelis , 


feper multa te conffituam , intra in gaudium Domini tui, 


Ut autem hzc Chartula per fuccedentia tempora fir-- 


ma fit & vera , ego STEPHANus Epifcopus libentiffimo: 


animo fcribere vel firmarerogavi, & nobilium viro- 


rum manibusfirmare rogavi. Si autem hoc evenerit, 


quod minimé credo , ut aliquisex filiis Belial furre- 


xerit , qui contra hanc reditionem Dei omnipotentis, 


& donationem beati Juliani Martyris aufu temerario, . 


de poteftate Dei & tuitione beati Juliani in fuos ufus 
retorquere voluerit, & tam fortis perfona fuerit ut 


nullus ei refiftere valeat , omnis ei prefumptio in va- - 


cuum fruftret, & infuper ad parentes meos per fuc- 

ceffiones illorum revertantur ha res fuprafcripta. 
Signum STEPHANI Epifcopi , fignum RoTsER TI 
genitoris domini Epifcopi , qui hoc conceffit, & 
manu propria firmavit : fignum ALDEGARDI, fignum. 
EusTORGrI avunculi Domini Epifcopi : fignum. 
ROTBERTI : fignum EusTOAGrI , fignum DEsIDER II ,. 
firnum ÁRMANDI : Data ceffione ifta 1x. Id. O&obris. 
| apud 


Mifcellanea Epiflolartim. 289 
apud Lithiniacum vicum, anno x. regnanté Lüpwi- 
€o Rege Francorum, Áquitaniámque regénte; - 


FUNDATIO ECCLES &wis 


Chartul - 


Lizyniacenfis pro XH. Canonicis ab |. ri» pica- 


: : senf à D. 
$ tephano "iroernenfj Eptfcopo. ' (d Bewsl 
IV. TN nomine fanc & individue Trinitatis , ^ x. €us. 
IE TEPHANUS divinaannuentegratia Prefal — ?5*- 
eximius Árverneníis Cathedra , vita & moribus prz- 
clarus , confiderans cafum fragilitatis humana , ut 
pius & mifericors Dominus immanitatem criminum 
meorum mifericorditer minuere dignetur in przfenti 
fzculo , & vitam azternam tribuere in futuro, few | 
etianz pro feniori meo CLoTAR10 * Rege , & anima * rfe cio- 
genitoris ejus Ciupovicr Regis, & pro animabus "^ C'«- 
genitorum meorum ROTBERTI & ALGARDrs, & jio, i 
noverce me2 HriLDEGAR Drs & avunculis meis Letbarus 
AusToncio videlicet Ma TFREDO , ac UuipoNE & adt 
STEPHANO confobrino meo, necnon & fratribus meis »i filu. 
ÁusrOnciO & RoTsERTO , avunculo quo- 
e meo ARMANNO & filio ejus AMBLARDO, 
veÁusTORGro auunculo meo & filiis ipfius Aus- 
T Oo&GIO & Villelmo , acfcilicee RorBEn To Abbate, 
genitoribüfíque & fratribus:fuis, cuni(que propin- 
quis & parentibus noftris, amicis quoque & inirnicis, 
atque fidelibus noftris, omnibüfque fidelibus Chri- 
ftianis vivis atque defundis, Reddo Oreatori, om- 
nium Domino, Regíque Regum & Domino domi- 
nantium , necnon & cedo zloriofifímo Martyri Ju- 
liano, & facrofan&x Dei Ecclefie Brivatenft vico 
fundata honorabiliter quiefeenti , aliquid ex meis 
rebus, qua mihi jure propinquitatis legitimo ordine 
füccefferunt , hoc eff vicus qui vocatur nomine pro- 
prio Ziximiacus , cum Ecclefiis in eodem vallato five 
vico dicatis in honore fan&orum Johannis Baptifta , 
fan&íque Germani Antiftitis & Confefforis, feu. & 
Tom, XI. . Qo 


Á 


290 AMifcellanea. Eptflolarum. 

fan&i Martyris Clementis atque Pontificis, cum om- 
nibus decimis & donariis, five. oblationibus ibidem 
collatis, cum vineis & campis , fimülque & pratis, 
cun&ííque rébus ad eumdem locum pertinentibus, 
vel quantumcumque ibidem nunc poffideo ac domi- 
nari videor, aut in pofterüm ego STEPHANUus Praful 
& RorBEeR Tus Ábbas ad eumdem locum adcrefcere 
vel adquirere jufté potuerimus , cum omni fua intce- 
gritate omnipotenti Domino reddo, ut fub tuitione 
ac poteftate fanctiffimi Martyris Juliani & Canonico- 
rum ibidem Chrifto militantium , fit omni tempore, 
ita dumtaxat , ut à die prafenti & deinceps Canonici 
predicti Martyris Juliani omnibus donariis & fepul- 
turis, five de fructibus per omnia medietatem acci- 
piant, eo tenore,ut poftfru&um collectum & à Domi- 
no perceptum in eodem przdi&o loco Liziniaco, in 
honore Domini noftri & fan&z Dei genitricis Ma- 
R IE , & fancti Árchangeli Michaelis , & fancti Petri 
Apoftoli, omniümque Apoftolorum, & fan&i Mar- 
tyris Juliani, fanctique Prefulis Germani , omniüm- 
que: fanctorum ,. duodecim conftituantur Canonici 
cum noftro pari confenfu Domino jugiter militandi , 
ipfi quoque ex predicta medictate Canonici victum 
accipiant cotidianum ; ex hoc quod exinde fuüpererit 
in communi victu feu ufu Canonicorum Brivatenfium 
fit fine ulla controverfia : poft meum igitur ac. RoT- 
BERTI Abbatis five Prepofiti ex hoc feculo difcef-. 
fum, reliqua medietas ex fupradicto loco , duam nunc 
& in diebus vitz noftre in ufus noftros tenere vidc-. 
mur , ficuti-fuperiüs fcriptum eft, in communi juffio- 
ne Canonicorum feu poteftate. inclyri Martyris Julia- 
ni Brivateníis vici , abfque ullo coutradicenre. : 
; Sané fi quisullá aliquando fuperbiá , quod minime 
fore creditur , ullo umquam tempore furrexecit , five: 
Rex, aut Comes, five Epifcopus vel Abbas, five 
aliquis Prepotens , nobilis aut ignobilis, omnisfexus 
utriufque ordinis, qui contra hac ftaputa à hobis 
fatta , five adverfüis Canonicos predicti. Martyris: 


Miftellanea Eptflolarum. 291 
propter. hanc ceffionem aliquam ealamniam inferre 
aut excitare voluerit , nifi refipuerir , & ad fatisfa&tio- 
nem venerit , iram Dei omnipotentis incurrat, & 
Sanctorum omnium interceffionibus careat , & quan- 
diu vixerit in hac vita de malo in pejus femper atte- 
nuetur , & pctitio ipfius nullum habeat effectum ; fed 
infuper auri puri Iibras C. coactus perfolvat, & poft- 
quam indignam vitam digna morte finierit , cum fu- 
perbo divite & cum Juda proditore Domini ,-ac cum 
Datan & Abiron in inferno particeps in omnibus poe- 
nis efficiatur, ; S 


Placuit itaque mihi SzzPHANO Pontifici, üt quan-- 


diu RoTsER Tus. Ábbas & Prapofitus fupervixerit , - 


E Dei amore & remedio anime mez omniümque 
delium Chriftianorum przdi&um locum regat , edifi- 
cet & gubernet , & poftquam ex hac vita migraverit, 
jam di&us locus nullum habeat Re&orem aut.Domi- 
natorem nifi Dominum Deum omnipotentem , & fan- 
€um Julianum Martyrem , omniümque Sancorum 
merita & interceffiones , atque Canonicos predictz 
Ecclefie Brivatenfis , ut ficuti fuperius predictum eft; 
Przpofitus ac Decanus, omnéfque Canonici ante- 
di&i communi confilio & domimationg, predictum lo- 
cum. Liziniacum .in' honore Domini no(tri T Esu- 
CunisTI , & omnium Sanctorum teneant ac pravi- 
deant, ut unà cum cis ad eternam vitam pervenire 
valeamus. .- puc d. X ode 9 mE 

Hzc.autem ceffto ut.per. füccedentia tempora fir- 


miorem obtineat. vigorem ; ego.STEPHANus Epifco- 


pus manu própria fubter eam fignavi, & ut aliorum 


nobilium virorum. manibus: roboretur rogare ftudui. 


Signum * hoc quod exaratum eft manu propria firma- 
vit & defignavit. Rotbertus Abbas ac Prazpofitus 
quod ratum eft confenfit. Signum R oTsER T1 Vice- 
Comitis : Signum. Auftorgij fratris fui , qui pariter 
confenfit: Signum AMBLARDI:S. VriLLELMI 
S. ARBERTI : S. Auftorgij: S. ÁAMBLARDI. ÁQCa 
funt autem hzc anno.Dcccc. 1xi. Nativitatis Do- 
Oo jj 


* $uphle 
Stephanus, 


201 Mifcellanea. Epiffolarum: 


minic£ , indictione V. Menfe Febr. die Sabbato, fb 


Imperio Clotharij clariffimi Regis Francigeni feu 
Aquitanigeni. | | ! 


zc PONCIUS  GABAMLITANENSIS 
s aDi. — €9 Ferenfis Comes fundat Ecclefiam 


commodate, — Canontcor nm» Colidenfium. 


As. Cux- V, T N nomine fan&z & individue TrinitatisPok- 
19'  "JAocrs divina annuente gratia Comes eximius 
eri Gabalitanenfis telluris , necne Forenfis patri , vita 
mentum. in Gc moribus przclarus , ingenio excellentiffimus , confi- 
| feruit Chri- derans cafum fragilitatis humanz, ut pius & miferi- 
ul s fuis cors Dominus immanitatem criminum meorum mi- 
probat. «4. fericorditer minuere dignetur in prefenti feculo , & 
P. om. Vitam eternam tribuere in futuro, feu etiam pro ani- 
nia. mabus genitorum meorum STEPHANI & ÁLA1z& 
uxoris mee THEO TBER GAN E, &filiis meis STE- 

pHANO & Poncio, vel fratribus meis BER TRANDO 

& Villelmo , & nepotibus RoTBER 10 atque ViLLEL- 

M 0 , «unctifque. propinquis & parentibus noftris, 

amicis quoque & inimicis , vel fidelibus noftris, om- 


nibüfque fidelibus Chriftianis vivis atque ab hac luce 


fubtractis ; Reddo Creatori omnium Domino Regi 
Regum & Domino dominantium , necnon & cedo 
gloriofifimo Martyri Juliano in facrofancta Dei Ec- 
.clefia Brivatenfi honorabiliter quiefcenti , aliquid ex 
meis rebas, quz mihi jure propinquitatis legitimo 
ordine fuccefferunt , hoc eft Ecclefiam quz vocatur 
proprio nomine Z«nge? cum omni decima, vel ap- 
pendiciis fuis: in Comitatu Gabalitanenfe aliam Ec- 
* Vulg clefiam , quz nominatur Favairolas * cum omni in- 
Fawrele, cegritate, vel quantum ad ipfum afpicit vel afpicere 
videtur , cum omnibus decimis & donarüs , five obla- 
tionibus, vel fepulturis ibidem conferentibus, cum 
campis fimfilque & pratis , cun&ií(íque rebus ad cam- 
dem Ecclefiam pertinentibus , & in Vicaria Brivatenfe 


eJ ifcellanea. Epiflolarum: 2903 
non longé ad locum prelibati Martyris villam , quc 
nominatut Co/ide* , cum omni fua integritate , cum * Vulgà 
campis & pratis , cun&tí(que adjacentiis ad ipfam ref- C*^'^*- 
picientibus , omnipotenti Deo reddo ION 
no, ut à die prelenti & deinceps omnes res fupra- 
Ícriptas fub tuitione ac poteftate fan&iffimi Martyris 
Juliani, & Canonicorum ibidem Chrifto militan- 
tium, fint omni tempore & in communi viu feu 
ufu Canonicorum Brivatenfium fine ulla contro- 
veria. TE: 

Sané fi ulla aliquando perfona; quód minime fore 
creditur , ullóque tempore furrexerit , five Rex, 
Comes , five Epifcopus , vel Abbas, feu aliquis Prz- 
potens , nobilis aut ignobilis omnis fexus utriufque 
ordinis , qui contra hzc ftatuta à nobis facta, five ad- 
verfüs Canonicos praedi&di Martyris propter hanc 
ceffioncm aliquam calumniam infetre aut excitare 
voluerit, nifi refipuerit, & ad fatisfa&ionem venerit, 
iram Dei omnipotentis incurrat, & Sanctorum om- 
mium interceffionibus careat , & quamdiu advixerit, 
jn hac vita de maloin pejus Jugiter attenuetur, & pe- 
titio ipfius nullum habeat effe&um ; fed infuper auri 
optimi libras C. coactus exfolvat : & poftquam indi- 
gnam vitam digna morte finierit, eum fuperbo divi- 
te & cum Juda proditore Domini, & cum Datán & 
Abiron, & cum eis qui dixerunt Domino noftro Jesu 
CunrsTO, Recede à nobis, in inferno particeps iu 
omnibus pcenis efficiatur. Infuper etiam fiullus Pre- 

ofitus, vel Abbas aut Decanus, aut qualifcunque 
Lun de ftipendio Canonicorum beati Marryris Ju- 
liani aliquo ingenio voluerit abftrahere , cum fupra- 
di&is P^ e valeat in infernüm teterrimum pat- 
ticeps efle. x MEE | AE 

Hoc quod exaratum eft. mant propria firmavit & 
defignavit THEOTBERGA Comitiffa pro anima 
Senioris fui Poncij Comitis, & pro animabus filio- 
rum fuorum ; SrEPHANus Vice-Comes quod ratum 
eft confeníit ; Signum R o T8z & T1 Vice-Comitis 

| Oo iij 


my  Mifcellanea .Epiflolarum. 
S. W ..fratris fui, Sc Momnblard, S. W.'S. GiRALDO 


. ' Prepofiti $, Beraldo Prapofiti. Aé&a funt autem hac 
"dnno jam pene finito x. póft millefimo, indi&ione 


AN. Cu£. 
1067. 


Ix. Epacta xiv. menfe Februarij, Feria t1. Luna xx. 
fib Imperio RoTBERTI Clariffimi Regis Francigeni 
five Aquitaniani, ^ — PEE ' 
DONATIO ECCLESI.£ 
S. Machuti fatta Majori- Monaflerio. à 
RoTBERTO de Jabulto €9. uxore ejus 
HapurSA. ^^... s 72 
VI. O ruM effe omnibus volumus , quód ego 
. uRorbenTus de Sabulio €& uxor mea 
HaputrsA dedimus S.: Martino Majoris-Monafterij 


& Monachis ejus Ecclefiam S. Machuti ; cum ceteris 
omnibus Ecclefüs ejufdem caáítri pertinentibus ad 


praedictam Ecclefiam Canonicalem , ita ut quando: 


3liquis de Canonicis morietur , aut Monachus fiet, 
veniant paulatim prebenda eorum in poteftate Mo- 
hachorum ,' donec. ablatis illis quatuór, Canonicis, 
quatuor pro eis Monachos Abbas Majoris-Monafte- 
rjj ibidem conftituat. Dedimus quoque fupradicis 
Monachis unam mediaturam terra cum pratis que 
ad illam pertinent, & exemplationes bofcj de Boeria 
qu&-erant.mez propriz.: Dedtimus etiam illis terram 
ad burgum faciendum folutam & quietam fine ullis 
confuetudinibus, prater has quas hic memoramus. 


In: die. mercati, mei quamcumque rem vendiderit 


hemo, Monachorum five tn burgo illorum, five in meo 
mercato, preter panem; & vinum, & carnem mor- 
tuam , dabit mihi inde teloneum. De pane autem vcl 
de vino , vel carne mortua ft vendiderit ea domi fuz, 
nihil habeo." Si mercator curforius fecerit venditio-. 
nemaut emptionem ig burgo Monachorum cum ho- 


mine illorum , habebo ego teloneum de mercacore :... 


illi veró, de homine fuo nifi in die mercati. Sed fi ille 


[4 


Mifcelanea. Epiflolarum. 20f 
mercatór fecerit mihi aliquam injuriam vel de ipfo 
. 1eloneo, vel de quacumque re , non tamen repetam: 

cum in burgo eorum, nec faciam ei. quidquam mo- 
lcftie dum in éo manebit. Similiter ! homo Mona- 
chorum fecerit qualecumque forisfactum cuilibet ho-- 
mini , faciet homo ille clamorem inde ad Przpofitum: 
Monachorum , qui fi noluerit inde reum facere, 
veniet ille ad Monachum, per quém fi non potuerit: 
rectum confequi , referetur caufa ad me. Quód fi nec 
ego potuero impetrare à Monacho vel de homine fuo - 
ut rectum faciat : non tamen faciam ullam vim confi-: 
ftenti iu burgo Monachorum aut inaliqua rc illoram.. 
Extra aucem fi invenero injuriofum , compellam eum: 
ftare ad juftitiam. Si veró aliquis homo qui non fit 
mercator curforius vendiderit aliquid aut emerit in. 
burgo Monachorum aliis diebus prater diem mercati, 
dabit illis. teloneum , non mihi. : WE MS 

Dedimus quoque fapradi&is Monachis in Lofdu- . 
nenfi Ecclefiam de Anglario, & omnia quz cgo pro- 
pria habebam pertinentia ad illam Ecclefiam , & quod 
alius habet in ipfa Ecclefia , fi aliquo modo vel dono 
vel pretio potuerint adquirere," concedimus rios '& 
fli noftti.- — | .— Aaa s 

Dedimus etiam illis fex arperinos vinez fitosin Lof-- 
duneníi & decimum denarium , & decimum porcum 
pafnagij de Brionenfi : & .pratér hec. paftionem ad. 
quingentos porcos in perpetuum. 

Hanc eleemofynam fecimus égáó & uxor niea pro. 
animabus noftris, & pro anima Comitis GaAuFREDI, 
& pro animabus parentum noftrorum & filiorum no- 
ftrorum ac filiarum ,. &. pro anima Gaurra 1Di fratris 
meorum HapvisJ£ uxoris mez , & pro animabus fra- 
trum HariNR&1GI& Guidonis. ;Et ut hac éleémofyna ? 
pro qua perpetuam quzrimus mercedem , ipfa quoque 
perpetua & inviolabilis permaneret , fecimus eam : 
confirmari audtoritate PH 1 Li» P 1 B.egis Francorum, : 
dum effer Rex in obfidione caffelli Calvimontis ,. & : 

BarpuiNJ cogudti ipfius Regis &lij Balduini Comitis - 


tts re 3 


* 


Circ. ann. 
1670. 


aed —. JMifcellanea. Eprflolorum. 


FÍardriz & Coimitis Gauffridi; de cujus cafamento 


etat, & uxoris ejus nomine JurrT T x, & fratris ejus 


FuLcoNirs , tum etiam BARTHOLOM £t Turonenfis 
Archiepifcopi, in cujus erat Archiepifcopatu & ad 


PC fingulariter cura tunc pertinebat Cenomanen-- 
1 


s Epifcopatus, in quo poft W rGaiNuM Epifcopum 
nondum erat alius fubftitutus. Affuerunt huic aucto- 
ramento Regali , Principali & Pontificali GaurrRti- 
Dus Epifcopus Parifiacenfis, ApHER1cus Epifcopus 
Aurelianenfis, Iv o Epifcopus Sagienfis ; BAL DRI- 
cus Equilibrator Regis, INGENurrus Magifter 
Pincerna, RADurrus Dapifer , Walerannus-Ca- 
merarius, Furc o filius, Gervifi, & GERviIs1us 
frater ejus, RorsEenR Tus Bifardus. PETRus Can- 
cellarius fubícripfit, EusrAcH1us firmavit Cappella-- 
nus, GAurrR EDus Capellanus fimiliter firmavit. 
Signum GauraED1 Comitis Ándegavenírs. Signun 
BALiDüriNi Comitis Flandria. 


Signun P HiL1pPPz glorioffrmi Regis. 


. Data vii. Iduum  Áuguflatum anno rx. PruirrrzPpr 
gloriofiffimi Regis. Acum apud caftellum Calvimon- 
tis in Dei nomine feliciter. ,EusrTAcHIus Notarius 
ad vicem BAL DuiN izrecognovit Indictione v. anno 
ab Incarnatione Domini M. Lxvrr. e 


GERFASIUS DAT MONACHBS 
eJXCajoris-smonaflertj Ecclefiam S. Guin- 
 gdloci , amotis Canonicis. —— 


VII. D fananda variorum vulInera peccatorunr, 

Az cüm mortalibus univerfts , tum ma- 

ximé furrepunt occupatis fzculi negotiis; congruen- 

tem bonitas Divina providit clcemofynarum medici- 
nam, ut qua curisterrenorum damna accidunt ece- - 

leftium , compenfentur terrenarum. largitate. facul- 

| tatum, 


 JMifcellanea. Epiftolarum. 207 
tatum ; & unde praceffit obligatio, fequatur abfolu- 
tio. Bonum autem eleemofynz non tantüm abolet 
mala, verüm etiam adauget merita bona , & quod da- 
tur in abolitionem deli&orum , proveliit incrementa 
virtutum : Sicque ftudiofus mifericordiz duplum in 
fua lucrum convedat anima, dum & poenas vitiis 
debiras redimit , & praemia virtutibus propofita con- 
quirit. 

Hac confideratione permotus ego GERvAsrus 
homo militie fzculari deditus , curam gerens de fa- 


"4 


lute animz mez , & perpendens me jejuniis & oratio-- 


nibus meis ad Deum pervenire non poffe, cogitavi 
aliquo modo me illis commendare qui Deo in talibus 
die ac no&te defervirent, ut eorum interceffionibus, 
quia per me non poteram, falutem illam mererer in- 
venire. Cüm igitur aliquid hujufmodi hominibus ad 
fubfidium vitz prefentis iftius rei gratiá vellem im- 


pendere, nec mihi de rebus meis fuppeteret quod eis - 


digné poffem offerre , fubiit fpes de mifericordia Dei , 
quód (i ea qux à majoribus meis Deo ad ufum fer- 
vorum ejus collata fuerant, fed modó deferta funt & 
vaftata , in priftinum ftatum revocare poffem ; & pec- 
catorum meorum confequerer. veniam, & anima 
mez falutem perpetuam. | mEMMMM 
Eftergo in pago Cenomanenfi in Caftello-Ledi Ec- 
clefia in honorem fan&i GuiNGuALo&t conftrucia, 
cui multa majores mei contulerunt ad ufum Deo inibi 
fervientium, ad quod Dei fervittium Canonicos con- 
ftituerunt : orto autem bello inter Comitem G 4u s- 
FREDUM & dominumillius Caftelli, cüm idem Co- 
mes cuncta per circuitum caftelli ferro & flamma dif- 
perderet, res quoque hujis quam dicimus Ecclefie 
Ipfas rapere ac vaftare ficut & cetera minime formi- 
avit , itaut plerique de Canonicis inopia coacti dif- 
fugerent, & Ecclefiam cui deferviebant defererent. 
Ex eo jamtempore & Divinum Officium ccpit negli- 
gentiüs in ipfa Ecclefia celebrari, & res ejus quotidie 
.decidere & in deterius devenire. Quod ego confidc- 
Tom, XI, | Pp 


29$ eMifcellanea Epifolarum. 

rans, & maxime dolens non ea qua dignum erat ho- 
neftate ac reverentia famulatum Deo in fzpedida Ec- 
clefia exhiberi , coepi mecum anxius pertracare fi 
forte poffem invenire tales homines, qui & honefté 
divinum cultum in ipfa Ecclefia frequentarent , & res 
ad eam pertinentes jam pene annullatas in priftinuni 
vigorem repararent , quorum ctiam füffulti orationi- 
busego fcilicet GER vAstrus, & pater meus Ror- 
SER Tus, & mater mea ELISABET H, & uxor mea 
ÁREMBURGIS, necnon&avus meus AMELINUS 
& avia mea HrrpEeBunGis, & GERvAsruS$ 
Remorum Archiepifcopus , qui locum illum funda- 
verunt, peccatorum veniam à Domino confequamur 
& falutem. | | | : 

Itaque adhibito Procerum meorum & amicorum, 
necnon & Epifcopi Cenomanenfis domini ER NALDI 


confilio , rogavi venire ad me dominum BAn THOLO- . 


M JzuM Majoris-Monafterij Abbatem , eümque mul- 
tis precibus oravi, ut fufciperet à me in dominium 
fancti Martini hanc de qua loquimur Ecclefiam cum 
omnibus ad eam pertinentibus , conftituerétque in ea 
Monachos, qui ibi die ac nocte divino cultui diligen- 
rer defervirent. Quod cüm Deo donante apud illum 
obtinere meruiffem , tradidi ei fzpedictam Ecclefiam 
cum omnibus fibi fubjectis rebus, de quibus dotata 


ufque tunc temporis erat , ficuti illius Canonici loci 


in die illa tenebant , & cetera cuncta qua priüs in fua 
habuit poteftate , ex quibus per malorum tyrannidem 


defpoliata erat ; promittens quoque me ci vindica- 


turum , & ficutantea habuit in jus fuum traditurum. : 
Omnia hzc conceffi libera & quieta ab omni con- 
fuetudine exa&ionis vel vicariz, feu ceterorum veci- 
p ; quemadmodum majores mei eidem Ecclefiz 
egitimeé contulerunt, ita ut eam fine ulla mea vel 
cujufquam fuccefforum meorum contradi&ione Cor- 
gregationi Majoris-monafterij fuífque fuccefforibus, 
cum Abbatibus qui eis pro tempore preerunt, liceat 
jure perpetuo poffidere.. Et quidquid inde agendum 


eAMfcellanea  Epiffolarum. 299 
decreverint., liberam poteftatem: habeant faciendi, 
ordinandi , & qualitercumque cis placuerit , meliüf- . 

ue vifum fuerit difponendi , tam prefentibus quàm 
turis temporibus; & in arbitrio fupradi&i Abbatis, 
& eorum qui ei fucceffuri funt , qui Abbates Majoris- 
monafterij fuerint , pendeat de numero & quantitate 
illorum Fratrum , quiad predictumlocum funt tranf- 
mittendi. | 
Hancautem donationem feci confenfu & auctori- 
tate matris mex , omniümque fratrum meorum, & 
Canonicorum ipfius lociomnium. Quiz ut ffabilis & 
inconvulía in perpetuum exifteret , nec deinceps fibi 
abaliquo calumniam inferri pertimefceret , ego Ggz- 
vaAsius 1v, millia folidorum, mater mea EL1sABETH 
c. folidos, ADAM x. libras, RorBeR Tus x. 
libras, Gervafius Clericus c. folidos, urfus Cano- 
nicus x1. folidos Haimo Canonic. x x x. Ranulfus 
Canonic. xr. fol. Odricus Canon. xxx. fol. Guido 
Canon. xr. fol. Fulcodius Canonic. xr. fol. Gal- 
terius Canonic. xx. fol. Herbertus Canonic. xr. fol. 
Teduinus Canonic. xr. fol. W'iternus Canonic. xv. 
fol. Guarnerius Canonic. xx. fol. Hocauteni notum 
ft omnibus quod de denariis domini Gervafij, 
quos ei dedimus , fuos Canonici denarios accepe- 
runt. | | ! 
Nomina Monachorum qui locum receperunt, B 4 2 
THOLOM us Abbas, Fulchardus Monachus , Gual- . 
terius Mo. Érnaldus Mo. Adraldus Mo. Anfegifus 
Mo. Guillelmus Mo. Girulfus de Relliaco Clericus; 
Guarinus Clericus, Dofelinus Clericus. — | 


Teffes bujus rei: . . Guillelmus de Mangiaco. 
Hilduinus Drudis. ^.  Bencclinus Senefcalcus. 
Drogo de Semuro. Guarinus filius Áinerij. . 
Suavis Calvus. . Hugo de Elaciaco. 
Hamelinus Efpinard. Girardus Camerarius. 
Robertus de Acrifilva. —— Rotbertus Picellus..— 
Gilduinus Miles. | Giraldus Cellarius. . 
Drogode Curran, . —  RodulphusToetus ,— : 


Pp ij 


AN. CHR. 
1076. 


ze ——— Miftelanea. Epifolarum. 


Belinus de Marfon. ^ Bencelinus Senefcalcus. : 
Hubaldus Vicarius. Hugo Frigidacoralia. 
Teffes de aufforamente. | Gualterius filius Arbur- 
AREMBURGIS UXOF gis. | | 
GERVASII. Guarnerius Camerarius. 


GVILLELMV$*DVX AQVITANIJE 
| fandat eJXtonaflerium $. MARE tn fubur- 
— bio "Pitlavienfi pro Clumacenfibus Cano- 
. Lii. 
VIII. Ib nomine Domini Dei & Salvatoris noftri 
Yefu-Chrifti, GuitrELMus Dux Aquita- 
norum & W'aíconum. Si erga loca divinis cultibus 
mancipata propter amorem Dei ejüfque fervos in 
eifdem fibi famulantes beneficia oportuna largimur, 
premium nobis apud Dominum aternz remunera- 
tionis rependi non diffidimus. Idcirco noverit om- 
nium fidelium noftrorum, tam prafentium quàm fü- 
turorum follertia, quia nos HucoNEM venerabilem 
Abbatem ex Monafterio fanctorum Apoftoloruin Pe- 
tri & Pauli Cluniacenfi, ubi eorüm memoria digné 
recolitur , unà cum congregatione ibidem Deo fa- 
mulante, necnon fuccefloribus eorum , concedo Mo- 
nafterium quod facio edificare juxta civitatis fedem 
PidGavenfis cum propriis conftructuris, quas ad prz- 
fens licitum mihi non eft differere, fed Dei auxilio 
gubernante , futuro advenientis temporis fpatio op- 
portuné vel decenter conceffurum me adfirmo. Et 
cüm expleverim omnia , ita ut Abbas & Congregatio 
regulariter & honefté vivere poffint , fupradictus Ab- 
bas Hugo regulariter fecundüm przceptum Domini 
& S. Benedi&i Abbatem ordinet cum Monachorum 
catervis , ob redemptionem anim£ mez , & parentum 
meorum , omniümque fidelium. | | 
apropter volumus , & per hoc noltrz auctorita- 
tatis decrevimus preceptum atque jubemus ; u£ nullus 


eAYtif/cellanea E, ptftolarum. jol 
Judex publicus, vel quilibet ex judiciaria poteftate 
in Ecclefias aut loca vel agros , feu aliquas poffeffio- 
nes memorati Monafterij , quas moderno tempore 
infra ditionem imperij noftri jufté & rationabiliter 


poffidet , vel queque deinceps in jure ipfius Mona... 


fterij voluerit divina pietas augeri, ad caufas audien- 
das , vel freda aut tributa exigenda , aut paratas fa- 
ciendas, vel manfiones aut fidejuffores tollendos, 
aut homines ejufdem Monafterij tam ingenuos quàm 
fervos fuper terram ipfius commanentes diftringen- 
dos , necullas redhibitiones , aut illicitas occafiones 
requirendas , noftris & futuris temporibus ingredi 
audeat, vel ea quz fupra commemorata funt penitus 
exigere prafumat, fed liceat memorato Abbati fuif- 
que fuccefforibus res predi&i Monafterij fub immu- 
nitatis noftre defenfione quieto ordine poffidere , & 
quidquid exinde fifcus fperare poterat, totum nos 
pro eterna remuneratione praefato Monafterio conce- 
dimus, ut in alimonia pauperum & ftipendia Mona- 
chorum ibidem Deo famulantium proficiat perenni- 
bus in augmentis. IN | 
Hzc veró immunitatis noftre auctoritas , ut per 
diuturna tempora inviolabilem atque dita 33 
obtineat firmitatem , & ut à fidelibus fancta Dei Ec- 
clefie & noftris verius certiüíque credatur, & dili- 
gentiüs confervetur , manu propria firmavimus, 
anno MLxxvr. prefidente Domno Gregorio Romanae 
fedis Papa, regnante Philippo Rege Francorum. 


?HILIPPUS TRECENSIS 
Epifcopus. injhttuit: Canonicos. Regg... 
— Quintini. Belvacenfis in Ecclefra 5$. Greor- 


£tf- s. 
IX. pz rrriPPus Dei gratid Trecenfis Epifcopus 
prefentibus & pofteris- falutem. Quoniam 
apud nos Ecclefia Beati Georgij apta erat divino fer- 
| Pp iij 


À N. CHR. 
. 10$,. 
circiter. 


302 IMitfcellanea E pi/f elarur. | 
vitio, placuit Fratribus fan&i Petri ponere in ea Re- 
gulares Canonicos , quatenus & Deo devotiüs fer- - 


virent ; & alios exemplo bonz converfationis inci- 


tarent. Illis ergo attendentibus diverfas congregatio 
nes iftius Ordinis , retulfit Ecclefia beati Q'untini 


- Belvacenfis , ex cujusveneranda Religione locus fan&i 


Ax. CHsn, 
1090. 


Georgij poffet illuftrari. Domno itaque Yvone Ab- 
bate Trecis in Capitulo beati Petri refidente , hec ra. 
tio approbata eft ex utraque parte , ut Fratres fancti 
Georgij à fancto Petro fua teneant, à Beato autem 
Quintino Regulam ; in qua quidem fr-offenderint, 
illius fit Ecclefiz aut aliquid in eis corrigere , aut ali- 
quem cx eis tranfmutare : fi autem aliquis aliquod. 
terrenum adverfus eos proclamaverit, ad juftitiam 
veniant in manu Petri.eos undique patrocinantis, 
Verumtamen fi forté evenerit eam Ecclefiam ad aliam 
tranfire Regulam , ifta illi nullam ex tunc habeat fub- 
jectionem. : NI 
Huic autem conventioni interfuerunt Fratres Jo» 
HANNES Decanus , GorsBER Tus Árchidiaconus,- 
GurpD o Archidiaconus, THEoDEnicus | Árchidia- 
conus, ÁnNuLrus Cantor, HusEn Tu s Sacerdos, - 
BrnLANDus Sacerdos, BER C HARDus Sacerdos, 
PrTRus Levita, CousrANTIus Levita, GrRARDus 
Levita, HitLpRADus Levita, FRopuuNpDus Sub- 
diaconus, Opo Subdiaconus , HirpuiNus Subdia- 
conus, Huc o Subdiaconus, ANsELLus Subdiaco- 
nus : JoscErL iNus Cancellarius manu. propria. 
fcripfit. | ) 


PHILIPPU$ TRECENS$1$ 

Epifcopus. Canonicis Regularibus: confert 

prebendam in. Eccleffa Cathedrali , £9. Ec-. 
clefiam 5$. MARTE. 


X. Dp: 11 1»Pus Dei gratiá Ecclefiz Tricaffino- 
(00 KE rum Epifcopus totius Ecclefiz filiis regula- - 


 Mifcellanea. Eptflolarum. $03 
riter viventibus & vicuris. future perfrui gloria 
beatitudinis. Eft, Fratres chariffimi, inzftimabilis me- 
riti nos ea quz Dei funt. conftruere, quia nimirum 
immenfi eft periculi ea nos, quod abfit, deftruere. 
Habet etiam fe ad utrumque juítitia ut bene agenti- 
bus reddantur przmia , malé autem operantibus de- 
bita fupplicia. Operemur bonum ergo ad omnes, 
máximé autem ad eum qui omnium Dominus eft, 
quatenus ad utrumque fervens dilectio ei , qui facit 
utraque unum , copulet nos charitatis obfequio. Et 
quoniam Redemptor redemptionis noftre pretium 
non aliud mifericorditer dedit quàm femetipfum , à 
nobis quidem eft ei reddendum non aliud magis 
quàm nos ipfos ad tantz pietatis commercium , qua- 
tenus redempri pretiofo fanguine, ipfi pretiofa R e- 
demptio mereamur per ipfum divinz Majeftari affi- 
ftere. Verumtamen quia nimium nos premit mor- 
talis infirmitas , perfecos etiam terrena habitatio 
multum adgravat , curandum eft unicuique fummo- 
pere pro viribus fanctorum patrocinia conquirere , ut 
qui diffidimus ex noftro merito, ad fpem mifericor- 
diz fublevemur eorum interveniente auxilio. 
Quapropter ego PHriLIiPPus Dei omnipotentis, 
cujus nutu fum Trecenfis Epifcopus , horrendo judi- 
Cio vehementer perterritus, duxi maxime mihi ne- 
ceffarium in celefti palatio procurare patronum , il- 
lum fcilicet Martyrem Martyrum, Beatum inquam 
Georgium. Ejus itaque cuidam Ecclefie , quam plu- 
ribus miraculis Dominus ad laudem gloriofi Mar- 
tyris dignatus eft fublimare , ego quidem ad ejus 
promerendam gratiam , & ad ejufdem loci Fratrum 
utilitatem, in Ecclefia Sanái Petri concedo preben- 
dam integram atque perpetuam , ut ficut filia allacta- 
tur à matre, fic Ecclefia illa confoletur ab uberibus 
confolationis noftra. | 
Etquoniam quz ab Epifcopo fiunt in Ecclefia , af- 
fenfü Clericorum ftabilienda funt , ne forte perverfa 
pofteritas aliquid contra hoc malignetur in pofferum,, 


-— 


304. AMifcellanta Epiflolarum. 
au&oritate figilli noftri , figilli etiam Capituli B, Petri, 
collaudantibus quod feceram communi favore Ca- 
nonicis , confirmo & corroboro.. Servitium autem 
hujus prebendz ita reddetur; ut ipfi apud nos fepti- 
manam fuam faciant , vel fieri faciant ab aliquo Sa- 
cerdote ex parte noftra. Confirmo etiam eis nomina- 
£im Ecclefiam Beatz M 4 & 1 & de Druto, & ut quz- 
cumque feu ab antecefforibus meis, five ab aliis be: 
mefactoribus fuis, vel in futurum jufté & canonicé 
poffeffuri fint , firma & illibata eis permaneant. Super 
adverfarios autem: hujus privilegi] immitto anathema 
noftri officij , anathema , 1nquam, maranata,quod non 
diffolvetur per infinita fzcula. - | 

- Aum eft hoc anno. ur1xxxx. indicione x v. 
regnante Rege Francorum PHrLIPPO, & me Philip- 
po Trencenft Epifcopo, rv. Nonas Martij refidente 
1n Capitulo B. Petri, Nomina Fratrum qui adfuerunt 
& laudaverunt hzc, funt N OR MANNus Prapofitus, 
-"GorsBER Tus Archidiaconus, PE T Rus Árchidiaco- 
nus , GuiDo Archidiaconus , JoscetrNus Archidia-: 
conus, Huco Archidiaconus , Johannes Presbyter 
atque Camerarius , BER LANNus Presbyter atque De- 
canus , BocHARDus Presbyter , Husgn Tu s Pres- 
byter, Obo Cantor, CoNsTAN T1 Nus Diaconus, 
PrTRus Diaconus, RAr NERus Diaconus, H 1 r- 
DurNus Diaconus, GtRAR Dus Diaconus, 


o^ DIPLOMA FUNDATIONIS 


cau? lilu-. 


free "dibatie Hamenfis Ordinis fancii Bene- 
D4 Rc. — itii , vulgo Ham iz. Zrtefía inter. Lil- 
xn lerium €9 riam , ab INGELRANO nobili 
«tro facia , € 4 ROBERTO. Flandrenfi 
Comite confirmata. : 


Ax. Ciz, e N nomine fancte & individue Trinitatis pa- 
1055. AM tris & Filij & Spiritus fancti, amen. Ego 
| RosER Tus 


Mifcellanea Eptftolarurm. 3of 

Roszrzn Tus Dei gratiá Flandrie Comes univerfis 
Chrifti fidelibus tam futuris quàm prefentibus no- 
tum fieri volo, quód nobilis vir INGEL.R ANus homo 
meus terrenus , caftri Lillerienfts dominus, & nobilis 
uxor ejus ÉEMM A, de confilio, licentia , affenfu & 
voluntate mea propria Coenobium Monachorum con- 
ftruxerunt & zdificaverunt Ordini Monaftico con- 
gruum , in loco qui vogatur ZZaz , & Abbatem in eo 
ordinari fecerunt, & omnem terram totius territorit 
dici loci cultàm & incultam , aquas & aquarum pif 
cationem , prata, marefcum , nemus, paludes & pa- 
luftria , cenfus , redditus , juftitias, relevationes, & 
omnia qu& ad przfatam Hamenfis ville poffeffionem 
pertinebant in perpetuam eleemofynam integerrimà 
contulerunt & dederunt, quatenus Ordo Monafticus 
fub Abbate Deo militans ibidem perpetuó vigeat, 
atque pro fua falute & mea , & pro przdecefforibus 
fuccefforibüfque fuis & meis Deum inceffanter ftu- 
deant exorare. - A 
Concedentes przdi&is Abbati & Monachis, ut ho- 
mines Hamenfts villz & famuli ipfius Ecclefiz de om- 
nibus, quz ad victum vel veftitum fuum emerint in 
Lillerio, teloneum non perfolvant. Statuentes etiam 
ut homines Abbatis & Monachorum nufquam vadant 
molere nifi ad molendina Ecclefie, & à nullo cogan- 
tur ire adalia molendina, Dederunt & concefferunt 
fimiliter liberam poteftatem , ut fi qui hominum fuo- 
rum Domino largiente aliquid de fuis poffeffionibus 
predica Ecclefie in eleemofynam conferre voluerint, 
abfque omni reclamatione vel contradictione, aut 
impeditione ipfius Ingelrani aut fuorum fuccefforum 
liberé id facere poterunt. ! 
Prazterea ad fuftentationem Abbatis & Monacho- 
rum qui ibidem Deo fervierint, ut & habeant unde 
hofpitalitatis & charitatis fue  neceffaria fubmini- 
ftrent, dederunt & quamdam villam , quz vulgó di- 
cur Mankavi/lla , cum omnibus appendiciis & do- 
minatu atque juftitia, Dederunt etiam terram quz 
Tom, XI. Q.q 


- 


306 Mifcellanea : Epifolarum: ! 
dicitur De/ Zai/eio, & quidquid habebant in villa de 
Hanclines in terris, filvis, in aquis, & molendinis, 
in pifcationibus , & pratis, in cenfu ; & redditibus , 
in juftitiis , relevationibus, & in omnibus omnino 
rebus, tali modo quód omnia qua prznotata funt per 
legem & documentum hominum meorum tam dictus 
INGELRANus quàm nobilis EMM 4 uxor ejus, & 
SAR RA corum filia & heres, legitimus ad opus dicti 
Monafterij & Monachorum ibidem Deo famulantium 
in manu mea vuerpiverunt, & à fe penitus abdicarunt. 
.. Et ego przdictas poffeffiones, & omne dominium, 
libertatem , & omnem prorfus juftitiam , & quidquid" 
ctiam juris habebam vel habere faren in predi&is 
uoquomodo, Abbati & Monachis di&i loci ad opus 
diai Monafterij dedi, tradidi & deliberavi perpetuó 
poffidenda. Utautem idem locus & poffeffiones di&i 
Monaftcrij quz nunc habent , & quz in futuro, Do- 
mino largiente, poffidebunt & habebunt in meo Co- 
mitatu quoquomodo , in pace penitus, qe & fum- 
ma libertate femper permaneant; ipfis Ingelrani 
prece conceffi pro falute anime mez & przdeceffo- 
rum fuccefforümque meorum, ut omnis prefate Ec-- 
* clefiz poffeffor przfens & futurus liber ab omni fuc- 
cefforum fuorum , ac meorum, videlicet Flandrie 
"Comitum, feu hominum noftrorum fubjectione cffi- 
ciatur, utnonfit de omnibus qui in ea de cetero quid- 
quam reclamet, vel hominem capiat, vel bannum 
aut quamlibet rapinam vel faifinam aut captionem 
faciat , vel loca feu juftitiam dici Monafterij qua- 
cumque ex caufa violare, moleftare aut conturbare 
prafumat. Si forté quilibet famulorum vel hominum 
. ad prefatam Ecclefiam appendentium, ubi ubi degen- 
tium , quolibet pro fa&o increpatus fuerit , nifi fit de 
homicidio , furto vel latrocinio ipfo a&u probabili & 
patente , nullo modo vel in foro vel alicubi judicium 
five przjudicium patiatur ; fed res in prafentia Áb- 
batis delata & audita, erit hominum & Curie Ab- 
batis judicio difcutienda. 


Miftelanea Epiffolarum. P 
Infuper volo & ftatuo, ut nullus füccefforum meo- 
rum , Flandrenfium videlicet Conritum , feu aliorum 
quorumcumque , exactionem, tailliam , expeditio- . 
nem , equitationem aut fervitium exercitus , feu ma- 
nuperationem fuper homines Ecclefiz de cetero ha-. 
beat ; fed tantummodó Abbati & Ecclefie Hamenfi 
in omnibus, & non aliis fubjecti erunt. Homifies 
etiam extranei undecumque advenerint fi alicujus. 
advocationis extiterint , quàmdiu in terra Ecclefie 
commorati fuerint , preter cenfum capitalem in om- 
nibus Abbati & Monachis fubjacebunt. Si veró Mili- 
tes vel homines qui poffeffiones fuas tenent ubi ubi 
in meo Comitatu uc. de fuis poffeffioni- 
bus aliquid in eleemofynam predicte Ecclefie con- 
ferre voluerint , abíque omni reclamatione , vel con- 
traditione , vel impeditione liberé facere poterunt. 
In quibus & in omnibus quz de cetero adquifierint.- 
Lans riri apnd dominium, libertatem & omnem - 
prorfus juftitiam predicti Abbas & Monachi ex mea 
perpetuó mera donatione poffidebunt & habebunt. 
Ut autem firmiüs & fecuriüs omnia qua predicta 
funt in perpetuo maneant; & ne fupradicta Hamenfis 
Ecclefia & Monachi de fuis perfonis , famulis, ho- . 
minibus & temporalibus bonis jani quidem fibi da- 
tis, feu in futuro fibi dandis , aut acquirendis ali- 
quando, detrimentum feu injuriam cujuslibet - 
preffione vel inquietudine patiantur ; ad preces fr. 
militer & inftantiam ipfius IN GELRANI.& 
nobilis EMM J£ uxoris ejus , & SARR JE eorum 
filie & heredis predictorum , advocationem & de- 
fenfionem ipfius Ecclefie , perfonarum , famulorum, 
hominum & omnium rerum ad eamdem Ecclefiam - 
pertinentium in mea meorüaque fuccefforum Comi- 
tum videlicet Flandrie turela fufcepi , quatenus eo- 
rum in omnibus advocati & prompti contra omnes . 
defenfores exiftamus , atque eorum beneficiis & ora- , 
tionibus participes fimus. .Et eft fciendum quód ad- . 
vocationem memoratam amore Dei fub hac delibera- 


Qq ij 


prompti contra omnes adjutoresexiftant. Hujus ergo 
iure 'advocationis predicti Abbas & Monachi de Ham 
:cüm neceffe habuerint ad nos liberé ingredientur , & 
querimonias fuas fidenter exponent , & noseostam- 
quam prompti & pij advocati & defeníores , tam ipfos 
quàm eorum Ecclefiam, homines , familiam & res eo- 
rum defendere tenebimur & tenemur. 

. Ut autem nos fucceffores & pradeceffores. noftri 
participes fimus omnium eleemotynarum & fpiritua- 
lium bononum, quz à modó in predicta Hamenfi Ec- 
clefia fient , centum folidos nbl Flandrenfis mo- 
netz eidem Ecclefie in eleemofynam contradidi ,- 
fingulis annis apud fanum Audomarum, in offiaio 
Simonis difpenfatoris mei accipiendos quolibet anno, 
duobus terminis, videliceg quinquaginta folidos in 
Natali Domini , & quinquaginta folidos in Pafcha. 

. Pramiffa autem omnia ficut funt przlibata conce- 
do, ftatuo & confirmo, abdicans à me & meis fuc- 
cefforibus poteftatem reclamandi quidquid juris, 
juftitie , dominii, exa&tionis , libertatis, fervitii feu 
etiam exercendi habueram in pramiffis , decernens 
omnia dictz Ecclefie ad prefens conceffa , acquifita , 
ant etiam impofterum concedenda vcl acquirenda, 
dictam Hamenfem Ecclefiam cum omni prorfus jufti- 
tia, dominio ac fumma libertate, pace & quiete per- 
petuó poffidendam. Advocatione veró memorata 
amore Dei , ac etiam pro mea méorümque przdecef- 
forum , fuccefforüámque falute , penes me meófque 
fucceffores , ficur fuperiüs eft narratum , folummodó 
retenta. * | 


2 Ut igitur haec mei fucceffores Íciant , & ejufdem 


3 


AMiféellanea .Epiflolarum. 309 
Ecclefiz jura perpetuó inviolata confervent , przfen- 
tem paginam inde conícriptam figilli mei & teftibus 
fubfcriptis roboravi. Aca funt hac apud opidum 
Broburgh anno Dominice Incarnationis M. xcirL. ;5,, 
Teftes An NuLrus fancti Audomari Przpofitus , 
MANASSES Comes Gifnenfis, R o TBER Tus Ád- 
vocatus Bethunie, BER NAR Dus de Ballol, Huco 
Albinienfis, GuAL TERUuSs Duacenfis, Huc o Ha- 
weth, RoTBER Tus Pincerna, ONuLFus Dapifer 
Ariz, JOHANNES ÁAttrebati, WENEgMARUusSs de 
Híel, ODpEcurN; Elbodo Marefcal. Ipfe INGE1- 
RAMNuS Ghominesipfius, EusrAcHrius Scofflez, 
YoHANNES Berhe, WaLAaNDus , HERMANNUS; 
Syr«rius, EunaAR Dus, Ak Do, EBsROINUS, 
RorTsERTus Tervauniz, Hzrcorus filius Alqueri, 
PrRaNARDus filius Hileberti, CLARBARDUS 
Morel , EusTAcHrus Bornine , WENEMERUS 
Stempels , Ti&& 1cus de Nivo, W An1Nus Nidels. 


CHAR1A4 CONFRATERNITATIS 
inier Ecclefías 5. Nicolai €9. 5. Laudi in 
ciuitate. edndegavenfi fitas. 


XII. HaRtTASs fiquidem pu Dei prin- circ. ann. 
cipatum probatur obtinere, finecujus per- 99^ 

fcc&tione , ut Ápoftolus Paulus teftatur, nihil Deo 

poteft placere : nihil enim Martyrium, five fxculi con- 

temptum , five elemofynarum largitionem fine chari-- 

tatis officio proficere poffe oftendit in epiftola ad 

Corinthios dicens : 8i diffribuero in cibos pauperumom- i. cor. v. 

ges facultates meas , € fs tradidero corpus meum ita ut v. 

ardgam 5» charitatem autem non babeam , nibil mibi pro- 

def?. Item ipfe alibi : Z/enitude legis ef? diletfio. Unde now. 1. 

ipfa veritas ad Difcipulos "s ws ait, Zn hoc Y - te. 

cent omnes quia. mei. effis difcipuli, , fí dilectionem adbibneri- A" TV 

£is ad invicem, Et beatus Johannes Evangelifta : FZoc , 1. 10bun. 4. 

inquit, maeudatum babcmus à Deo, ut fi quis dilicit Deum, ** 


Q.q iij 


210, — Mifcellanea. Epiflolarum.. 

diligat C fratrem. fuum. Quod. Monachi beati Ni- 
colai Andegavenfis paritérque Canonici fan&i, Laudi 
diligenter attendentes, cujufdam mutuae dilectionis 
fcedus Spiritu f2n&o intimante unanimiter inierunt ; 
& ne ullatenus caffari five annullari poffet , litterali 
memoriz illud, velut in fequentibus apparet, veraciter - 
tradiderunt , & communis chirographi teftimonio. 


in perpetuum confirmarunt. 


Galat. 6, 1. 


Proinde ab utraque parte ftabilitum eft, ut in hye« 
mali fefto beati Nicolai five & zftivali, ad ejus Ec- 
clefiam totus Conventus fan&i Laudi cam ordinata 
proceffione fervitio folemniter ire non moretur. 
Idémque honor vice verfa à Conventu beati Nicolar 
Eccleia fancti Laudi ejus fefto , five fefto fancti Julia- 
ni, ac fanctz Crucis unoquoque anno affectuofé- 
compeníetur. Abbas veró five Prior, aut alius de 
Ecclefia Monachus in Ecclefia fanéti Laudi :: Decanus 
veró auf alius Canonicus in Ecclefia beati Nicelat 
Miffam celebrare aut officium aliquod facere tenebi- 
tur, nonfolümhis diebus, fed & aliis quibufcumque 
alter Conventus ab altero fuerit SM e 

Nec reticendum , quód fi quilibet Canonicus vel 
Monachus predictarum Ecclefiarum aliqua occafione 
jufta vel injufta à fui Conventus communione depul- 
fus fuerit , aut etiam injuriatus in aliquo, ad alteruna 
Conventum refugium petiturus venerit , fraterno af- 
fectu ab ipfis ftatim recipietur , victum ibi canonicum - 
ac veftitum , communionémque Capituli & Ecclefi- 
indcficienter habiturus , donec eorum interventu be- 
nigné reconcilietur. | | DEM 

Stabilitum eft praterea , quód ft quilibet eorum: 
ingrüentibus alicujus contumeliis five calumniis ,. 
etiam gravaminibus rerum fuarum inquietatus fue- - 
rit , fraternam ei confilii & auxilii compaffionem 
invicem oftendent, juxta preceptum Apoftoli : 4/tez 
alterius onera ferentes, propiciique Salvatoris & Re-- 
demptoris noftri legem mifericorditer adimplentes. 


' Quod etiam in defeníione rerum , proventuum aé pof- 


Mifcellanea Epiffolarum. — rr 
feffonum aut libertatum Conventuum obfervabitus, 
cum patrocinio confilio & prefentia Abbatis fan&i Ni- 
colai, Prioris, Cellerarij aut Obedientiarij in negotiis 
Conventus fandi Laudi obfervabitur. Et quod Ec- 
. clefie beati Nicolai à Decano, Priore ac Przpofito 
fancti Laudi recompenfabitur , & in hoc alter Con- . 
ventus alteritenebitur etiam propriis fuis fumptibus, 
fi evidens urget neceffitas , in toto Ándegavoruin 
Confulatu. | B 

 Defunáis infuper Monachis aut Canonicis , idem 
per omnia noQte & die fupremi muneris, fcilicet exe- 
quiarum & proceffionum honor , quibus confueve- 
rant , & eleemofynarum fuffragia , trigintáque con- 
tinuis diebus ab utroque Conventu Miffz perfolvan- 
tur , & eorum anniverfaria in Martyrologiis fuarum 
Ecclefiaruni & Capitulorum memoriter annotata , in 
utraque Ecclefia eodem affedu parique devotione 
fingulis annis recolentur. | | 
Statutum eft nihilominus inter eos, quód fi forté 
cuilibet eorum düorum Conventuum à Canonico, 
vel Decano, vel Abbate , aut Monacho, ab aliquo 
five à pluribus Concanonicis fuis aut Monachis ali- 
qua contumelia aut injuria illata fuerit, nuMus inde 
clamor adaliquem perferetur, fed ab altero Conven- 
tu quid fibi fuper hoc agendum fit prius inquiretur, 
ut eorum interventu & confilio , fi fieri poteft; quid- 
uid malé in eum five in eos adum fuetit , digna fatis- 
Gione celeriter emendetur. | 
Dignum etiam memoratum eft, quód fi qui Ec- 
clefiz Canonici fancti Laudi ante fui obitus diem nu- 
tu divino ad Religionis afylum confugerint, qu&- 
cumque fi Canonici morerentur dod Ora- 
tionümque , anniverfariorum fuffragia habituri erant, 
ab utriufque predicti Conventus fraternitare inter 
religiofos mortui nihilominus recipiant. , 
Nec filendum eft, quód quicumque tam abfentes 
quàm przfentes die przfatee confoederationis fupra 
memoratarum Ecclefiarum Monachi aut. Canonici. 


32 Mifcellanea | Epiflolavumm. 

erant, prztaxata mutuz dilectionis beneficia quali- 
bet occafione, five etiam prebendarum fuarum di- 
miffione facta , poft obitum nequaquam amittant. 

Si veró alter Conventus contra hanc concordiam 
quoquomodo venire prefumpferit , nomine poena 
ccc. folidos alteri Conventui perfolvet, nihilomi- 
nus verà ad confceederationem redire compelletur. Si 
veró fit Canonicus qui contra hzc venire prefumat, 
à prebenda fua ac fraternitatis beneficio fpolietur. Si 
veró fit Monachus, poená jejuniorum in pane & aqua 
multabitur , & hzc quoufque Canonicus vel Mona- 
chus ab utroque Conventu reconcilietur : humiliter 
tamen petenti veniam non denegabitur. 
- Scient autem omnes quód Fur c o Ándegavorum 
Comes przefentem confoeederationem feliciter com- 
mendavit , & propter hanc multa privilegia prediáis 
Ecclefiis ac libertates conceffit. G. veró Meduanenfis 
Andegavorum Epifcopus hanc confraternitatem feli- 
citer confirmavit. Nos veró Abbas fanái Nicolai, 
totüfque ejufdem loci Conventus in ejufdem Fefto 
& Capitulo unanimi voluntate iftam fraternitatem 
fecimus in Capitulo generali przfente jam di&o pa- 
trono noftro bono Fulcone Ándegavorum Confule, 
cum G. predicto Andegavorum Epifcopo. Nos veró 
Gutrpo Decanus fandi Laudi totámque ejufdem 
Capitulum in noftro generali Capitulo in fefto, beati 
Laudi huic Fraternitati confenfimus : & uterque 
Conventus Ecclefiarum  noftrarum predictarum ad 
hanc obfervandam fub fide fan&z Religionis nos & 
fucceffores noftros aftringere in perpetuum volumus. 
Ego veró Fur co Andegavorum Comes ob iftam. 
fan&am confeederationem Canoniam Ecclefiz beati 
Laudi LAMsER TO Abbati ejüáfque fuccefforibus 
concceífi, & de cetero Abbates & Monachi beati Ni- 
colai Ecclefie fancti Laudi Canonici vocabuntur. Ita: 
tamen quód nifi in articulis fupradi&is Abbas aut 
Monachi ratione prebende Ecclefiz fancti Laudi ali- 
quid corporale exigere non valebunt. Canonici iei 

| eati 


eA /cellanea Epiftrolarum- 313 
beati Laudi Fratres , ac participes borrorum Ecclefie 
fan&i Nicolai , & etiam orationum, prout fuprà fcri- 
ptum , perpetuó vocabuntur. 

Nec filendum eft, quamdam difcordiam inter dictos 
Conventus ante ea per multa tempora agitatam fuper 
decimis de Marec & de Lineriis, & fuper pafnagio 
illius bofchi qui Connumalis feu Fulliofus * nuncu- 
patur, à me Fulcone Comite eo modo diffinitum effe, 
videlicet quód Monachi medietatem.earum , Cano- 
nici vero alteram medietatem in perpetuum poffi- 
deant : ita tamen quód fi Ecclefie ibidem conftruan- 
tur Presbyteri in decimis tertiam partem habebunt. 
Ecclefie veró una viceà Conventu beati Nicolai con- 
ferri poterunt, & alia vice fimiliter à Conventu beati 
Laudi. De pafnagio veró fupradido cüm dicti Con- 
ventus in dio nemore quartam partem habeant , & 
nemoris, & pafnagij, medietatem ipforum quilibet 
Conventus poffidebit. De decima veró ville Laneriz, 
dequa erat contentio fimiliter inter ipfos, prout in. 
aliis ,, ordinavimus & in ipfa. | 

Nos veró Roro beatorum Cofme & Damiani 
Diaconus Cardinalis , tunc Apoftolicz fedis Lega- 
tus, ad rogatum dilecti filij Fulconis Andegavorum 
Comitis, ac dilectorum filiorum: Abbatis & Con- 
ventus beati Nicolai;ac etiam Decani & Capituli bea- 
ti Laudi, iftam fraternitatem ac concordiam auctori- 
favimyus & etiam confirmavimus , eo videlicet tenore 
ut quicumque infuturum hoc beneficium violaverit ,. 
monitione tamen trina przmiffa, Canonici excom- 
pamm ac anathematis vinculo fe pofcat inno— 

tum. | 


Tom, XI.. | |^ Rr 


* lebois de 
Foséillous. 


| 34 0 Mifcelanea Epiffolarum. 


A4ADELAÀ4 VIRMANDENSIS: 
ComitifJa prabendam Ecclefia S. Quintini 
confert Canontcis Regularibus Belvacenfi- 


Lus. à 
circ. aor, X III. Dzr4 memorabilis Virmanduorum Co- 
Hor mitiffa conceffit Ecclefie S. Quintini Bel- 


vacenfis prebendam , quam habebat in Ecclefia ejuí- 
dem fancti Quintini Virmandenfis , pro anniverfario 
conjagis fui Huc owrs, & fui ipfius, & filiorum 
fuorum : videntibus & laudantibus eifdem filiis R 4- 
* bic def DULFO * 5 prefentibus RosEnR To Mifchinno, 
dn ra ApAM Rabie , Opowk Britone Militibus fuis; 
^? Galone Przpofito, R ADuLFto de Biarra Clericis, 
OpoN&E Abbate, BnicriowNz Canonico, E n- 

N AL DO. 


44a DONATIONES FACTA 

wis . RonmnmTO de [frbricell * Fundatori 
Monialium Fontis- Ebralds. 

AN. CHREB, n 


up — XIV. O GuirLLELMus de Birontio, & Ar- 
|  "PAYDISUxor mea, filiis noftris conce- 
dentibus GuiziELMO & BER TR AN DO, pro noftri 
noftrorümque falute immobiliter concedimus Deo 
& fancte Mani de Cadunio, dominóque Roberto. 
de . Arbrefello & fervis Dei medietatem unius manfi 
in fylva que Cadunenfis appellatur , & locum qui: 
Vallis-Seguini nuncupatur. Concedimus etiam per 
totam fylvam pabulum omnium pecorum , & quid- 
quid de predicta fylva ejufdem loci edificiis vel ufui 
fuerit neccffarium. Damus przterea locum qui Paffa- 
Calderia vocatur , ubi ftagnum cum molendinis, do- 
mus cum horto fpatiofé conftruatur. Teftibus Guil- 
lelmo Gauterij, Begone Decimato, Guidone de Salis, 


Mifcellanea E piflolarum. jf 
Geraldo Priore fan&i Aviti , Geraldo Guillelmi C- 
nonico fancti Aviti. 

Similiter Ebrardus & Brochardus de Madelano 
cum uxoribus fuis medietatem, unius manfi, eodem 
modo & in eodem loco quo Guillelmus de Birontio: 
tribuit , irrevocabiliter tribuerunt, Teftibus Ray- 
mondo Bernardi de Calniaco, Oliverio fratre fuo. 
Idem circa eumdem locum Mainardus de Bainaco & 
uxor ejus Alpaydis, filia Poncij de Gordone , unum 
manfum' dederunt & pabulum quorumlibet anima- 
lium , & infuper locum qui Fons de Baffa-Calderia 
dicitur ,. ficut. Guillelmus. de Birontio tribuerunt. 
Teftibus Aymerico de Synaco, Reginaldo de Fagid; 
Hugone de Fagid Priore S. Cypriani, Guillelmo: 
Eblonis. Hoc autem donum firmavit Guillelmus de 
Gordone , teftibus Guillelmo Petragoricenfi. Epifco- 
po, Mainardo de Bainaco.. 

Similiter Algerius de Moyfidano , concedente Án-: 

* vauxore fua , & Arnaldus de Monteincenfo, Almoy- 
de uxore illius concedente , unum manfum dederunt :. 
teftibus Geraldo Capellano de Moyfidano , Geraldo. 
de Cariofo. 

Sed quoniam prafata fylva Cadunenfis inter pro. 

di&àos Proceres eft communis , noluimus occupare: 
vel percalcare totum manfum quem dederat Mainar- 
dus, vel illum totum quem dederant Algerius de | 
Moyfidano & Arnaldus de Monteincenfo , non ** f. *'c* 
tantiümm. medietates, donec Guillelmus de Birontio: 
& Ebrardus atque Brochardus de Medelano , & co- 
rum. pofteri tantum tribuant quantum ifti. Harum: 
autem medietatum percalationem juffu predictorum: 
Procerum nobis oftenderunt Guillelmus €autu ,. 
Bego Vicarius , Bego de Cunaco , Bernardus de 
Gorgofono, Guillelmus Eblonis ; Ugo de Fagis Prior; 
S. Cypriani, & Guido de'Salis.. 

Hzc autem predica dona concelferunt nobis hu-- 
jusfylva Foreftarij , unufquifque dando partem fuam, 
licut predicti eorum dudum — Bego Vicarius . 

rij 


26 — Mifcelanea. Epiffolorum. 
Bfgo de Cunaco, Bernardus de Podio-ja&ato ; con- 
fenfü uxoris fuz Berengarii filie : Teftibus Guillelmo 
de Birontio, & Guillelmo Gauterii, Eodem modo 
ceteri Foreftarii dederunt , Grimoardus Beronis, 
Raymundus Bernardi, Guillelmus Bernardi : teftibus 
Gerardo de Limolio, Grimoardo de Árgarno , Geral- 
do de Nemore. Bernardus Bero fimiliter dedit , tefti- 
bus Rogerio de Miliaco, Helia de Salis. Idem Ro- 
erius Z Miliaco fimiliter dedit, concedente uxore 
ua matre Bernardi Beronis : teftibus Helia de Cla- 
rentio S. Frontonis Canonico, Gaufrido de Landa. 
Hzc autem predica omnia conceffit ac confirmavit 
(euillelmus Talerandi Conful Petragoricenfis : tefti- 
bus Rudello fratre fuo , StephanoIderii, Eadem dona 
conceffit Aldebertus Comes Petragoricenfis : teftibus 

Helia Belino , Geraldo de Salis , Broleto. 
Rudellus conceffit fimiliter eodem die eifdem tefti- 


bus quidquid in valle Seguini Algerius de Moyfidano, . 


& Arnaldus de Monteincenfo , eorümque uxores de- 
derant, poftea firmaverunt apud Moyfidanum coram 
domino Roberto. Dederunt etiam vallem qua exit 
à valleSeguini ufque ad Baffam-Calderiam , & quam- 
dam partem terre in eadem valle ad zdificandum 
aliud molendinum , & pratum : teftibus Geraldo de 
Salis, Geraldo de Briva, Geraldo Jugerio. Hzc ea- 
dem dona concefferunt apud Gordonem Mainardus 
de Bainaco, & Guillelmus de Gordone in manu 
Reoildi Prioris deSalis : teftibus Roberto de Alba- 
rupe, & Bofone, Áimardo de Malaterra, Pontio de 
Tolnio. Item eadem dona conceffit Alpaydis conjux 
Meinardi de Bainaco': teftibus Petro Capellano , & 
eodem Mainardo & Everardo fratre ejus & Arnaldo 
Gaufridi. Stephanus Lamberti dedit quidquid ha- 
bebat in Baffa-Calderia : teftibus Guillelmo de Biron- 
tio, Gauterio de Poido, Petro Capellano de Mol- 
leanis, Gerardo de Salis. Hebrardus de Madelano 
concefft in fylva Cadunenfi quantum Guillelmus de 
Birontio & filii ejus Guillelmus & Bertrandus de- 


.— JMifcellanea Epiffolarnm. "Hz 
derant , vel deinceps daturi erant : teftibus Amaneu 
de Berferii, Gauberto de Belens, Guillelmo manci- 
pio, Begone de Conacho. s 


CGOILLELAM'US EPISCOPUS 
Petragortcenfis €9 Canonici $.. Frontonis 
concedunt eidem. Roberto €9. Monialibus 
Fontis- Bbraldi locum qui dicitur in Sylva 
Cadunt Salvitas. 


X V. ONSuETUDINEM fanctz Ecclefie fe- Eodcm 
quentes volumus univerfis fidelibus de ^c 
loco qui dicitur in Sylva Cadunii falutaris certitudi- 
nem veritatis relinquere , ut hujus rei memoria per lit« 
teras poffit in perpetaum manete, Dum venerabilis 
RosrnTus de Abrecello Petragoricas partes ad- 
veniffet , & Capitulum fandi Frontonis intraffet , 
ibique Canonicos ejufdem fan&tá praedicatione refi- 
ceret, rogaverunt eum iidem Canonici ut ad füften- 
tationem Sanctimonialium in Ecclefia Fontis Ebrar- 
di omnipotenti Domino fervientium , unum de locis 
fancti Frontonis dignaretur accipere & ad vicum 
fanctarum feminarum zdificare. Qui precibus eorum 
quandoque devidus unum de minoribus locis eo- 
rum , & eo tempore jam pene defertum accepit , & 
ad honorem fanéti Frontonis, & ad recognitionem 
huius noftre donationis unam libram incenfi, quz 
in eiusfeftivitate reddatur, ibi impofuit. Itaque ego 
GurrLELMu sS Petragoricerifis Ecclefie Epilcopus, 
& Canonicorum S. Frontonis Abbas , & iidem Ca- 
nonici hunc locum qui dicitur in Sylva Cadunii Sal- 
vitas domino Roberto & San&imonialibus Fontis- 
Ebrardi dedimus manífuras, & omnia quz ibi poffi- 
debamus; & noftris propriis manibus fubfcripfimus, 
& ad confirmationem huius donationis hanc char- 
tulam figillavimus : teftibus Helia lupe dc 
r iij 


3d AMifcellanea. Epiffolavum. 

Caffent , Bernardo Sacrifta de Pairac, Iterio Árchi- 
diacono deSalis, Arnaldo de Favars, Stephano Ite- 
rii , Raymundo Demur , Iterio de Sauret , Helia 
Sciro, Helia de Clarent, Helia Vicario, Guillelmo 
de Bordella , Guillelmo magiftro Nanclarenfi, & 
Aldoino fancti Stephani Canonico, & Arnaldo Ci- 
pellano de Pabancelos , & aliis quam pluribus. Guido 
de Salis & Helias frater ejus dederunt. quidquid in 
Salvitate clamabant : teftibus Geraldo Priore de Sa- 
lis, Arnardo Richardi. Iterius Archidiaconus fimili- - 
ter dedit : teftibus Iterio Stephani, Geraldo Priore: 
de Salis. 


ALIAM DONATIO GUILLELMT 
de DBirontio etfdem facia. 
XVI. U rLLELMUus de Birontiodedit quam- 
e 


dam partem terre prope melendinum de 
Baffa-Calderia, in qua xdificarétur aliud molendi- 
num & pratum , concedente uxore füa Alpayde, & 
Guillelmo & Bertrando filiis fuis :teftibus Gerardo 
Priore de Salis, Guillelmo Gauterij. Hoc autem fi- 
militer conceffit Brocardus de Madelano & uxor ejus, 
& infuper quantum Guillelmus de Birontio dare 
vellet. : teftibus Geraldo Priore de Salis, Geraldo de 
Nitecent , Geraldo de Teirac. 


ROBERTUS DE ARBRICELLO 
emnia prafata dona tribuit Gerardo de 
Salis , confirmantibus "Petronilla bbatif- 

à Fontti-Ebraldi , €9 aliis. 


XVII. F.,'GO Rosen Tus de Arbecello conce-. 
... do & irrevocabiliter tribuo nullo pacto, 


nifi folo charitativz germanitatis amore retento, do- 
mino Gerardo de Salis venerabili Magiftro focio meo ,; 


inter. neceffarios amiciffimo, ejüíquefiliis immo .con-- 


e 

eAX ifcellanea ja) pt/talav tum. | EZ 
fervis, tam extemporancis quàm fuccceffaris utram- 
que locum in Sylva Cadunenfi fitum, videlicet tam 
eum de Seguini-valle, quem ipfe Gerardus cum (uis 
commilitonibus tamquam fibi fub mei perfona ac- 
quifierat , & acquifitam zdificaverat , quàm illum 
qui Salvitas vocatur, & univerfalicer quidquid mei 
vel aliis vice mei prefatum infra nemus conceffum 
eft, atque ut ibidem fub dominice clientele norma 
Deo militent, eorum arbitrio & affecui relinquo. 
Hanc autem donationem autherticam & folemniter 
actam coram generali Sanctimonialium Capitulo, 
collaudante & concedente earum fidcliffima matre 
PETRONILLA, immoDoei ancillarum ancilla, in- 
convulfam & inviolabilem perfiftere decerno , om- 
nífque.calumniz querelam five controverfiam hinc 
funditus excludo, hinc radicitus evello & penitus in- 
terdico. Eft predictorum conceffio facta locorum 
apud Fontem-Ebraldi beati Benedicti die feftiva quin- 
to Idus Julij, anno ab Incarnatione Domini millefi- — 5. 
mo centefimo decimo quinto, anno prefulatus do- 
mini PapePAscHALrIso(ctavo  Indi&ione octava, 
in tempore viduatze Pictavienfis Ecclefiz , viam in- 
greffo univerfe carnis PETRO Ántiflite, Lupovico- 
Francigenarum Rege, Guillelmo Aquitani: Duce. 
Talia teftantur qui taliter intitulantur, Furco AÁn- 
degaveufium,Conful. P 4G ANusde Claris-vallibus, 
AÁncHiLOsIuS, $1M oN Enfandi; Av MER ICUusS 
filius AR BEA TI * Vicecomitis Toarcenfis , BAn- f. * Arber- 
THOLOM us Boslope, BE&NAR Dus de Sapo- " 
nariis Clericus , PacaNus Sacerdos, RAvENNus 
de Troiea, RArNALDus de Salmonea, ÁvMEnicus 
Caheus, PAGA Nus pzdagogus filius Árbeati Vice- 


comitis fupra. 


320 Mifcellanea. Epiflolarum: 
ITEM DONATIO CUILLELMI 


de DBtror. | | 


XVIII. G O GurrLzrMus de Biron & ArpArs 

: uxor mea, filitquemei GuriLLELMus 
&BzRTRANDuUsS,laudamus & firmamus donum 
quod fecit dominus R o 8E a Tus Geraldo de Salis 
de loco €Cadunenft , concedente PETR ON 1LLXK 
Abbatiffa in Capitulo univerfali, & ficut domino 
Roberto & ancillis Dei dederamus , pari tenore pari- 
que vigore Geraldo de Salis ejüfque cemmilitonibus 
tam przíentibus quàm futuris firmiter concedimus ,. 
immobiliter donamus , teftibus RhAY MuNDO 
Galterij, Rosen TO de Magnamaco , GuiLLEL- 
MO de Nemore, Gui1LLELM o Galterij. 


ITEM DONATIO AINARDI. 
de :Baínaco: 


XIX. A IwNx&«RDusde Bainaco & uxor ejus Ár- 
PAYDrIS domini Roberti laudantes & 
firmantes donum Geraldo de Salis , ficut Guillelmus. 
de Biron fimiliter concefferunt :. & infuper prope 
PegayoeaminDordonia....... eclendinudn 
ubicumque vellet dederunt : teftibus R AGrNALD0 
de Fagis, GuiboNEde Cafnaco, RAYMuNDO 
Galterij. | | 


ITEM DONATIO ITERII 
de eZX'oyfidano. | 


XX. I &R rus de Moyfidano & uxor ejus & filia, 

Anna fcilicet, & Alinodis & Algerius filius 

Arnaldi de Monte-Incenífo fimiliter dederunt : tefti- 

bus BERNAnR DO de Beurona, GuirLrEeLMo de 

Flviáàco; BER NAR DO de Cauas, Rgrz 1« 
Rabin. 

ITEM 


AMiftellanea Epiftdlarum. —— 2r 
ITEM DONATIO  ARNALD 
de eJXonte- Incenfo. FP 


XXI. OpzM modo Án NALDus de Monte. 

Incenfo dedit ; teftibus Arnaldo de Fal- 
geiraco , Guillelmo de Alanis , Seguino de Lafterna; 
Helia de Peldoizo. Omnes autem ifti predicti dede- 
runtunum manfum extra Cadunum in qualibet terra, 
ubicumque Mainardus dare vellet in terra cum eis 
communi. | 


ITEM DONATIO EBRARDI 
| de e9Xadelano. 


XXII. BRaaAnDus de Madelano domini Ro- 
jberti .donüm , quod de loco Cadunenfi 
Geraldo de Salis fecerat, ficut ceteri predicti lauda- 
vit atque firmavit, & quidquid Guillelmus de Bi- 
rontio ejüfque filij dederunt & daturi funt. dedit : 
teftibus Amanerio Debrifer , Guillelmo de Beron- 
tio juniore, Begone de Conaco, Grimoardo de Mac- 
monte , Gauberto Debelens. . EE 


CONFIRMATIO DONATIO- 
num ab Gu1LLELMO "Petragoricenfi 


Epifcopo facia. . 1 


XXIII. GO GurrrErMaus Petragoricaz fedis A x. Cuz. 
mE Antiftes atque Frontaniani Collegij Ab» — 11:6. 
bas, locum qui Salvitas appellatur coram univerfali: 
Capitulo Gerardo de Salis ejáfque condifcipulis tam: 
modernis quàm pofteris immobiliter concedo , in-. 
violabiliter dono , omnémque querelam five contro- 
verítam ab hujufmodi donatione authentica, non in 
angulo fed folemniter acta , Pontificali vigore remo- 
vco , immo qui obviare prefumptive tentaverint , ft 
Tom, XI. E Sf 


- 


Al. * con- 
feniu. 


1116. 


* id eft 
Comitibus, 


Evuit D. 
A Herou- 
«4, 


A N. CHR, 
1128. 


$22 Mitfcellanea. Eptflolarum. 


pertinaci animofitate incorrigibiles extiterint , zter- 


naliter anathematizo. Hoc etiam donum horum con- 
fenfus * nutus przefentia roborat , quos fequens pagi- 
naexplanat. Helias de Caffens, Bernardus de Paiza- 
co , I&terius de Salis , Stephanus Iterij, Arnaldus de 
Pavancellis , Petrus Picij, Helias de Rallano, Ste- 
phanus Sallati : teftibus Airaldo Talacorij, Gaufredo 
Catuelli , Bordelia , Arnaldo de Gaures ; anno ab 
Incarnatione Domini millefimo centefimo decimo 
fexto , anno przfulatus domini Pape PAscHALrS 
decimo feptimo , Indictione nona, Lupovico Fran- 
cigenarum Rege, GuILLELMO. Petragorico Prafule, 
AripEBERTO & RupzLLo Confulibus *. : 


CONSTITUTIO LUDOVICI 
V L.. Regis Francorum , qua leges pacis ab 
pfo confiuutas in ciuitate Laudunenfi con- 
(tne. ! / 


XXIV. N nomite fane & individue Trinita- 

tis, Ámen. Lupovicus Dei gratiá 
Francorum Rex. Notum fieri volumus cundis fideli- 
bus tam futuris quàm przfentibus inftitutionem pa- 
cis , quam affenfu & confilio Procerum noftrorum & 
Laudunenfium civium Lauduni inftituimus : hanc 
fcilicet quód ab Ardone ufque ad Brolium , ita ut 
villa Luillaci inter hosterminos contineatur quantum 
ambitus vinearum & montis tenet. 

I. Nullus quempiam liberum vel fervum pro ali- 
quo forisfacto fine juftitia capere poffit. Quod fi jufti- 
tia przfens non fuerit, liceat ei fine forisfa&tura ctam- 
diu eum tenere quouíque juftitia veniat , vel ad ju- 
ftitiarij domum adducere , & prout judicatum fuerit, 
de forisfa&o illo fatisfa&ionem accipere. 

II. Q:ód ft aliquis quoquomodo alicui Clerico, 
Militi , Mercatori , indigenz vel extraneo injuriam fe- 


. cetit , fi de ipfa civitatefit is qui injuriam fecit , infra 


 eXifcellanea Epiflolarum. 327 
quartum diem fubmonitus ante Majorem & Juratos 
ad juftitiam veniat, & fe vel de objecta culpa purget, 
vel ficut ei judicatum fuerit emendet. Si veró emen- 
dare noluerit , cum omnibus qui de peculiali ejus fa- 
milia funt , exceptis mercenariis ( qui fi noluerint 
: cum ipfo exire non compellentur ) de civitate ejicia- 
tur , nec redire permittatur , quoufque forisfacturam 
digna fatisfactione emendaverit. Si autem infra am- 
bitum civitatis poffeffiones domorum aut vinearum 
habuerit, à domino five. à dominis ft plures fuerint, 
in quorum diftri&o poffeffiones: ejus funt, vel fi in 
allodio fuerint, ab Epifcopo Major & Jurati de male- 
factore illo juftitiam requirant. Et fi à dominis vel 
Epifcopo fubmonitus infra quindecim dies culpam 
fuam emendare noluerit, nec vel per Epifcopum, 
vel per dominum in cujus diftrido poffeffiones ejus 
funt, de eo juftitia haberi potüerit , liceat Juratis 
omnem malefa&oris illius .fubítantiam defítruere. 
Quód fi malefa&tor de civitate non fuerit, read Epif- 
copum perlatá , fi per ejus ammonitionem infra quin- 
tum decimum diem forisfactum non emendaverit , 
liceat Majori & Juratis prout poterunt de eo vindi- 
&am quzrere, MERE" 

III. Si quisautem malefa&torem de civitate ejectum 
infra terminos pacis inflitutz ignoranter conduxerit, 
& ignorantiam facramento probare poterit , eumdem 
nebctes illa fola vice liberé reducat. Si veró 
gon potuerit , ufquead dignam fatisfactionem male- 
factor retineatur. Ps 

I V. Si veróforté , ut fepe evenire folet , aliquibus 
altercantibus alter alterum pugno vel palma percuf- 
ferit , vel turpe improperium: ei dixerit , legitimo 
teftimonio conyidtus, ei in quem peccavit , lege qua 
vivit emendet , & Majori s sisact violats pacis fatis- 
factionem faciat. Si veró is, quem lzfit , emendatio- 
nem ejus fufcipere dedignatus fuerit, non liceat ci 
ultra de eo vel intraterminos pacis vel extra aliquam 
requirere ultionem. Et fi eum — expenfas 

y 


324 Mifcellanea Epiffolarum. 

in medicos ad vulnus fanandum vulnerato perfolvar, : 
. V, 'Si quis in alium mortale odium habuerit , non 
liceat ei vel euntem de civitate profequi , vel venienti 
infidias tendere. Q.iód fi vel venientem vcl receden- 
tem interfecerit , aut quodlibet ei membrum trunca- 
verit , aut de profecutione , aut de infidiis appellatus - 
fuerit , divino fe judicio purget. Quód fi eum aut 
verberaverit aut vulneraverit extra terminos pacis, 
ubi per homines pacis legitimo teftimonio, vel de - 
profecutione , vel infidiis potuerit comprobari , fa- 
cramento fe purgare licebit. Quód fi reus inventus 
fuerit, caput pro capite , membrum pro membro 
reddat, vel ad arbitrium Majoris & Juratorum pro 
capite aut membri qualitate dignam íolvat redemp- 
tionem. | | 

. VI. Siquis inaliquem de aliquo capitali querelam 
habuerit , ad juftitiam in cujus diftricto inventus fue- 
rit, primüm de co clamorem faciat, & fi per jufti- - 
tiam jus fuum obtinere non potuerit , ad dominum - 
ejus fi in civitate fuerit , vel ad minifterialem ejus fi in 
civitate dominus ipfe non fuerit, de homine fuo cla- - 
morem faciat. Et fi per dominum vel per minifteria- 
lem ejus juftitiam de co habere non potuerit , ad Jura- 
tos pacis veniat , eifque fe de homine illo nec per do- 
minum ejus, nec per minifterialem ipfius juftitiam 
poffe habere oftendat. p autem ad dominum fi 
in civitate fuerit, vel ft non fuerit ad minifterialem 
ejus veniant , & ut vel dominus vel Minifterialis ho- 
mini clamanti de homine fuo juftitiam faciant , dili- - 
genter requirant ; & fi de eo juftitiam facere vel non 
potuerint vel i aca Jurati quarant qualiter is 
qui clamat jus fuum non perdat. 

VII. Si furquilibet interceptus fuerit , ad illum in 
cujus terra captus fuerit, ut de eo juftitiam faciat, 
 adducatur , quam fi dominusterrz non fecerit , jufti- 
tia in furem à Juratis perficiatur. Antiqua enim foris- 
fa&a, quz ante urbis deftructionem vel hujus pacis 
inftitutionem facta fuerunt, penitus funt condonata, 


AMirfcellanea Eptflolarum. —— 2f. 
exceptis tredecim , quorum nomina hzc funt, Fulco 
filius Bomardi, Radulphus de Capritione , Hamo 
homo Leberti , Paganus Seill. Rotbertus , Remigius 
Bnt. Mainardus Drag. Reimaldus Sucff. Paganus fi- 
lius hofte Lup. Anfellus Qaatuor-manus , Radulfus. 
W'aftins, Johannes de Molrem , Anfellus gener Le-- 
berti. Prater iftos fiquis de civitate ejectus pro anti- 
quo forisfacto redire voluerit, de omnibus fuis in - 
veftiatur , quecumque habuiffe nec vendidiffe vel in. . 
vadimonio pofuiffe poterit oftendcre. 

VIII. Statuimus ctiam ut homines capite cenfi do- 
minis fuis cenfum capitis fui tantüm períolvant, quem - 
fi ftatuto tempore non perfolverint , lege qua vivunt 
emendent , nec nifi fpontanei à dominis requifiti ali-- 
quid eis tribuant, liceat tamen Dominis pro foris- . 
factis fuis eos in caufam trahere, & quod judicatum 
fuerit de eis habere. : "D 

IX. Homines Pacis, exceptis familiis Ecclefiarum . 
vel Procerum , qui de pace funt, cujufcumque gc-: 
neris potuerint uxores accipiant. De familiis autcm 
Ecclefiarum , qua funt extra terminos Pacis , vel. 
Procerum , qui de pace funt , nifi dominorum volun-: 
tate uxores accipere non licebit. 3 

X. Si qua vilis & inhonefta perfona honeftum vi-^ 
rum vel mulierem turpibus convitiis inhoneftaverit, 
liceat alicui probo viro de pace, fi fupervenerit ob- 
jurgare illum, & illum uno aut duobus vel tribus: 
colaphis fine forisfacto ab importunitate fua compef- 
cere. Qaód fi eum proantiquo odio percuffiffe crimi-* 
natus fuerit, liceat ei juramento fe purgare quàd pro^ 
nullo odio eum percufferit, fed tantüm pro pacis &: 
concordie obfervatione. 

XI. Mortuasautem manus omnirio excludimus. 

XII. Si quis autem de pace filiam vel neptem five 
cognaram maritans , terram vel. pecuniam ei dederit, - 
& illà mortuá fine herede fuerit , quidquid terrz vel 
datz pecunie adhuc comparentis de ea remanferit 
ad eos qui dederunt , vel ad heredes. P redeat. 

SÍ iij 


226 — v3:ifcellanea Epiflolarum..- 

Similiter vir fi fine herede mortuus fuerit , prater 
dotem quam uxori dedit, tota poffeffto ad propinquos 
fuos redeat, dotem autem in vita fua mulier tenebit ; 
poft mortem veró ipfius, ipfa dos ad propinquos viri 
fui redibit. Si veró nec vir nec mulier hereditates 
habuerint, fed de mercimoniis quaftum facientes, 
fubftantiá fuerint ampliati, & heredes non habuerint, 
altero eorum mortuo , alteri tota fubftantia remane- 
bit. Si autem propinquos non habuerint, duz partes 
fubftantie pro animabus eorum in elemofynam da- 
bunt , tertia veró ad muros civitatis edificandos ex- 
pendetur. | 

XIII. Praterea nullus extraneus de capitecenfis 
Ecclefiarum vel Militum civitatis, in hanc Pacis in- 
ftitutionem nifi annuente domino fuo recipietur. 
Quód fi per ignorantiam abíque domini voluntate ali- 

uis receptus fuerit , infra quindecim dies ftne foris- 
fi&to cum tota fubftantia fua falvus abire quó voluerit 
permittetur. | 

XI V. Quicumque autem in pace ifta recipietur , in- 
fra anni fpatium aut domum fibi zdificet , aut vineas 
emat , aut tantum fuz mobilis fubftantiz in civitatem : 
afferat, per qua juftitiari poffit, fiquid forté in eum 
querelz evenerit. 

XV. Si quis bannumcivitatis fe audiffe negaverit, 
aut per fcabinos tantüm comprobetur , aut propria 
manu juramento fe purget. 

XVI. Confuetudines autem quas Caftellanus in 
civitate fe habere afferit , fi in Epifcopi curia difra- 
tionare legitime potuerit , przdeceffores fuos antiqui- 
tus habuiffe, liberé eas obtineat, & fi minüs fecerit, 
minüs habeat. mE 

XVII. Confuectüdinarias autem tallias ita repara- 
vimus, ut unufquifque hominum ipfas tallias deben- 
tium fingulisterminis , quibus tallias debet , quatuor 
denarios folvat, Ultra autem , nullam aliam talliam 
perfolvet , nifi forte extra terminos pacis aliquam 
terram talliam debentem tenuerit , quam ita caram. 


AMijfcellanea Eptflolarum. — »57 
habeat , ut pro ea talliam folvat. 

XV III. Homines pacis extra civitatem placitaré 
non compellentur. Q'iód fi fuper aliquos eorum caü- 
fam habuerimus , judicio Juratorum nobis juftitiam 
exequentur. Siautem fuper univerfos caufam habue- 
rimus , judicio Epifcopalis curie nobis juftitiam pro- 
fecquentur. | | 

XIX. Siquis Clericus intra terminos pacis ali- 
quod forisfactum fecerit , fi Canonicus fuerit , ad De- 
canum clamore perlato per eum juftitiam exequetur. 
Si Canonicus non fuerit, per Epifcopum vel Archi- 
diaconum , aut eorum minifteriales juftitiam facere 
compelletur. | 

X X. Si aliquis Procerum regionis in homines pacis 
forisfecerit, nec fubmonitus eis juftitiam facere vo- 
luerit , fi homines ejus intra terminos pacis inventi 
fuerint , tam ipfi quàm eorum fabftantiz , in emen- 
dationem fac injurie per juftitiam illam in cujus 
diftri&o inventi fuerint capientur. Ita ut & homines 
pacis jus fuum habeant , & ipfa juftitia itidem jure fuo 
non privetur. 

XXI. Prohisigitur & aliis beneficiis que predictis 
civibus regali benignitate contulimus , ipfius pacis 
homines hanc nobis conventionem habuerunt , quod 
exceptá curià coronatá, five expeditione, vel equita- 
tu , tribus vicibus in anno fingulas procurationes fi in 
civitatem venerimus nobis przparabunt. Quód fi non 
venerimus , pro eis viginti libras nobis perfolvent. 

XXII. Totam autem hanc Conftitutionem falvo 
noftro pariter & Epifcopali jure & ecclefiaftico , n&&- 
non & Procerum , qui intra terminos pacis diftincta 
fia legitima jura habent , ftabilivimus, ita ut fi vel 
de noftro, vel Epifcopali jure, aut Ecclefiarum , aut 
Procerum civitatis aliquid forté interceperint, infra 
quintum decimum diem fine forisfactura quod inter- 
ceperunt , liceat emendare. : 

Ut igitur hzc pacis Inftitutio firma in perpetuum 
& inconcuffa permaneat &c. pracepimus roborari. 


228 .  Mifcellanea Epiftolarum. — 

S. Lupovricr Regis, S. PurL1pp1 filij ejus &c. 
Ac&um anno Dominice Incarnationis M. c. xxvair. 
Regni Lupovicti Regis xx. Data Compend. per 
manum S 1M oN 15s Cancellarij. | 


42e QUAE ABBATIAE CARICAMPI X 
WU "Ordinis Ciflerttenfis , uulgo Cercamp * ; 


al * Cer- 


cun In Zfrtefía prope Dullendtum , contulerat 
Al. * Cher- 
camp. Huco Candavena rata babent 'THEODE- 


gicus eAribianenfis €9 MiLo Jtorinenfés 
Eptfcopz. | 


Ax. Cuz, X XV. T N nomine Patris & Filij &Spiritus fancti, 
17. : Amen: Ego T uz o DER1Cus Ambia- 

nenfium , & cgo M 11 0 Morinorum Dei gratiá Epif- 

copi tam pra'fentibus quàm futuris in Chrifto fideli- - 

busin perpetuum. Szpe longiturnitas temporum au- 

ferre folet notitiam rerum ; labilis enim & caduca na- 

turz humanz conditio dum juxta morem depcerit , 
fubfequentem nimirum fe à certitudine tranfducit. 

Eapropter , fli Huc o Abba venerabilis Caricam pi; 

collatas à devotis viris eleemofynas tibi Monafterió- 

que tuo in perpetuum poffidendas, fcripto &: memo- 

| rie commendare curavimus , quarum eleemofynarum 

nomina condonatoribus fuis fubfcripfimus. | 

pan u^ Noverint igitur omnes hoóminés tam prazfentes 

Bearrix »- quàm futuri ; quód cüm diu Huco Candavene * - 
* («5 propter combuftionem ville fan&i Richarij fab ana- 

f MERE: themate manfiffet, tandem concedente Domino Papa 

Vide 4n. Innocentio meruit ut poenitentiam in terra fua ageret, | 
te C^ S. de fuis potelonbus Abbatiam quamdam con. 
115 7. c, e Ttrueret. Ecclefiam itaque Ciftertium , que de Caro- 
war cr campo dicitur, conftituit , quam terris & poffeffioni- 
» ;.€. Dus dotavit. Hec funt nomina poffeffionum , tertia 

11.610. pars Haie atque Caricampi,, terra ad duas carrucas , 
Te» ,  * quidquid juris in eodem territorio habebat. Hoc 
laudaverunt 


( Miifcellanea. Eptflolarum. 322 
laudaferunt filij ejus ENGEL RANDus & Huco; 
AwsELMus, RApurrus, & Wipo. Hujus rei 
teftes funt Bar DuiNus Sacerdos fancti Hilarij; 
AÁnnNurLrus Clericus de fan&o Paulo, ANpREAS$ 
de Baldemento, & BoNaA-Fipgs Monachi , ADAM 
Chareth , & Huc o de Heftruz , & multi alij. 

ANsELMus de Paz dedit Beate MAn 1 £ me- 
dietatem Caricampi. Hoc laudaverunt HrrraiDpus 
frater ejus & forores AzLIDis, GisL A & EMMA. 
Huicrei interfuerunt Hu Go Comes Candavene, & 
BALDurNus SacerdosfanciHilarij;, AR NuLrFus 
Clericus de fan&o Paulo, ÁNDREAs de Balde- 
mento, & BoNA4-Frprs Monachi, BAL DurNus 
& GossELrNus de Ortevilla, Huco deHeftruz 
& ApAM CChareth..— mE 

MaArNARDus de Maritania dedit fe Beate MARTE, 
& quidquid habebat in territorio Caricampi. Hoc 
concefft MiR 1ADOrL & uxor ejus-CLEMENS 
& filij eorum ENGEL RANDUus, BALDpuriNus, 
Min 1ADOIL, & ÁzNurrus, & filia CLEMENs. 

RADurrus Luveldedit Beate M A n 1 z medie- 
tatem terrz Caricampi , & nemus. Hujus rei teftes 
funt Huc o Comes Candavene, & ENGELRANDUS 
filiusejus, ANDREAs de Baldemento, & Bomw,4- 
FibEs Monachi , BaArpuriwNus Sacerdos fancti 
Hilarij, Án Nurrus Clericus de fan&o Paulo, 
BaArpuriNus & GosczriNus de Ortevilla, 
RoszaTus de Durlez, & HisER Tu s frater ejus, 
Rosa rus V aftavene & Opo fraterejus, &Huco 
deHeftruz, Nicoraus de Erin, ApAM Chareth, 
RosEenTus de Halli, BAcHELER de Hefeche, 
& multi alij. ME 

ENGELRANDUusde Vaccaria, & RocEeRus 
dederunt quidquid habebant in territorio Caricampi, 
quod laudaverunt filij eorum PETRus ; MarNARDus; 
BaArpurNus, ENGELRANDus , RApurrus Luvel, 
RoczEznus Spinoe, Vivtauus dePas. 

'" LaAMs5zrn Tus de Arbruviis dedit Beate Man1E 
Tom, XI. Tt 


330 Mifcellanea. Epiftolarum. — ^ 
quidquid habebat in territorio Caricampi : Bu & N x1. 
& filij ejus VivrANusde Pas & LAND R1cus frater 
ejus. RA1NELMus concefferunt Beate MA & 1 A 
quidquid habuerunt in *erritorio Caricampi. Hujus 
rei teftes fünt ANsgr Mus de Pas, BAL Du1Nus 
Sacerdos fancti Hilarij, RApurrus Luvel, HiBER Tus 
Defalteus, R o GER us Spinoe, & BArpuinus filius 
ejus. GarTERus Gohart, & HusenR Tus de Vaus 
& uxores eorum , filij & filis corum concefferunt Bga- 
te MARE quidquid habebant in territorio Caricam- 
pi. Hujus rei teftes füuntR ocgRus Spinoe, & BAr« 
DurNus filius ejus, GrR A& DusSacerdos de Balli, 
AMisARDus, Opo € JoHANNES filius eius, Hoc 
fa&tum eft anno ab incarnatione Domini Mcxxxvilt. 


um o»- DIPLOM 4. FUND AT IONIS 

mem Mibatia Monialium ordinis. Crflertienffs 
in Blendeca , vulgo Blendeque prope f'4n- 
Gum dudomarum in Zrie[fra, ab. Defi- 
derto eXXtorinenfi confrmata. ——— 


Ax. Cus. XXVI. Y N nomine fan&z & individue Trinitatis, 
NP IE Ego Dzsipsn tus Dei gratià Morinorum 
2. Ted Epifcopus univerfis fidelibus in perpetuum. Cum 
Tom. 1.44 Omnes retró fanGi Patres praventi & adjuri graria 
an. e Spiritus fan&i, ia id modis omnibus elaborayerint 
:^ *!?: nt amplificarent nomen fan&tiaris, nos à longe eo- 
rum fequentes veftigia, adiuvante eo qui vocat ea 

quz non funt tamquam ea qui funt , concurrentibus 

votis filiorum uu , & inftantià poflulationis 
magnorum virorum circummanentium , ftatubus in 
Blendeco vico diocefeos noftre Congregatiosem fe- 
minarum Deo regulariter fervieatium collocare. Ne 

veró in tanto negotio aliquid de noflro fenfa prafum- 

tione temeraria ccepiffe videremur , dominum Me- 


tropolitanum W iLL,grMuM fande Romane Ec- 


clefiz titulo fanctz Sabinz Cardinalem Apoftolice 


LT S  gpTR rt 9 ——— PER UN 


mi. c o $.— 


boo &v79» 44-77 9.92. [Fd 


Mifcellanea Epiffolarum. 3jt 
fedis Legatum, virum videlicet altioris confilii, di- 
guum duximus fuper hoc effe confulendum. Quo 
confulto , & propofitum approbante , & congratula- 
tione fuaad id quod niic (nmn ampliàs provo- 
cante ; Principem quoque terre illuftrem Comitem 
Pu. unà cum M. nobiliffima conjuge ipfius fuper ea- 
dem caufa adivimus , qui & ungnimem affenfum cum 
multa hilaritate prebuerunt, & fe auxilio & confilio 
affuturos promiferunt, Hinc ergo majore fiducia nec 
immerito affümpta propofitum aggredientes ; com- 
municato confilio cum Capitulo noflro, & partes 
fuas affenfibus implente, Perfonatum Ecclefiz fan&e 
Columbz de Blendega, cum omnibus pertinentiis 
fuis , & obuentionibus , Capellam quoque de Soieca 
2d eumdem Perfonatum fpectantem , inibi Deo fervi- 
turis , falvo jure parrochiali & Epifcopali , liberaliter 
contulimus. Hanc libertatem & immunitatem eidem 
Ecclefie de communi confilio Fratrum decernentes 
& indulgentes , ut ineadem Ecclefia Deo fervientes , 
liberam eledionem habeant, & nulli perfonz nift no- 
bis & fuccefforibus noftris de ordine fuo, vel de qua- 
cumque aliare extra Capitulum fuum habeant refpon- 
dere , falva inomnibus auctoritate fedis Apoftolica. 
Ita ergo in nomine Domini inchoato negotio , ac- 
celferunt ad nos diledus filius nofter BorpiNus ejuf- 
dem parrochie Presbyter in prefenua Capituli noftri, 
donationem eidem Ecclefie faciens centum marca- 
cüm & amplihs, & fidelis vir Gur15.0 filius Everardi 
de Ária , fimiliter fexcentarum marcarum & ampliüs. 
Nos vetó providentiam ejafdem domus in temporali- 
bus, duobus prenominatis , tamquam induftriis & 
primis in ejufdem loci fundatione coad;utoribus no- 
ftrís , commifimus, Przediaas igitur donationes tam 
eoftras quàm illorum figilli noftri appeufione , C 1 4- 
&EMBALDI quoque Morinenfis Decani , & LAMBINI 
Morinenfis Archidiaconi, &Jonanuwr:s Cantoris, 
ceterorüm«ue Canonicorum affenfu., cum eorum- 
dem figilli aweftatione ; in perpetuam pl 
t dj 


AN. CHR. 


Circ. 1146. . 
ea qua fequuntur. ComesR op ur rus de Perronáa, 


222 M j/cellanea Epif olartm. | 
eidem Ecclefix corifirmamus. Si qua veró Ecclefiafti- 
ca ízcularífve perfona prefatas donationes , vel quid- 
quid devota largitio fidelium Ecclefiafticarum fzcu- 
lariümve perfonarum contulit, vel in futurum con- 
tulerit, feu quidquid alio modo legitime acquifitum 
fuerit , fubtrahere ab eodem loco vel imminuere ten- 
taverit, cum Domino JEsu-Cun 1rsT 0, & Matre 
ipfius Judicis , & Beata Columba virgine & Martyre, 
«cujus patrociniis idem locus munitur, in die Judicij 
rationem deducat , & ab Angelis Dei de medio juíto- 
rum feparetur. Quifquis veró ad fuftentationem inibi 
Deo fervientium piam donationem intulit vel intu- 
lerit, menfuram bonam & confertam & coagitatam 
& füpereffluentem remetiatur ei Dominus nofter J z- 
sus CunisTus, Ámen. A&umanno abIncarna- 
tione Domini M. c. LXXxvr. | 


PETRUS VENERABILIS 
"Abbas Cluniacenfis pro. Rodulfo de *Per- 
rona benefactore ordinat Mijas ac. preces 
tum Cluniaci tum in toto Ordine celebran- 

: das. 


XXVII. Go frater PETRus humilis Clu- 
niacenfis Abbas nota facio legentibus 


filius HucoNrs Magni fratris Philippi Regis Franco- 
rum , magnus amicus & benefador extitit hujus in 
qua omnipotenti Deo fervire optamus fande Clu- 
niacenfis Ecclefie. Hic poft reliqua bona opera. fua, 
quibus Deum fibi propitiare dum incolumis viveret, 
laborabat, jam infirmus & morti proximus przce- 
dentibus aliquid majus adjunxit. Nam Monafterio 
de Crefpeio , quod antiquitus in eodem Crefpeij ca- 
ftro conftructum fuerat, & Cluniacenfi Ecclefie fab- 
ditum erat , tam in terris quàm in terrarum redditi- 


. bus, tanta largitus eft, ut. redditus annui terraruma 


Miféellanea Epiftolarüm. — 253 
illarum , mille folidorum quantitatem excederent. 
Prater hec & multa alia quz diverfis ad Cluniacum 
pertinentibus Monafteriis delegavit , etiam ipfi Clu- 
niacenfi Monafterio quingentas argenti marcas jure 
teftamentario donavit. Quz ipfo Jam vita exempto 
paucis póft diebus Cluniacum allatz funt, & Clunia- 
cenfi Conventui publicé in Capitulo przfentatz. 

Nolentes ergo immo vitantes tantis bencficiis ex 
toto apparere ingrati, communi confilio & precibus 
precipimus ei duo tricenaria fieri, tres Miffas ab uno- 
quoque Sacerdotum cantari, ter feptem pceniten- 
tiales pfalmos à cunctis aliis non Sacerdotibus dici; 
per univerfa Monafteria ad Cluniacum pertinentia, 
ubi ordo tenetur , tricenariacelebrari, ab aliis Sacei- 
dotibustricenaria non facientibus duas Miffas abfque 
exceptionealiquacelebrari. Super hec omnia , quod 
IarOo cuilibet conceditur, datum eft ei & anniverfa- 
rium folemne, ficat uni poft Imperatores & Reges de 
amajoribus amicis & benefactoribus noftris. Ut autem 
fciatur cujufmodi fit hoc anniverfarium , die qua il- 
lud celebrandum eft, fiet pro eo generale officium in 
Conventu cum Miffa fimiliter publica fratres univerfi 
Sacerdotalis ordinis Cluniaci morantes , eadem die 
Miffam pro ipfius falute celebrabunt , alij pfalmum 
Miferere mei Deus dicent , & tredecim pauperes refi- 
cientur. Ánnuale infuper Miffarum, hoc eft anno 
integro quotidiana Miffa pro eo celebrabitur. Facta 
funt ifta ut omnipotens miferator per immenfam mi- 
fericordiam fuam ejus mifereatur , & à forte impio- 
rum ereptum , eum numero fuorum affociet , & felicis 
Y fempiternz vit participem facere dignetur, Amen, 

men. | 


AN. CHR. 
1) 1. 


3* Mifcellanta. Epijlolarum. 


CHARTA4. FUNDATIONIS 
S. Baribolomai edpo[loli in. eAlnienfi — 
| pago fab Hyenfi Prioratu. 


XXVIII. EMPonrBus Lupovicri Regis mi- 

noris, filij Lupovrc i MagniRegis 
Francorum , qui mortuo Gu1L LELMO Pictàvorum 
Comite apud fan&um Jacobum , filiam ipfius confilio 
& voluntate patris cum Confulatu Pidavienfi,& Aqui- 
tanorum Ducatu fibi conjugio copulavit. Infuürrexe- 
runt in Pago Alnienft duo viri cónfanguinei Elbo de 
Maleone & Gofridus de Rupeforti cum filiis fcelera- 
tis, filiis, inquam , Belial , difperdentes totam ter- 
ram & interficientes homines, & caftrum Julii fupra 
mare pofitum cum viris & munitionibus nihilominus 
poffidere cupientes. Hoc igitur caftrum cum àdia- 
centi patria dominus IsaM BER Tus vit pet ómnia 
pacificus iure paterno poffederat ; quoadufque pre- 


di&us Comes invidie ftimulo agitatus elandtftina 


obfidione exinde quafi idet illum expulerat. Ex quo- 
niam przfati duo viri Elbofius & Gofridus videban- 
tur effe degenere & familia ipfius Ifamberti , adeuntes 
Ludovicum Regem impetráverunt ab eo tam veibis 
pacificis, quàm armis dóminium totius terre, retenta 
ab eo dumtaxat munitione caltriJulii , cum medietate 
redituum R ochella. DE 
Deinde duobus his pacificatis , qui priüs difcor- 
diam inter fe propter eandem poffeffonem  habue- 
rant , filuitterra in conf, pecu eorum àpreliis, Ecdum 
pacificé dominarentur 1n territorio A baitienf ; multi- 
tudo hominum tam indigenarum , quàm advenarum 
ex diverfis orbis partibus illuc per terram & mare ap- 
pue poftulaverunt à predictis dominis ad ha- 
itandum campum Guillelmi de Syre, qui erat villa 
& portz contiguus. Quia enim grave erat eis propter 
vie longitudinem adire parrochialem Eccle 


"—" »2 £dd. 24. 72 ,.1 


AMifcellanea Epiffolarum. 23; 
fane Mariz de Connia, in fuperiori parte ipfius ville 
fitam , poftulaverunt fibi in Campo praedicto Eccle- 
fiam fieriin honore fancti Bartholomz Apoftoli. Prz- 
nominari igitur duo viri eorum peritioni acquiefcen- 
tes convenerunt Priorem Áyenfem , Guillelmum vi- 
delicet , póftque & alios fratres fuog ad quorum jus 
fpectabat Parrochia matris Ecclefix totius Rochella, 
pe ut commodam , ubi di&um eft, edificarent 

ccleftam : Et ad zdificium operis urgendum, largiti 
funt Monachis viginti cubitos terrz in longitudine & 
totidem in latitudine, ubi Guillelmus Prior inftan- 
tibus fratribus coepit edificare Ecclefiam per manum 
Petri de Mogono Monachi fui, cui hocopus pro re- 
medio anima fuz injunxerat, Unde jratus BERNAR- 
Dus Xantonenfis Epifcopus , in eujus Dioecefi eft 
Rochella, predictum opus Guillelmo Priori inter- 
dixit. Qua de caufa Guillelmus Prior confilio fra- 
trum fuorum cum Domno Abbate Cluniacenfi perre- 
xit, & Pape Eugenio apud Signiam civitatem turc 
conftituto , rem geftam exponens , licentiam & con. 
ceffum & libertatem aedificandi Ecclefiam ficut vole- 
bat ab eodem Papa obtinuit. Infuper ad confirma- 
tionem rei litteras Apoftolicas ad Xantonenfem Pon- 


tificem deflinatas revexit; datas ammo M. €. L1. Si- 


gnie x. Kal. Martij. ! 


IVDICIVM | LFDOVICI. VIL sei». 


Regis Francorum , quo GODEFRIDO 


Lingonenfi Epifcopo ablata 4b Hu GONE 
Burgund Duce refituunter. : 


XXIX, LP nomine fance & indiyidue Trinitatis ^ 


Amen. Ego Ludoyicus Dei gratiá Rex 
Francorum & Dux Aquitanorum. Regix fublunitatis 
elt officium eos qui juftitiam fubterfugiunt bumiliare, 
fubditos & obedientes exaltare, & eifdem ad inte- 
grum confervare jus fuum, Notum igitur fieri volu- 


N. CHR. 
113. 


* 


336. Mifcellanea: Epiftolarum. —— 
mus tam pra'fentibus quàm futuris, qualiter G o p x- 
rai1Dus Lingonenfis Epifcopus & Opbo Dux Burgun- 
diae in curia noftra placitaverint , & ad quem finem 
res perducta fuerit. Igitur ad prafixum illis à nobis 
diem apud Moretum venientes, [6 nn multis 
Archiepifcopis, Epifcopis atque Baronibus in prz- 
fentia noftra , Epifcopus fic exorfus eft : 

In primo quzro à Domino Duce quare cüm cafatus 
fancti Mammetis homo nofter effet, & bona in feodum 
inde haberet , placuit ei hominium noftrum derclin- 
quere, quatenus feodum reddat, & quidquid prz- 
terea deco accepit. Quero etiam quz mihi abftulit in 
Caftellione capiendo Presbyteros aliófque homines 
noftros, & res noftras , incendendo etiam villam 
quz vocatur OcE. Quzro etiam quidquid forisfecit 
mihi Huco Dacels & focii ejus, eamdem villam & 


alias incendendo, homines noftros occidendo, aliá- 


qüe multa mala inferendo. Quia illud fe mihi red- 
diturum per manum Domini Abbatis Clarevallis pro. 
mifit , quando ei homines fuos quos captos tenebam 
reddidi. Quidquid etiam ipfe Huco & complices 
ejus infra refpe&tum quem dominus Dux mihi de eis 
dederat, forisfecerunt, Quaero dimidium  pedagii 
uod accipit in Caftellione, quia fine me ibi nihil 
diet habere ; molendina etiam quz füper terram 
fan&i Mammetis violenter & fub excommunicatione 
fuerunt, fant, & tenentur. Varennas quoque & alia 
multa, qua contra me exercent in ipfo caftro ipfe & 
miniftri ejus in nos contumelias, capitalia damna, 
& hzc in przfentí nominamus. Quzro etiam villam 
Brafi , & aliam quz dicitur fanctus Johannes , quas in 
vadimonio tenet fine affenfu noftro , cüm fint de 
noftro feodo. Quaro etiam ut novos muros Divioni 
deftruat , quia Abbatias noftras nobis excludunt, & 
fuper terram noftram fiunt, & contra caftella noftra 
fcilicet Sals & Tilicaftrum , turrim. etiam villaris a 
quia nociva eft nobis, & füper cafamentum noftrum 
fundata , & contra caftrum. Burgi. Quaro etiam 
capitalia 


Sto oy£4y ocE 


AMifcelanea Epiftrolarum. .— 227 
capitalia quz aufert Canonicis noflris in pago Divio- 
nenfi, & inexitu portarum ejus , & damna qua infert 
Abbatiis noflris. "E 
. EcoutraDux :Ifta, inquit, refpondere volo, tum 
quia quzdam facta funt antequam homo fuus eí- 
Íem , & poftea me in hominem recepit , tum quia 
cüm effem homo ejus rectum mihi facere denegavit, 
unde & hominio ejus abrenunciavi ; fed quaro ut 
deftruat mihi calmam & foffatum quod factum eft apud 
Muffi. | 

Ad hzc, Epifcopus : Quoniam homo meus, in- 


quit, factus eft bonam fidem promifit mihi, & ego - 


bona fide recep? eum, nec ideó auferre mihi debet 
quz aufert, Q'iod fi opus eft aliquid addere, dico, 
quia falvis juftiuis meis recepi eum. Q'iod veró dicit 
me ei re&um denegaffe , non cognofco , fed verita- 
tem dicam. Defignaviei diem in curia noftra jus fa- 
ciendi & recipiendi , veni ad diem, ipfe autem non 
venit, fed nuncios mifit ut eis refponderem. Man- 
davi iterum ut veniret in domum domini fui, renui 
& ego nunciis refpondere. Calmam deftruere nolo, 
tum quia frater meus eam aedificavit ipfo Duce juvan- 
te : & iturus Jerofolymam in pace ab eo difceffit , ut 
ote homo fuus, tum quia in vagio * fancti Mamme- 
tis facta eft, & ad eum nihil pertinet , & alia munitio 

in finagio ejus priüs fuit & propior Caftellioni. 
. Ad hecDux : In curia Epifcopi nec ego , nec ante- 
ceffores mei placitaverunt , fed per nuncios, & illis 
folis refpondere fuit confuetum. — " 
Ad hzc Epifcopus : Iftud totum nihil eft, quia nec 
ego, nec pradeceffores mei numquam nunciis Du- 
cum refponderunt in placitis nifi Ducibus prafenti- 
bus, & anteceffores ejusin domo ipforum vocati mul- 
tociens placitaverunt , & hic prz manibus funt qui 
avum fuum in domo Epifcopi Lingonenfis atque aliás 
placitare videruut , & duellum in manu ejus firmare 
& Lingonis deducere. Similiter patrem ejus bis & 
ter Lingonis & Caftellioni & alibi multociens. Ifte 

Tom, XL Vu j 


* Id eff, 
vadio, 


35... 2Mifcellanea. Epiffolorurm. 
etiam Dux qui prafens eft placitavit in domo mea fe- 
mel & bis. | E 

. E contra Dux : Ob amorem, inquit, factum eft. 
Ad hec Epifcopus. Nonob amorem tantüm , fed ob 
reverentiam dominii, & debitum hominii. 

His di&tis, itum eft ad judicium. Sed Judices de 
judicio alium diem quazfierunt , & nos prafiximus 
alium diem. Epifcopus venit, Dux commandavit. 
Iterum dedimus alium diem. Epifcopus venit, Dux 
. rurfus commandavir. Dedimus & tertium. Epifco- 

us venit, Dux venire contempfit : habito adhuc confi- 
io, nuncium noftrum mifimus. ad Ducem qui eum 
reperit incolumem & equitantem , & ipfi de parte no- 
ftra nominavit quartum diem , ad quem venit Epif- 
copus ; fed Dux non veniens fuum mifit nuncium , 
qui in eo folo excufabat dominum fuum non veniffe, 
| quia tantas dietas facere non poterat. His de caufis 
iudicio Curie abjudicavimus Duci. querelas fuas, 
Epifcopo fuas reddi debere judicavimus, r 

. Quod ut ratum fit in pofterum, figilli noftri au&tori- 
tate confirmari precepimus. Acum Moreti anno 
Dominice Incarnationis M. c. Lr11. Adftantibus in pa- 
- latio noftro , quorum fubritulata funt nomina & figna. 
S. GuriDoNrs Butcularii, S. MaTTHE1 Confta- 
bularii, 5. MarrHAE: Camerarii. Teftes qui affue- 
rant. Huco Archiepifcopus Senonenfis; Epifcopi, 
Lingonenfis, THEOBALDus Parifienfis, ÁLANus 
Autiffiodorenfis, BER NAR Dus Archidiaconus Pa- 
rifienfis, THEoDORICus, GALERANNUS, ÁDAM 
Camerarius, & alii quamplures. Data per manum 
HucowNrs Cancellarii noftri. 


* 


|w 


—— wifcellanta Epiffolarum. ED 
PACTUM XX ÁATRIMONIIS«» 


erou- 


Inter Gui. 1 EL MuM de Turre , €9 Sg- 
BELIAM A RNALDI de Pilis-Pa[fantis 
filiam. | ! 


BÉ oo0s9 O ruM fit hominibus hzc audienti- A x. Ciis. 
bus, quód ego BERNARDus de Turre. 972. 

de Celiano, dono tibi Gu1r rELMo filio meo quid- 
quid juris habeo in villade Ciliano , vel habere debeo 
infra muros vel extratam in ermis * quàm in directis, 44,6 *,- 
tam in hominibus quàm in feminabus, & omne jus «remis 
quod pertinet ad Senornium , excepto uno locale, 
cum exitibus fuifque regreffibus, qui affrontat de 
circio & meridie m wn PETRI de Crucio , de Al- 
tano in honore BER NAR Dt fandi Johannis, qui 
fuit ab Aquilone in La Rocha. Praterea dono tibi 
tres pàrtes totius mei honoris, quem modó habeo, 
& habere debeo, undecumque vel qualitercumque 
ad me pertineat , fcilicet in terris, vineis , hortis, 
hortalibus , arboribus , pratis , guarricis , aquis , 
du&ibus , & dedudctibus , eremis, & condirectis , tam 
in quzffitum , quàm ad inquirendum, & in omnibus 
alis quz nominari poffunt , que híc nominata non 
funt, & cum hac prafenti charta, omnia fupradicta 
tibi trado, & de meo jure in tuo dominio tranfmitto, 
& te in poffeffionem omnium predictorum mitto , & 
in hisomnibus donationem propter nuptias tibi con- 
ftituo, quam tu & ego pro te facimus filie A &- 
NALDrI de Villis-Paffantis, nomine SEBELI E, 
quam tibi in uxorem adjungo. AE 

Et ego predidus Gur Lrgr Mus medietatem om- 
nium przdidorum , quiate SEBELIA inuxorem ha- 
bere cupio , in donationem propter nuptias tibi Li- 
berífque tuis ex me progenitis dono , & fi forté te. 
mori contigerit antequam mihi nubas, alteram foro-: 


rem tuam , fi tempore mortistue non erit nata , per 
Vu ij 


340 Miftellanea Epiflolarum. 

a prre y sicci cui eamdem donationem 
facio, quam tibi fuperiüs feci? un 
. Etego Beza NAR Dus.de Turre, fi filius meus 
morietur antequam aliquam filiarum Arnaldi de Vil- 
lis-Paffantis in uxorem ducat, filiam meam in uxo- 
rem trado uni filiorum predicti Árnaldi, quem Ar- 
naldus voluerit , cum omni meo honore, ubicumque 
fit. Et fi forté me, vel filios meos poeniteat, quód 
Guillelmus filius meus nolit habere filiam predicti 


Arnaldi, vel Guillelmo mortuo , filia mea unum 


filiorum przdi&i Arnaldi , quem ipfe elegerit, dono 
tibi Arnaldo nomine poene quadraginta marcas ar- 
genti, & fi quo jure defendi poffem , ne hanc poe- 
nam tibi praftarem, illi renuntio juri, & prohac poe- 
na omnem meum honorem jure pignoris tibiobligo. . 
Hzc omnia fuprafcripta per hec fan&a quatuor 
Evangelia tibi- attendam. Acum eft hoc tertio Idus 
Aprilis, anno Domini M. c; Lxxir, regnante Rege 
Lopoico. Hujus rei teftes funt, ÁDALBER Tus 
de Crucio, FkoTA&RDus de Villis-Paffantis, PoN- 
T1us de Villis-Paffantis, BERNA Rn Dus de Ciliano, 
PETRus de Crucio, PeTRus Ámblardi , JonpANus 
de Ciliano, RArMuNDus Rogerii : PETRUS 
Ícripfit rogatus. | Ps 


CONSUETIVDINES COMMVNIA 
"Urbi Suefsionenft concefsáà Lupovico 
Cra[Jo Rege Francorum , confirmata 4 Lu- 
 dovuico Tantore , €9 a Prurippo Zfuguflo. 


XXXI. q N nomine fanctz & individuz Trinitatis, 
- 0 € Amen. PurLiPpus Deigratià Francorum 
Rex. Noverint univerfi quód quondam chariffimus 
avus nofter Lupovicus Burgenfibus Sueffionenfibus 
Communiam inter fe habendam conceffit , & figilli 
fui auctoritate confirmavit. Poft cujus deceffum pa- 
ter nofter Lupovicus bong memorie eis eam manu- 


eAXifcellanea Epiflolarum. | 42r 
tenuit & cuftodivit. Nos veró priorum patrum no- 
ftroram veftigiis inherentes, chartam fuper Com- 
munia eis à memorato avo noftro conceffam , & 
Communiz confüetudines ficut pater nofter eas eis 
tenuit, concedimus & confirmamus : has videlicet : 

I. Infra civitatisSueffionenfis firmitates alter alteri 
recté fecundüm fuam opinionem auxiliabitur , & nul- 
latenus patietur quód aliquis alicui eorum aliquid 
auferat , veleitalliatam faciat, vel quidlibet de rebus 
ejus capiat , excepto hoc quód homines civitatis Epif- 
copo per tres menfes de pane & de carnibus & pifci- 
bus creditionem facient. Et fi Epifcopus poft tres 
menfes quod ei creditum fuerit non reddiderit , nihil 
ei credetur, donec illud ab Epifcopo perfolvatur. Pif- 
catores autem forenfes nonnifi per quindecim diee 
ei creditionem facient , & fi poft quindecim dies non 
reddiderit , tantum de rebus Communiz ubicumque 
potuerint capient, quoad quidquid Epifcopo credi- 
derint habeant. | | MEE E 

II. Omnia forisfacta , exceptis infractione urbis, 
& veteri odio, quinque folidis emendabuntur : & fi 
ab aliquo teloneum requiratur, & requifitor diem, 
quo illud -&unde illud habere debuit minimé nomi- 
paverit, numquam ei refpondebitur, & fi diem no- 
minaverit , & ille dictum ejus fola fua manu infirmate 
non poterit , quinque folidis emendabit. 

.1IÉ. Si quis facramentum alicui facere debuerit, 
& ante arramitionem facramenti fein negotium fuum: 
iturum dixerit; propter illud faciendum de itinere 
fuo non remeabit, nec ideó incidet, fed. poftquam 
redierit convenienter- fubmonitus facramentum fà- 

IV. Si àutem Archidiaconus aliquem implacita- 
verit; nifi clamator ante venerit , vel forisfacturá ape 
paruerit , hon ei refpondebit. Si tamen teftem ha- 
buerit , contra quem:accufatus defendere fe non po- 
tuerit emendabit. gc bs | 

X. Homines etiam: Communionis hujus uxores 

| | Vuii *' 


342 AMifcellanea Epiflolarum. 
quafcumque voluerint, licentiáà à dominis fuis re: 
quifità, accipient, & fi domini hoc concedere no- 
luerint, & abfque confenfu & conceffione domini 
fui aliquis uxorem alterius poteftatis duxerit, & fi 
dominus füus in eum implacitaverit , quinque tan- 
tüm folidis illi inde emendabit. | 

VI. Capitales homines cenfum debitum dominis 
fuis perfoluent , fed (1 in die conftituto rton reddide- 
rint, quinque inde folidis emendabunt. 

VII. Et fi aliquisaliquam injuriam fecerit homini, 
qui hanc Communionem juraverit , & clamor ad Ju- 
ratos inde venerit; fi illum hominem , qui injuriam 
fecerit , capere potuerint, de ys iin füo vindictam 
accipient , nifi forisfaduum emendaverit illi cui illa- 
tum fuerit, fecundüm judicium virorum illorum qui 
Communionem cuftodierunt. Et fi ille qui foris- 
fa&um fecerit ad aliquod receptaculum perrexerit , 
& homines Communiz ad ipfum receptaculum tranf- 
miferint, & domino receptaculi, vel primatibus ip- 
fius loci queftionem fecerint , ut de eorum inimico 
faciant eis rectitudinem, ficut fuperiüs di&um eft, 
fi fatisfacere voluerint , rectitudinem accipient ; quód 
fi facere noluerint, homines Communiz auxiliatores 
erunt faciendi vindictam de corpore & pecunia ipfius 
qui forisfactum fecit , & hominum illius recepraculi 
in quo inimicus eorum erit. 

VIII. Si mercator in iftam villam ad mercatum ve- 
nerit, & aliquis ei aliquid fecerit infra loricam iftius 
ville; fi Jurati inde y oanieus audient , & mercator 
in ifta villa eum invenerit, homines Communiz ad 
viudictam faciendam fuper hoc re&té fecundüm opi- 
nionem fuam auxilium parabunt, nifi mercátor ille 
de hoftibus fzpedie Communiz fuerit. Et fl ad ali- 
quod receptaculum ille adverfarius perrexerit , fi ipfe 
mercator vel Jurati ad eum miferint, & ille hoftis fatis- 
faciat mercatori fecundüm judicium eorum qui.Com- 
munhnionem fervaverint , vel probare & oftendere po- 
terit fe illud forisfad&um non feciffe ,; Conimuniz 


AMifcellanea Epiffolarum. —.— 2253 
fufficiet.: Q:od fi illé facere noluerit, fi poftmodüm 
villam intraverit ; .& capi poterit , de eo vindictam fa- 
cient Jurati. e | 

IX Nemoautem prater nos & Dapiferum noftrum 
poterit conducere in villam Sueffionenfem hominem, 
qui forefactum fecerit homini qui hanc Communiam 
juraverit , nifi forisfadtum emendare venerit fecun- 
düm judicium eorum qui Commt8niam fervaverint. 

X. Si Epifcopus Sueffioneufis ignoranter. adduxezit 
in civitatem Sueffionenfem hominem qui forisfactum 
fecerit, hominiiftius Communiz poftquam fibi often- 
fum fuerit illum.effe de hoftibus Communiz, nullo 
modo eum poftea adducet, nifi affenfu illorum qui- 
bus Communia fervanda incumbit , & ea vice eum 
reducere poterit. | 

XI. Pecuniam illam quam homines iftius Commu. 
niz crediderant antequam Communiam hanc juraf- 
fent , firehabere non poterint, poftquam inde juftum 
clamorem fecerint , quaerent gar or modo poterint 
quomodó creditam pecuniam rehabeant. Pro illa 
veró pecunia quam crediderint poftquam hanc Com- 
muniam juraverint , nullum hominem capient, nififit 
debitor aut fidejuffor. 

XII. Si extraneus homo panem aut vinum fuum 
in villam Sueffionenfem caufá fecuritatis adduxerit , fi 
poftea inter dominum ejus & homines Communia 
difcordia emerferit , quindecim dies habebit ille ven- 
dendi panem & vinum in cadem villa, & deferendi 
nummos & aliam pecuniam fuam prater panem & 
vinum , nifi ille forisfa&um fecerit, vel fuerit cum 
ilis quifecerint. — . : : 

XIII. Nemo de villa przlibata, quihanc Com- 
muniam juraverit , credet pecuniam fuam vel com- 
modabit hoftibus Communie quamdiu guerra dura- 
verit, Et fi quis probatus fuerit credidiffe aliquid 
hoftibus Communie , juftitia de eo fiet ad judicium 
eorum qui.Communiam fervabunt. | 

XIV. Sialiquando homines Comununie contra. 


344 Mifcellanea. Eptflolarum. 


hoftes fuos exierint, nullus de Communia loquetur 
cum hoftibus Communiz, nifi licenriá cuftodum 


Communiz. Adhocftatuti homines jurabunt , quód 
neminem propter amorem feu propter odium depor- 
tabunt, feu gravabunt, & quod rectum judicium fa- 
cient fcecandüm fuam zftimationem. Omnes alij jura- 
bunt quód idem judicium quod przdidti ftatuti fuper 


eos fecerint , & patientur & concedent, nifi potue-. 
riut probare quód de cenfu proprio nequeant per- 


folvere. 


XV. Univerfi homines infra murum civitatis , & 


extra in füburbio commorantes , in cujufcumque ter- 
ra commorentur , Communionem jurent : qui veró 
jurare noluerit, illi qui juraverunt de domo ipfius 
& de pecunia juftitiam facient. | 
XVI. Siquisetiam de Communione aliquid foris- 


fecerit, & per Juratos emendare noluerit , homines 


Communiz exinde facient juftitiam. E 
.X VII. Siquis veró ad fonum factum pro congre- 
ganda Communia non venerit ; duodecim denariis 
emendabit. | | | 
XVIII. Prater has confuetudines à patribus no- 


ftris eis conceffas & indultas concedimus , ut nullus. 


" infra ambitum ville Sueffionum aliquid poffit capere, 
nift Major & Jurati quamdiu de eo juftitiam facere 
voluerint. Et fi aliquis de Communia nobis aliquid 
forisfecit , oportebit ut nos in Curia Epifcopi Sueffio- 
nenfis per Majorem villa ad judicium Juratorum ju- 
flitiam de eo capiamus , neceos extra predictam Cu- 
riam vel placitare, vel chartam monftrare compellere 
poterimus, nec cuiquam licebit ab aliquo vel ab ali- 
qua de Communia manum niortuam exigere. . 

Has itaque confuetudines prataxatas, & eas quz 
ab avo noftro eis conceffe fuerunt, & confirmate 
falvo jure noftro & Epifcopi, & dominorum & Ec- 
clefiarum , qua in predica villa aliquid juris habent, 
concedimus & confirmamus. Qua omnia ut perpe- 
tuum robur obtineant &c. precepimus confirmari. 

| | Actum 


eAXftellanea Epiftlarum. — jay. 
AGum Sueffion. anno Incarnationis Dominice M. C. 
octogefimo Primo , Regni noftri fecarnido, Data per 
manum Huc oN rs Cancellarij. E 


USFS ET CO NSVETUVDINES Erwit D. 
T ornacenfis Communis à Puitipeo IL. — 22" 
Rege Francorum ordinata, — 


XXXII. T'N nomine fan&z & individux Trinitatis, Ax. Cux. 
Amen. PuiLiPPus Dei gratiá Francorum — "97 

Rex. Quoniam Regum intereft ad ea qua pacis funt 
intendere , id quod irf bono zelo gerimus litterarum 
apicibus duximus annotandum , & vivacis Ícripti me- 
morie commendandum. Noverint itaque univerfi 
prafentes pariter & futuri, quoniam Burgenfibus no- 
ftris Tornacenfibus pacis inftitutionem & Comma- 
niam dedimus & conceffimus ad eofdem ufus & con- 
fuetudines , quas dicti Burgenfes tenuerant ante in- 
ftirationem Communiz. Hz autem fünt confuetu- 
dines. | | BENE 

I. Si quis aliquem hominem de Communia Torna- 
cenfi infra civitatem Tornaci vel extrà acciderit ,« 
Captus fuerit , capite ple&etur , & domus ejus, fi ali- 
quam habuerit diruetur ; quidquid refiduum habet 
interfedor infra juftitiam Communiz Tornac. debet 
Communia habere , & fi interfe&or evaferit , civita-- 
tem. Tornac, intrare non poterit , quoufque parenti- 
bus interfecti fuerit reconciliatus, & emendationem 
decem librarum Communiz fecerit. — | 
II. Si aliquis fuper alicujus morte fuerit accufatus, 
& per legitimos teftes illum occidiffe probári nori 
poterit , judicio aqua frigide innocentiam fuam 
purgabit. PX OW M | 

Si aliquis aliquem percufferit , & querimonia in 
de facta fuerit, quocumque modo eum percufferit , 
ft conftans fuerit , centum folidis emendabit , pér- 
euffo x Lv1 11. Communiz xLrr. & fi conftans non 
. Tom. XI. Xx 


l. * afhi- 


licntem. 


346 — eMifcellanta E pifiolarum. 
fuerit, tertia manu fe purgare debebit. | 

III. Siveró aliquis de note , five de die armis mo- 
lutis aliquem vulneraverit , & vulneratus teftes fuper 
hoc habuerit , percuffor decem libras dabit , centum 
folidos percuffo , & centum folidos Communiz ; fi 
autem teftes non habuerit, & de die factum fuerit , 
feptima manu fe purgabit , fi veró de nocte, judicio 
aque frigida. 
IV. Sialiquis propter odium aut rancorem aliquem 
habuerit füfpe&um , & Prepofito Communiz hoc in- 
timaverit , Prepofitus ei fecuritatem fieri faciet jura- 
mento accepto ab eo ; & fi füfpectus coram Przpofito 
non fecerit fecuritatem , ipfe 8& omnia fua in volun- 
tate Communiz debent remanere , & fi nihil habuerit, 
inimicus erit civitatis. — : B Eo x 
..V. Si aliquis extraneus, qui de Communia non 
fuerit , homini de Communia fecerit affultum , vicini 
fui eum juvare debent; quod nifi fecerint , Prepofitus 
füper eos clamare debet. dedecus civitatis , & quid- 
quid de eo fecerint, nullum debent adverfüs civita- 
tem incurrere forisfactum. 
. VL Si homo alij homini infra juftitiam Commu- 
niz fecerit affultum , Przepofitus accedens utrimque 
pacem teneri jubebit , & fi neuter eorum pacem tenere 
voluerit pro ipfo , & hoc duobus Juratis, vel duobus 
hominibus de Communia conftiterit , uterque decem 
libras dabit Communiz.. Similiter quilibet qui af- 
fultui intererit, & Prapofiti preceptum non fecerit, 
emendationem decem librarum. dabit Communia. 
Si veró Prepofito in Legem ville. incedenti aliquis 
rurpia fecerit , emendationem decem librarum ad 
opus Communiz dabit. | m 

VII. Si quis alicujus domum affilierit, & ille cui 
fit affultus affiliendo * , defendendo fe, affultámque 
repellendo, occiderit ; nih fuper hoc emendabit 
Communi. NEMPE | | 
- VIII. Si aliquis convicia dixerit alicui, & per 
ceítes legitimos fuerit convictus; quadraginta folidos 


. Müfcellanea E ptftolarum. 347 
dabit contumeliam paffo xvrir, & Communiz xxrr, 
I X. Si aliquisaliquem pulíaverit iracundé aut tra- 
xerit, & n hoc teftibus convinci potuerit ; quin- 
quaginta folidorum faciet emendationem , tra&o vel 
pulfato xxiix, Communiz xxvrr.. Et fi non fuerit 
convictus , tertia manu fuam faciet purgationem. Qui 
er iram enfem fuper aliquem in villa traxerit, íi 
Presclia de eo querimoniam faciens teftes legiti- 
mos habuerit, quadraginta folidos de illo habebit 
Communia , &fi Prepofitus teftes non habuerit , ter» 
tia manu fe purgabit accufatus. 

X. Si aliquis alicui ponens in(dias, ipfum cceno 
vel luto involuerit , Prepofitus & Yurati veritate in- 
tellecta à viris five à feminis, ipfum ad folutionem 
decem librarum Communiz compellent pro emen- 
datione forisfa&i, fi convi&us fuerit, & illas decem 
libras infra quindecim dies perfolvere, aut villam 
relinquere oportebit, & fi villam interim intraverit 
& captus fuerit, uno membre truncabitur : ille au- 
tem cui hoc dedecus factum eft, fi voluerit querimo- 
niam facere, poterit , & juftitia fiet illi. | 

XI. Si vero aliquis alicui unum membrorum füo- 
rum abftulerit , & captus fuerit, tale corporis fui 
merübrum amittet , fi veró priüs parentibus recon« 
ciliati potuerit , centum folidos Communiz per- 
folvet. | | | 

XII. In emendationibus forisfa&orum habebunt 
Caftellanus & Advocatus portionem fuam ad judi- 
cium Juratorum. — | | ' 

XIII. Si aliquis cum latrocinio in villa captus 
fuerit , Communia de eo faciet. juftitiam. Qui verà 
per veram famam de latrocinio fuerit accufatus, per 
tres annos inbannitus villam relinquet, & fi interim 
redierit , juftitiam de eo Communia faciet... 

XIV. Si aliquis puer aliquem puerum cafu occi- 
derit ; confiderationi Prepofiti & Juratorum debet 
relinqui , utrum puer debeat folvere poenas , aut im- 
munis delidi remanere. mE TEE 
| 20000 OXEj 


344 Mifcellanea. Eptflolarum. 

.X V. Si homo Communiz. fuerit fuper falfo con- 
vi&usteftimonio , Communiam debet amittere , quo- 
ufque per voluntatem Prapofiti & Juratorum poffit 
eam fibi recuperare. 

XVI. Si miles alicui civium Tornac. debito obli- 
gatus tenetur , & civis Prepofito fuper hoc querimo- 
niam fecerit, Prepofitus militem ad diem citare de- 
bet, quód juftum de milite fecerit clamorem , & fi 
fet lue duorum Juratorum habuerit teftimonium , 
querelam fuam adverfüs militem obtinebit , & fi te. 
ftimonio caruerit , miles tertia manu militum fe nihil 
ei debere juramento purgabit. Poftquam autem civis 
clamorem fuum obtinuerit , fi miles infra villam ma- 
nens fit, Przpofitus res ipfius militis pro debito ad 
opus civis debet faifire , & donec fatisfecerit deti- 
nere : fi veró extra villam manferit, villa communio 
pfi debet interdici. Extunc autem civis ubicumque 
poterit de fuo tantum accipiat , quod fuum poffit 
debitum recuperare. Si veró miles ad diem nomina- 
tum occafionem pratendens rationabilem venire non 
poterit ad diem prenominatum , ante diem fibi praffi- 
xum fuam excufationem Praepofito infinuabit, à quo 
alius ei dies pracfigetur, & poft illum diem, tertius, 
ad quem, vel eum, vel pro eo refponfalem venire 
oportebit. Prapofitus autem militem infra villam 
conducere poterit , quoufque coram Juratis à cive ei 
inhibitum fuerit. "n | 

- XVII. Si miles hominem feodatum in civitate ha- 


buerit , ipfe homo eum in hofpitio.fuüo de jure reci- - 


pere poterit, fed ei nec creditionem nec vicinagium 
faciet. —— | | 
. XVIII. Siforté Caftellanus, five Advocatus, aut 
eorum Íervientes res civium violenter abftulerint, 
Prapofitus eos ad diem citabit , fi ad diem venire no- 
luerint fatisfa&duri; Prepofitus eorum res, quae ad 
f ommuniam pertinent , faifire debet, quoufque fa- 
tisfactionem fecerint condignam. — . | 
XIX. Si quis Crucem, Dominicum vifitaturus fe- 


« 


£4 Ny. mp 


Msfcellanea  Epiffolarum. 34? 

pulcrum acceperit , occafione crucis non remanebit , 

uin eum oporteat jura civitatis & confuctudines ob- 

bun fecundüm omnes divitias fuas , propter has 
quas fecum deferet ad fervitium Dei. 

X X. Quislibet homolegitimus de quacumque terra 
fuerit , fi incivitatem venerit , &ibi manere voluerit, 
licitum erit ei, ut confuetudines civitatis obfervet. 

X XI. Nemocivium alium civem ad duellum pro- 
vocare poterit. — | EN 

X XII. Quicumque uxorem alicujus hominis infra 
civitatem manentis abduxerit, inbannitus civitatem 
per feptem annos relinquat , fi poftea reconciliatus re- 
deat , res illiushominis quas cum muliere afportavit 
ex integro ei reftituat. m 

XXIII. Qiicumque puellam vi opprefferit , fi con- 
ftans fuerit, per feptem annos inbanniri debet , & fi 
de voluntate ipfius & parentum fuorum eam uxorem 
ducere voluerit, eiliceat. ——— | | 
. X XIV. Quicumque hominem occiderit , & ad 
Ecclefiam confugerit , Ecclefia'ei garandiam conferre 
Jon poterit. — | 

X X V. Quicumque fecerit injuriam in aqua Tor- 
nac. vie ipfius aqua catena debent recludi , quoufque 
injuria fuerit emendata. d 

XXVI. CümPrzpofitus & Jurati, & ceteri homi- 
nes Communiz propter negotia civitatis per civita- 
tem ierint , quicumque alicui eorum convicia dixerit, 
& convictus fuerit, quadraginta folidis illad Com- 
muniz emendabit. Ille veró cui convicium dictum 
eft fi clamorem fecerit, juftitiafietei. — ! 

XXVII. Emendationes forisfa&torum de Com- 
munia debent cuftodire per annum quatuor Jurati , & 
quatuor qui nec fint Jurati nec Scabini, fuper hoc fa- 
cramentum facientes, & utraque pars fuum habeat 
«lericum. Illos veró qui nec Jurati funt nec Scabini, 
eligant homines de Communia, Juratos inftituant 


jurati. 


" XXVIII. In Communia Tornac. debent haberi 
Xx ii 


3^ AMifcellanea. Epiffolarum. . 


triginta furati, de quibus duo erunt Prapofiti, & 
cüm unus vel duo, vel plures ex illis triginta decef- 
ferint , fuperftites Jurati numerum de alis fuppleant 
fupradictum. | 

XXIX. Charitatem beati Chriftophori, & calidos 
furnos, & excubias debent cuftodire quinque homi- 
nes legitimi , qui nec Scabini, nec 1 
Scabini, quorum alter citra aquam, reliquus ultra 
aquam effe debet, & quidam Przpofitus qui de tri- 
ginta Juratis erit affümptus. Przdicti quu homi- 
nes legitimi jurare debent , quód de emendationibus 
charitatis , calidorum furnorum & excubiarum ultra 
quinque folidos non expendent nifi ad ufus villa 
communcs, & ifti quinque emendationes , & eorum 
Ícripta debent cuftodire. | 

XXX. Si tallia debeat in villa fieri ultra quadrin- 
gentas libras fecundüm valentiam cujufque hominis 
quam habet, accipi debet id quod excedit qaadrin- 
gentas libras, fi fumma talliz non excedit quadrin- 
gentas libras, ad arbifrium proborum hominum ville 
imponcetur. Hancautem talliam colligere debent le- 
gitimi viri parrochiarum , qui nec fint Scabini nec 
jurati, & cum eis fex Jurati , & fint in parrochia & 
omnes fimiliter parrochie Scabini. Numerus autem 
colligentium talliam , fcilicet , inter legitimos homi- 
nes & Scabinos & Juratos, debent effe viginti, de 
qualibet parrochia quatuor homines, qui nec fint 
Scabini nec Jurati , debent talliam cuftodire. 

XXXI. Homines de parrochia fan&i Bricij de- 
bent effe de Communia. Tornac. & de confuetudini- 
bus Tornac. exceptis hominibus de Brolio , & de 
R omegnies. | | DEM 

Has itaque prznominatas confuetudines , & fi quas 
alias obliviofé omifimüs, quas Tornacenfes habere 
foleant & debeant, ipfis in perpetuum inviolabiliter 
& in pace obfervandas, ficuti hucufque dignofcuntur 
obfervaffe , concedimus ad recordationem Jurato- 
rum , falvo jure Ecclefiarum , Caftellani, & Advocati, 


urati, & duo 


- Mifcellanea Epiftülarum. ^ gr 

& Dominorum Monete & Mzerie * , & nobilium vi- * i4 4 
rorum circummanentium , & eafdem eis per Droco- Majorie 
nem de Vilon militem noftrum affecurari fecimus. rs 
Propter hoc autem quotiefcumque fervientes Com- ri«. 
muniarum noftrarum in noftrum mittemus fervitium, 
homines de Tornaco mittent in noftrum fervitium 
trecéntos pedites beue armatos, fi Precepto noftro vel 
fuccefforum noftrorum Regum Francie fuerint inde 
requifiti. | "o 

Si veró verfüs Ártefiam cum exercitu venerimus 
nos vel fucceffores noftri, tota Communia Tornaci 
ufque ad cumdem locum vel ufque ad eque remotum 
locum citra Tornacum nobis occurrere debet , fi abf- 
que impedimento illuc ufque potuerit pervenire ; & 


" hoc fervitiuni nobis faciendo homines Tornaci erunt 


quitti & liberi ab omnibus aliis confuetudinibus à 
nobis & heredibus noftris Regibus Francie, & nos 
eos in jure fuo adjuvare tenebimur, | 

XXXIIL Praeterea. eifdem hominibus conceffi- 
mus , ut campanam hábeant in civitate in loco idoneo 
ad pulfandum ad voluntatem eorumdem pro negotiis 
villa. | | | 

Quz omnia ut rata permaneant & inconcuffa , pre- 
fentem chartam &c. precepimus confirmari, Actum 
Parifius anno Domini w. c. ixxx. vir1. Regnii1x. 
Adftantibus &c. Data Vacante Cancellaria. 


PHILI?T PRVS FLAN'DRI.Acnwi-.: 


Le e am . . cavit D. de 
€9 Viromanden[is Comes confirmat. leges seien. 
'€9 confuetudines amicitia. edrtenfium 1n 
P. i r / efía. t 


XXXIII. T N nomine Patris & Filij & Spiritus fan- Ay, cux. 
IE Ego Philippus Flandrie & Vero- 135. 

mandiz Comes przfentibus & futuris. Peregrinaturi 

ob terram fandam in qua nos Filius Dei pretio fan- 

guinis fui de poteftate. diaboli liberavit, minifterio 


352... Mifcellanea. Epiflolarum. 

noftrofi dignabitur , fed virtute fua ab immunda gen- 
te liberandam ; dignum duximus hominibus terrz 
noftra libertatem & immunitatem , quam eis ante- 
ceffores noftri retro Principes indulferunt , confervare 
& confirmare, Super hac igitur re adeuntibus nos 
burgenfibus Áriz ut legibus & confuetudinibus ap- 
probatis liberé uterentur , quas ob injurias hominum 
perverforum propulfandas illuftris Comes Robertus, 
& Clemtntia Comitiffa , & Carolus Comes , & Guil- 
lelmus fucceffor ejus, & pie memorie Theodoricus 
Comes pater meus cis indulferant : Nos quoque cif- 
dem , ut pote quos erga nos devotiores «ftimamus , 
eaídem leges confuetudines tenendas & obíervan- 
das libentiffimé indulgemus. NEL 

I. In amicitia igitur funt duodecim fele&i fudices, 
qui fide & juramento firmaverunt , quoniam in judi- 
cio non accipient perfonam pauperis, vel divitis , no- 
bilis vcl ignobilis, proximi vel extranei. Omnes au- 
tem ad amicitiam pertinentes ville per fidem & fa- 
cramentum firmaverunt, Uu unus fübveniet alteri 
tamquam fratri fuo in utili & honcfto. 

II. Quód ft unus inalium aliquid admiferit verbo 
velfacto fuá illius qui laeditur culpá, non accipiet ul. 
tionem per fe vel per fuos qui lafus eft, fed apud Praz- 
fe&um domini Comitis conqueretur , fi negotium ad 
eum attinet, ne domino Comiti jus fuum depereat ; 
& reus arbitrio duodecim Judicum felectorum admif- 
fum emendabit. — | 

III. Et fi unus in alium aliquid admiferit verbo 
vel damno fimiliter non accipiet ultionem per fe vel 
per fuos qui Izfus eft, fed apud Prefe&um amicitie 
conqueretur , fi negotium ad eum attiner , & reus ar- 
bitrio duodecim Judicum fele&orum admiffüm emen- 
dabit. Q'10d quidem arbitrium fi ledens, vel lafus, 
fequi tertió admonitus noluerit, ipfe & qui eum in 
hac pertinacia foverit , reus & perjurus contra utile & 
honeftum amicitiz quod juraverat vadens, ab amici- 
tià communi ejicietur, & amicitix in tribus libris 

nummorum 


AMiftellanea E piffolarum, 3/3 


nunmrorum condemnabitur , reliquum fubftanrie 
ejus domini Comitis & Caftellani erit. 
- [V. De turpi convicio quinque folidos' Praefecto 
Amicitiz , & amico contumeliato infra octo dies da- 
bit; quód íi primam hebdomadam illos quinque foli-. 
dos non folvens neglexerit ,, in fecunda hebdomada 
duplicabit , in tertia veró feptimana triplicabit ; fi.au- 
sem hoc totum trangreffus fuerit , reus & perjurus ab. 
amicitia pelletur , & de fua fubftantia tres libras ha- 
bebit communiter Á micitia ,. & totum quod erit refi- 
duum Comes & Caftellanus. | 0. 
. V. Quód fi aliquis fuum conjuratum occiderit , in- 
fra quadraginta dies nullus amicorum mortui , nifi eo 
sje ced aci in fuerit , poteft de eo ultionem ac- 
eipere , vel eumqui interfecit de amicitia pellere ; fed 
nifi infra quadraginta dies fecundüm judicium fe- 
le&orum judicam mortem amici emendaverit, &k 
nifi parentibus fatisfecerit, ab amicitia pelletur reus. 
& perjurus , & de rebus illiustreslibras habebit com- 
muniter amicitia , & totum quod remanet Comes & 
Caftellanus. Et fi duodecim Judicaverint ,.per Comi- 
tem & €aftellanum domus illius diruetur ; fi veró: 
amici mortui emendationem judicatam nolunt acci- 
pere, eidem fübjacebunt culpa , quód treslibras da- 
bunt, & de amicitia pellentur. | 

V I. Qaód fialiquis de amicitia res fuas perdiderit, 
vel per furtum vel per rapinam , & ipíe certa veftigia 
de re perdita invenerit , ad amicitiz Prefectum queri- 
moniíam faciet, qui convocatis villa amicis rem per- 
ditam inveftigabit itinere unius diei in eundo. & re- 
deundo, qui autem ire neglexerit , quinque folidos 
amicitiz infra hebdomadam dabit. MEM 
- VII. Si autem ille qui non fuerit de amicitia ali- 
quid homini de amicitia abftulerit , Prafectus amici- 
tix auditá querimonii , adhibitis teftibus , conveniet 
eum qui abítulit, & fi non compofuerit cum illo cui 
xem abftulit, res ville venalis ei interdicetur. 

V IIIL. Milites.autem & Vavaffores de amicitia 

Tom, XI. | . Xy 


3254 Mifcellanea Epiflolarum: 
exiftentes , qui tallias & exactiones ville per fuggeftio- 
nem Prafecti amicitie folvere noluerint, fi amico fuo 
aliquid abftulerint , tamquam extranei eidem fübja- 
cebunt damno , quód res venalis ville eis interdice- 
tur. Et quicumque poft bannum factum eis aliquid 
vendiderit, vel ab eis emerit, aut in hofpitio rece- 
perit; fi per duos de amicis inde convinci poterit , : 
quinque folidos amicitiz communiter dabit ,.& ami- 
co fuo reftituet. XIecerit lex univerfalis de omnibus - 
uz auferentur..- | | | 
I X. Qnód fi quis, qui non eft de amicitia turbá pa- 
rentum fretus homini de amicitia injuriam in verbo : 
vel facto fecerit , ille ad amicitie Prefe&um conque- 
retur , & nifi culpabilis ad honorem illius in quem - 
peccavit emendaverit , & emendationem arbitrio duo- 
decim judicum fele&orum Przfe&o Comitis & ami- 
citiz foluerit , res venalisvilla ei interdicetur, donec 
ei fe compofuerit ; & fi quis poft bannum factum ei 
aliquid vendiderit , vel ab eo emerit, & inde convinci 
poterit, amicitie communiter quinque folidos infra 
octo dies dabit. | | B 
X. Siverótumultusin villa evenerit , qui de amici- 
tia eft & ad tumultum auditum non venerit & auxi- 
lium non feret pleno corde prout tempus dictaverit , 
amicitiz communitati quinque folidos infra oco dies 
dabit. E 
XI. Siveró homoqui non eft de amicitia amicunr 
ville vulneraverit , vel etiam occiderit, & de villa 
fugerit & capi non potuerit, quandocumque five 
poft annum, five po(t duos; vel tres annos, aut plures, 
ab amicis ville poterit teneri, ftatim Praefecto Co- 
mitis przfentetur, ipfis graviter conquerentibus, & 
una voce deprecantibus , ut fecundüm arbitrium ju- - 
dicum felectorum ultionem de eo faciat : Et fi forté 
eum occiderint , nullum forisfa&um ab eis Comes. 
exigere poterit ; & fi quis ad capiendum illum fe fub- 
traxerit , amicitiz viginti folidos infra o&o dies dabit, 
& quadraginta folidos Comiri & Caftellano. 


— Miftellanea Epiffolarum, E, 
XII. Omnis qui ad forum ville venerit , nifi fit 
- homicida deamicis ville , prohonore Comitis, & pro 
utilitate villa falvus fit eundo & redeundo in die fori, 
fi inducias à Przfedto Comitis & Praefe&o amicitix 
poftulaverit. Homicida veró de amicis villa ad forum 
veniens , ftatim ficut fupra dictum eft capiatur , & Prz- 
fe&o Comitis prefentetur , & qui fe fubtraxerit vigin- 
ti folidos derebus fuis amicitia communiter habebit, 
& quadraginta folidos Comes & Caftellanus. 
XIII. Clerici non cogentur inferre ultionem nifi 
de debitis. pre. jog | 
XIV. Si vceró alicui domus fua combufta fuerit, 
vel aliquis captus fe redimendo attenuatus fuerit , 
aunufquifque pauperato amico nummum unum in 
auxilium dabit. | | 
X V. Praterea fciendum eft , quód lex amicitiz jus - 
Comitis non deftruit, nec amicitiz legem delet jus 
(Comitis; nam quocumque modo amicus in amicum 
forisfaciens fe compofuerit, fi contumeliato amico 
vifum fuerit, ab amicitie lege fuam emendationem 
habebit. | : END 
. XVI. Has igitur leges & confuetudines amicitiz 
Arienfium , & fi quid meliorari poteft confilio duo- 
decim judicum (cle&torum ad honorem & utilitatem 
totius vill: , falva fidelitate Comitis, ficut antecef- 
fores noftri concefferunt & confirmaverunt , nos-quo- 
que eis concedimus , & figilli noftriappenfione confir- 


mamus. | | 
X VII. Praterea terram illam pafcualem, quz eft 
inter Belti & Lambres, quam przdicti Burgenfes à 
domino R oggz& T O Comite& CLEMENTIA Co- 
mitiffa prece & pretio ficut eorum fcripto edocemur 
obtinuerunt, eifdem Burgenfibus noftris in. perpe- 
tuum liberam & immunem in communem poffeffio- 
nem corffirmamus. | 
Actum efthoc anno Domini M. c. Lx x xvirr, apud 
Ariam füb his teftibus. Signum GERARDI Brugenfis 
Przpofiti, S. GERARDI Infulenfis Prepofiti, S. Ro- 
Y y ij 


36 Mifcelanea Epiffolarum. 


BER TI Betunienfis Ádvocati, S. JonAwNNrSs To- 
fuülenfis Caftellani, S. W 11LgrMr Audomarenfis 
Caftellani, S.GrrriEgsEnmT:Bergenfis Caftellani, 
S. RAssoNts de Gavera, S. BAL D EviNr de Ária, 
$. GILLEBER TI de Ária, S. ReNALDI de Aria, 
S. Bar purNz Flael | 


sa» PACTUM XATRIMONII 


d'Herou- 


s Inter BERNARDUM Convenarum Co- 


mitem, €9 MARIAM filíam GUILLELM 
Domini eAXtonti/pe[Jlant. "s ] 


Aw. Cug, AX XIV. U M maículi & feminz conjunctio à 
1197. jure naturali, & ex divino precepto 
prim ui. dcÍcendat , & ob hanc rem donationes à muliere vel 
dir Gar, €x parte mulieris intervenire foleant ad matrimonium 
iu obíervandum , & propter onera matrimonii leviüs 
Magi,  Íuftinenda. Ideo in Deinomineego Gurt rsrMus 
P517 dominus Dci gratiá Montifpeffulani, filius quondam 
MaTrHrirLDrts Duciffez, collocansfiliam meam Ma- 
& IAM in matrimonium tibi BER NAR D o Comiti 
Convenarum , dono tibi cum ea ducentas marcas ar- 

genti fini & ornamenta nuptialia. 
Qua de caufa in Chrifti nomineego BER N AR Dus 
Comes Convenarum accipiens te M A R14 M in legi- 
timam uxorem , & me tradens tibi in virum legiti- 
mum; dono & concedo tibi in donatione propter 
4.*d, nuptias totum caftrum de Murell. * cum hofninibus 
Murt.— &feminis, &cumtota jarifdictione fua & poteftativo, 
& fuis omnibus pertinentiis & adjacentiis, & qua 
pertinere poffunt vel debent, ita fcilicet quód fi mihi 
fupervixeris, habeas & teneas iftud caftrum in tota 
vita tua , & omnes fructus & redditus, indé exeun- 
tes , tuos proprios facias & percipias ad omnes volun- 
tates tuas plenarié faciendas. Et fuper idem caftrum: 
dono & concedo tibi ipi MAnr X fupradictas cc. 
marcas argenti fini quas tecum accepi, ita quód 


eAXcelanea Epiflolarum. — 3557 
fructus vel redditus inde exeuntes in fortem vel pa- 
guam nullatenus computentur. In quibus cc. marcis 
expreffim renuntio exceptioni non numerata dotis, 
& etiam ex certa ícientia renuntio omnibus juris 
auctoritatibus , quibus continetur ut dos & donatio 
aequis paífibus ambulent. Et quamvis donatio dotem 
excedat , nihilominus volo ut valeat, & in eo quod 
excedit omni juri abrenuntio. Si veró filium ex te. 
ManrtA habuero, totam terram meam , & donatio- 
nem qualifcumque fit abfque ulla retentione irrevo- 
«abiliter dono & concedo in perpetuum. Et cüm 
filius ille natus fuerit, totam terram meam ei jurati 
faciam ab hominibus meis. Si veró filiam de te habue- 
ro fine libero mafculo, totam terrám meam qualif- 
cumque fit ,'excepto Comenge, illi filie dono & con- 
cedo iu perpetuum , & eodem modo ab hominibus 
meis fimiliter illi filiz jurari faciam cüm nata fuerit. 
Ab hac tamen donatione excipio & mihi rétineo: 
'Montem-defertuim & Favere *, & Ceren '& Gilla- 
cum; rr caftra poffim donare filio meo Bernardo , 
quem habui ex Contores hlia Arnaldi Guillelmi de' 
Barta * , ut hisfit contentus, & nihil amplius in ter- 
ram meam petere poffit. | MM 


Al. * . Fa- 
varc. 


Al. * Ber- 
'tha. 


Item per ftipulationem tibi Mariz promitto quód 
nihil dixi , nec feci, riec dicam, nec faciam quomi- 


nus toto tempore vitz mez té Mariam in uxorem 
honorifice habeam & teneam , nec aliam fuperin- 


ducam ; fed omni War i vite mez te & liberos. 


tuos * inmagna honorificentia habebo & tenebo, & 
heredes mihi faciam , ut fupradi&um eft. — 


Al. * mcos. 


Et ego Maria fupradicta filia Guillelmi domini 


Montifpeffulani , dono & cóncedo tibi Bernardo Co- 


miti Convenarum mecum in dotem omne jus & 
a&ionem , quam habeo vel habere poffim vel debeo: 
contra res vel heredes Barralis pec mariti mei,' 
noniine vel occáfione dotis vel relicti, quod mihi* 


Barralis débebat , vel quod mihi reliquerat ufque ad 
quantitatem trecentarum marcarum argenti. Et cum 
| Y y iij 


D? 4 Mifcellanea. Epiflolorum. 
hac charta in veritate profiteor , quód pater meus 
Guillelmus dominus Montifpeffulani tibi dict. Co- 
miti marito meo dedit fupradictas cc. marcas me- 
cum in dotem , quz fuerunt folutz nomine illarum 
quingentarum marcarum , quas Barralis in teftamen- 
to fuo reliquerat. In quibus cc. marcis profiteor ego 
Maria uM continentur illà centum marca quas pa- 
ter meus Guillelmus dominus Montifpeffulani olim 
dedit Barrali mecum in dotem. P 2 
Et ego Bernardus Comes Convenarum has quin- 
gentas marcas fupradictas dono, laudo & concedo tibi 
Marie uxori mea, & tuis fructibus in fortem non . 
computatis fuper didum caftrum de Murel cum fuis 
omnibus pertinentiis, & quz pertinere debent. To- 
tum hoc ita tenebo & obfervabo fine omni dolo, fic 
Deus me adjuvet, & hzc fancta quatuor Dei Evangelia. 
De his omnibus & fingulis fupradictis ex parte Co- 
mitis Convenarum eft firmantia & debitor per facra- 
mentum corporaliter przftitum R At«muNDus Comes 
Tolofae Dux Narbonx & Marchio Provincie , dicte 
Mariz & patri füo Guillelmo domino Montifpeffu- 
lani , & infantibus quos Comes Convenarum ex 
dicta Maria habuerit. Item funt firmantiz & debi- 
tores de his omnibus ViTAL:Is de Monteacuto, 
ApEMARus de Genzac, GaLTERIus de Nogueriis , 
B. de Miramon, T 1GN o sus de Caftillon : omnes 
per facramentum corporaliter praftitum |, mandato 
Comitis Convenarum. Infuper B. Auxenfis Archie- 
pifcopus, R. Convenarum Epifcopus, F. Tolofz 
Epifcopus, mandato & precibus dicti Comitis Con- 
venarum prómiferunt , & fe inde obligaverunt; quód 
nifi ità totum ut fupradidum eft Comes Convena- 
rum attenderet, vel aliquid infringeret , ipfum ex- 
communicent nominatim , & totam terram ejus in- 
terdicto fübjiciant , donec ad plenum fit fuper om- 
nibus fatisfadum, & integré emendatum "i volun- 
tatem & notitiam dicte Marie & patris.fui Guillelmi 
Domini Montifpeffulani. | 


AMiftellanea. Eptffolarum. 39 


- Itemmandato Comitis Convenarum & etiam Co- 


mitis Tolofe funt de omnibus fupradidtis firmantie - 


& debitores quifque in folidum G. de Balcio, & Uco 
de Baucio frater ejus, per facramentum coporaliter 


preftitum , & etiam Comes Tolofz fub eodem facra- 


mento promifit & fe inde obligavit didt» Mariz , & 
patri fuo G. domino Montifpeffulani , quód fi Co- 
mes Convenarum omnia ifta non adimpleret vel ali- 
quid infringeret , vel ex his mutaret, ipfe erit fidelis 
eis adjutor in guerra & placito ; cum tota terra fua, 
& hominibus bis. | 
Facta eft charta ifta & laudata apud Montempeffu- 
lanum 1n Camera G. Domini Montifpefful. anno 
Dominicz Incarnationis M. c. Lx x x xvi 1. menfe 
. Decembri. | and 
Horum omnium fupradictorum funt teftes R. Aga- 


tenfis Epifcopus, G. Magalonenfis Praepofitus, H z- 


LiAsífrater ejas, RAiNOARDUS de Momolena, 


RosTAGNus de Montarbezon, B. Lamberti, R. 


Albrandi, R. Lanberti neposejus, Magifter Guipo, 


P. Lucianus, G. de Rabaftenes; P. de Concas, BE- 


RENGARIus nepos ejus, W. Petri, P. de Montebe- 
liardo , Gur&Ar Dus Albrand , JAcosus Lambardus. 
G. de Conchis, G. deSalzeto, RAN Durru s Boni- 
facias, ERMENGAvus de Azillano , Uco Puluerellus, 
. B. Ecclefia, P. de Bifancas, G. Capion, P. Deo- 
datus, BER ANGAR Ius de Montearnaldo, G. de 
Albaterra , G. de Mefoa , Robolanus , P. Galuan 
G. de Montarbezon, P. de Porta, BERMUüuNDuS 
Rainaldus, RA 1MuN Dus D'rlens, G: Rigaldus, 
TonDpANus de Concas, Ben TR AN Dus Vefiani 
Canonicus , BER TR ANDus Sacerdos, P. de Circio , 
B. Auftrinus, & GuirLELMus Raimundi Notarius 
qui hzc fcripüt. —— | LEE UN 
Item de hisomnibus complendis ex parte Conitis 
Convenarum eft firmantia & debitor dominus B..de 
Andufia , per facramentum corporaliter praftitum. 
T'eftes funt Uco Puluerellus, P. Guiraldi ; B: Fref- 


1197. 


Eruit D. 
d' Herons- 
vul. 


AN. CHR. 
12104. 


afo —— Miftelanea Epiffolarum. 


pellus, B. Ecclefia , B. Gandalricus, Farffire, P, Lu. 
ciani, & GuiLLELMus Raimundi qui hec fcripfit. 


CGVILLELMVS$ DE TVRRE 
| €? Gu1LLELM A matrimonium — 
meant. 


XXXV. T N Dei nomine, anno nativitatis ejufdenr 
! Edw cc.iv. regnante rege Philippo ; menfe 
Julij. Notum fit omnibus quód ego A1 A DA1crA, 
& ego GurLLELMus Franchi, & ego R ArMuNDus, 
&egoPETxkus fratresfilijejus, quia teGuILLEL- 
MuM de Turre. volumus habere in legalem generum 
& cognatum , damus tibi filiam & fororem noftram 
nomine GuiLLELMAM in propriam & legalem 
uxorem, optantes ex te& illa legales videre nepotes, 
& damus tibi cum ea iu dote & pro omni ejus heredi- 
tate duo millia folidorum Melgorienftum , ex quibus. 
redimas totum honorem de fifcis, de pignore in quo. 
erat ; quz duo millia folidorum Melgorienfium da- 
mus vobis tali pacto , quód illa habeatis & teneatis. 
ambo fimul in omni vita veftra, poft mortem autem 
veftram remaneant infanti vel infantibus ex vobis. 
duobus pariter creatis & natis , fi illos vobis fupervi- 
ventes habueritis , fi veró infantem vel infantes.tales, | 
ut diximus, vobis fuperviventes non habueritis, & 
tu GuirLELMus de Turre filiam & fororenx noftram 
Guillelmam uxorem tuam füpervixeris , damus cibi 
de przdictis duobus millibus folidis Melgorienfibus. 
quingentos folidos Melgorienfes , ad omnem tuam 
voluntatem plenarié faciendam, & mille quingenti 
folidi Melgorienfes confeftim debent reverti proxi- 
mis'didz GurrLLELM E filie & forori noftrz , vel 
debent babere & tenere totum honorem de fifcis pro 


, fuo. pignore fructibus in fortem non. computandis , 


tamdiu p dicti mille & quingenti 
folidi Melgorienfes indie fefto.Omnium San&orum. 
. Hac 


eA ifcellaanea Epiffolarum. 361 

Hzc omnia fuperiüs fcripta , ego dicta GutLLELMA 
laudo & confirmo bona fide fine ingano : & ego Guir- 
LELMusS deTurre , quiate dictam Guillelmam volo 
habere inlegalem uxorem , & exte Deo dante legales 
cupio habere infantes , meipfum trado tibi in legalem 
maritum , & dono tibi in donationem propter nuptias 
five in fponfalitio pro augmento mille folidos Mel- 
gorienfes, tali Hes quód illos habeamus & tenea- 
mus ambo fimul inomni vita noftra, poft mortem au- 
tem noftram remaneant infanti vel infantibus ex no- 
bis duobus pariter creatis & natis, fiillos nobis fuper- 
viventes habuerimus , fi veró infantem vel infantes 
tales , ut dixi , nobis fuperviventes non habuerimus, 
& tu uxor mea Gu ILLELM A me fupervixeris , do- 
no tibi dictos mille folidos Melgorienfes ad omnem 
tuam voluntatem plenarié faciendam , quos illos mil- 
Ie folidos Melgorienfes fimul cum praedictis duobus 
mille folidis Melgorienfibus prefata hereditatis tuz , 
quz funt tria millia folidorum Melgorienfium com- 
pleta , laudo tibi Guillelmz uxori mez & tuis more 
pignoris fuper totum honorem meum: de fiícis, citra 
& ultra fructibus in fortem non computandis , tam- 
diu donec tria millia folidorum Melgorienfium tibi. 
vel cuijufferisà BER NAR Do deVinciano, & Bzn- 
NARDO,& GuILLELMoO fratribus confobrinis. 
meis in pace perfolvantur in die fefto Omnium San- 
ctorum , vel de anno in annum in ifto fefto Omnium. 
Sanctorum, & teneo me bene perpacatum de omni- 
bus predictis duobus millibus Olidis Melgorienfibus 
prefate hereditatis tue, ficut dictum cft, integriter: 
renuntians exceptioni non numerate pecunie & non 
numerate dotis. Et ultra hoc totum dono tibi totam. 
cameram integriter. Hujus rei funt teftes B E & N 4 &- 
pus de Vinciano , & BEgNARDusfrater ejus, PETRUS 
Raimundi de Vinciano , Uc o de Ciliano & BER AN- 
GARIUs de Ciliano nepos ejus, GurrrELMus de 
Salutano Notarius, CAPus TAG N O mandatus. 
fcripfit. | | 
| Tom. XI. Zz 


Eruit D. 
Godefroy. 


A N. CHR. 
1211. & 
126€. 


362 eAifcelauea E piftolarum. 


IF ^A ET CONSFVETF DINES CIVFIBFS 
"M5 irebari conceffa ab Ludovico Pbilippi Augufli flso, 
d* à Roberto Comite Attrebatenfs confirmata. 


XXXVI. IN nomine fanctz & individuz Trinitatis, amen, R o- 

BERTUS Comes Attrebatenfis excellentiffimi Principis 
Ludovici Dei gratià Regis Francie illuflris nepos , univerfis prafentes 
litteras infpecturis falutem, Noverint univerfi noslitteras felicis recorda- 
tionis Lupovtcr quondam avi noftri, primogeniti quondam Philippi Dei 
gratiá Regis Francizilluftris vidiffe & diligenter inípexiffe , in hzc verba : 

In nomine fan&z & individuz Trinitatis, amen. Lupovi1cus do- 
mini Regis Francorum primogenitus, Noverinr univerfi przfentes pariter 
& futuri, quód jura & coníuetudines civium Attrebatená&um perpetuó 
inconcufíé manere decrevimus, videlicet : 

I. Quicumque burgenfis alium burgeníem occiderit fcienter five intra 
villam five extra ,| caput pro capite perdet, fi per Scabinos convi&us fuerit, 

II. Quicumque membrum ahj fcienter abftalerit. & convictus inde 
fuerit per Scabinos , in voluntate noftra erit vel de tali membro auferendo , 
vel de fexaginta libris, nifi fe defendendo hoc fecerit. 

III. Quicumque raptum aut homicidium fecerit , juftitia noftra eum 
quàm citiüs poterk capiet, & fübmoncbit Scabinos ut eum infra quadra- 
ginta dies judicent, .& Scabini debent eum jufté judicare infra quadraginta 
dies, Et fi à die fubmonitionis níque ad quadraginta dies eum non ju- 
dicaverint , judicium de co ex tunc noftrum erit, & Scabini nobis exinde 
facient emendationem, 

IV. Quicumquede raptu convictus fuerit per Scabinos , caput perdet , 
nifi mulier cui vis illata eft ei voluerit nubere, & hoc de voluntate noftra, 

V. Quicumque per Scabinos convictus fueris quód treugas infregerit 
de plaga «d bannileugam, caput perdet; quód fi plaga ad bannileugam 
non fuerit, fexaginta libras amittet: & quem ícabini inde jufté. incul- 
pavetint , in culpa erit; & quem juft? liberaverint , liber remanebit, 

V I. M edil alium occiderit , vel. ad mortem vulneraverit , fi 
juftitiz nofltrz eum retinere volenti quifpiam violentiam fecerit, in vo- 
luntate noftra erit de illo facere ficut. & de co qui forisfacum fecit, fs 
protractum hoc fuerit per Scabinos. ' | 

VII. Siquis alij vulnus fecerit, & juítitia noftra eum coram Scabi- 
nis duxerit, à Scabini viderint quód vulnus illud non fit ad mortem , fed 
ad bannileugam, perdet fexaginta libras, Si verà viderint quód poffit 
effe ad mortem , triginta diebus obfervabitur, & f interim moriatur, caput 

. pro capite. Si veró interim non mariatcr , fexaginta libras amittet fuper 
Íe, & fuper fuum, & de illo judicio non poterimus capere ad Scabinos, 

V EIE Quicumque intra pacem civitatis infraQuram fecerx de raptu, 
vel de furto, vel de plaga ad bannileugam, juftitia noflra debet eum 
arreftare & coram Scabinis ducere, & ibi debet facere fecuritatem per 
cenfiderationem Scabinorum tanum faciendi quantum Scabini judicabunt, 

IX. Quicumquealium ccciderit vel ad mortem vulneraverit, Major 
& Scabini & tota Communia debent juyare juftitiam noftram ad capien- 
dum eum, & Communia poterit cum fequi ubique infra bannileugaimn, 
fine forisfaco neftro & jufliria noftra , fecum acceptis circiter decem vcl 
duodecim hominibus civitatis quos voluerit, poterit eum fequi ufque ad 
domum ad quam fugerit , & recommendare eum & ad dominum domus , 
qui veniat ad juftitiam, 


AMifcellanea Epiflolarum. — 54; 


X. Quicumque caltellum eum cufpide, vel curtam fpatulam , vel 
snifericordiam , vel aliqua arma multritoria porraverit, fexaginta libras 
perdet ; & fi inde aliquem vulneraverit, in mifericordia noftra erit per- 
uendi pugnum : & hoc de manentibus citra Oyfam, 

XI. Juftiriz noftrz licet in res banniti manum mittere qui bannitus 
eft de fexaginta libris quóu(Que fuum habeat , falvis vadiis priás factis 
per Scabinos. : 

XII. Qui bannitutn de fexaginta libris vel de morte hominis infra 
bannileugam occiderit , quantum ad Communiam fine forisfacto erit, 

XIII, Si quis fuerit in libera domo , quem juftitia noftra detinere 
voluerit , per domínum domus vel per fe & auxilium fuum arreftare po- 
E eum quoufque Scabini veniant, & tutus eorum jufto judicie debet 
tractari, 

XIV. Si quis foraneus burgenfem primó & injufte verberaverit 
aut vulnéraverit , vieini eum fequi poterunt & vicinum fuum juvare fie 
pine ; & fi ille fe defendat, quidquid in eum fiüat, fiat fine foris- 

acto, 

XV. Si Miles burgenfi pecunias debens fe inde fubdiderit legi Sca- 
binorum coram eis , eümque non juverit juftitia noftra ab eo requifita, 
burgenfis vadium Militis & abandon capiet intra partem civitátis fine foris- 
facto, Et qui poft prohibitionem inde fattàm eum hofpitatus fuerit, 
pecuniam folvet, : | 

XVI. Nullus intra partemcivitatis manens fubmoneri debet ; nifi per 
Scabinos, & Scabini non poffunt conducere, qtiin eem * cum juftitia noftrá f, * eriam; 
quandocümque eos fubmonuerit , fi juftitia debet eis dicere caufam fub. ^ — 
monitionis an fit rationabilis , nec ire debent nifi fit rationabilis, | 

XVII. Quiper Scabiros pertractus fuerit deaffultu domus, fexaginta 
libras perdet, 

X V III, Quialium intra bannileugalem cum armis fugaverit , fi pet 
Scabinos pertractus fuerit, fexaginta libras pérdet, 

XIX. Quidquid homo faciet corpus fuum defendendo , nullum foris- 
factum facit, 

XX. Qui de Robaria pertra&us fuerit pet Scabinos, fexaginta libras 
perdet, & ei robaria reddetur qui eam amiferit, 

XXI. C ETE CU due concordiam bannitus faciat nobifcum , rema- 
neat bannitus hominibus eivitatis, donec NE Us folidos eis perfolverit., 

XXII. Qai bannitum de fexaginta libtis hofpitarus füérit , fexaginta 
libras perdet, 

XXIII. Qui alium báculo petcufferit, fi per Scabinos pertractus 
fuerit, decem libtas pérdét , quárum nos centum íolidos babebimus,. 
€aftellanus viginti, burgenfes viginti; pereuflus fexaginta, Qui alium. 
pugno vcl palma percuffit , feu per capillos cepit , ttiginta folidos perdet , 
videlicet percuffas quinquagitita quinque fólidos habebit, Caftellanus de- 
cem homines cteitatis quinqüé, | 

XXIV. Quialiwni per capillos 4d tetrám traginaverit, vel pedibus 
de(olaverit , utidécim libras & dunidiam perdet , videlicet nos decem libras 
habebimus, Caftellánms decent folidos , traginatu$ quindecim , homines 
civitatis quinqtie, 

XXV, Quialijconvitia dixerit, quinque folidos ei dabit, & juftitiz 
duodecim denarios, 

XXVI. Qui duobus vel pluribus Scabinis treugas refutáverit , fexa- 
ginta libras perdet. 

XXVII Guerrz & difcordiz & aliqua mala fiin civitate contingunt; . 

Zz ij 


f * praíer.- 
tctur. 


f *& 


364. Mifcellanea. Epiflolarum. 


per Scabinos emendari poterunt filvo jure noftro, 

XXVIII. Qui pacem & concordiam, quam Scabini confideranr; 
refutaverit , fexaginta libras perdet, & cuique Scabinorum decem dabit, 

XXIX. Quifüper Scabinos per malum manum miferit , fexaginta 
libras perdet. 

X X X. Qui de infra&ura civitatis falfum teftimonium dixerit , fexa- 
ginta libras perdet. 

XXXI. Quicumque alij pecuniam debuerit , per teftimonium Scabi- 
norum non poterit lbereffe , donec creditor ipfum quitum clamaverit per 
Scabinos, 

XXXII. Quicumque burgenfis in dolo pro damno à faciendo alicui 
fuper fe clamare tccerit, & coram Scabinis probatum fuerit, clamor ifte 
& totum refiduum illius creditoribus communiter remanebit, 
)XXXIII. Quicumque de civitate pro debito fugerit, totum refi- 
duum illius creditoribus remanebit, & fugitiuus de civitate bannietur pro 
fexaginta libris. 

XXXIV. Nulluscivium debet alium implacitare de catallo , nifi co- 
ram juítitia noftra & Scabinis, & fialiàás eum implacitaverit , liberare de- 
bet eum infra terminum à Scabinis conftitutum : quod fi non fecerit , fexa- 
ginta libras perdet, 

XXXV. Nulum donum, nulla venditio, nulla conceffio , nulla in- 
veftitura tenebitur , nifi facta fuerit coram Scabinis, 

XXXVI. Nullus Clericus adverfus laicum hereditatem fuam petere 
poteft, nifi per Advocatum fuum & per juftitiam noftram & judicium 
Scabinorum : fimiliter nec feodum fuum nifi per dominum a quo deícen- 
dit & judicio hominum fuorum, 

, XXXVII. Qui forumlocabit, fexaginta folidos nobis dabit. Banni 
vini & banni venahum à fexaginta folidis , & infra & banni de tremerello 
remanebunt hominibus civitatis, ^ 

XXXVIII. Si homo foraneus Attrebatum manere veniat, Scabi- 
nis przíentatus * , deinde quiete & fine calumnia per diem & annui ibi 
maníerit , burgenfis erit in * legem civitatis habebit. 

XXXIX. Qui foflare debent , ad foffatum veniant ficut debent, 

XL. Nullus accipiat denarios.ex parte nofira ad portas civitatis ad 
enundandum calceias , nifi burgenfis, 

XLI, Quacumque hora nos voluerimus de bannitis noftris, & de 
aliis rebus oranibus veritatem habebimus, fi Scabini eam dicere fciunt, 
Banniti in Flandria per veritatem , vel per Scabinos Flandrenfes de furto , 
vel de multro aut raptu , nominari debent Scab/nis Attrebati, & ab eis 
banniri, & deineeps £ in villa inveniantur capi poffunt, 

XLII, Quoniam autem quz dida funt cognitione & juílo judicio 
Scabinorum tractari debent, 

XLIII, Praterea conceffimus burgenfibus Attrebati Scabinos novan- 
dosíe fingulis quatuordecim menfibusin quatuordecim menfes: ita quód 
poft fingulos quatuordecim menfes Scabini qui eo tempore fuerint , eligent 
qu .tuor probos & legitimos viros civitatis, prids praftito facramento quód 
magis legitimos bona fide eligent; & illi qua.uor eligent alios quatuor 
viros probos & diícretos per fuum facramentum , & iterum fecundi qua- 
£uor eligent alios quatuor per fuum facramentum fimiliter, & ifti duode- 
cim erunt Scabini per quatuordecim menfes , ita quód in Scabinatu non 
poterunt efle fimul confanguinei germani , nec proximiores , nec foccr, 
nec gener, Quicumque autem Major fit , non poteft habere in Scabinatu 
€onfanguineum germanam , nec propinquiorem , nec focrum , nec gene- 


Mifcellanea Epiflolarum. 3dj 

rum , quemadmodum di&um eft de Scabinis, 

XLIV. Przdicti veró duodecim Scabini debent fubmonere de talliis 
fuis ad hofpitia fua , & ifti duodecim Scabini debent eligere quatuor pro- 
bos viros , qui debent recipere omnia eftraamenta civitatis , & decis debent 
reddere computationem Scabinis, 

XL V. Fiet autem electio Scabinorum de quatuordecim menfibus in 
quatuordecim menfes , ficut fuperiàs ditum eft , falvo jure Majoris Attre- 
bati quale debet habere & omnium aliorum, 

XLVI. Adhuc eifdem Scabinis dedimus ftratam & denarios portz 
qui funt ad calceiam faciendam , ad ufus & confuetndines civitatis , falvis 
tamen nobis redditibus noftris & forisfactis, & juftitia illius loci, 

Ut autem przdicta omnia firma fint & inconcuffa , figilli noftri au&tori- 
tate & noftri nomine characteris inferius annotato przíentem paginam prz- — 
cepimus confirmar, Acum Parifius anno Dominica Incarnationis mil- 1, 
lefimo ducentefimo undec mo , regni patris anno tricefimo fecundo, : 
altantibus in palatio ejufdem patris noftri quorum nomina fuppofita fur.c 
& figna , Dapifero nullo. Signum Guidonis Buticularij, S. Bartholomei 
Camerarij , S. Droconis Conítabularij : per manum Guidonis de Atheis 
vacante Cancellaria. 

Nos autem przfatus R o » s3& rus Comes Attrebatenfis eaomnia & fin- 
gula quz przmiffa funt volumus , laudamus, ac etiam approbamus , fal- 
vis tamen nobis, heredibus & fuccefforibus noftris juftitiis , redditibus, 
redevantiis & expletis noftris, & omnium alio jure noftro, 

XLVII. Prazterea ville noftre Attrebatenfi & Scabinis ejufdem villa 
concedimus cognitionem & judicium multri, incendij , & totius altz & 
bafífz juftitiz in'ra judicium Scabinorum, falvis nobis expletis , emendis 
& f. risfa&is noftris in omnibns fupradictis. | 

XLVIII, Conced mus etiam eifdem, ut ftatutum quod de noftro 
eorümque confenfu factum fuit de talliis per juramentum perpetuo apud 
Attrebatum faciendis, & de emendis levandis ab hiis qui de fuis facultaubus 
veritatem non dicerent , firmum & ftabile amodó permaneat fine contra- 
dictione aliqua teneatur 

XLIX. Volumus autem & conce/imus eifdem , ut omnes qui pro 
tempore Scabini Attrebatenfes erunt in pofterum, in primo ingreffu fui 
Scabinatus jurent quód jura Ecclefiaftica , jura noftra , vitam & membra 
noftra & hominem noftrum terrenum , & ca quz in charta noftra prafenti 
continentur fideliter fervabunt , & legem & jus omnibus facient bona fide, 
falvo tamen in his omnibus jure noftro , ac etiam alieno, Ut autem hzc 
przfens conceffionis noftra charta illefa & inconcuffa permaneatin futu- 
rum , Nos in przdi&is utilitatem & pacem vill noftre Attrebatenfis prz- 
di&z & Scabinorum , & omnium habitantium in eadem villa attendentes, 
przíentem chartam noitram cifdem conceffimus, & eam figili noftri ————— 
charactere fecimus roborari, Actum Parifius anno millefimo ducentefimo — 1168, 
fexagefimo octavo, menfe Martio, die Martis ante Ramos palmarum, 
videlicet in fefto beati Gregorij. | 


FILLELMVS COAXES FORCALQV ERI I Eri D. 
fadus init cum Guidone de Dampetra , quo [uum omne jus d Herou- 
quod pretendebat in. Borbonio spfi relinquit. 


XXXVII. OM1NJE & amice fuz chariffimz A x. Cus, 
BrawcHziluftti Trecenfi Co-.— 7*-- 
| MN 20 Zx iij 


* id efi 
difparitas, 


366 AMifcellanea  Epiflolarum. 

mitiffe Palatine W r1 1 gr Mus Comes Forcauqué 
rij, & MARGARET A uxor ejus , falutem & fincerae - 
dile&ionis obfequium & honorem. Noverit ferenitas 
veftra quód cüm matrimonium noftrum de laude & 
affenfu Domini Ducis Burgundie, Gui Do Nis de 
Dampetra , M. domine Borbonij, & aliorum ami- 
corum noftrorum celebratum fuiffet : Nos videntes 
quód didus Guido de Dampetra volebat bona fide 
quód nos jus noftrum haberemus in omni terra, qua 
me Margaretam contingere debebat de capite matris 
mea M. dominz Borbonij, venimus propria volun- 
tate in curiam domini regis Francorum pro audiendo 
arbitrio curiz fuz fuper hoc ad ufus & confuetudines 
Francig. Fuítque arbitrium curiz fua ad ufus & con- 
fuetudines Francie ha&enus approbatas ; tale fcilicet ,. 
quód non audierant neque viderant, quód Baronia 
aliqua effet divifa pro herede femina in qua heres maf- 
culus haberetur, fed heres femina maritagium acci- 
piebat à patre vel matre fua, vel fratribus fuis ; tale 
fiquidem in quo non effet difparatus **, & quód ci 
conveniret fecundüm genus & nobilitatem fuam. 
Cümque arbitrium curiz fux audiffemus , nos de li- 
bera voluntate talem fecimus pacem fuper omni jure 
noftro füpradicto cum dido Guidone , quód nos quit- 
tavimus €i & heredibus fuis omne jus noftrum , & 
dictus Guido dedit nobis pro quittatione illa mille & 
ducentas marcas argenti. Rogavimus autem domi- 
num Regem Francorum, ut pro bono pacis hanc 
quittationem noftram litteris fuis patentibus di&o 
Guidoni & heredibus fuis confirmare & teftificari di- 
gnaretur, Quod quidem ipfe fui gratiá facere digna- 
tus eft diligenter. 

Hanc etiam pacem & quittationem quam fecimus 
fupradicdio Guidoni & heredibus fuis juravimus eis 
tenendam bona fide , & obfervandam. Hinc eftquód 
dile&ionem veftram rogamus attenté & requirimus, 
quatenus eamdem quittationem. noftram fupradicto 
Guidoni & heredibus fuis à nobis factam ; per litteras 


Mifcellanea Epiflolarum. 367 
veftras patentes eis confirmare & teftificari velitis, 
Actum anno Domini millefimo ducentefimo unde- 
cimo , menfe Februario. 


LITTERA4 435$0CIATIONIS 
eJXtonaflerij Beati Iobannis in valle Car- 
notenfi cum. AVonaflerio fanci Quintini 
"Beloacenfis. | 


XXXVIII. - N rvEn s15 Chrifti fidelibus prz- 4 x. cux. 
fentem paginam infpeduris, GAR- 1:5 
NERus Ecclefiz Beati Johannis de Valeia Carnotenfis 
Abbas humilis , totüfque ejufdem loci Conventus, 
falutem in Domino. Cüm fecundüm Apoftolum 
unum fimus corpus in Chrifto, finguli autem alterius 
membra, ficut nec corpus à capite, ita nec membra 
corporis cenferi debent à membris capitis aliena. 
Cüm igitur à longé retroactis temporibus à vifceribus 
matris noftrz Ecclefiz Beati Quintini Belvacenfis fue- 
rimus fpiritualiter propagati, & ab ipfa tamquam à 
fonte facra Religionis fluenta pit scum per ve» 
nerabilem patrem ac venerande memorie J v o NEM, 
qui cüm floreret in eadem Ecclefia religionis novella 
plantatio fub beati Auguftini regula, digné Omni- 
potenti militans , Fratribus ibidem Deo fervientibus 
Abbas praefuit. Sed tanti patris fanQitas eminens 
tamquam civitas in virtutum acumine confütuta, diu 
latere non potuit, quin immo ejus religionis celebri fa- 
ma longé rone di£fufa , Dei voluntate przambula, 
adeptus eft cathedram Ecclefie Carnotenfis, qui Ec- 
clefie noftra patronus & fundator extitir, & inter alia 
beneficia que nobis paterna pietate contulit , ad ulti- 
mum in iem dile&ionis ac perpetui foederis the- 
fauro füi corporis ac fuz fepulturz prafentia noftram 
Ecclefiam illuftüavit; unde cüm interna dile&ionis 
affc&u nos pius pater dilexerit , ficut in fine patuit , 
dignum fuit ut Canonici fan&i Quintini ejus fpiritua- 


464. Mifcellanea Epiffolarum. 
les filij à patris actibus non degeneres , tum propter 
ejufdem Ordinis fimilitudinem , tum propter pater- 
nam reverentiam & ejufdem corporalem przfentiam; 
quafi triplici funiculo jun&i nobis effent fpiritualiter 
& uniti, & rurfus vice verfa decens fuit admodüm 
& honeftum , tum quia eamdem normam Ortdinis 
rofitemur, tum quia ab eis obfervantiarum regu- 
larium primitias habuimus , ut ipfis effemus tamquam 
membrum fuo cohzrens capiti , grata viciffitudine in- 
diffolubili charitatis foedere foederau. 


Verüm quia tanta dilectionis confeederatio ufque 


modó per negligentiam vel oblivionem novercam 
memoriz tepide fuit & fegniter obfervata, cam no- 
ftris temporibus renovare volentes , de communi Fra- 
trum noftrorum confilio & ipforum beneplacito & 
affenfu focietatem cum eis contrahimus fpiritualem 
przfentibus litteris annotatam. Sed quoniam quanto 
anima prapollet corpori , tanto fpiritualia corporali- 
bus przferuntur; à fpiritualibus inchoantes , dile- 
&iffimis Fratribus noftris Canonicis fancti Quintini 
Belvacenfis de Fratrum noftrorum unanimi confenfu. 
concedimus participationem orationum, & eleemo- 
fynarum , & aliorum bonorum , quz fiunt & fient à 
modo tam in noftre Congregationis capite quàm ig 
mernbris, ! 

Id etiam ftatuentes quód quandocumque obitus 
Abbatum Beati Quintini nobis nuntiari contigerit, 
ftatim audito obitu novem le&ionum officium , & 
in fequenti die Beati immaculati & Miffam matutina- 
lem cum Diacono & Subdiacono folemniter facie- 
mus : nomina ipforum Abbatum in noftro Martyro- 
logio confcribentes , & revoluto cujuslibet anni curri- 
culo ipfa die obitus à modó prebendam panis & vini 
eifdem concedimus per manum eleemofynarij pau- 
peribus erogandam. De Canonicis autem ejufdem 
Ecclefiz eft à nobis provida deliberatione ftatutum , 
quód audito Canonici obitu , novem lectionum offi, 
cium , & Peati immaculati & Miffam matutinalem s 

| | - ipío 


i 


Mifcellanea. Epsffolarum. ET 
ipfo decantabimus , prebendam unius Canonici ipfo 
die pro, eo. pauperibus affignantes.. Quilibet autem 
noftre Congregationis Canonicus & Sacerdos unam 
Miffam , & alij non Sacerdotes unum pfalterium de- 
canrare tam pro Ábbate quàm pro Canonico mortuo 
tenebuntur. Sané propter hzc qua circa obitus Ab- 
bátum & Canonicorum hic fpecialiter funt. expreffa , 
nolunius intermitti illud commune anniverfarium & 
folemne , quód pro communitate Canonicorum fan- 
&i Qiintini fingulis aunis facere confuevimus , immo 
& fi diligenter. fecimus, diligentius inpofterum fa- 
ciemus. : ! | | 

Illud etiam falubri confilio ftatuentes , quód fiali- 
qua perfona extranea aliquod gravamen Ecclefie fan- 
&i Quintini intulerit, tam in confilio quàm in auxi- 
lio eidem tenebimur fubvenire. . Et ut major inter nos 
& ipfos familiaritas denotetur , ftatuimus quód quan- 
documque aliquem de ipforum Canonicis ad. nos 
quocumque modo venire contigerit, nifi eum fugi- 
tiuum vel excommunicatum effe conftiterit, ipfum 
rccipiemus gratanter, cum quamdiu apud nos moranr 
fecerit, Fratrem noftrum & Canonicum reputantes. 

Ut autem przlibata Societas recenfita. frequentiüs. 
non marcefcat , infinuatione prefentium litterarum. 
venerabilem patrem. Abbatem fancti Quintini af-. 
fecuofiffimis precibus exoramus , quatenus frequen-: 
tiffimé , quod optamus; vel ad minüs femel in anno 
dignetur fui gratia nos videre. . Et ut hec qua fuperiüs: 
funt ftatuta inpofterum firmiüs conferventur , prz- 
fentes litteras fecimus annotari , & figillorum noftro- 
rum munimine roborari. Datum anno Domini mil- 
lefimo ducentefimo vigefimo octavo. 


t£33* 064306435 
» 


Tom XL ^ — Aaa 


* 


Ex ceteri 
piesnbrana 
de(cripftt 
D. d'Hce- 
rou val, 


117. 


379 Mifcellanea. Epiffolarum. — 

CONCORDIA INITA4 INTER 
PETRuM zfrehiepifcopm  .Rotomagenfems 
E95 Canonicos 5. ]Mellonis Pontif avenfis. 


| fpecturis, Capitulum fandi Mello- 
nis Pontifarenüs falutem in Domino. Noverit uni- 
verfitas veftra, quód cüm inter venerabilem patrem 
& dominum P zTr&uM Dei gratid Rotomagenfem 
Archiepifcopum & anteceffores ejus ex una parte, 
& nos exaltera , quzftio verteretur fuper fubjectione, 
corre&ione , & obedientia, ac jurifdi&ione; in qui- 
bus dicebamus eidem minimé nos teneri : tandem de 
voluntate & affenfu Domini Regis Francorum illu- 
ftris Ludovici , mediantibus bonis viris recognovi- 
mus & recognofcimus , nos in przdi&is & in omni- 
bus ei tamquam Ordinario noítro fubeffe , utpote in 
fua dicecefi conftitutos; & .promifimus ac promitti- 
mus eidem ac fuccefforibus fuis. in.perpetuum obedire 
in. mandatis fuis adimplendis & exequendis, in inter- 
di&is , fufpenfionibus , & excommunicationibus, 
cüm illa protulerit , aut fervanda mandaverit , invio- 
labiliter obfervandis. Ita quód per ipfum etiam jufti- 
tiabimur, aut per mandatum fuum , Archidiacono 
Pontifarenfi excepto , cui nullatenus obediemus. Et 
inomnibus aliis, in quibus debet dicecefano fuo fub. 
ditus obedire , obediemus eidem & fuccefforibus fuis 
humiliter & devoté. ' gu 
. Vifitabit. etiam & inquiret, & cognofcet de exceffi- 
bus, criminibus, pur sa Capiculi Canonicorum. 
fingulorum , Vicatiorum & Clericorum chori noftri 
uandocunque fibi placuerit & viderit expedire. Ve- 
rüm femelinanno immediate corriget & emendabit. 
prout viderit corrigendum vel emendandum in Capi- 
tulo Canonicis fingulariter, Vicariis & Clericis fu- 
pradictis. Poft illam veró correctionem , fi aliqua per 


A s. CHR, XXXI x; : | NIVERSIS prefentes litteras in- 


eAXifrellatea Epiffolarum. 27i 
vifitátionem , inquifitionem , vel famam in Canoni- 
cis, vel Vicarüs five Clericis de choro intellexerit 
corrigenda , mandabit Capitulo quód ea corrigat, & 
emendet infra certam diem , exceptis criminibus, 
quorum correctioriem de affenfu noftro fibi fpecialiter 
refervavit ; alioquin ipfe ex tunc illaad fuam corriget 
voluntatem , nifl fufficienter oftenderimus fecundüm 
delicti exigentiam effe corre&um infra przdictam diem 
ab ipfo vel fuccefforibus eius prafixam. | 

Quia veró contingit Canonicosin Ecclefia quando- 
que przfentes rion effe , fufficit fi denumtiec ir eadem 
Ecclefia prefentibus aliquibus bonis viris, five de 
Ecclefia five aliunde correctionem illam faciendam 
infra diem certam quam viderit expedire. Semel au- 
tem in anno ipfum procurabimus cüm. ad Ecclefiam 
noftram med urn & pro procuratione tenemur ci 
darc ipfa die, qua ad nos vencrit, centum folidos 
Parifienfes & hofpitium paratum iu palea, lignis, 
leds, fcyphis, paropfidibus , & aliis utenfilibus do- 
müs, nec Prior fanéti Petri Pontifarenfis , qui folebat 
nobifcum in procuratione folvere partem faam, ali- 
quid foluet de centum folidis pretaxatis, primá pro« 
caratione exceptá, quam integram fimul tenemur 
folvere nos & ipíe eidem Archiepifcopo & fucceffori- 
bus fuisin primo eorum adventu. De qua prima pro- 
curatione integra foluet idem. Prior partem tertiam 
ficut folet. In aliis aatem annis quibus pro procura. 
tione centum folidos foluere cenemur eum utenfili- 
bus domüs , Prior fancti Petri nihil tenetur apponere, 
& falvum fit jus Archiepifcopo contra ipfum. 

His omnibus interfuerunt venerabiles patres Hzgw: 
&rcus Remenfis Árchiepifcopas, GurrirerMus 
Parifienfis, Á D AM Silvane&enfis Epifcopi, Op o 
Abbas fanài Dionyfij, Pe r Rus Prapofrus fandi 
Audomari, Hz N & 1 cus Archidiaconus Remenfis, 
Magiftri PETRus de Columma , & Pz TR u s de Papa 
Canonici Parifienfes, In cujus rei teftimonium & 
munimentum prafentes litteras Es noftro fecimus 

aa ij 


372 AMijfcellauea. Epiflolarum. 
communiri. . Actum apud. Vicenas die Jovis ánte na- 
tivitatem Beate Virginis, anno Domini millefimo 
ducentefimo tricefimo feptimo. 


su» LITTER,E PER QVAS REX* 


d' Heros- 


val. dedit fratri fao CAROLO. dndegaviiam . 


Ax. Cus. XL. E. N nomine. fan&e & individua Trinitatis, 
i46: | Amen. Lupovicus Dei gratiá Francorum 
Rex. Notum facimus quód nos de affenfu & volun- 
tate dile&torum fratrum & fideliam noftrorum R o- 
BERTI Áttrebatenfts, & Arrowsi Pi&avenfis Co- 
 mitum dilecto fratri & fideli noftro Can oLo Comiti 
Provincie & cjus heredibus dedimus, & pro parte 
terre affignamus Ándegaviam cum pertinentiis in 
fcodis & domaniis, Salmurium cum pertinentiis in 
feodis & domaniis, Baugiacum cum. pertinentiis in 
feodis & domaniis, & id quod habemus apud Bellum: 
fortem cum pertinentiis in feodis & domaniis, te- 
nenda ab ipfo & heredibus fuis de nobis & heredibus 
noftris in homagium ligium , faluis donis, feodis & 
eleemofynis , qu in predi&is locis ufque in prafens 
funt facta; retinentes nobis ad voluntatem noftram 
faciendam ea , qua poft mortem genitoris noftri clare 
memoriz Ludovici Regis acquifivimus ; retinentes 
etiam Lofdunum cum pertinentiis in feodis & elec- 
. mofynis. | M | 
Item .dedimus eidem fratri noftro Carolo Ceno- 
maniam cum pertinentiis in feodis & domaniis, faluis 
fimiliter donis, feodis, & eleemofynis ufque in pra- 
fens ibi factis; Et quoniam civitatem Cenomanenfem 
& Mauritaniam & Mauvas chariffimz uxori noftrz 
Margarite Regine nomine dotalitii affignavimus, 
volumus & ordinamus quód fi dicta Regina uxor no- 
ftra nobis fupervixerit, loco dicti dotalitii civitatem 
. Aurelianenfem , Caftrum - novum. & . Chaciacum , 


AM tfCellanea E piffolarum. 3273 
Novillam habeat, ficuc Regina YsgMBuRGIs in 
dotalitium hzc habebat, faluis & exceptis Clariaco ,. 
& aliis donis , & feodis, &eleemofynis ufque in pra- 
fens ibi fa&is, f1 hanc. commutationem voluerit ac-; 
ceptare : fi autem ei non placuerit hzc commutatio, 
habebit fuum dortalitium ficut. ei eft affignatum, & 
di&us Carolus. Aureliam habebit cum Checiaco, 
Caftzo-novo, & Novillam ,. quamdiu Regina vixerit: 
memorata , & poft deceffum ejufdem Reginz ,. Aure-. 
Ha, Checiacum , Caftrum-novum & Novilla ad no-- 
ftros revertentur heredes ; & tunc idem Carolus vcl 
heredes ejus donum quod de Cenomania cum perti- 
nentiis in feodis & domaniis ei modó facimus, re- 
habebunt. | P E 
. Sciendum etiam quód nos Regalia dictarum civi- 
tatum , & Abbatiam Fontis-Ebraudi nobis & here-. 
dibus noftris Regibus Francie retinemus. D 
. Hanc autem donationem & conceffionem fecimus 
falvo jurealieno, & falvo etiam quód ftabiles maneant: 
littere fi quz fadz funt à nobis vel antecefforibus. 
noftris de rebus aliquibus,.qua manum regiam non: 
debeant extraire. Q'iod ut perpetuum ftabile &c. 
A&um Aurelie anno Incarnationis Dominice M. cc. 
xLvr. menfe Augufto, regniveró noftri x x. Adftan- . 

tibus &c. | 


LIBERTATES ET CONS E-s». 


tudines «villa Ricomago conce[[a 4b ALFON- 5i. 
so Comite Pictavenfi fratre $. Lubovici ,, 
AD. E270. Qu& antiquarum legum €9 con- 
féetudinum Arvernia locum tenent. ) 
XLI. A LrowNsusfiius Regis Francie, Comes Ax. Cun. 
| Pi&avenfis & Tholofanus, univerfis pre-.- 7? 
fentes litteras infpe&turis falutem in Domino. No-. 
veritis quód habitatoribus ville noftre de Riomo 


diccefis Claromontenfis ,. infra fines feu terminos. 
| Aaa iij 


V 


$74 Mifcellanea Epiflolaruni. 
dice ville concedimus libertates &' confuetudines 
infra fcriptas , videlicet quód per nos vel fucceffores 
noftros non fiat in dia villa tallia five quafta , vel 
albergata , nec recipiemus ibidem mutuum , nifi gra- 
tis nobis mutuare voluerint habitantes in eadem 
villa. 
II. Item quód habitantes in eadem & in pofterum 
habitaturi poffint vendere, dare, & alienare omnia 
bona fua mobilia & immobilia cui voluerint, ita ta- 
men quód íi immobilia alienaverint Ecclefiz , reli- 
giofis perfonis vel Militibus, per hoc nullum frat 
praejudicium nobis vel aliis dominis à quibus res te- 
nebuntur, maximé in hoc quin poffint compelli fic 
alienata extra manum ponere infra annum. | 
III. Item nos vel nofter Bajulus non capiemus ali- 
em habitatorem di&z ville, vel vim inferemus, 
vel faificmus bona fua, dum tamen fufficienter 'ca- 
veat per bona fua mobilia vel immobilia ftare juri , 


nifi pro murtro , vel morte hominis , vel plaga morti- 


fera, vel mutilatione membri, vel alia communi, 
vel probabili fufpicione criminis, pro quo corpus 
fuum , vel bona fua de jure , vel confuetudine fide- 
jufforibus commttti non debeant, vel in aliis cafibus , 


in quibus effet de jure, vel confuetudine faciendum , 


vel pro deli&o quod contra nos, Conneftabulum no- 
ftrum , vel fervientes noftros ad gagia noftra , feu in 
, familiam noftram fuerit perpetratum. 

I V. Item quód ad queftionem , vel ad clamorem 
alterius, non. mandabit, vel eftabit Conneftabulus 
nofter Álverniz , vel Bajuli fui, nifi pro facto noftro 
negotio , vel querela, vel fervientum noftrorum , vel 
familiz aliquem habitantem in dicta villa, extra fines 
vel honorem di&z ville fuper his qua facta fuerint in 
dica villa, & in pertinentiis & honore dicte villz, 
vel fuper poffeffionibus ejufdem , niíi forté Connefta- 
bulas nofter adeó cffet impeditus, quód ad dicam 
villam commodé accedere non et, & tunc ad 
Conneftabuli citationem ad affifias quz erunt in loco 


— AQ M, 


eX fcellanea Epiffolarum. 37 
propinquiori dide ville, vel ejus territorio, venire 
tenebuntur, & juri ftare. 

V. Item fi quis habitans in dicta villa moriatur in- 
teftatus , vel aliàs rationabiliter, & non difpofuerit 
de bonis fuis inultima fua voluntate , nec habeat li- 
beros , nec apparcant heredes, qui fibi debeant fuc- 
cedere, Bajulus nofter & Confules dic ville de 
Riomo, bona defundi fcripta commendabunt duo- 
bus hominibus probis ditz ville ad cuftodiendum 
fideliter per unum annum & diem : & fi infra eum- 
dem terminum appareat heres , & qui fibi debeat fuc- 
cedere , omnia bona predicta debent integraliter fibi 
reddi cum fructibus medij temporibus, alioqui bona 
niobilia & immobilia que à nobis in 2a s vel 
cenfivam , vel alio quocumque modo tenebuntur, 
nobis tradentur falvo jure veri heredis, fiin pofterum 
appareat , falvo jure dominorum à quibus aliqua bona 
immobilia tenebuntur, fi de jure vel confuetudine 
patrie jus aliquod habuerit in eifdem. . Debita veró de 
quibus legitime conftare poterit ; de bonis ipfius de- 
fun&ifoluantur tam à nobis, quàm ab aliis ad quos 
bona ipfius defuncti pervenerunt pro rata qua perve- 
nerit ad quemcumque. RE 

V I. Item quód nullus habitans in dica villa de 
quocumque crimine appellatus vel accufatus fuerit , 
teneatur fe purgare , vel defendere duello , nec coga- 
tur ad duellum faciendum , & fi refutavecit, non ha- 
beatur propter hoc pro convi&o , fed appellans fi velit, 
probet crimen quod objecit, vel per teftes , vel per 
probationes legitimas, juxta formam juris... 

. V II. Item teftamenta facta ab habitazoribus dicte 
ville in przefíentia teftium fide dignorum valeant, 
dum tam liberi, & domini, autalij, fine caufa, jure 
fuo , aut portione debita, nonpriventun .. — . 
"VIII. Item quicamque habet domicilium in villa — 
Riomi, non tenetur dare leudam de quacumque re 
fua, quando eam vendiderit , vel aliam emerit. 

I X. Item Bajulus feu Prapofitus. nofter dictz vill 


376 AMifcellanéa. Eptflolarum. 

tenetur jurare publicé coram Confulibus dicti loci im 
principio adminiftrationis fuz, quód in officio illo 
fideliter fe haberet , & quód jus reddet cuilibet pro 
poffibilitate fua & fcientia, & bonas & approbatas 
confuetudines dictz ville obfervabit : tenebitur etiam 
ftatuta dicte ville à nobis facia vcl approbata ratio- 
nabilia obfervare. : 

X. Item Confules dide villa mutentur quolibet 
anno in fefto B. Johannis Baptiftz; & fi contigerit 
quód elect: Confules ab aliis Confulibus in fe nollent 
onus Confulatus fufcipere, Bajulus feu Prapofitus 
nofter dictz ville ad inftantiam & requifitionem prz- 
di&orum Confulum , ipfos ad hzc compellere te- 
neatur. | mE 

XI. Item di&i Confules jurabunt Bajufo feu Prz- 
pofito noftro di&a villz, quód ipfi bene & fideliter 
erga nos fe habebunt, & fervabunt jura noftra, & 

opulum di&z ville fideliter gubernabunt , & tene- 
bunt pro poffe fao fideliter Confulatum , & quód non 
recipient ab aliqua perfona aliqua fervitia pro officio 
Confulatus ; & predi&i Confules debent femper 
habere fexdecim Confiliarios. ! 

XII. Item fi quis percufferit aliquem coram Con- 
neftabulo vel locum noftrum tenente , ad arbitrium 
noftri Conneftabuli fecundüm confuetudines patrie. 
puniatur. : s 

X III, Item quicumque alium percufferit cum pu- 
gno, palma, vel pede , gladio, fufte , vel petra, feu 
alio modo, irato animo , fanguine non interveniente, 
feu interveniente, ftclamor factus fucrit, & legitime 
probatum fuerit , percutiens nobis in rx. folidos pro 
juftitia puniatur. | 

XIV. Item fi aliquis alium interfecerit, & cul- 
pabilis de morte ejus inveniatur , ita quód homicida 
reputetur, per judicium curiz noftre puniatur; & 
bona ipfius nobis integre fint incuría.- | 

XV. Item fialiquis aliqua convitia, vel opprobria, 
vel verba contumeliofa irato animo dixerit, & inde 

querimonia 


—— 4Miftellanea Epiffolarum. 377 
querimonta proponatur, poftquam legitimé proba- - 
tum fuerit à Bajulo noftro, in tribus folidis nobis pro 
juftitia puniatur, & emendam faciat injuriam paffo - 
Íecundüm confuetudinem di&z ville Riomi diutiüs 
approbatam. |. |. | SEU NE 
. X VI. Item quicumque inhibitionem noftram feu 
calumniam noftram, vel Bajuli noftri in bonis alicujus 
pofitam ex caufa rationabili, vel ad inftantiam ali- 
cujus conquerentis fregerit , in Lx. folidos nobis pro 
juftitia puniatur. MEE 
:X VII. Item fipignus ab eodem Bajulo , feu au&o- 
ritate ipfius captum fibi vel mandato fuo quis abftu- 
lerit, ad arbitrium Conneftabuli noftri fecundüm 
ufus & approbatas confüetudines patrie puniatur, & 
fuper hac ablationé credatur nuntio curiz jurato , cum 
duobus teftibus fide dignis. MN "ur 
. XV HII. Item quód pro debitis non pignorentur 
veftes quotidianz à dra vel lectus fuus in.quo ipfe 
vel familia fuajacueruut , nec ferramenta , necutenfi- 
lia aptamenta cum quibus panem fuum lucratur. 

- XIX. Item (iod habitantes infra fines feu honorem 
dict ville quostenent , pacificé & quieté gaudeant ex 
libertate , qua.gaudebant hábitatores dicti loci. 
.. X X. Item quód non poffint pignorari , neque ban- 
num in bonis feu rebus eorum poni, nec oftia do- 
morum fuarum claudi, nifi priüs citati vel moniti fuc- 
rint , vel nec nifi pro rejudicata, vel contumacia, vel 
nifi prefixus dies folutionis annui cenfus noftri fit 
elapíus , vel nift in cafibus in quibus bona eorum nobis 
debent effe incurfa, vel commiffa de confuetudine 
vel de jure. - : a : 
: € XI. Lem fi aliquis leadam furatus fuerit , nobis 
in feptem folidos pro juftitia puniatur, & leudam 
reftituat, quàm non foluit, — | 
XXII. Item adulter vel adultera ft deprehenft fue-- 
rint in adulterio, vel per homines fide dignos convicti 
fuerint , fuper hoc accufatore exiftente & accufatio- 
nem fuam legitimam profequente , vel in jure confefft 
Tom. XI. || Pbb 


ld 


374 Mifcellanea. Epiflolarum; 
* Vide 0t- fyerint , nudicurrant villam * , vel nobis fofvat quilt« 
penis bet 1x. folidos, & hoc fit in optionem delinquentis. 
de gis XXIII. Itemquigladium emolutum contra alium 
dapi irato animo traxerit , licet non percufferit , fi clamor 
1i. Dysa- factus fuerit, & legitime probatum fuerit , nobis in 
ftem 195-. 1 x, folidos pro juftitia puniatur ; & emendet injuriam 
oer. paffo fecundüm confuetudinem villz diutiüs appro». 
atam. A RE : 

XXIV. Itemfiquis intraverit de die orto vineas; 
vel prata alterius , & inde capiat fine neceffitate inevi- 
tabili fru&us ;. fenum, paleam; vel lignum valens 
X 11. denarios, vel infra, fine voluntate illius cujus 
res fuerit, poftquam quolibet anno femel prohibitum 
fuerit vel preconifatum , in tribus folidis punietur. 
Et fi ultra x11. denarios valeat res quam ceperit , in 
vit. folidos nobis pro juftitia puniatur. .Et fi noGe 
quis intraverit ; & frucum , fenum, paleam, vel 
lignum ceperit , & probatum fuerit, in 1x. folidos 
nobis pro juftitia punietur , & fatisfaciat competenter 
in hoc cafu , & in fuperioribus damna paffis. z 
X X V. Item quicumque falfum pofitus , vel falfam 
ulnam, vel menfuram tenuerit , in vir. folidos nobis 
pro juftitia puniatur, & de falfa marca nobis in 1x. 
folidos puniatur. Et fi bis in hoc deliquerit, & con- 
vi&us fucrit vel confeffus, ad arbitrium noftri Con- 
neftabuli puniatur ,.vel officio in quo fic deliquerit 

perpetuó privetur. | | ! 
XXVI. Item pro querimonia debiti, vel pai, 
vel cujuslibet alterius contra&us , fi ftatim , id eft pri- 
ma die, in prafentia Bajuli noftri confiteatur debitor 
fine lite mota, & fine induciis mul&a nobis pro jufti- 
tia folvetur , fed infra virt. vel xv. dies ; confiderata 
debiti quantitate , & perfona qualitate, Bajulus no- 
fter debet facere folui à debitore quod confeffus eft 
coram ipfo, & complere, alioquin ex tunc in tribus 
folidis debitor nobis pro juftitia puniatur. E 
XXVII. Item proomni fimplici querimonia civili 
de qualis moveatur ; & induci petantur , poft prola« 


Ej 


JMifcellanea. Epiffolarüm. 379 
tionem fententiz tres folidi à victo nobis pro juftitia 
foluantur, & actor fi in petitionem ejus: quod petet 
defecerit , intribus folidis nobis pro juftitia puniatur. 

XXVIII. Item Bajulus nofter non debet recipere. 
juftitiam feu gagiunr, ufquequo folui fecerit rem ju« 
, dicatam , feu fatisfieri parti quae obtinuit. 

XXIX. Item in quzítione immobilium rerum, 
poft prolationem fententiz tres folidi à vico nobi 
pro juftitia perfoluantur. — | 

XXX. ltem ft aliquis tenuerit aliquas res edicto, 
velaliquo bono modo acquifttas infra fines di&z villae 
moventes de dominio noftro, per fpatium decem an- 
noruminter przíentes pacifice & quiete, petitor nul- 
làtenus audiatur fecundüm confuetudinem dicte 
villa. | 
. XXXI. Item quicumque in dicta villa, vel perti- 
nentiis ejufdem habuerit poffeffiones ,. vel*redditus , 
ratione illarum rerum ipfe & fucceffores fui in ex- 
po ac colle&is , quz fiunt à Confuli- 

us propter utilitatem vel neceffitatem dicz ville, 
contribuent prout alij habitatores di&z villae per foli- 
dum & libram fecundüm jura & confuetudines ap- 
probatas. — | | ! 
.XXXII. Item fi aliqua mulier de extra villam, 
quz fit maritata , venerit in dictam villam , & fecerit 
meretricium cum homine de dicta villa, idem homo 
non teneatur de adulterio feu meretricio perpetrato , 
cüm ignoretur probabiliter de dica muliere utrüm 
fit conjugata. | 

XXXLIIL Item nemo debet capere pignora ali- 
cujus fcambiatoris ad menfam fcambij, nec ab ipfa 
menía ufque ad domum ipfius, fi in aliis rebus poffit 
ipfum piguorare. | 

XX XIV. Itemqui emerit pignus adufagium dicte - 
villa ,. debet illud tenere per oo dies in villa Riomi 
antequam diftrahatur , & fi ille qui vendiderit publicé 
& plus offerenti , & bona fideacceperit ampliüs quàm 
fuerit debitum ipfius ; debet illud "on fupereft red- 

Bbb ij 


f. * ftatua- 
tur. 


* Lods & 
ventes. 


340 M ifcellanea Epiflolarum.. 


dere illi cujus erat pignus; fi veró minus acceperit 
quàm fuerit debitum , poteft refidüum exigere à 
debitore. : | MN 
XXXV. Item quicumque de villa Riomi debet 
alicui de ipfa villa , fi debitor non eft foluendo in re- 
bus mobilibus , debet vendere de rebus fuis immobi- 
libus ad arbitrium Confulum pro folvendo debito; & 
fi debitor non invenerit qui. velit emere, creditor de- 
bet eas accipere in folutum ad arbitrium Confulunr 
& aliorum proborum virorum , & ad compulfionem 
noftram. | | | 
XXXVII. Item fi aliquis de di&a villa Riomi ha- 
buerit vadia alicujus pro debito fuo, vel pro fide- 
juffione fibi facta ab aliquo, fi incontinenti creditor 
robare poterit fidejuffionem vel debitum, non tene- 
bie ei reftituere vadia , nifi primó fuper fidejuffione, 
vel debitd*fteterit fatisfadum. | : 
-XXXVII. Item fi cafus aliquis, vel aliquod fa- 
&um ; vel negotium evenerit in dicta villa Ri10mi, de 
quo in prarfenti i n non fiat mentio , per Bajulum 
noftrum cum confilio. Confulum ejifdem ville, & 
aliorum proborum virorum fecundüm jus , ve] propé 
jus , vel fecundüm confuetudines dicz ville *. 
XXXVIII. Item concedimus & confirmamus 
ufagia & confuetudines, quas homines dicte villae 
tenuerunr & fervaverunt, tam in. leudis quàm in: 
vendis * feu venditionibus, in manfionibus,. cum 
fuis molendinis , furnis, & rebusaliis , & etiam alias 
confuetudines obfervatas ab. eifdem temporibus re- 
troa&is , bonas, antiquas, rationabiles, & obtenras- 
pacifice & quiete. | 
.X XXIX. In omnibus autem aliis, que non funt 
in przfenti littera expreffa, retinemus nobis & füc- 


' cefforibus noftris in dicta villa & pertinentiis , & habi- 


tatoribus , omnem juftitiam , jurifdi&ionem , fub- 
jectionem , reverentiam , exercitum XX cavalcatam , 
fecundüm ufus & confuetudines patrie , & alia quz- 
eumque yerus dominus poreft & debet habere in terra 


eX;ftellanea Eptiftolarum. E, 
faa. Ác in premiffis omnibus & fingulis retinemus 
poteftatem declarandi fecundüm quod propter vatie- 
tatem temporum & caufarum viderimus expedire. 

- Has autem libertates & confuetudines , & omnia 
predica, & fingula, quantum de jute poffumus ap- 
probantes , in perpetuum earum teftimonium , figil- 
lam noftrum duximus prefentibus apponendum ; 
falvo jure noftro in omnibus , ut didum eft, & falvo 
in omnibus jure quolibet alieno, Datum apud Ar- 
mazancas * prope Aquas-mortuas anno Domini mil- 
lefimo ducentefimo feptuagefimo. m 


NICOLAUS PAPA IL 
feribit ad. Philippum Yl1. cognomine 24u- 
dacem , Regem Franc. fe Papam electum. 


XLII. N Icoraus Epifcopus fervus fervo- 
| rum Dei, charifffmo in Chrifto filio 
eo. S 5. Regi Francorum illuftri falutem & Apofto- 
licam benedictionem. Immenfz Deus potentiz , qui 
mundum per fe condidit , per fe regit, nec eget cx- 
trinfecus quafitis auxiliis ad regendum qui non eguit 
ad condendum : quem enim facra fcriptura teftante 
alium conftituit fuper terram? aut quem alium pofuit 
fiper eum quem fabricatus eft orbem ? profecto 
nullum, fed ipfe folus regiminis & gubernationis eft 
princeps, qui creationis extitit folus actor *. Ipfe 
quidem Ecclefie catholice, peculiaris procul dubio 
domus fuz , peculiaris etiam civitatis folus zdifica- 
tor & cuftos, ( ad cujus fine ipfo cuftodiam feu ftru- 
&uram fruftra «dificantes alii laborem affümerent, 
fruftra cuftodes ceteri vigilarent ) tanto magis eam 
fpecialis regiminis & cuftodim curà profequitur, 
quanto majori fingularitate conftruxit. Siquidem ce- 
tera verbo creans, dixit €? fatía funt ; Fodelum veró 
non folüm verbi expreffione, fed & fui pretiofi fan- 
guinis cffufione fundavit. Ad Moe fpeciali- 
' a |^. Bbb iiij mE 


Al:iàs * Ar- 


mazcrgucs 
bodie Ai- 
margues. 


Erwuit D. 
d'Herosu- 
UA. 


AN. CHR. 
1278. 


* id «ft 
auctor, 


32 Mifcellanea. Epiflolarum. 
tatis evidentiam difcipulis fuis, quos eidem Ecclefiz 
jecit velut precipua fundamenta , Ege inquiens , vo- 
bifcum fum u[que ad con[ummationem [culi s luz virvutis 
affiftentiam repromifit : Et ipfi Ecclefiz in Apoftolo- 
ram Principe, cui, ejüfque fuccefforibus commifit 
ejufdem regiminis Vicariam, ait : Ego fre te regav: 
Petre , ne deficiat fídes tua. Eamdem infuper Vicariam 
fic effe voluit viciffirudimariz fucceffionis continua- 
tione perpetuam , ut quamquam ipfi Vicarij , ex hu- 
manz fragilitatis conditione legi mortalitatis addicti, 
vitz pelenii occafum imperio niortis incurrerent » 
ipfum tamen Vicariatus officium fubftituendorum vi- 
cibus immortale perpetuum remaneret. Proinde fepe 
fata mater Ecclefia interdum utili —— pon- 
tifici, nuptialibus ornata monilibus, fub fponfi fui 
ducatu, ejufdem re&oris omnium dirigente potentiá, 
leta deducitur , interdum veró in paftoris fubtracti 
carentia viduitatis ami&u circumdata , oculis refolu- 
tis in lacrimas, cjus fibi queritur adempta folatia , 
lamenta de illius fubtractione multiplicat , & auxia 
ro alterius fubftitutione laborat , eo quandoque pro- 
lixiàs, quo his quorum intereft cam omni diligentia 
follerter ac inftanter ejufdem Ecclefie provifioni 
vacantibus, nihilominüs tamen vacationis prolixita- 
tem ingerit occurrentium cafuum qualitas , aliarum- 
que circumftantiarum neceffitas, non inftantium ne» 
gligentia vel voluntas. Et licet interim eadem Ec- 
. clefia dum ad editionem fpiritualis patris , filij  fponfi- 
que votivam enititur , parturientis partes experiens, 
conatus p & moleftias perferens , acerbos 
dolores fentiat, inftar illius tamen confuftiüs ido- 
neum pariendi tempus expectat, ne inconfultz fefti- 
nantim impetu partum przcipitet in aborfum. O, 
igitur prafumptuofa judicia murmurantium in Ec- 
clefiz proviftone , quàm fzpe indigné arguunt tardi- 
tateni! Nam etfi de providendo utiliter eidem Ecclefie 
.Àn generalitate, quadam fint eligentium vota con- 
«ordia , tamen dum fingulariter ad id- perfona idornca 


Mifcellanea. Epiffolarum. D 
quztitur, in hoc nimirum quazrentium judicia facile 
non concordant , fed & nonnunquam occulta forfan 
Dei difpofitione poftponendus eligitur, & poftponi- 
tur preferendus, ficut his accidiffe diebus ex noftro- 
tum defe&uum confideratione fupponimus & humili- 
ter confitemur. 

Nuper enim felicis recordationis J o H4 N N E Papa 
predeceffore noftro apud Viterbium ubi tunc cum 
fua curia refidebat , ab hac luce fubtra&o, & ipfius 
corpore in Viterbienfi Ecclefia cum exequiarum fo- 
lemnitate debita tumulato, tandem nos & Fratres 
noftri quibus nos tunc officij quoad hoc annumerabat 
zequalitas , in palatio Epifcopali convenimus propen-- 
fiorem diligentiam defiderata provifioni ejufdem Ec- . 
clefie impenfuri. Et quamquam ille qui coelefti dat 
concentui harmoniam , nos fub claufura eadem habi- 
tantes in unum adutilem provifionem ipfius Ecclefie 
obtinendam , prout fingulorum habebat aflertio , una- 
nimes fore fua pietate concefferit, ad confummatio- 
nem tamen provifionis ejufdem alto fuo & fecreto 
confilio dare aliquandiu diftulit fpiritum unitatis. 
Sed demum in die beata Catharinz Miffarum folem- 
niis cum invocatione fandi Spiritus celebratis , iidem 
Fratres in humilitatem noftram , utinam non exoibi- 
tante judicio, per viam fcrutinij concordantes , nos 
tunc fancti Nicolai in Carcere Tullian. Diaconum 
Cardinalem, ad confcendendam Apoftolice digni- 
tatis fpeculam unanimiter elegerunt, nobis veftem 
poderis univerfum orbis ambitum continentem non 
offerentes tantummodo , fed etiam cum importuna 
inftantia ingerentes, : | 

Verüm ut rei geftz feriem fuccin&us fermo per- 
tranfeat , ne dum defe&us eofdem ad humiliationem 
noftram geftimus. exprimere , fub humilitatis fpecie 
notam elationis feu qualifcumque jactantiz ingerat 
feriofa repetitio veritatis, nos gradus altitudinem, 
& oneris imminentis tantz altitudinis afcenfori; 
molem nobis in Cardinalatus officio experientia: 


* id efi 
párticipa- 


uonc. 


344  —— eMifcellanea Epiffolarum. | 
longz participio * non ignotam, attenta medita- 
tione penfantes, eligentium & offerentium inftantiz, 
infufficientiz noftre imparitatem objecimus , debili- 
tatem noftram dictante confcientia oblatis imparem, 
cum repetita multoties relaxationis fupplicatione hu- 
mili allegantes. Cümque nec fic ceffaret inftans Fra- 
crum importunitas eorumdem, fed vim inferens no- 
ftro propofito vehementiüs collegij juffus urgeret, 
nófque violentiam patientes elamaremus lacrymis, 
nec effet qui auditu exauditionis audiret; vociferare- 
mur gemitu, nec foret qui remiffionem injuncti one- 
ris benigno judicio indulgeret , ad illum oculos men- 
tis ereximus , qui ficut premittitur Ecclefiam ren 
per fe fundavit non negligit regere per feipfum; 
uam pie condidit, pié regit; & quamquam de in- 
iicet noftra timentes, defuper abundantia ta- 
menomnipotentiz fuz confifi ; humeros fummo fuper- 
humerali fubjecimus, & humiliter jugum fuübivimus 
Apoftolica fervitutis , fperantes quód ipfe , qui Petri 
pedibus marinos vortices inelinavit , ut iter liquidum 
humanis greffibus folidum preberet obfeqnium , no- 
bis quos licet indignos illi fua conftituit dignatio fuc- 
cefforem , in noftri executione minifterij humiliabit 
per fuz virtutis potentiam colla tumentia fuperbo- 
rum , & lapfus in delicta labentium cohibendo, cos 
in bonorum ftabilitate operum folidabit. | 
Adijcit quoque fpei noftre fuffragium tua & alio- 
rum Catholicorum confideratio Principum , quos & 
defideramus attentiüs & fperamus fidentiüs fic ab illo, 
per quem Reges regnant & potentes fcribunt jufti- 
tiam , in fuis rigiminibus dirigi, quód ipfis per vias 
rectas fe ac fibi commiffos ducentibus populos, grex 
dominicus curz noftre commiffus committentis vir- 
tute przambula in dileGa domini tabernacula induca- 


tur. Ideóque ferenitatem regiam monemus, roga- 


mus, & hortamur in domino, in remiffionem tibi 
peccaminum fuadentes, quatenus prudenter atten- 
dens à Rege Regum te Regem datum in gentibus, ut 

! eas 


AMifcellanea Epsftolarum. 34 
eas regas & dirigas, vitia in illis cohibeas , inferáfque 
virtutes, fic commiffas in illos tibi partes profequi 
ftadeas , quód te pro viribus implente quod imminet, 
in univerfalis injuncti nobis executione regiminis, 
quoad tuz ditioni fubje&os nobis onere partito fit 
levius, & minifterio tuz in hoc cooperationis adjuti , 
efficaciter circa falutem omnium falutis auctoris be- 
neplacitum de fuo munere profequamur. Illam veró 
de nobis certam te volumus habere fiduciam , quód 
tuam & regni tui profperitatem paterno zelantes af- 
fectu , eam confervare proponimus, & in quibus cum 
Deo poterimus facultate fuccedente favorabiliter 
promovere, Dàtum Roma apud fancum Petrum 
xvir. Kalend. Februarij, Pontificatus noftri anno 
primo. | Ls 


OANVMISSIO SERVIS$»axs. 


vouval 


Regni Francia à Lupovico X. Pa. 
Rege data. | 


XLIII. O v s par la grace de Dieu Roys de ^x. Cu. 
| France & de Navarre à nos amés &.. "'^ 
feauls Meftre Saince de Chaumont & Meftre Nicole 
de Bray falut & dile&ion. Come felonc le droit de 
nature chaícuns doit neftre * franc, & par aucuns s nitie. 
ufagesou couftumes qui de grant ancienneté ont efté. 
entroduites & gardées ay ci en noftre royaume, 
& par avanture pour le meffait de leurs predeceffeurs, . 
moult de perfonnes de noftre commun pueple foient 
encheus en lien de fervitute, & de diverles condi- 
tions qui moult nous defplet. Nous confiderans que 
noftre royaume eft dit & nommé le royaume des 
Francs, & veillans que la chofe foit accordant au 
nom, & quella condicion des gens amende de nous 
enla venuede noftre nouvel gouvernement , par de- 
liberation de noftre grant Confeil avons ordené &- 
erdenons que generaumgnt par tout. noftre royaume 
Tom. XI. ) Ccc | 


* 


* origine, 


$406 —— Mifcellanea. Epiffolarum. 

detant conime il puetappartenirà nous & à nos fac- 
ceffeurs, teles fervitutes foient ramenés..à franchi- 
fes, & à tous ceus qui de ourine X, ou ancienneté, 
ou de nouvel par mariage, ou par reíidence de lieus 
de ferve condicion font encheus ou pourroient ef- 
cheoir ou lien de fervitute , £ranchife foit donnée e 
bones & convenables condicions; & pour ce efpe- 


. cialment que noftre commun pueple qui par les Col- 
 le&eurs, Sergens , & autres officisus, qui ou temps 


paffé ont efté deputés feur le fait des mainsmortes & 
formariages , ne foient plus grevés ne domagies par 


- ces chofes , fi come il ont. efté jufques. ci , laquele 


chofe nous defplet ; & pourceque lesautres Seigneurs 


. qui ont homes de cors, prengnent exemple à nous 


de eus ramener à franchife. mE 
Nous qui de voftre leauté & approuvee difcrecion 
nous fions teut à plain, vous commettons & man- 
dons par Ia teneur de ces Lettres, que vous aliés en 
]a baillie deSenlis & ésreffors d'icelle; & à tous les 
lieus , villes, communautés & perfones fingulieres 
qui de ladite franchife vous requerront , traitiés & 


' accordiés avec eus de certaines compofitions , par 


lefqueles foufffans reícompenfation nous foit faite 
des emolumens qui des dites fervitutes pooient ve- 
nir à nous & à nosfucceffeurs, & à eus donnée de 
tant. comme: il peut toucher nous & nos fucceffeurs 
general & perpetuel franchife en Ia maniere que def- 
fus eft ; he ce que plus plenement le vous avons 
dit  defclairé, & commis de bouche. Et nous pro- 
metons en bonne foy que nous pour nous& nos fuc- 
ceffeurs ratefierons, & approuverons, tendrons, & 
ferons tenir & garder tout ce que vous ferés & accor- 
derés fus les chofes deffus dites, & les lettres que 
vous donrrés feur vos traitiés , compofitions , .& 
acors de franchifes. à villes; communautés, lieus, 
ou perfonnes fingulieres nous les agreons dés oren- 
droit, & leur en donrons les noftres feur ce toutes 
fois que nous en ferons requis, Et donnons en 


Mifcellanea Epiflolarum. — 587 
mandement à tous nos Jufticiers & fubgiés que en 
toutes ces chofes ils obeiffent à vous & entendent di- 
ligaument. - Donné à Paris le tiers jour de Juliet l'an 
de grace mil trois cens & quinze. 


MANFVMISSIO $SERVORVM uv». 


" | d'Herowval 
Regni Francia confirmatur. and 


O v s parlagrace de Dieu Roys de France & de A x. cux. 

a Navarre, a nosamés & feauls Meftre Saince de U'^ 
Chaumont & Mefítre Nicole de Braye falut & dile- | 
&ion. Comme nous aions de nouvel par noftre grant 
Confeil generaument ordené pour l'onneur & le bon 
renom de noftre royaume, & pour le bien de noftre 
pueple que il puiffe demourer plus en pés fous nous, 
que toutes manieres de gens qui font en fervitute, 
tant commeà nous appartient , pour nous & pour nos 
hoirs , foient mifes à franchife par bones condicions, 
fi comme il eft plus plenement contenu en nos autres. 
Letres; & pourroit eftre que aucuns par mauvés con- 
feils , & par defaute de bons avis charroit en defcon- 
neffance de fi grant benefice, & de fi grant grace; 

ue il voudroit mieus demourer en la chetiveté de 
ervitute , que venir à eftat de franchife, Nous vous. 
mandons & commettons, que vous de teles perífon- 
nes pour l'aide noftre prefente guerre , confidere la 
quantité de leurs biens , &les condiciotis de la fervi- 
tute de chafcun , vous en leviés fi fouffifamment & fi 
grandement , comme la condicion & la richeffe des 
perfonnes pourront bonnement fouffrir, & la ne- 
ceffité de noftre guerre le requiert. Donné à Paris. 
le v. jour de Juliet l'an de grace mil trois cens &. 
quinze.. E | 


ege 


Ccc ij 


344 Mifcellanea. Epiffolarum. 
s» TOHANNES XXIL $E 4D 


: Aog Herou- 


val. fummum | Pontificatum. evectum. feribit 
CAROLO e2Xarchia Comiti. 


Aw. Cus. XLIV. Rf OHANNES Lows e fervus fervorum 
1416. Dei , Dile&tofilio nobili.viro.C 4 xor e 
dun Comiti Marchiz falutem & Apoftolicam penedi&io- 
Philip! nem. Mira & infcrutabilis providentia Dei fummi, 
Puleri e, firmam retinens in fua difpofitione cenfüram., circa 
florum — facrofan&tam Ecclefiam Catholicam , quam fibi chari- 
minimus tatisineffabilis dulcedine copulavit, ita fuz benigni- 
to Pulcher, tatis affectum & protectionis auxilium gratioíé con- 
quem pater tinuat , quód ubi ex infurgentis fremitu tempeftatis 
Marche "Iummergi creditur, paratur eidem ex commotione 
Comitem tranquillitas , & in auram mitefcentibus procellofi 
i ,& turbinis flu&ibus ab inftantibus periculis prorfus fer- 
1:1. poft vatur immunis : hoc quippe multifarié multífque mo- 
Philippi" dis ipfa magiftra rerum experientia-olim edocuit, & 
apud Fran-nOviffimé diebus iftis idipfum evidenter oftendit, 
«o rin- dum ipfe pius Pater & mifericors Dominus Ecclefiam 
3 ipfam inter longa ac periculofz nimis viduitatis an- 
guftias fluctuantem de fuo habitaculo prz parato ocu- 

]o benigno refpexit. - 
Dudum fiquidem, ficut tuam credimus notitiam 
non latere, fanc recordationis Clemente Papa v. 
'predeceffore noftro de prafentis vitz moeroribus ad 
czleftem patriam evocato, nos & Fratres noftri ejuf- 
em Ecclefie Cardinales, de quorum numero tunc 
ramus , cupientes eidem Ecclefie de paftore celeri- 
ter providere juxta conftitutionem Ápoftolicam fuper 
'hoc editam , nos inclu(imus in Conclavi quod in civi- 
tate Carpentoratenfi, ubi tunc Romana curia refi- 
debat , ad hoc extiterat preparatum. Demum veró 
electionis predicte negotio imperfe&o , ex certis cau- 
fis legitimis, Conclave przdi&um egredi neceffitate 


compulíi, nos ad diverfaloca tranftulimus , proutuni- 


eAfcellanea Epiflolarum. —.— $89 
— noftrum expediens vifum fuit. Cümque poft- 
modüm diffufi temporis fpatio ficut Domino placuit 
interjedo, ad civitatem Lugdunenfem pro ejufdem 
ele&ionis negotio veniffemus, concorditer vias no- 
ftras illo dirigente, qui novit. Et tandem die feptima 
prateriti menfis Augufti in loco Fratrum ordinis Pra- 
dicatorum Lugduni, in quo refidebamus inftmul , 
pro prafate electionis negotio fuiffemus in loco foli- 
to congregati : benignus fapientiz Spiritus nefciens 
tarda molimina, tam prolixe ipfius Ecclefie vidui- 
tati pié compatiens , cüm eam nollet ulterioris vidui- 
.tatis incommodis fubjacere , Fratrum ipforum corda . 
fic adduxit ad fpiritus unitatem , quód miro Dei & 
nobis nimium ftupendo confilio ad imbecillitatem 
noftram oculos dirigentes , nostunc Epifcopum Por- 
tuenfem ad fufcipiendum onus nobis ex humano de- 
fe&u importabile , curam videlicet univerfalis gregis 
Domini, concorditer nemine diícrepante in fum; 
mum Pontificem elegerunt. | 
Nos autem difficultatem officij paftoralis , continui 
laboris anguftías , & przcellentiam dignitatis A poíto- 
licz infra * noftra przcordia recenfentes , noftrarüm- * intra, 
que metientes virium parvitatem , timore ac tremore 
concuffi vehemeriter hzfitavimus nec indigné. Quid 
enim tam timendum támque pavendum quàm fragili 
labor , indigno fublimitas , & dignitas non merenti. 
Xerüm ne poft ejufdem vacationis tam diffufa &. 
difpendioía tempora obftinata contradictionis reludta- 
£io profufioris difpendij occafionem induceret; Nos 
quamquam de noftra quam nofter nobis animus at- 
ceftatur infufficientia defperantes , humiles noftros ad 
montem illum convertimus oculos , unde nobis fpe 
multa promittitur auxilium opportunum : ficque de 
fuperabundantia illius omnipotentiz conceptá fidu- 
ci , cui cüim voluerit fubeft poffe , necnon de ipfo- 
rum Fratrum noftrorum eminenti fcientia , induftria 
circumfpe&a, & experientia multa in endis com- 
probata confifi; quorum íano — "irigi fpera- 
. Gcc iij 


399 Mifcellanea Epiflolarum.- 

mus in dubiis, & fulciri fuffragiis in adveríts , tn hu- 
militatis fpiritu confenfum prabuimus electioni prz- 
di&z, tantíque oneris farcinz imbecilles expofui. 
mus humeros , debiles mifimus manus ad fortia, & 
colla noftra humiliter jugo fummáfimus Apoftolicz 
fervitutis, fuppliciter implorantes, ut ipfe, qui per 


hujufmodi vocationem in maris mundi hujus altitu-- 
dinem nos deduxit, non patiatur nos ab ipfius tem: 
peftate demergi , fed illam nobis fuz-.potentiz dex-: 
teram porrigat , quz Apoftolorum Principem ambu-: 
lantem & haffitantem in fluctibus ne mergeretur ere-- 


xit, & Coapoftolum ejus Paulum node ac die in pro- 


- fundo maris pofitum liberavit , viàmque nobis & tibi: 
cun&ifque Catholicis Principibus, ac ceteris Chri- 
ftianis, illis prefertim , qui ad hoc vivifice Crucis 
fignaculum affumpferunt , falubrem & paratam ape- 
riat, noftris & illorum cordibus piunx infundat affe- 
&um, & infufum augeat & confervet ,. viréíque opor- 
tunas fua dignatione tribuat ad parandum feftinum- 


& efficax terrz fanctz fubíidium , & ad recuperan- 


dum hereditatis dominice preclare funiculum de infi- 


delium manibus, ad quod utique defiderium habe- 
mus intenfum. 


Et quia quod in hac parte. noftris affequi meritis 


non valemus, multiplicatis interceffionibus nobis 
confidimus elargiri, tua & fidelium aliorum fuffragia 
humiliter imploramus. Nebilitatem tuam áttenté 
rogantes & obfecrantes inftanter in Domino Jesu 
Cnunr1sTO;, quatenus füb timore Domini tuas con- 
tinué dirigens actiones, mentem noftram filialis de- 
votionis exlübitione letifices; &' nihilominus pro 
confervando & augendo Ecclefiz tuz matris honore ; 
te reddas ficut ejus filius fpecialis femper follicitum 
& intentum , acin omnibus quz ftatum ipfius refpi- 
ciunt profperum & tranquillum ,.fuzque robur con- 
tinent libertatis te reddas affidue Tudiofum ; ita 
Vra exinde tibi gratie diving premium, & lau- 

is hurnanz praeconium augeatur... Datum Lugduni 


-— — 


efcellanea Epiflolarum. 39! 


Non. Septembr. Pontificatus noftri anno primo. 


ORDINATIO CAROLI Y.,,, 
Regis Francorum pro expen[rs domus ian 
Regina uxorts ejus. | 


Originale iflius tranfcripti miffum fuit fratri lMBERTO 
. Cenfeffori Domini "Regis ultima die Mugufli ccc. xxu.— 
XLV. I. RpriNATUM eft à Domino Rege Ax. Cus. 
| de hofpitio dominz Reginz, quód 15: 
decima victualium domus folvatur , ficut eft confue- 
tum. 
II. Item quód reficiantur tredecim pauperes quo- 
tidie ficut eh ; & hzc fint fuper expenfas hofpitiJ. 
- 1II. Item quód quatuor pauperibus , quos ipfaDo- 
mina confuevit reficere die Sabbati , habeat ficut fo- 
let quatuor folidos illa die. ! 
.IV. Item fexdecim folidos pro eleemofyna quando 
equitat & hofpitium mutat. | 
, V. Habeat autem ipía ultra predicta omnia pro do- 
nis , eleemofynis, aliis oblationibus ,. exeniis , five 
prafentis , & aliis omnibus qus fibi placuerint, fex- 
centas libras Parifienfes per annum , fcilicet ducen- 
tas libras in quolibet compoto. | 
.VI. Item pro fex dominarum veftibus, & aliis ne- 
ceffariis , pro qualibet triginta libras Turonenfes: 
fumma novem viginti libre Turonenfes pro iftis. 
VII. Item pro viginti aliarum mulierum veftibus 
& aliis neceffariis, pro qualibet viginti libras Turo- 
neníes : fumma quadringentz libre Turonenfes pro 
iftis. : | 
. VIII. De Capella ordinatum eft , quód tota cera, 
Regis fit, & Capellanus habeat pro cera fua decem 
libras Parifienfes per annum. Ipfe autem —Capella- 
num fuum tenebit de fuo in veftibus & aliis neceffa- 
riis, preter cibum. | 
.IX. A nemine autem Domina Regina mutuum 


292 Mifcellanea. Epiflolarum.. 
recipiat , aut recipi faciat, neque. donum ,.nec per- 
mittat à liberis fuis donum aliquod recipi five dari ;: 
in quo non intelliguntur vina , vel vidualia; feu alia 
hujufmodi levia,vel minuta. | 
X. Item quód abftineat à dominabus vyocandis ;. 
velaliis magnis perfonis, & eis cüm venerint diu- 
tiüs retinendis : & quód fe non reddat nimis facilem. 
ad loquendum cum tot venientibus , fed aliquoties 
fe excufari faciat, ficut decet. | 
XI. Item quód nihil mandet vel praecipiat Balli- 
vis regni five Przpofitis, aut aliis ab ipfo habentibus 
officia, & quód neminem poni faciat auctoritate fua- 
in balliviis , aut fergenteriis , aut aliis officiis quibuf- 
cumque. | 
XII. Itemquód ampliüs zdificari vel operari non 
faciat : & quàd perfonam aliquam in familia vel li- 
berorum fuorum. non recipiat fine licentia Domini: 
Regis. | 
Es omnia fupradida vult Dominus Rex & pre- 
cipit à Domina Regina fervari & teneri. Jurabunt au- 
tem tactis facrofan&is in prafentia Domini Regis, . 
Dominus Al, & G. Clericus , quód fideles erunt Do- 
mino Regi , & quód bona fide curabunt & provide- 
bunt, quód expenfz domüs fideliter & moderaté fiant; 
& quód in expenfis domüs fub obtentu vel nomine 
expenfarum nihil ponent vel computent prater ex- 
penfas proprias dicte domus. — | 


CLEMENTIS PAPJE VI 


contra monctarum adulteratores. 


Anno Chr. X L V I. LzMzENs Epifcopus fervus fervorum 
1346. ,Dei; Ád perpetuam rei memoriam. 
Prodiens quafi ex adipe iniquitatis multorum fcelera- 

torum funefta cupiditas , eos in perniciem pracipitare 
conatur, dum fequi miferabilem ejus ingluviem fa- 

tietatis nefcientem moderamina non verentur, Ipfi 

etenim turpium- lucrorum fe fecibus immergentes 

m . A ambitiofis 


eXfcelanea Epiflolarum. — 395 
ambitiofis nexibus involuuntur. Dei timorem dam- 
nabili czcitate poftponunt , & quafi ambulantes in te- 
nebris , non vitant excidia kb solam Nuper fiqui« 
dem ad noftri Ápoftolatas auditum multorum relatio 
fide digna perduxit, quód nonnulli nullam habentes 
auctoritatem , jure vel confuetudine feu privilegio 
faciendi monetam , falfam monetam cudunt & fabri- 
cant in regno Francie & locis circumvicinis, Alij vero. 
monetam fabricatam fub vero figno chariffimi in Chri- 
fto filij noftri PHrL1PP1Regis Francorum illuftris 
ftudiofé depravant, & ex hoc cadit à fuo recto pon- 
dere. Quamplures etiam in locis circumvicinis , qui- 
bus de jure aut confuetudine feu privilegio jus com- 
petit fabricandi monetam, fignum proprium monetae 
regie, monete fue quam fabricant imprimere feu 
infculpere moliuntur , ejufdem quantitatis & rotun- 
ditatis & litterarum figure quam habet moneta regia, 
monetz fuz quam fabricant quantum poffunt fimi- 
lius fpeciem & formam infculpunt, conftituunt & 
imponunt. Et md moneta predicta eorum ad 
ufurpatam fimilitudinem perducta deficiat à jufto. 
pondere argenti & folito in regia moneta, & more & 
confuetudine obfervato, fimplices tamen & popu- 
lares períonz non habentes inter monetas tantz fimi-- 
litudinis peritiam difcernendi falluntur quotidie ea. 
occafione , in ufu monetarum recipientes monetas: 
falíó affimilitas pro veris. | mE 

' Sunt & alij qui fcienter falfas monetas extra re- 
p predi&um emunt , & poftea infra regnum ip-- 
um eas portant , vendunt & expendunt. : 

Nos igitur attendentes quód iidem falfarij & fabri- 
catores monetarum talium , & emptores predicti ,. 
per hoc fe dignos maledi&ione conftituunt , eosqui , 
ut premittitur, premiffa moliri, aut fabricare, aut 
emere, vel portare ad regnum predidum fcienter 
przfumpferint , excommunicationis fententia inno- 
damus, abíolutione predictorum nobis & fuccefforie: 

Tom. XI. Ddd 


AN. CHR. 

141 f. 
Gratias 
agit. de 
Oratoribus 
obcdientiz 
ad fc miffis 
à Rege. 


304 Mifcellanea Epiflalarum. 

bus noftris pretérquàm in niortis articulo refervatá; 
Nulli ergo omnino hominum liceat hanc paginam 
noftrz innodationis & refervationis infringere, vel 
ei aufu temerario contraire, Si quis autem hoc atten- 
tare priefumpferit , indignationem omnipotentis Dei: 
& beatorum Petri & Pauli Apoftolorum ejus fe no- 
verit incurfurum. Datum Tolofz fecundo Kalendas 


Chari/simo in Chriffo fito CA ROoLo* — 
Regi Francorum. dnfiri. 


XILVII. AnxTiNus Epifcopus fervus fer- 

vorum Dei. Chariffimo in Chrifto 
filio CAR oro Regi Francorum Illuftri falutem & 
Apoftolicam benedi&ionem. Illa folemnis legatio 
tuz fcrenitatis ad nos novifftmé, deftinata , qua ad- 
ventu fuo & fignificatione tuz erga nos & fedem A po- 
ÓÍtolicam filialis obedientie per folemnes "Oratores 
tuos nobis cum effe&u exhibitz , & fincerz tuse devo- 
tionis & fidei prout femper optavimus confolata nos 
fuit lztitia & gaudio fingulari. Nam licet tua fingu- 
laris devotio nobis & Ecclefie non cdffet incognita, 
ipfi tamen Oratores illam Chriftianiffinz domus tuz 
fidei plenitudinem pridie in noftro confpectu pruden- 
tiffimé & diligentiffime referarunt , exhibentes nobis 
pro parte celfirudinis tua filialem obedientiam , qua- 
lis exhibendaeftin terris Vicario Jgzsu Cru& 1sT1; 
pro: quibus ferenitati tuz gratias agimus; & Deum 
rogarc. non ceíffamus ut te Chriftianiffimum Regem 
diu confervet in vita, & finules Reges concedat Ec- 
cleíiz ac populo Chriftiano. Verüm quia venerabilis 
frater nofter REG1NALDus Archiepifcopus Re- 
menfis principalis. ex aliis Oratoribus:tuis ab hinc. 
pridie recedens ceteros anteivit ; ad confpectum tua 


Aifcellanea. Epiftlarum. — ^ oy 
eclfitudinis continuó reverfurus , de expeditíone & 
geftis apud.nos & de paterna benevolentia & charitate 
nofira erga. perfonam tuam ab ipfo Archiepifcopo 
elariüs poteris. informari. Nos enim, Fili chariffime, 
ficut aliàs fcripfimus celfitudini tuz profperam vale- 
tudinem corporis, confolationem & gaudium men- 
tis , felicem & pacificum ftatum regni dari tibi à Deo 
eupimus : füblimitatem tuam. rogantes ut fepe nos 
certiores. reddas de omni conditione rerum tuarum, 
que quanto magis erunt fecundz, tantó libentiüs 
audiemus , & majorem in mente noftra laetitiam & - 
eonfolationem capiemus. Datum Genezam Prz- 
neftinenfis dicecefis vrr1. Idus Septembris , Pontifica- 
tus noftri anno nono. | 

STE. -.GARNERIIL 


x 4 R TINI PA4P.E Vern. 


BUR Charifstma im Chriffo filia MERIGE 
^ Regina Francorum J"iufirr.. | 


ÁnRnTINUS Epifcopus fervas fervorum Dei, Ax. Cun. 
i Chariffimz in Chrifto filie M « x 1. Regine 2e id 


Francorum illuftri falutem. &  Apoftolicam benedi- rund 
&ionem. Ex illa folenni legatione quam chariffimus quod. vie 
in Chrifto filius nofter CAx orus Rex Francorum *3* 
illuftris confors tuus ad nos noviffimé deflinavit, — 
elaté cognovimus , ficut femper fperavimus , ejus. 
filialem obedientiam , devotionem, &. fidem. quam 
erga nos & fedem Apoftolicam habere dignofcitur 
more clarifmorum progenitorum. fuorum Regum 
Franciz , qui femper Romanam Ecclefiam fingulari 
ftudio defenderunt, & confervarunt Ecclefiafticam. 
libertatem. Cognovimus etiam per effe&um fpera- 
tum fru&um tuarum laudabilium a&ionum, quia tua 
ferenitas ficut Reginam Chriftianiffimam decet, & 
nos Ícimus, continue apud "A 2" & alios 
Dddij 


Ex chartis 
D. 4'He- 
vouv. 


À N. CHR. 
1447. 


306 AMifeellanea Epiflolarum.. 
ubi fuit expedieris , 1nterceffit pro facienda nobis &. 
Ecclefiz reftitutione obedientiz filialis, quz cüm no- 
bis per folennes Oratores prefati Regis fit exhibita 
& oblata, pleniffimé gratias agimus prefato Regi & 
tux celíitudini reginali; rogantes Deum ut te & il- 
Ium diu confervet in vita, & fimiles Reges & Reginas 
concedat Ecclefie & popalo Chriftiano. De his autem 
qu& apud nos gefta funt, & de paterna benevolentia 
& charitate noítra erga perfonam tuam & przfati Re- 
gis , exrelatione venerabilis fratris noftri RgciNAL Dr 
Archiepifcopi Remenfis, fue celfitudinis Oratoris, 
ad confpectum prefati Regis przfentialiter redeuntis 
clariüs poteris informari. Datum Genezam Prznefti- 
nenfis dicecefis vitz, Idus Septembr, Pontificatus no- 
ftri anno nono. 

M. PivARDr. 


OCEDIA PROPOSITA AD 
Ecclefia pacem €9. concordiam 
ineundam. 


XLVIII. A» ISAT A in fa&o pacis Ecclefiz, 

| in quibus reverendiffimus in Chri- 
fto Pater & illuftriffimus Princeps dominus Jacosus 
Archiepifcopus Trevirenfis pro fe,& reverendiffimo ac 
illuftriffimis Principibus domino THEgoDpErza1co 
Archiepifcopo Colonienf ; Lupovrico Comite 


Palatino Rheni Duce Bavariz, & FaRibpERICO 


Duce Saxonis fuis Coéle&oribus, fe conformare 
voluit Sereniffimo & Chriftianiffino domino Regi 
Francorum 1n modo qui fequitur. i 
: I. Primó tantüm defiderant ipfa Regia Majeftas & 
prefati quatuor domini Ele&dores fui confoederati, 
ut.bona pax & tranquillitas vigeat inter viros Ec- 
clefiafticos ubique per Orbem, ex qua ceteri ftatus 
melius. difponentur ,. & magna boua univeríz Chri- 


—Msfcellanea Epiflolarum. — 597 
fianitati provenient. Intendüntque efficaciter la- 
borare , quód divifiones, & differentie * modernis « c4. i« 
temporibus exiftentes in Ecclefia Dei primitüs fe- 4ifferes;. 
dentur & pacificentur, Utque unum Concilium ge- 
nerale pro bono Ecclefie celebretur, in quo magna 
bona., Deo concedente, procurabuntur. Necnon 
quód Conciliorum generalium autoritas refloreat , 
& ab omnibus in debita reverentia & obfervatione.- 
habeatur. | | : 
II. Et quoniam hadenus magne & pene inextri- 
cabiles altercationes- intervenerunt inter felicis re- 
cordationis Eugenium Papam quartum & Concilium 
: Balilienfe, ac eos , qui eidem interfuerunt, variique 
proceffus , fententiz , cenfurz, privationes & poenz 
hinc inde occafione premifforum emanaverunt : & 
adhuc aliqui in Bafilia, aliqui in Laterano fe Conci- 
lium habere dicunt. Quibus altercationibus finem 
expedit imponere , ut citius & evidentiüs pax in Dei 
Ecclefia haberi poffit Confiderantes Rex & praefati 
Principes Ele&ores , quód Catholica solved Ec- 
clefia diffufa per Orbem, & &ommunitas fidelium ut 
plurimum hujufmodi proceffus, fententias, cenfu- 
ras , procurationes & poenas, hinc sade emanatas 
non recepit, nec gratas habuit, licet jam ad infor- 
mationem de his habendam magnum tempus efflu- 
xerit; volentes comiti ipfe Rex & praedicti domini 
Principes Ele&ores auctoritati & obfervationi ipfius 
univerfalis Ecclefiz, & eam infequentes atque cffi- 
cere fatagentes , quod ejufdem Ecclefie paci con- 
gruum, ficut pacem ipfam profequi intereft Principum 
& Przlatorum , vifum eft difponendum & ordinan- 
dum, firmitérque obfervandum , etiam quantum ad 
dominum Ducem Sabaudiz & dominia fua ( cui dif- 
pofitioni & ordinationi Regis ftare promifit) atque 
apud omnes ubi opus. erit profequendi, quód ficut 
communior Ecclefie obfervatio hucufque habuit, 
prefad proceffus fententiz , "e" & 

iij 


fura * 
advi..ta. 


204 AMifcellanéa Eptftolarum. 

poenz occafione premifforum, & omnium ex iis déper- 
dentium, Efto etiam quód in hujufmodi cenífuris ,. 
privationibus, & alix caufz adderentur, hinc inde 
emanati , & quecumque mandata , ordinationes , feu: 
di&a confcripta, aut quomodolibet acta feu. gefta in 
hujufmodi. rerum  profecutione, cujufcumque vel 
quorumcumque adverfus quemcumque vel quofcum- 


. que cujufcumque ftatus , gradus , dignitatis vel cori- 


ditionis , etiam fi Papalis, Cardinalatus , Árchie- 
pifcopalis , vel temporalis exifterent : fub quocumque- 
nomine , etiam Pape, vel Concilij , hec fada fint ,. 
pro non factis habeantur; pro expreffis , etiam fi talia: 
fint, de quibus mentio fpecialis & de verbo ad: ver- 
bum habenda foret. Eíto etiam quód talia univer-- 
falem Ecclefiam , & auctoritatem Conciliorum uni- 
verfalium aut fedis Apoftolica concernant quovif-- 


. modo : omnífque diffenfio, diviio & fciffura occafio- 


ne harum V gitdspsnsinan penitus auferatur & dimit- 
tatur , ac f! numquam predica fada fuiffent : tracta- 
tüsque pacis & concordie inter praefatum Papam. 
EucENium, & omnes& fingulos, qui Concilio Dafi- 
lienft interfuerunt, feu tamquam cidem Concilio 
aut geftis ejus adharentes cum co, feu ipfe eum eis 
aliquas differentias habuerunt avifatus * per ipfum 
Chriftianiffimum dominum Regem Francorum con- 
tinentur, & perficiantur refpe&u S. D. N. Domini 
NicoLAr Papz quinti, cui per eofdem qui Con- 
cilio Bafilienfi aut geftis ejus quovifmodo adhzferunt, 
faverunt , aut obediverunt , & per quofcumque alios, - 
qui prefato Eugenio, aut ipfiS. D. N. Pape Nicolao 
contraria fuerunt , omnis honor, reverentia & obe- 
dientia, eifque per ipfum S. D. Papam Nicolaum 
omnis amor & paterna dilectio abíque przteritorum 
1ccordatione exhibeatur. Quódque deinceps ab ap- 
pellatione Concilij generalis, tam in Bafilea quàm in 
Laterano ( quz appellatio non jam unitati Ecclefie 
proficeret ; fed obelle ) penitus ceffetur : ut fic omni 


AMifcellanea. Eptftolarum; 399 
impedimento fublato ad Concilium generale , ficut 
premittitur ; habendum , quod ab omnibus Chriftia- 
nis in unanimitate & concordantia reputetur, per- 

veniri poffit, | 
. III. Non tamen intendunt praefati domini , quód 

per przdicta decretis acceptatis cum fuis modificatio- 
nibus tam im Imperio quàm in Regno Franciz, ali- 
«uod intelligatur prejudicium generari. Et quód uni- . 
cuique volenti habere litteras fuper predictis, expe- — 

diantur in forma meliori. | I 

IV. Dignum infuper arbitrantur Regia Majeftas & 
Principes Electores praefati, & ad hac operam cum et- 
fectu impendant , quód patri dominiDucis Sabaudiz 
íe predicte obfervationi ob bonum univerfe Eccle. 
fix diffufz per Orbem conformanti, & promiffionem 
ejufdem domini Ducis filij füi Chriftianiffimo Regi 
fadam cum ipfo patre fciente, & non contradicente, 
nec prohibente, indubié facta prafüumuntur ample- 
enti cum effectu; atque pro tanto bono pacis Ec- 
clefie omnino nomen & titulum Papatus dimittenti 
honor.exhibeatur, ac ftatum honorabilémque pro- 
vifionem in Ecclefia habeat : necnon ctiam per eum 
promoti ad dignitates & honores Ecclefiafticos ; qui 
€os acceptarunt, & ad beneficia quecumque, quz 
ipforum beneficiorum poffeffionem pacificam habeant 
in fua obedientia, eadem affequentur & obtineant, 
Et fimiliter de his, qui fub nomine generalis Conci- 
lij Bafilienfis promoti funt in eorum obedientia , offi- 
ciationibus quoque fuis omnis confolatio poffibilis 
Bat; quitam in Romana Curia quàm fub adminiftra- - 
sione domini patris prefati Ducis Sabaudix habebun- 
tur recommiffa ; aliqua tamen fuper praedictis priva- 
tionibus & promotionibus aliquos particulares tan- 
gentia, & bonum hujus negotij concernentia ; 1n- 

tendit Rex aperire in conclufione hujufmodi con- 
cordie. ...—— | m 
V. "Ultra predica fuper loco & tempore futuri 

Í 


400. - Mifcelanea Epiflolarum.. — 
Concilij videbatur predicis dominis Principibus 
Electoribus , quód haberet fieri in uno: quoque loco- 
rum in Állemania nominatorum , fed domino Regi 
Franciz propter rationes quamplures videtur , & ita 
inftare intendit , quód locus Concilij rebus gerendis 
accomniodus determinetur in fuo Regno : verumta- 
men iftum ad tempus advifatum 'eft inter ipfos:domi- 
num Regem Francorum & Principes Electores prz- 
fatos, quód reddetur omnibus ipfis procurandi, ut 
incipiat illud Concilium de Calendis Septembris pro- 
xime futuris ad annum. | ! 

: VI. Iteminftabit dominus Rex Francorum, quód 
S. D. Nicolaus Papa conventus , Concilij Conftan- 
tienfis decretum f7eqsens , & alia ejus decreta, ficut 
cetera concilia Catholicam militantem Ecclefiam re- 
przfentantia , ipforum poteftatem , auctoritatem , ho- 
norem, & eminentiam , ficut & ceteri anteceffores 
fui fufcipiet & venerabitur. | | 

VII. Item, quód dominus Rex Francorum , & 

quilibet fuorum confoederatorum habeat bullas fuper 
indicione futuri Concilij, & fufpicione pratacta fi 
obtenta fuerit. | ' 

. VIII. Item, fi dominus Dux Sabaudiz , vel do- 
minus pater ejus , feu quicumque eidem adhzrentes, 
his pacis & concordie mediis , de quibus in prefenti 
fíchedula continetur, repugnaverint , aut acquicfcere 
noluerint, feu diftulermmt, quod non fperatur, fit 
deinceps contra eos, aut corum aliquos, per S. D. N. 
Nicolaum Papam procedatur ;:non confidant , quód 
de cetero in pacificandis feptum ad eos negans Rex 
& prefati Principes Eledores quomodolibet fe intro- 
mittant ; quin immo intendunt omnibus viis & mo- 
dis juftis & rationalibus prebere auxilium & favorem 
proceffibus , cenfuris , & excommunicationibus con- 
tra tales fraudes, maximé poftquam contenta in prz- 
fentibus advifatis fuerint per S.D. Papam Nicolaum 


* 


concordata. 0 
IX.In 


Mifcellanea. Epiftolarum. P, 

IX. In fuüprafcriptis advifamentis concurrit & fe 
conformavit füupradictus Reverendiffimus & illuftriffi- 
mus Princeps J4 co sus Archiepifcopus Treviren- 
fis, pro fe & tribus Cocle&oribus fuis fupra nomi- 
natis in eventum ratihabitionis ipforum trium. Quód 
fiquis prefatorum quatuor Electorum predicta non 
ratificaverit infra Kal. Septembris, careat commo- 
ditate ipforum advifamentorum & contentorum in 
eifdem : quz ratificatio intimabitur Chriftianiffimo 
domino Regi Francorum , vel fuis Re&oribus in prz- 
fentt negotio pacis laboraturis, in quocumque loco 
fuerint, infra tempus predictum. ipm quidem 
advifamentorum profecutio poffibilis fiet apud S. D. 
N. Dominum Nic oL AuM Papam, conventum * , f. * quid 
& alibiubi dicebat ex parte Sereniffimi & Chriftianiffi- n &alibi 
mi domini noftri Regis Francorum, concurrentibus ^ 
in hoc fecum , & fe eidem. conformantibus prafatis 
dominis quatuor Eledoribus Imperij. Factum Bituris 
die vicefima octava menfis Junij, Anno Domini mil- 
lefimo quadringentefimo quadragefimo feptimo. 
J. YonaNNzsLux manu propria fcripfi de mandato | 

domini mei Trevirenfis. | 

JonaANNESs deHuff Protonotarius Reverendiffi- 

mi Domini. Árchiepifcopi Colonienfis. 

H. SugelliardiSecretarius Illuftrifftimi domini mei 

Ducis Saxoniz , prout fupra concurrerunt. 


.. Collatio fa&a cum originali per me. 


DvsoMnMtE. 


Tom, XI. | Ece 


Eruit D. 
a Herou- 
val, 


AN. CHR. 
1459. 


402  eMiftellanea E piftolarum. 


LVDOVICI DELPHINI AD 


qatrem Carolum V Y11. Francorum Regem. 
INuntiat fibi natum fiium. 


XLIX. NIS tres redoubté Seigneur, je me 


recommande à voftre bonne grace 
tant & fitres humblement comme plus faire puis, & 
vous plaife favoir , mon tres redoubté Seigneur, qu'il 
à pleu à noftre benoift Createur & à la glorieufe Vier- 
ge fa mere delivrer ce jourd'huy au matin ma femme 
d'un beau fils, dont je loue mondit benoift Createur 
& le remercie tres humblement , de ce que par fa cle- 
mence il lui à pleu fibenignement mevifiter , & don- 
ner vraie cognoiffance de fes infinies graces & bontés : 
lefquelles chofes, mon tres redoubté Seigneur, je 
vous fignifie en toute humilité , afin de toufiours vous 
donner à cognoiftre mes nouvelles, & mefmement 
quand elles font bonnes & joieufes , comme raifon 
eft, & tenu y fuis. Mon tres redoubté Seigneur plaife 
vous adés me mander .& commander tous vos bons 
plaifirs pour y obeir à mon pouvoir, de tres humble 
vouloir à l'aide du benoift faint Efprit, qui mon tres 
redoubté Seigneur vous ait en fa fainte & digne garde, 
doint bonne vie & longue, avec l'entier accompliffc- 
ment de vos treshaulx & tres nobles defirs. Eícrit à 
noftre Damede Hal , le xxvir. jour de Juillet. 


Voftre tres humble 
.*  & tres obeiffant 
fils Lov s. 


«du defjus eff efcrit. & mon tres redoubté Seigneur. 
"du deljus eff encore efcrit : Lettres de Monfeigneur le 
Daulphin receues lev. jour d'Aouft mil ccccrix. 


Mifellanea Epiffolarum. 4/02 
REGIS. RESPONSIO. ADre» 


erou- 


pre tfatas litteras. | v4l 
DE PAR LE ROY.. 


KEs cher & tres amé fils, nous avons receu vos ^ 5- Cha. 
| lettres; par lefquelles nous faites favoir que. ^ 
le Pisis E nd jour du mois de Juillet dernier 
paffé noftre tres chere & tres amée fille la Daulphine 
delivra d'un beau fils ,'nous nous fommes bien mer- 
veillés que paravant ne nous avez aucune chofe no- 
tifié de fa groiffe : car. combien que ne foyés par 
devers nous, comme deuffiés eftre, & que de tout 
noftre cuer le defirons , ainfi que plufieurs fois le 
vous avons fait favoir , ce nonobftant , que fi en 
euffiez adverty nous euffions voulentiers envoié de- 
vers elle, pour y faire & regarder les formes & 
folemuités en tel cas requifes & accouftumées en la 
Maifon de France. Et nous femble bien que defor- 
mais feroit temps que vous advifaffiés de vous con- 
duire & radreíler envers nous comme y eítes tenu, 
. & que pour voftre bien & honneur devés fur toutes 
chofes defirer. Donné à Champeghne le quatorfieme 


jour d'Aouft. | M 
DE PAR LE ROY. Eras D 
i 'Herou- 
L. Os amez & feaulx, pourceque l'année Fan CR. 
paffée & toufiours depuis le temps & fai- ED 
CX LU .O- 


fon ont efté fort indifpofés , principalement pour le ,;5. 
vent de Galerne qui a couru ; & afin que Dieu le ordinat pu- 
vueille abatre & amoderer , confoler, & aider le mar M 
pouvre peuple de noftre Royaume nous vous prions in $. Dio- 
& neantmoins enjoingnons que tous enfemble avec nifi Ecde- 
les officiers & Ííuppofts de noftre Chambre des ^ 
Comptes & du Trefor , vous difpofez & mectez en 
eftat de grace, & alez proceffionnalement avec tels 

Ecc ij 


304 . Mifcellanea. Eptffolarum. 

gens d'Eglife que adviferez au lieu & Monaftere de 
Monfieur Saint Denis en France, & iMec avec Ies 
Religieux & Couvent dudit Monaítere faites pro- 
ceffions, prieres & oroifons envers Dieu pour ce 
que dit eft,.& que par fa grace il nous vueille & 
noftre tres chier & tres amé fils le Daulphin de 
Viennoys preferver & maintenir en bonne fanté, 
& entretenir paix & union a noftre dit Royau- 
me. Donné au Pleffis du Parc le troifiéme jour de 
Fevrier. | | 

Signé L o v s. 


plus ba5 , Charpentier. 


Et as deffous eff efcrit , Apporté le Jeudy au foir fe- 
ptiéme dudit Fevrier mil quatre cens quatre vingt 
deux , & le lendemain fut faite ladite proceffion. 

| fu dos eff ecrit, Á nos amez & feaulx les gens de 
nos Comptes , Treforiers & autres officiers & fup- 
pofts tant deídits Comptes que du Trefor , à Paris. 


———— 


d 
CHRONICON 
GUILLELMI DE NANGIS,. 


jjue NANGIAC , 7VMfonachi 6$. Dionyfjj tz 
Francta Ordinis 5. Benediéit. | 


^ MCXIII. 


rzicrseRTusGemblenfi* Monachus, 
/ Q'WI temporum & regnorum defcriptor przci- 

l| puusmoriensfinem chronicz fuz fecit. Ab- 

] hinc fübfecutus eft eum frater Gur teg Mus 
DE NANGrSs Monachus fandi DiroNYvstur:s in 
Francia. | AE 
. Eodemannofan&us BE Rn N AR Dus cum fociis fuis 
triginta € ampliüs fub AbbateSTEPHANO Ciftercium 
eft ingreffus anno aatis fuz vicefimo fecundo, ubi 
quanta devotionis & relligionis, quantique fervoris 
extiterit , vix exprimi lingua poteft. Siquidem ab ipfo 
ingreffu fuo tanta diftri&ione corpus fuum affligerc 
ftuduit , quód totá deinceps vitá fuá infirmitate mul- 
tiplici laboravit ; fa&ümque eft ut poft breve tempus 
. Ciftercienfis Abbatia, qua rebus & gente pauper & 
fterilis fuerat, plures jam Abbatias nobiliffimas par- 


turiret. 
MCXIV. 


" In pago Brabatenfi circa Tornacum nix tanta ceci-. 
dit nono Kalendas Maij, ut etiam pondere fuo fil- 
vas fregerit. Apud Ravennam & Parmam civitates 
Italie in agris & intra mcenia fanguis pluit Junio 
menfe, Idibus etiam Novembris in dad xm Á ntio- 
chiz terra: noctu dehifcens turres multas & adjacen- 
tes domos cum habitatoribus abforbuit. BALDurNus 
Eee iij 


al. * Gem* 
blaecenf s, 


406 ... Chronicon - 
Rex Jerüfalem cum R oGER o. Comite Ántiochix 
contra Turcos vadit , fed Rogero cum exercitu fuo 
juxta quemdam fluvium refidente , Rex cum fuis prz- 
ceffit, utadventum Turcorum exploraret. "Turci veró: 
montem quemdam occupantes , infidias per quatuor 
loca collocaverunt , fingulis.infidiis quatuor milibus: 
cquitum deputatis, à quibus ex infperato Rex Bal- 
duinus undique interfeptus, milequingentis fuorunx 
interfectis , miferabili iin liberatus eft. Turci Coe- 
nobium in monte Tabor fitum funditus evertunt, 
Monachos interficiunt, & omnia ibi diripiunt. Eo 
quoque tempore à CoN oNE Apoftolicz Sedis Le- 
gato in Galliis tria Concilia celebrata funt , primuni 
Remis, fecundug Belvaci, tertium Cathalaunis, 

Lupovrcus Rex Francie obfedit caftrum Gor- 
naij fuper Matronam fluvium fitum, contra H uc o- 
NEM DE PoMPON A dominum Creciaci , qui ra« 
pinis intentus mercatorum naves per fluvium tran- 
feuntes expoliabat, & apud Gornaium fpolia dedu- 
cebat. Venit autem ad auxilium di&i Hugonis Gur- 
no RusEus pE Rupee Fon T 1 pater ipfius Hu- 
gonis, & Comes Campanie THEOBALDus;fÍed 
Rege viriliter decertante eos ad fugam compulit, & 
caftrum in deditionem accipiens Garlandenfibus com: 
mifit. Iv o Carnoteníis Epifcopus qui librum illum 
compilavit , quem decreta Ivonis nominant obiit , 
cui fuccefft GAurRiDus vir vitz venerabilis. 


MCKXYV. 


Lupovicus Rex Francie circa idem tempus 
fuit à V;cinis Baronibus fuis & Militibus fic ar&atus, 
quód vix ab urbe Parifius fecuré egredi poffet ; fed 
tandem Dei virtute & auxilio Beatorum Martyrum 
Dionyfij, Ruftici & Eleutherij, quos femper i1nvo- 
cabat , contra hoftes animatus, HuGoNEM DE 
Pursaco in Blefia, & Comitem Blefenfem T ux o- 
BALDuM potentiffimé fubjecit, caftrum Puifaci fun- 
ditus evertens : deinde Op oNEM Corbolienfem 


bw V &-v 


Guileimi de INangis. zu07 
Comitem , & HucoNEM DE CnEcIACO, GulIDONEM 
DE Kubrre-Fon Tr, & THOMAM DE MARLA 
tyrannum fibi adverfantes perpetuó exhereditavit, 
H AIMONEM etiam dominum Borbonis fuppeditans 
munitiones ejus, & omnium predidorum oppida ad 
fuam jurifdi&ionem revocavit. Cum Rege autem 
Anglorum H EN R 1c o variis & diverfis temporibus 
pugnans, eum fepe mirabili bello perdomuit. 
LaAMsBER Tus bonzmemoriz Attrebatenfis Epif- 
copus obiit, À tempore veró fandi VEDAsT1 uf- 
que ad iftum Attrebatenfis Ecclefia proprio. viduata 
Prafule , Cameracenfi Epifcopo fubjecta erat. 
Coenobium Clarevallis fundatur fub primo Abbate 
BrRNARDO. Clarevallis autem non longé eft à 
fluvio Albe, qui antiquitus fuit fpelunca latronum & 
Vallis Abfintialis. dicebatur. propter amaritudinem 
incidentium in latrones. Eodem tempore Monachi 
commorantes fzpe pulmentum ex foliis fagi fibi conft- 
ciebant. Panis femilis erat illi prophetico ex hordeo, 
milio & vicia, qui magis terreus quàm furfureus vi- 
debatur. EE 


MCXVI. 


Dum quidam Sacerdos Miffam celebraret in Do- 
lenfi Coenobio, puer in loco hoftiz fuper altare ap- 
paruit. Hoc tempore Premonftratenfis fundator Or- 
dinis in Lotharingia natus, divitiis, genere & fa- 
cundia clarus , füccenfus divino fervore & Presbyter 
ordinatus, paupertatis Chrifti tunica induitur , & 
nudus Chriftum fequens, verbümque praedicationis 
ubique nudis pedibus fpargens, multos ab errore 
convertit. | 
M CXVII. 


AwNsrrMus Laudunicz civitatis Magifter nomi- 
natiffimus, litterarum fcientia clarus obiit; qui inter 
cetera opera. fua in Píalterio gloffas marginales: & 


4. * Su etiam fluvius Juxta Abbatiam qua dicitur Suftula * 


tcra, 


f»; 


404 J— Chronicon 
interlineares ordinavit. A LE x ru s Imperator Gra» 
corum obiit, cui fucceffit Jon ANNE s filius ejus... 


JouaNNEsImp. MCXVIII. 


Rex ferufalem Bart purNus primus moritur , 
cui fucceffi:i BaLDuriNus pg Bunco ejus eon- 
fanguineus Comes de Roafa civitate quz olim dicta 
fuit Ediffa. Menfe Januario im aliquibus locis terree 
motus accidit alibi clementior alibi validior, adeó ut 
quarumdam utbium partes fubruiffe dicatur. Mofa 


quafi pendens in aére fundum füum vifus eft deferviffc. 

Eodem quoque anno Leodium civitas multis pla- 
gis attrita eft. Menfe enim Maio quinto Nonas cjuf- 
dem dum in Majori Ecclefia Vefperas celebrant , fu- 
bitó tonitruus cum terra motu omnes ad terram ftra 
vit , & fulmen à lava templi ingreffum , cortinis al- 
taris exuftis, huc illuc defiliit, deinde turrim ingre- 


diens multas trabium partes difrupsc; fubfecutus eft 


foetor intolerabilis , adeó .ut multorum. aromatum 
odore vix potuerit expelli, Irem Junio Menfe feptimo 
Idus ipfius circa horam nonam, nubes pluviz fbicó 
lapfa à montequi dicitur Roberszi , fubje&am fibi par- 
teni civitatis penitus oppreffam circumdedit , adeo ut 
multas domos diruerit , & immenfam annonam per- 
deret, mulierem etiam duos infantes altrinfecus. in 
brachiis amplexatos necaret, & alios octo homines 
in diverfis locis opprimeret. Pulfantibus Vefperis 
Sabbato quadam mulier dum caput lavat puero, 
manus rubent fanguine fluido. Namurci monftrum 
quoddam natum eft, cui par numquam vel raró vi» 
fum. eft, videlicet biceps infantulus, hic tam fexu 
duplex quàm ceteri fimplex erat compage corporis. , 
Tertio decimo Kalendas Januarij primá horá noctis 
ignez acies à Septemtrione in Orientem in calo ap- 
paruerunt , deinde per totum celum fparfz , plurima 
noctis parte, videntibus miraculo & ftupori fuerunt. 
PAscHALI Papadefuncto, GELAsr1us fecundus 
Romane 


(OD779-» 0 —-——)9 Ww 


C'uillelmi de INangis. 409 
Romane Ecclefie centefimus fexagefimus fecundus 
Papa prefidet. At Imperator Romanorum HzNn1cus 
quia electioni non interfuerat , Hifpanum quemdam 
nomine BunDiNuM ei fuperordinavit. Gelafius 
veró Papa cüm à fancta fede, Imperatoris & Roma- 
norum tyrannide , arcetur, ad tutelam & protectio- 
nem Lupovrcr Regis Francie, & Gallicanz Ec- 
clefiz compaffionem, 'ficut antiquitus confüeverunt 
anteceffores fui Romani Pontifices , confugit , in- 
dicto Remis Concilio. Hoc tempore fundata eft Ab- 
batia Pruliacià THEO BALDO Comite Campaniz, 
& ÁDELA matre füa fila Gurt LERM1 Nothi, 
que nupfit STEPHAN 0 Comiti Carnotenfi, 


BALDuriNus Flandriz. MCXIX. 


GELASIO Papa apud Cluniacum, defunáo ,« 


ibidem fepulto, Gu1p o Viennenfis Árchiepifcopus 
S TEPHANI Comitis Burgundie germanus Romanz 
Ecclefie centefimus Sexageíimus fextus Papa prafi- 
det, & CaArLiIx Tus fecundus nominatur. Hic Con- 
cilium à predeceffore fuo Remis indictum celebravit, 
ubi excommunicati funt Symoniaci, & pro fepultura, 
Chrifmate & Baptifmo pretium exigentes, ibíque 
uxorum. & vean tres contubernia Presbyteris , 
Diaconis ,; & Subdiaconis funt. penitus. interdicta. 
Dum autem pro reconciliatione Imperatoris Roma- 
norum & Ecclefie ibidem cum Legatis Imperatoris 


tractaret nec profeciffet Calixtus Papa , ipfum Impera-. 


torem cum fuis fadoribus excommunicavit. B 4L- 
DuiNus Comes Flandrie Calixti Pape ex forore 
nepos, volens GuiLLERMuM filium Rosen TI 
Ducis Normanniz ab H zN R 1c0 Rege Ánglie cap- 


tivatum in hereditate patris inftituere, poft occupa-- 


tam magnam Normanuiz partem in capite bello vul- 
neratus.à militibus Anglie Regis occubuit, cui con- 
fobrinus ejus CAR orus CANurT1 Regis Dano- 


rum filius in Comitatu fucceffii.. Guillermus veró: 
fllius Roberti Ducis Normannie duxit in uxorem: 


Tom, XI. Fff 


a 


410 |... Chronicon. 
fororem Lu p óvrcri Regis Francorum conceffá ei 
Flandrià poft obitum Caroli Cornitis. 


MCKXX. 


- Ordo Premonftratenfis incoepit , cujus loci & Or- 
dinis fundator extitit vir Dei NoRsBzR Tus. Eo- 
dem etiam tempore fumpfit exordium Ordo Militiz 
Templi füb Hu c o N E Magiftrócorum. Apud Vize- 
liacam in vigilia fanàe MAR 1.£ MAGDALEN E, 
incertum:quo Dei judicio , innumerabiles promifcuà 
fexus & statis atque ordinis in ipfo noctis crepuf- 
culo , Ecclefia íubitó flagrante , combufti funt. 
GurrLERMus & RicHanpus filij HENRICI 
Regis Ánglorum , &filiaipfius Regis & neptis, nec- 
non multi Proceres & nobiles Ángliz., volentes de 
Normannia tranfire, in mari fubmerfi funt, cüm 
mare effet tranquilliffimum, & ventis careret, Qui 
omnes fere fodomitica labe dicebantur & erant irre- 
titi ,'& omucs fere fepultura caruerunt. 

. Papa CAL Ix Tus poft Concilium Remenfe Ro- 
mam proficifcens, ab omni fenatu & populo gloriofé 
fufcipitur, nec multam fecerat in Séde moram , cüm 
Romani tam nobilitati ejus quàm liberalitati faven- 
tes, Bun DiNuM fchifmaticum & Antipapam apud 
Surrentum fedentem, & ad limina Apoftolorum tran- 
feuntes Clericos genu-flectere compellentem, expu- 
gnatum tenuerunt, quem crudis & fanguinolentis 
pellibus caprinis amictum per medium civitatis con- 
ducentes, imperante Domno Papa Calixto perpetuo 
carcere in montanis Campaniz captivatum damna- 
verunt , & ad tante ultionis memoriz confervatio- 
nem, in camera Palatij fub pedibus Domni Pape 
conculcatum depitixerurt. | 


MCXXI. Ls 
HegN gricusRex Anglie duxit À BL1 DEM filiam 
Ducis Lovanie uxorem propter pulchritudinem 
Íuam; erat enim pulchra valde, In Epifcopatu Án- 


"- 


roo Fg. 47 


1. 


zo. FgE e 


« 7» 


 Cuilelmi de Nangis. P377, 
degavenfi Abbatia Oratorij à Fur cowNE Comite 
Andegaveníi & uxore ejusE R zu Bu & 6 E fundatur. 


MCXKXII. 


Hoc tempore Autiffiodorenfem regebat Ecclefiam 
Domnus Huco fancti GrzR M AN Autiffiodorenfis 
pius Abbas, fandi Huc ow rs Cluniacenfis nepos, 
vir virtutum fuarum infignis & perpetgó venerandus. 
SucEn1Ius fancti DroNY sir if.Francia Mona- 
chus fcripturarum fcientia clarus, cüm folummodó 
effetad Diaconatus ordinem promotus, à Roma re- 
grediens, quó fuerat à Rege Francie Lupovico 
miffus, Abbate fuo Adam defuncto, eligitur in Ab- 
batem; qui reverfus. primó Presbyter ordinatur, & 
poft prefente Rege à Bituricenfr Archiepifgopo in fua 
fandi D10N v sr 1 Ecclefia in Abbatem benedicitur. - 


 MCXXIII. 


Rome fub CaArrix To Papa celebratum eft Con-- 
cilium trecentorumaut ampliüs Epifcoporum , in quo. 
pax inter Regnum & Sacerdotium de querela invefti- 
turarum Epifcopalium reformatur , & ibi caffatur. 
privilegium quod H E w& 1c u s Imperator extorferat 
à Paíchali Papa de inveftituris ac perenni anathemate 
inirritum reducitur. In Coenobiofan&ti DioN v sri: 
in Francia per induftriam SuGEn r1 loci. ejufdem: 
Abbatis Religio reformatur : Nam per. Abbatum ne- 
gligentiam, qui ante ipfum fuerant ,.& quorumdam. 
ilius Monafterij Monachorum, regularis inftitutio - 
ita ab eodem loco abje&a fuerat , quód vix fpeciem: 
Religionis Monachi prztendebant. DA:NBERTO: 
Senonenfi Archiepifcopo defunéto, fucceffit H x N- 
RICUS cognomento ÁPE n. Combufta eft Ecclefia 
fandi MAR TriNr1 Turonenfis & caftrum per Cleri-- 
corum & burgenfium guerram. 


MCXXIV, 


CarixT o' Papa defuncto, Romane Ecclefie 
| Fffi | 


412 | Chronicon 


centefimus fexagefimus feptimus Papa HoN on 1us 


fecundus praefidet. F u 1 c.o Comes Ándegavenfis 
Monfteriolum caftrum fuper Gi& AR DuM Berlay 
obfeffum capit. Bar purNus RexHierofolymorum 
à Sarracenis przventus capitur, fed poft diuturnam 
captivitatem datá pecuniá relaxatur. HgNR 1cus 
Imperator Romanorum colle&o longo animi rancore 
contra Regem ,Erancie Lupovicuw, eo quod in 
Regno ejus Kegis in Goncilio Carrix rr Pape 


anathemate innodatus fuerat, congregata exercitüs 


multitudine ingenti Franciam invadere difpofuit, 
proponens Remenfem deftruere civitatem ; fed Lu- 
dovico Francorum Rege in occurfum ejus cum co- 
piofo exercitu veniente , timens Imperator Franco- 
yum probigtem ad propria ociüs remeavit : quo 
Francorum Rex coniperto, fola Archiepifcoporum, 
Epiícoporum & Religioforum virorum prece à vafta- 
rione Imperatoris terrz vix fe valuit continere. 


MCXXYV. | 
Hyems gelu folito acerbior , & aggeftu nivis fepiüs 
decidentis nimis horrida & inopportuna * fuit. Multi 
enim pauperum infantes & mulieres nimietate fri- 
goris defecerunt. In multis vivariis pifces abforpti. 
fub glacie perierunt; glacies enim adeó fpiffa erat & 
valida, ut vehicula onufta fuper eam ducerentur , & 
quafi fuper folum equitaretur. In Brabanto anguille 
innurgerabiles propter glaciem à fuis paludibus exeun: 
tes, quod dictü mirum eft, in fenilibus fugientes la- 
tuerunt , fed ibi pre nimietate frigoris deficientes 
computruerunt. Mortalitas quoque animalium ma- 
xima fuit. Hyemi fucceffit intemperies aéris nunc 
nive, nunc pluvia, nunc gelu alternatim fatis noxia 
ufquead medium Martij; poftea vix tandem arbores 
floruerunt Mayo menfe, vix etiam terra herbarum & 
graminum viguit virore.. Imber poftmodum fingulis 
menfibus affidu? deciduus fata agrorum pene abfor- 
pfit ; nam filigo & avenz proventus fui fructum fatis 


€ 


Lr)? i3* 


I4 M 


ts £d e , 


C - A7 


Eo AE 


Mu P? 


.00-y -—— c—A — — 0 


Cuilelbni de Nangit. ——— vr 
funt ementitz. Multi quoque facro igne aduruntur. 
Tyrus à Chriftianis terra & mari obíeffa capitur , & 
Chrifti Imperio fubjugatur. Fames quoque magua 
Regnum Francie devaftavit. 


MCXXVI. 


In Hifpania ignobilis muliercula monftrum bis * 
gemini corporis eft enixa , averfis vultibus & corpori- 
bus fibi cohzrens , ante quidem effigies hominis in- 


cies canis fimiliter corporis & membrorum proprie- 
tate integra. In Brabanto villa Norirca alia mulier 
enixa eft quatuor mafculos uno partu. 

HeNR1cus Imperator Rom im poenitentiá 
du&us reliquit Imperium, & ab Wéminum "notitia 
fublatus, nec poftea vifus eft vel cognitus; tamen 
quidam dixerunt quód apud Andegavis in hofpitali 
pauperum-vifüs & per confeffionem ab uxore fua 
cognitus , mortuus & fepultus eft. Alibi veró legi- 
tur quod Pentecoftem celebraturus veniens apud 
Ultrajectum morbo dracunculi qui fibi erat nativus 
periit, cujus corpus ejectis inteftinis fale refperfum 
Spire delatum eft. Imperatore itaque perdito M a- 
TILDIS Imperatrixuxor cjus carens liberis ad H e N- 
&1cuM Regem Anglie patrem fuum eft reverfa. 
Florebat tunc Parifius Huco fancti Victoris Cano- 
nicus religione & fcientia clarus, & in feptem libera- 
lium artium peritia nulli fui temporis fecundus : qui 
inter multa quz utiliter fcripfit , etiam librum de fa- 
cramentis valde neceffarium duobus voluminibus 
comprehenfum edidit. Defuncto five amiffo , ut fu- 
perius ditum eft, HEN R 1c o Imperatore, & Prin- 
cipibus quibufdam de Suavia & Allamania C o N n 4- 
DuM nepotem Imperatoris Henrici in Regnum fubli- 
mare volentibus, alij Liu THER uM *-Saxoniz 
Ducem virum confilij & bellicofum in Regem pro- 
ycehunt. |... /: -— E : tons 

Fff iij 


bis * re- 
dundare vi- 
detur. 


. tegro * corporííque cedine diftin&a , retro veró fa- f. » integra 


membro- 
rum corpo-- 
rifque cel(i- 
tudine dift. 


* Lotha- 
IjUIM. 


* Magd:- 
burger fis. 


* Hildc- 
bertus, 


414 Chronicon 
LiNTHERIus MCXXVIL. 


In Syria exercitus Chriftianorum bis. congreffus: 
eft Sarracenis, in primo praelio de paganis ceciderunt. 
duo millia quingenti , de Chriftianis folummodo- 
quindecim , in fecundo autem non incruentam vi- 
ctoriam habuerunt Chriftiani, fed quamvis plurima: 


eorum pars perierit, tamen auxilio Dei revigorati ,. 


abíque numero hoftes contriverunt & vicerunt. 
NoRBER Tus Premonftratenfis fundator & primus. 
Abbas in Archiepifcopum Parthonopolitanez urbis , 
id eft, Madegeburch *, eligitur. 

CARoLus Comes Flandrie CaNuT1 Regis 
Danorum filius, qui jure confanguinitatis fuccefferat 
BArpuriNo jesgfolymitani Rosea Tr filio, dum- 
apüd Brugas ditiis Quadragefime in Ecclefia fanái 


DowaATriANr Martyris Miffam audiret, à Bus 


CHAR DO nepote BucHAR Dr Brugenfis Ecclefiae 
Praepofiti, fub proditione occiditur; quod fcelus à 
Lupovico Rege Franciz confeftim vindicatur; 
nam diverfis cruciatibus omnes proditores Caroli 
occifores permultavit. Cui in Comitatu Flandrie 
fucceffit auxilio Regis Francie Ludovici Gur Lr E&- 
Mus fllius RosER Tr Ducis Normannie , quem 
patruus fuus Rex Anglie HENR1cus, patre cjus 
incarcerato , exheredaverat. Qui Rex Angli Henri- 
cus adverfüs di&um Guillermum nepotem fuum 
Principes Flandriz concitans, fecit per ipfos Theo- 
dericum confobrinum Caroli de Alfatia contra eum 
accerfiri, Obiit Gillebertus Turonenfis Archiepif- 
copus , cui fucceffit HiLDEBRANNus X priüs Ce- 
nomanenfis Epifcopus, in verfificandi & di&andi 
Ícientia clarus, de quo quidam ait : | 


Inclytus C profa , verfuque per omnia primus : 


Hildebrannus olet prorfus ubique rofam. 
MCXXVIII. B 
Multi in Regno Francie facro igne accenfi funt; 


Cuilleni de INangis. Zr 
«ui convenientes Sueffionis in Ecclefia beate Dei 
genitricis Man rZ fanatifuerunt meritis & precibus 
facratiffime Virginis. Lauduni in Ecclefia fancti Jo- 
hannis confilio Francie Regis & Principum Monia- 
libus que infatnes erant ejectis, in loco ipfarum Mo- 
nachi fubftituti funt, ubi DR oco Religione & fa- 
cundia venerabilis à Bartholomaeo Laudunenfi Epif- 
copo primus Abbas ordinatur, qui poftmodüm à 
PapaINNOcEN T10fecundo Roma Hoftienfis Epif- 
copus Cardinalis *. Fur co Comes Andegavis re- 4«f * 
linquens Comitatum AÁndegavenfem GAurRIDo Ce". 
filio fuo, & in Syriam proficifcens accepit in uxorem 
MriLiISsANDE primogenitam filiam BALDuriNr 
Regis Jerufalem. Lu p ov rcus Rex Francorum con- 
trà THOMAM de Marla dominum Cociaci movet 
exercitum , cui occurrens inauxiliumR ADpurPHus 
. Comes Viromandorum, & conflitum habens cum 
dico Thoma, ipfum faucium ad mortem Ludovico 
Regi reddidit. Qui poft paululum divine expers Eu- 
chariftiz fpiritum nequiter exhalavit ; hic enim Ec- 
clefias illius patrim graviter infeftaverat , & merca- 
tores tranfeuntes bonis fuis fpoliabat. 


MCXXIX. 


NonsEzRTuS Árchiepifcopus apud Magedeburch. 
in Ecclefia fan&a M 4 n 1€ remotis Canonicis fz- 
cularibus fratres Pramonftratenfis Ordinis collo- 
cavit. PHILIPPUS primogenitus Lupovic:i Re- 
gis Francorum Remis in Regem ungitur die Pafcha 
patre & Rege Anglie HrEwn1co praefentibus. THzgo- 
pER1Icus de Alfatia in Flandrias adveniens , & fuafu 
Regis Anglie Henrici quofdam Flandrenfium fecum 
habens , Flandrias contra Guillermum Comitem 
calumniavit , cui Guillermus Comes aciebus difpofr- 
tis occurrens & viriliter decertans, dum pene ad- 
nihilatis hoftibus caftrum in quo latebant reddi de- 
beret, ipfe Guillermus Comes inclytus fauciatus 1n 


PIT | Chronicon 
manu à ptzelio recedens fatis citó mortuus eft , cui 
fucceffit idem Theodericus. | "4 
Moniales quedam infames quz Ecclefiam beatze 
MaAn1 de Árgentolio diu potentia cujufdam fo- 
roris CAR oL 1 MAcn t Regis Francorum occupa- 
verant , induftria Su e g& 11 Abbatis fancti Dionyfij 
in Francia inde expelluntur, & Monachis ejufdem 
loci quorum priüs fuerat reftituitur. Urficampi & 
Vallislucentis Abbatie Ciftercienífis Ordinis fun- 
dantur. MA TILDr1Ss Imperatrix filia Regis Ánglo- 
rum data eft uxor Comiti Andegavenfi, de qua ge- 
nuit HEN R1cuM poftmodum Regem Anglie, & 
GuiLLERMuM Longam ípatam, atque GAurFRIDUM 
Plante-genefte , qui filiam Conani Comitis. Britan- 
nie cum Comitatu accepit uxorem. 


MCXXX. 
. HoNon ro Papa defuncto Romana Ecclefie cen- 


 tefimus fexagefimus Ocauus INN OcEN T1us fe- 


cundus Papa prafidet, contra quem ex altera parte. 


 PzrnRus Leonis eligitur , & gravi fchifmate Roma- 


Ex [ucerio, 


na Ecclefia conturbatur; fed Petro ob. parentele fuz 
fortitudinem apud fanctum Petrum commorante,, 
Innocentius Romá egreffus GaHias venit, ob cujus. 
adventum congregato à Rege & Pralatis Franciae 
apud Stampas Concilio, fandusB 9 & NARDuS 
Clarzvallis Abbas IN NocEN T1uM fufcipere per- 
fuafit ; quem poftmodüm Aurelianis.à Rege honorifi- 
cé fufceptum duxit GAurn 1Dus Carnotenfis 
Epifcopus ; magnarum virtutum vir apud Carnotum, 
ubi occurrit eiH EN R 1cu.s Rex Ánglorum cum ho- 
nore. Vifitando itaque Gallicanam Ecclefiam ficut 
res exigebat , ad partes fe tranftulit Lotharingorum ; 
cui apud Leodium Liu THER 1u s Imperator Ro- 
manorum. cum magna Archiepifcoporum & Epifco- 
porum atque Optimatum Regni Teuthonici comi- 
tjva occurrens, & humillime fe ipfum ftratorem of- 


ferens, pedes per medium fancte proceffionis una 


manu 


C'uillelnii de INangts. a7 
manu virgam ad defendendum , alia frenum albi equi 
accipiens, tamquam dominum ad Epifcopalem Ec- 
clefiam fic perduxit. Defcendente veró tota ftatione 
eum fübpodiendo * deportans , celfitudinem pater- * 6 ppo:- 
nitatis ejus notis & ignotis clarificavit. Exindéque 7^9: 
in Franciam Papa rediens apud fandum Dionyfium B cr 
diem Paíchz Áx riid Coenobium apud Bellum- 
montem fundatur fub Abbate primo Alexandro per 


Robertum de Candes fupra mortuum mare. 
MCXXXI. 


PuirriPPus filius Lupovicr Regis Francie 
nuper in Regem Francorum inuncus , dum per civi- 
tatem Pariftus equitaret , porcus equi pedibus fubitó 
fe fubmittens, equum fuper ipfum praecipitem de- 
dit, capitéque ejus ad pavimentum illifo mortuum 

roftravit. be cujus fubita & miferanda nece Franci 
hun corpus apud fandum Dionyfíium fepelie- 
runt. x 

Eodem tempore, ficut invenitur in vita fancti 
BERNAnDI Clarevallis, infenfus erat Rex Fran- 
cie Lupovicus pater ejus quibufdam Epifcopis 
Regni fui, eófque fuis civitatibus & fedibus extur- 
barat , pro quorum pace reformanda fanus Bernar- 
dus plures Epifcopos Regi mittens nihil profecit. 
Accidit autem poftea, ut prefente fan&o viro Ber- 
nardo Epifcopi multi Regis indignationem fleGere 
cupientes tota humilitate proftrati folo tenus ejus 
tenerent veftigia, & nec fic gratiam obtinerent : qua 
ex re vir Dei Bernardus animofa religiofitate permo- 
tus altera die Regem increpans diutiüs quód fpre- 
viffee Domini Sacerdotes , liberé eidem denuntiavit 
quód eadem nocte fuerat fibi revelatum : Hzc, inquit, 
obftinatio primogeniti tui Philippi morte mul&abi- 
tur; quod ita accidit , ficut patet fuperius. Synodus 
magna Remis celebrata eft à Papa INNocEN TIO 
fecundo, in qua multis ad honorem Dei difpofitis 
ipfe Papa Innocentius Ludovicum, alterum Ludo- 

Tom. XI. Ggg 


VIP: |»... Chrontcon 

vici Regis Francorum filium, pro Philippo fratre, 
quem porcus occiderat , adhuc vivente patre in Re- 
gem coronavit, 

Ecclefia fanéti M E D A & D 1 Sueffionenfis ab Inno- 
centio Papa confecratur. BAL puiNus Rex Jeru- 
falem moritur , cui fucceffit Fur c o Comes Ande- 
gavis gener ejus. — 


Furco Ándegau. Comes: MCXXXII. 


Obiit vir fanctus Huc o Gratianopolitanus Epiíco- 
pus, cujus religiofam admodum vitam mir ira 
Guigo Prior Carthufiz. Erátque circa hec tempora 
pulcra ac decora facies Ecclefiz, diverforum ordi- 
num ac profeffionum circumdata varietate : dum hinc 
Cluniacenfes & Ciftercienfes Monachi , inde Prz- 
monftratenfes & Regulares Canonici , ac etiam di- 
verfi habitus & profeffionis Sanctimoniales, & mu- 
lieres Deo devota , in continentia & paupertate fub 
obedientie jugo regulariter viventes, fervore Reli- 
gionis fe invicem provocarent , & nova certatim in 
diverfis locis Monafteria fundarent. Cum his etiam 
Monachi Carthufienfes & ipfi paulatim per Gallias 
maximé pullalabant ; qui prz ceteris continentés 
efti avaritiz , quà plurimos fub religionis habitu la- 
boriee videmus, terminos pofuerunt , dum certum 
numerum poffeffionum & animalium , quem eis pre- 
tergredi nullomodo liceat , ftatuerunt , & ipfifingulas 
finguli cellas habentes paruulas , raró nifi ob Dei cul- 
cum vel ob mutuum in charitate folatium fimul conve- 
nientes , perfectis mori mundo , & ceteris tantó 
diligentiüs , quantó fecretiüs Deo vivere elegerunt. 
Ad hoc etiam Milites Templi Jerofolymitani , ac Fra- 
tres de Hofpitali fub religiofo habitu continenter vi- 
ventes , ubique fe multiplicando in Religiofitate dif- 
fundebant. Sed & Praíules Ecclefiarum ac Principes 
fzculi promptiffimé annuebant Religiofis , fponte of- 
ferentes terras, prata, nemora & cetera que Mona- 
Íteriis edificandis erant neceffaria. | 


e- -— 
--— 


E d 


Fr t 


t£!- 


£i fV 7 


Cuileimi de INangi». 419 
Tota feré civitas Noviomenfium cum Ecclefia 
fan&z MAR 1 & Epifcopio incendio flagravit, jufto 
( ut ferebatur ) Dei judicio, quia fummum Pontifi- 
cem IN NOCEN TIUM multi dé civitate inhonorifice 
fufceperunt. 7 
Clarevallis duo Coenobia una die Pafche produ- 
xit, fcilicet Longi-pontem & Rieuallem , & poft pau- 
cos dies Nancellas. 2 


MCXX XIII. 


LiurHERrIus Romanorum Imperator expedi- 
tione tranfeundi in Italiam parata, cum Archiepif- 
 copis, Epifcopis, ac aliis PrzlatisTN NocEN T1uM 
Papam Romam deduxit contra Petrum Leonis , qui 
Ecclefiam fandi P E T & 1 munierat , eámque Latera. 
nis in fede Papali honorificé collocavit, quem Liu- 
therium ipfe idem Papa ibidem in Imperatorem con- 


fecravit. | 
MCXX XIV. 


NonsEn rus Archiepifcopus Ordinis Premon- 
ftratenfis fundator obiit, Hit pEBRANNus etiam 
Turonenfis Archiepifcopus diem claufit extremum. 
Kbbatia de Afinariis fundatur in Epiícopatu Ande- 
gavenfi. - | | 

| MCXXXV. 


Monafterium de Prato fundatum eft. HEN n 1 cus 
Rex Anglie in Normannia moritur, & apud Ra- 
dingas in Ánglia fepelitur; poft cujus obitum S T e- 
PHANus Comes Boloniz ex forore nepos ejus, 
hlius STEPHANr fComitis Blefenfis; fratérque 
T H.EOBALD I Comitis Campaniz in Ángliam 
transfretans, Epifcopo W'inceftrie fratre fuo. eum 
adjuvante, in Regem Anglie coronatur : cui M 4- 
TILDIS Imperatrix filia Henrici defundi Anglie 
Regis cum viro fuo Comite Ándegavenfi occurrens, 
non fincbat eum iti pace regnare ; (ed cum fautoribus 


Gggij. 


4 20 Chronicon 
fuis partes fuas in Anglia mirificé defendebat. 


SrEPHANUus Ángl. Rex. MOXXXVI. 


Ventus nimius quinto Kalendas Novembris fuit, 


qui turres multas diruit. Mare quoque Áunglicanum 
terminos fuos egreffüm , partem Flandrie cum habi- 
tatoribus fubmerfir. Jon AN NESs Conftantinopolis 
Imperator moritur, cui fucceffit M 4 Nu E r filius 
ejus. GuiLLERMus Picavenfis Comes & Dux 
Aquitanie ad fanum fJ AcosBuM peregre proficif- 
cens, in die Parafceue Pafche obiit, & ante altare 
fandi J 4 co 8 x fepelitur ; relinquens duas filias 


AÁLIENORDEM & PzTRONILLAM. Qui ante- 


quam moreretur Proceres fuos quos fecum habebat 
conteftatus eft, ut filia fua major Alienordis Lu p o- 
vico juniori Francorum Regi cum Áquitanie Du- 
catu uxor traderetur. - | 


MaNuzrL Imperator. MC XX XVII. 
Siccitas inaudita fuit à Martio ufque ad Septem- 


brem, ita quód fontes, patei & multi fluvij ficcaren- 


tur. Lupovricus Rex Francorum audita morte 
GuiLLERMI Dacis Áquitanie mifit LupovrcuM 
filium fuum jam in Regem coronatum & inun&tum 
in Aquitaniam , ad defponfandam Ar rgNoR DEM 
predi&i Ducis filiam , quam cum Ducatu Aquitaniz 
accipiens in uxorem , apud Burdegalas defponfavit , 
de qua poftea genuit MA & rAM. Comitiffam Cam- 
panis, & AE LIDEM uxorem THEOBALDI Co- 
mitis Blefenfis. Infra igitur menfem poft nuptias 
Ludovici juvenis Regis obiit pater ejus Ludovicus 
Rex Kalendis Augufti, & in Ecclefia fan&i Dionyfij 
in Francia fepultus fuit, cui fucceffic Lupovtcus 
filius ejus agnominatus junior. Abbatia Mortui-ma- 
ris in forefta de Lyons fundatur, quam Abbas Urfi- 
campi in filiam fuícipiens Monachos fuos illuc mifit. 
LiuTHERrIus lmperator Romanorum fecundam 
expeditionem 1n Italiam faciens, dum rediret in pa- 


Ur. vCÀ. 


Guilelni de Nangis. PEZ, 
triam fuam fuba&á Italiá & Appuliá moritur , cui fuc- 
cefft CoNgADus HEN & 1c 1 Imperatoris de forore 
nepos. 


CoNxADus Imperat. Lupovicus Rex. 
MCXXXVIII. j 


PreTRus LroNrs, quiper fchifma Papatum in- 
vaferat per octo annos, judicio Dei percuffus interiit. 
Tunc IN NoczeN T1us Papaordinatos ab eo degra- 
davit, & ne ultra promoverentur ad Ordines judicio 
Dei decrevit. Florebat hoctempore T HEgoBALDus 
Comes Campaniz , pater orphanorgm , judex vidua- 
rum , cecorum oculus, pes claudorum , in pauperibus 
füftinendis fingulariter munificus , in conftruendis 
Monafteriis & erga Religiofos. quofcumque largitate 
incomparabilis. Hic Abbatiam fandi FLoR EN T 11 
Salmurienfis, & Abbatiam Eleemofynz Ciftercienfis, 
ac pluresalias conftruxit. Genuit autem ex MATILDg 
uxore fua nobili genere Theutonicorum progenita 
HENRICuM Comitem Campaniz, & THEOBALDUM 
Comitem Blefenfem, ac ST EPHANuM Comitem 
Sacri-Cafaris, GuiLLERMUM primó Carnoten- 
fem ele&um , deinde Senonenfem Archiepifcopum, 
poft Remenfem ; item A DEL AM Reginam Fran- 
corum , Comitiffam de Partico, Comitiffam Barri, 
ac uxorem Ducis Burgundisz, | 

Florebat etiam GuirrLzRMus Nivernenfis Co- 
mes infignis, cujus devotio mira enituit , dum de 
potenti Principe fzculi fa&us eft in Carthufia humi- 
lis pauper CHR is T 1. Florebat & fanctus BERNAR- 
pus Abbas Clarzevallis, & fanus MaL AcutrAs 
in Hybernia, qui mortuum fufcitavit. Florebat etiam 
Magifter GiLBERTUScCOognomentoPoR K E E,tam 
liberalium artium. quàm divinarum  fcripturarum 
doctor eximius, & fer& incomparabiliter eruditus. 
Hic poft Magiftrum ANsELMuM v pfalterium 
& fuper Epiftolas PAuri ex di&is fan&orum Pa- 


Ggg iij 


422 .... Chronicon 
trum compa&am edidit gloffaturam. 


MCXX XIX. 


Obiit JoHANNEsde Temporibus, qui vixerat an- 
nis trecentis fexaginta uno à tempore CA R OL I 
MaAcur, cujus armiger fuerat. His temporibus qui- 
dam pfeudo-Imperator in partibus Alemanniz furre- 
xit, qui peraliquot annos apud Solodorum in reclu- 
fione vivens, T agn inde Imperatorem Henricum 


perditum fe efe mentiendo dixit , & cüm multos. 


feducendo fibi allexiffet in tantum ut pro eo etiam 
graves pugnz & homicidia fierent, aliis eum reci- 
pientibus, aliis fedu&orem palam profitentibus, tan- 
dem declarata ejus falfitate, Cluniaci in Monachum 
attonfus eft, | 


MCXL. 


Obiit Magifter Huc o fandi VicTomn rs Pari- 
fienfis Canonicus Regularis. Habitaculum fervorum 
Dei Carthufienfium in loco qui dicitur ad Montem 
Dei conftruitur. Coenobium fanc Mariz Frigidi- 
montis in Epifcopatu Beluacenfi Ciftercienfis Ordinis 
fundatur. HENR Icus frater Regis Francie Lu- 
DOvrcti apud Clarevallem Monachus effe&us cft, 
qui non multum póft ad Epifcopatum Belvacenfem 


eft affumptus; fuerüntque prater iftum Henricum. 


alii fratres Regis Francie, RosER Tus Drocarum 
Comes, & PETRus dominus de Cortenayo. I N- 
NOocENTIus Papa fundavit apud  Aquas-Salvias 
Monafterium fandi ÁA NAsTAsI 1 Martyris, & con- 
ftructis ibidem coenobialibus manfionibus , petiit à 
Clarevalle Conventum Monachorum & Abbatem. 


Miffus eftautem illuc cum Conventu BERNARDUS. 


Difanz civitatis olim Vicedominus , qui poftmodüm 
fuit Papa EuczeNru s. | 
Florebat hoc tempore Gallicana Ecclefia per viros 
religione & fapientia illuftres, MriroNEM Mori- 
nenfem Epifcopum ; humilitatis virtute praecipuum ; 


"tha c. EO 


Guillelmi de Nangis. 42j 
AxrxursuM Áttrebatenfem Pontificem, liberalitate 
atque confilio & facundia clarum; GoD ErR1DuM 
Lingonenfem; HucowNEM Autiffiodorenfem ; 
GosLENuM Sueffionenfem; Gaur&R1DuM Car- 
notenfem Epifcopos; AÁrLBERICuM Bituricenfem 
Archiepifcopum fcientia litterarum atque confilij 
prudentia clariffi(num; Su G g &k 1u M Abbatem fandi 
DrioN v sir in Francia, virum eruditiffimum. Inter 
hos & alios multos tunc claros fcientiá viros, B E &- 
NARDus Abbas Clarevallis vir opinatiffime reli- 
gionis eminentiffimé clarebat ,' qui multorum mira- 
culorum patrator , ac verbi Dei ferventiffimus Prz- 
dicator, atque plurimorum Monafteriorum funda- 
tor, animarum Deo lucra maxima exhibebat ; adeó 
ut magiftri fcholarum cum magno Clericorum comi- 
tatu etiam de longinquis regionibus ad cjus optabile 
magifterium confluentes , centenario vel etiam am- 
pliori Novitiorum numero domum probationis im- 
plerent, & una die quadraginta Monachi fierent. 
Florebat etiam Magi(ter RicHAR Dus de fando 
ViICTORE Parifienlis Canonicus Regularis, qui in 
libris & tractatibus variis multa Ecclefie fanctz uti- 
lia defcripfit. Claruit preterea his temporibus Huco 
de Folieto fancti P g T & 1 Corbienfis Monachus , qui 
librum de Clauftro animz & corporis compofuit. Alij 
dicunt iftum Hugonem in pago Ambiacenfi fuiffe Ca- 
nonicum Regularem. | 
MATHILDTISImperatrix filia Regis Ángliz 
HzN&icr, poft occupatam ope LuDovicri Regis 
Francie Normanniam, in Ángliam tranfit, & di- 
verfis bellis Regnum Anglie, (ibi jure debitum, 
contra Regem S TEP HA NuM calunnians devafta- 


vit. 
E MCKXLI. 
Circa idem tempus PETRus ÁAbaelardus Magi- 


fter in dialectica infignis & celeberrimus , primó uxo- 
ratus , deinde fancti Dionyfij in Francia Monachus, 


ML Chronicon 
óft in Britannia nnde natus fuerat Abbas conftitu- 
tus , defide Chriftiana perfidé dogmatizans , Senonis 
coram Epifcopis, Abbatibus & Religiofis quamplu- 
rimis, per induíftriam fandi BERNARDr1 Clare- 
valis Abbatis, prefente Lupovrco Rege Fran- 
corum , convocatur , & hic ab eis de articulis fidei 
interpellatus, cüm effet de juftitia refponfurus, veri- 
tus eos , ad Sedis Apoftolice audientiam appellavit , 
qui fic evadens non multo póft dum effet in itinere 
Romanz Ecclefie Cabilone apud fan&um Marcel- 
lum obiit. Conítruxerat enim Monafterium in Epif- 
copatu Treceníi juxta — fuper Secanam in 
quodam prato ubi degere folitus fuerat , 2 Para- 
clitum nominavit, in quo uxorem M vs am fuam, 
quz Monacha apud Argentolium effecta fuerat , fed 
inde cum aliis pluribus per induftriam S u G E & t rz 
Abbatis fancti Dionyfij in Francia poftmodüm ejecta, 
venire fecit cum nonnullis Monialibus Religiofis ; 
quz ibi Abbatiffa effe&a magnam poft ejus mortem 
ei inaffiduis precibus fidem fervavit , corpüfque ejus 
de loco ubi obierat ad predictum Paracliti Monafte- 
rium tranftulit , in cujus tumulo hoc Epitaphium eft 
infertum. | 

Eff [atis in titulo, P-g TR us Dic jacet zdbaelardus: 

Cui foli patuit [cibile quidquid erat. 

RoctrRus de Sicilia filius RosgR T1 Guichar- 
di Normanni , qui Appulie & Calabriz Principatum 
tenebat , à Papa Innocentio propter inveftituras Ec- 
clefiarum quas fibi ufurpabat excommunicatus , eum 
bello cepit; fed fa&a poftmodüm cum eo qualicum- 
que pace, ut ab eo in Regem Siciliz coronaretur, 
Obtinuit. Sic pe de Normannorum genere no- 
men Regis ufurpans, poftea pene totàm Africam 
acquifivit, SrTEPHA Nus Rex Ánglorum à Marir- 
D E Imperatrice filia Regis HEN R 1c1 capitur, fed 
parum póft de ejus prifione evadens , contra eam R e- 
gnum fuum ftrenué defendit. 


 MCXLII. 


sca [o dy d 


DER LER Zahn s reif oa cl 


Cusllelmi de Naugis. —— az 
MCXLII. Rocznus. 


Orta diffenfione inter Papam INNOocxzNTIuM 
& Regem Francie Lu p ov rcuM Ecclefia Gallicana 


turbatur; nam defunáo Bituricenfi Archiepifcopo - 


ALBERICO, miffus eft PE TR us à Papa ejufdem 
Ecclefie Paftor confecratus , fed à Rege Ludovico re- 
pudiatus, nec in urbe recipitur, eo quód fine ejus 
affenfu fuerat ordinatus. Ipfe veró Rex Ludovicus 
concefferat Ecclefie Bituricenfi libertatem eligendi 
Epifcopum quem vellent, excepto di&o Petro; pu- 
bliceque juraverat quód fe vivente non erat futurus 
Archiepifcopus. Qui tamen ele&us Rome profectus 
eft, & confecratus fuit à Papa Innocentio dicente; 
Regem puerum inftruendum & cohibendum ne tali- 
bus affuefcat. Et adjecit veram non effe ele&ionis li- 
bertatem , ubi quis excipitur à Principe; nifi forté 
docuerit coram Ecclefiaftico judice illum non effe eli- 
endum, tuncenim auditurutalius. Rex veró , ficut 
diurni dictum eft , Archiepifcopum exclufit redeun- 
tem ; fed eum Comes Campanie TuHEOBALDusS 
recepit in terra fua, & ei omnes Ecclefie obediebant. 
Indignatus ob hoc Rex concitavit omnes feré Pro- 
ceres fuos , utunà cum eo guerram inferrent Comiti 
Theobaldo. RADurrus Viromandenfis Comes 
uxorem Siam dimittens, PETRONILLAM fororem 
Reginz Francie Á L1 EN O K D 1 s duxit: propter 
quod ad inftantiam Comitis. Campaniz Theobaldi 
Ivo Romanz Ecclefiz Legatus in Franciam Comitem 
Radulphum excommunicavit, & Epifcopos qui di- 
vortium illud fecerant fufpendit. 

. Manuszr * Imperator Conftantinopolitanus ali- 
quamdiu Ántiochid obfeffáà pacem cum Principe fe- 
cit , & urbem intravit : deinde multis prafidiis captis, 
dum venationi infifteret, & arcum vehementer ten- 
deret , toxicata fagitta à femetipfo vulneratus in fi- 
niftra manu obiit, cui fucceffit in Imperio MANuEL 
filius ejus. | Ro | US 
Tom, XI. Hhh 


* 


I. * Johan- 
€s, 


41:6 Ch-onrtcoz 
MCXLIII. 


Menfe Janvario ventus inauditus fuit, qui Ecclc- 
fias & domos fubvertit, &terre annofas arbores coz- 


quavit. Lupovricus Rex Francorum contra Co-: 


mitem Campanie THEoBALDuM ducens exerci- 
tum , Vitriacum caftrum cepit , ubi fuccenfá Ecclefiá 
in ea mile & trecentz perfonz diverfi fexus & xtatis 
igne combuftz funt. Super quo Rex mifericordiá 


motus plozaffe dicitur, & hac de caufa poftmodüm , ut. 


dicunt aliqui , peregrinationem Jerofolymis aggreffus 


eft, Vitriacum tamen Caftellum dedit Rex Opow rr. 


Campanienfium nepoti Comitis Theobaldi , qui pa- 


trimonium fuum eiabítulerat. IN NocENT10 Papa 
mortuo C E£LEsTINUS fecundus Romanae Eccle- 


fi» centefimus fexagefimus nonus Papa prafidet : hic 
ftatim pacem cum f&ege Francorum Ludovico refor- 
mavit. | | 

In fefto fancti Martini zftivalis, dum Fu rco Rex 


Terofolymitanus venatum iret, & leporem infeque- 
retur ; equo cefpitante ruens mortuus eft, per mira- 
culum rupto collo; ipfe enim, ut tradunt aliqui , an- 


tequam Rex effet Jerufalem , quamdiu Comitatum 
Andegavenfem tenuit , Ecclefiam fancti Martini Tu- 
ronenfis in quantum potuit infeftavit. Cui ita mortuo 
BaLDuiNus filius ejus cum matre MiLTSANDI 
Regina regnavit, - m | 


 MCXLIV. BarpuiNus. 


. C grEsTINO Papa mortuo, Lucius fecundus 


centefimus feptuagefimus Papa prefidet. Mediante: 


Abbate Clarevallis Bernardo pax mter Regem Fran- 


corum LubpovicuMw & Comitem THEOoBALDuUM 


Campanie reformatur. Á&NALDus quidam de 
Brixia Italie , cujus dicta propter ar&tam vitam quam 
ducebat plurimi fequebantur, decepti ab illo, dum 
Roma Clericorum divitias & fuperfluitates repre- 
henderet, à quibufdam captus fufpenditur & cre- 


-. Guillelmi de Naagis. 417 


matur : erat enim , ut ait beatus Bernardus in epifto- - 


lis, homo non manducans neque bibens, fed cum. 
diabolo efuriens & fitiens fanguinem animarum , cu- 
jus confilio mel & doctrina venenum, cui caput co- 
lambz , cauda fcorpionis erat, quem Brixia evomuit, 


Romd exhorruit , Francia fepulit, Germania abomi- 


nata cít. 
| MCXLV. 


Ediffa que & Roafa Mefopotamiz civitas, in qua 
erant Apoftolorum T ti o M X & THAD X1 corpora, 
& quz fordibus idolatrie numquam polluta fuerat ek 
quo primitus ad Chriftianiffimam fidem converfa eft, 
à Turcis obfeffa capitur; ubi Epifcopo urbis decolla- 
to , & fanctis locis profanatis , multa milia hominum 
trucidantur , multa fervitute adducuntur. Lucrins 
Papa Senatores Romanorum contra Ecclefias erectos 
in Capitolio obfedit , fed non multó póft obiit. 

. Romanae Ecclefie centefimus feptuagefimus pri- 
mus EucEN 1us tertius Papa prafíidet, Hic primó 
Pifane Ecclefie Vicedominus , póft in Clarevalle 
Monachus, beatíque BER N AR Dr difcipulus, poft- 
modüm Abbas fandi Anaftafij Martyris apud Aquas- 
Salvias creatus, vir tam honore quàm aterna me- 
moria habitus eft : contra quem Romani JoRpANEM. 
Patricium & Senatorem erigentes , ipfum ab urbe 
deturbant ; qui orta feditione in populo pulverem pe- 
dum in litjpantes excutiens , eis relictis venit in Fran- 
ciam : in cujus comitatu multa figna fecit fanctus 
BERNARDUS, ubiapud * Spirenenfium Aleman- 
nig urbem tantus fuit concurfus populi ad ipfum 
propter virtutes quas faciebat in zgrotis , quód Cow- 
RADus Rex Romanorum ne populus eum compri- 
nieret , depofita chlamyde eum in propriis ulnis fuf- 
cipiens , de bafilica abfportaret. Ad hunc Papam 
Eugenium fcripfit idem vir fanctus Bernardus librum 
multe fubtilitatis & utilitatis, cujus titulus eft : De 
.Hhh ij 


* Spiren- 
fium. 


ad Chronicon. 
Cenfideratione, Eodem tempore in Francia fames 
magna invaluit. | 


MOXLVI. 


. Rex Francie Lup ovicus capta urbis Mefopo- 
tamie Roafz zelo accenfus, vel ut alii putant Vi- 
triacenfis incendii confcientià compun&tus , apud 
Veziliacum tempore Pafchali affixo fibi crucis figna- 
culo , cum Regni fui Principibus & multitudine in- 
numerabili tranfmarinam peregrinationem proponit 
gredi. m | | : 
. Ecclefia Tornacenfis, qux per annos circiter fex- 
centos à tempore fan&i Medardi fub Epifcopo No- 
viomenfi fine proprio fuerat Sacerdote , proprium 
ccepit habere Epifcopum , ÀA NsEL Ww 0 Abbate fancti 
VINCENTII Laudunenfis ab Eugenio Papa con- 
fecrato, & eidem urbi in Epifcopum confecrato. In 
. Alemanniz partibus quaedam virgo admirabilis pro- 
vectz atatis erat , cui tartam divina virtus gratiam 
contulerat , ut cüm laica & illiterata effet, mirabili- 
ter tamen rapta frequenter in fomnis diíceret non 
folüm quód verius effunderet, fed etiam fcribendo 
latiné dictaret, ac dictando Catholice doctrine li- 
bros conficeret : hzc fuit, ut aiunt. quidam , fancta 
HILDEGAADrIS, quz multa fertur dixiffe de 


futuris. 
MCXLVII. 


CowRADo Imperatore Romanorum in Purifi- 
catione beate MAR1 J£ apud Franconofur conftitu- 
to, Ábbas Clarevallis fanus Bernardus tam Regi 
quàm cundis Principibus Alemanniz Crucis his a 
marinz adfixit fignum; & tunc focij peregrinationis 
multiplicati funt fuper numerum. Navalis Dei exer- 
citus ex Anglia, Flandria atque Lotharingia col- 
ledus pridie Idus Aprilis de Tremusgdo portu Anglie 
cum ducentis feré navibus profectus, quarto Kalen- 
das Julij in vigilia Apoftolorum Petri & Pauli Vlixjf- 


DS4Y, 04-74 EN For. 
ains ect Wn m4 i7 Wo pss 


Cutlelmi de Nangtr. 2429 
bonam * civitatem Hifpanie applicuit , & eam poft « viifipo- 
quatuor menfium Firg nt Dei virtute & fua in- "«m. 
dufítria ceperunt. Qui cüm eflent tantüm tredecim 
milia, tamen de Sarracenis ducenta millia & quin. 
gentos occiderunt : & fic cum hymnis & canticis ur- 
bem ingreffi , Ecclefiam dedieaverunt , & ibidem 
Epifcopum & Clericos conftituerunt : Ad corpora 
veró Chriítianorum occiforum tres muti loquendi 
ufum receperunt. CoNRADus Imperator Roma- 
norum menfe Maio cum innumcerabili multitudine 
peregrinorum itertranfmarinum aggreffus , Bofphoro 
profperé tranfito,, dum. ad expugnandum Yconium 
inconfulié diverteret , confumptis terre graminibus 
& victu deficiente , fuífque hominibus fame affli&is, 
inefficax rediit, & profequentibus eum Turcis mul- 
ta milia fuorum. amifit. Lupovrcus Rex Fran- - 
corum. tertio Kalendas Junij, fcilicet feria quarta 
poft Pentecoften, cum uxore fua AL 1ENORDE 
Regina iter tranfmarinum aggreditur , & cum infini- 
tis & expeditis fuorum milibus per terram in Hun- 
gariam profectus; tranfito Bofphoro in occurfu Con- 
radi Imperatoris Romanorum excipitur. Qui Im- 
perator multis fuorum ob inopiam repatriantibus, 
paucífque eum comitantibus à Francis benigné fuf- 
Cipitur , & cum eis aliquamdiu eft profe&us; fed 
propter inftantem hyemem & fuorum recreationem 
apud Conftantinopolim eft reverfus. Qui hyeme 
tranfada, auxilio Imperatoris Graecorum navibus 
ejus apud Jerofolymam eft evectus. Eodem tempore 
adminiftratio totius. Regni Francie commiffa fuit 
SuczEnRn1iO Ábbati fandiDionyfij in Francia. 


MCXLVIII. 


- Remis Concilium à Papa Euc ENrO celebratur, 

in quo publice confutavit fan&us BERNARDUS 

Clarevallis Magiftrum Grit LEBERTUM cogno- 

mento Porretam, difputando cum eo fingulariter, 

samquam fui temporis fingularis — Hic Gille- 
! Hhh iij 


Chronicon 
. bertus erat Pi&avorum Epifcopus, in facris litteris 
plurimüm eruditus , fed fublimiora fe fcrutatus eft 
ad infipientiam fibi; fiquidem de fan&z Trinita- 
tis unitate & divinitatis fimplicitate non fimplici- 
ter fentiens , nec fideliter fcribens , difcipulis fuis 
panes proponebat abíconditos , & aquas furtivas 
propinabat : nec facilé quid faperet immo quantum 
defiperet perfonis authenticis fatebatur ; timebat 
enim quod apud Senonas Petrum Abaelardum dixií- 
fe fibi ferunt, : 
Nunc tua res agitur , paries cum proximus ardet. 
Noviffimé tamen cüm jam,Fidelium fuper hoc in- 
valefceret fcandalum , crefcerétque murmur , ad ju- 
dicium vocatus eft, & librum tradere juffus in quo 
blafphemias evomuerat, graves quidem, fed ver- 
borum quodam involucro circumfeptas. Sanctus ergo 
BERNARDUS primó quidem totum quod ille ver- 
borum cavillationibus occultare nitebatur fubtilibus 
interrogationibus eliciens, tam fuis ratiociniis quàm 
San&orum teftimoniis biduana difputatione redar- 
guit. Confiderans autem ex eis qui prefidebant , 
nonnullos jam quidem animadvertentes blafphemiam 


in doctrina , adhuc tamen avertentes injuriam in per- 


fona, accenfus eft zelo, & domefticam fibi Gallica- 
pam convocat Ecclefiam feorfum. Communi denique 
Concilioà Patribus decem provinciarum , aliisautem 
Epifcopis & Abbatibus plurimis, dicnte viro Dei, 
novis dogmatibus opponitur Symbolum novum , cui 
etiam fubícribuntur nomina fingulorum ; ut eorum 
videlicet omnium ficut reprehenfibilis fic irreprehenfi- 
biliszelus ceteris innotefcat. Ita demtim Apoftolico 
judicio & auctoritate univerfalis Ecclefiz error ille 
damnatur. Gillebertus veró Epifcopus an eidem 
damnationi confentiat interrogatur, confentiens & 
publicé refutans quz priüs fcripferat & adfitmaverat, 
ipfe indulgentiam confequitur ; maxime quód ab 
initio pactus fuiffet, ea lege fe eamdem ^ sto 
nem ingredi , ut promitteret fine ulla obftinatione fe; 


L] 
(Í £4 ky 


4m 


Cuileimi de Nangit. —— v3: 
pro Ecclefie fancte arbitrio opinionem fuam libere 
corre&urum. | i 
- Accidit autem poft Concilium cüm Papa Miffam 
in majori Ecclefia celebraret, & ei pro more Romano 
calix afferretur à comminiftris altaris, quód fanguis 
Domini nefcio quá Miniftrorum negligentià cffufus 
eft fuper tapetum ante altare, quz res fapientiores 
perterruit plurimüm , opinantes 1ndubitata opinione 
quód res hujufmodi in nulla contigit Ecclefia, cui non 
mmineat undicumque grave periculum, & quia hoc 
in .Apoftolica Sede contigerat , univerfalis Ecclefiz 
periculum timebatur. Certé necfefellit opinio, nam 
CoNnADus Romanorum Imperator eodem anno, 
ficut fuperiüs dicum eft, delecis exercitibus fuis à 
Turcis in Oriente vix evafit. Rex etiam Francie Lu- 
DOvricus & cjus exercitus Gallicanus per deferta 
Syrie in terram fancam properantes, dolo & aftu 
Graecorum ac crebro affuültu Turcorum detrimenta 
maxima funt perpeffi, & fame nimia cruciati , ita ut 
quidam eorum equorum & afinorum carnibus uteren- 
tur. Dicunt enim tunc Jerofolymis in templo Do- 
mini five in Monte-Oliveti fulminaffe, & ejus infor- 
tunij prezfagium extitiffe. Lupi etiam in multislocis 
& villis homines devorabant. HiypErFOoNSsus 
Comes fancti /Egidij in magno navali exercitu Pa- 
leftinz applicans cüm magnum quid facturus fperare- 
tur , dolo, ut aiunt quidam , Regine Jerofolymo- 
rum malé potionatus apud Cafaream Paleftinz ur- 
bem moritur. Tunc filius ejusadolefcens fibi timens, 
quoddam caftrum Comitis .Tripolitani avunculi fui 
ingreditur, fed dolo ejufdem Regine cum forore à 
Turcis captivatur. | o 


* 


MCXLIX. m 
EucErNrus Papa de partibus Galliarum in Ita- 
liam revertitur, & cum Romanis vario eventu con« 
fligens parum proficit. Lupovicus Rex Franco- 
rum fractis per. deferta Syrie viribus, Antiochiam 


422 |. Chronicon 

venit, ibíque à Principe R zMuN Do fratre bonz 
memorie GurrrEgnMri Dacis Áquitaniz, patris 
ALiENORDIS Reginz Francorum honorifice fuf- 
ceptus eft : fed dum ibidem moraretur ad naufragi 


' exercitus reliquias confolandas , fovendas & reparan-. 


das, Alienordis Regina uxor ejus fraude patrui fui 
Principis Antiochia decepta voluit ibidem remanere; 
fperabat enim Princeps in mora Regis Francie de 
Turcis ibi propinquis victoriam obtinere, Cümque 
Rex pararet eam exinde evellere , ipfa parentela 
mentionem faciens, dixit illicitum effe utc diutiüs 
commanerent , quia cognatio inter eos in quarto gra- 
du vertebatur , unde Rex plurimum turbatus , quam- 
vis eam affectu fere immoderato diligeret, acquievit 
cam dimittere , fi Confiliarij fui & Francorum Pro- 
ceres paruiffent, Abftracta ergo coacta eft cum Rege 
viro fuo Jerufalem proficifci , fed viciffim in cor- 
de utriufque licet diffimularent quantum poterant , 
remanfit injuria. Imperator Romanorum .C o N- 
KADus & Rex Francie Lupovicu s Je 
rufalem affociati , confilio Baronum fuorum pro- 
fecti funt expugnare Damafcum. Obfeffa igitur per 
triduum Damaíco à Francis, Germanis & Terofoly- 
mitis, captifque jam muris anterioribus qui hortos 
ambiebant , cüm in brevi civitas capienda putaretur 
& eífet, dolo , ut aiunt, Principum Palzftinorum 
obfidio removetur ; molefté enim tulerant quód eam 


poft captionem Reges concefferant THEO DoR1co.: 


Comiti Flandriarum. Facta ergo difcefone , Rex 
Francorum & Imperator Romanorum iterum con- 
diào die obfidendam Áfcalonem cum fuis Joppe con- 
veniunt :fed Jerofolymitis minimé juxta condictum 
occurrentibus , Imperator CoNRADus Conftan- 
tnopolim navibus evehitur, Rex Francie Lup o- 
vicus, fuis Baronibus repatriantibus, cum paucis 
Jerofolymis per annum moratur. | 

Eodem tempore R ocERus Rex Sicilie navali 
exercitu Africam invafit ; captáque urbe quz Africa 


dicitur , 


t1. E1 "^ .— n 


ri: 


b-.4 


4/3 £ ^to 


4,2» £p 


Cuillelmi de Nangis. 433 
dicitur , pluribüfque caftris, Archiepifcopum Afri- 
cz, qui hb fervitute Romam venerat confecrandus, 
ad fedem fuam remific liberum. CoNRADus Ro- 
manorum & MANuEL Ec Imperatores con- 
venientes in unum adveffüs R o c E & u M Regem 
Sicilie expeditionem parant , fed exercitu eorum fa- 
me & aéris intemperie afflicto , Conradus repatriat, 
San&us MAL AcHIAS Epifcopus Hyberniz à Roma 
rediens in Clarevalle defunctus & fepultus eft , cujus 
vitam fcripfit fan&tus Bernardus. | 


MCL. 


Lupovricus Rex Franciz à Palzftina navigans 
ut in patriam rediret, Grecorum naves qui eidem 
infidias paraverant incurrit. Cümque ab eisImpera- 
tori MANuEL Curfolium obfidenti prefentandus 
duceretur, Geo Rn Grus Dux navium Regis Sicilie 
eos aggreditur : fiquidem vaftatis & fpoliatis Grz- 
corum provinciis, ufque ad ipfam urbem Regiam 
fcilicet Conftantinopolim accedens, fagittas igneas 
in palatium Imperatoris jecerat , & incenfis fübur- 
banis de frucu hortorum Regis violenter tulerat, 
unde rediens navibus Graecorum obviat qui Regem 
Francorum ceperant LuD ov1cuM , quas invadens 
Regem eripuit , & cum honore latus de triumpho & 
vidria eum in Siciliam duxit; nam ut ita fieret pro- 
curaverat Siculus Rex timens infidias Danaum , & 
defiderans opportunitatem exhibendi devotionem 
quam habebat R egi & Regno Francorum : qui ab eo 
ufque Romam honorificé deductus, & à Papa Eu- 
G ENIO magnificé & gratanter fufceptus , exinde in 
Franciam profperé tranfmigravit. 

R £MuNDus Princeps Ántiochiz Kalendis Áu- 
guíti contra Turcos egreffus, multis fuorum captis 
& occifis, Turcorum infidiis eft occifus, cujus caput 
Turci circumferentes , fere omnes urbes & caftra 
Principis fufceperunt preter Ántiochiam , quam cüm 
nimis infeftarent , BAL DuiNus Rex Jerofolymi- 

Tom. XI. — lii 


434 Chronicon | 

tanus contra eos ingreditur in Syriam , eífque per- 
turbatis quamdam munitionem eorum circa Damaf- 
cum cepit, & Damaícenos in 2ternum tributarios 
fecit. Milites Templi Gagam Palzeftine urbem rez- 
dificantes , Afcalonitas "viter infeftabant. H u- 
GONE Archiepifcopo Turonenfi mortuo ENcz- 
BAuDus fücceffit. 


|^ ^— MCIL 


- — Habitis per Franciam Conventibus conveniente 
Papa Eugenio, ut Abbas Clarevallis fanctus B E &- 
NARDus Jerofolymam ad alios provocandos mit- 
teretur, grandis iterum fermo de profectione tranf- 
marina celebratur; fed per Ciftercienfes Monachos 


totum caffatur. Bartholomaeus Laudunenfis Epifco- 


pusanno tricefimo octavo fui Epifcopatus , contempto 
* fchema- mundi ftemate *, Fufíciaci induitur*habitu Mona- 
tc 1 
; chali. 


THE&OBALDUS Comes Campanie obiit, & 


Livriaco fepelitur ,' de quo quidam ait : 
Te bonitas totum dedit omnibus , optime Conful : 
Tunc modó fama manens boc operatur idem. 
GaAurRnriDus Comes Andegavenfis capto Mon- 


fteriolo caftro fuper GiR AR DuM Bellai obiit, & 


Cenomanis in Ecclefia fandi Juliani fepelitur ; cui 
fucceffit in Comitatu Ándegavenfi HEN Rr1cus 
filius ejus ex Matilde Imperatrice filia Regis Henrici 
Angliz, quem priüs Rex Francie Ludovicus Ducatu 
Normanniz fibi jure debito inveftierat. contra Ste- 
phanum Regem. 


MCLII. 


Lupovicus Rex Francie zelotypiz fpiritu in- 
flammatus, cum Á LIEN OR DE uxorefua in Áqui- 
taniam vadit, munitiones removet, & gentes d 
inde reduxit : qui dum regrederetur, apud Baugencia- 
cum caftrum jurata confanguinitate uxorem fuam re-. 


pudiat ; de qua duasfilias habebat, Ma & 14 M quam 


C'uilelmi de Nangis. 43jf 
HzeNRICus Comes Treceníis poftea habuit uxo- 
rem, & AELIDEM quam THEOBALDUus Comes 
Blefenfis poftea duxit. Facto itaque divortio inter 
Regem Francie & Alienordem conjugem fuám , dum 
in terra nativitatis fuz .regrederétur, HEN R 1 cus 
Dux Normanniz & Comes Andegavis ei occurrens 
eam defponfavit. Pro quo inter ipfum & Ludovicum 
Regem magna difcordia infurrexit. Genuit autem 
poftmodum idem Henricus Dux Normanniz ex pre- 
di&a Alienorde Regina HEN & 1 Cu M, RicHAR DUM 
& JouaNNzM pofteaReges Ángliz, atque GAu- 
FRIDuUM Comitem Britanniz, Item quatuor filias, 
quarum una data eft uxor Regi Caftelle , unde orta 
eft BLANcHA Regina Francie mater fancti Lu- 


D OvicI Regis, altera * veró Conftantinopolitano « y, ;;;, 
Imperatori nomine A LE x r, tertia quoque Saxoniz fws Lsdo- 


Duci , unde natus eft O T H o poftmodum Imperator 
Romanorum , quarta veró Tholofano Comiti, unde 
natus eft REMuN Dus, cuius filiam poftmodum 
ArroNsus Comes Pidavenfis frater fancti Lupo- 
vici Regis Francie accepit uxorem. Regina Jerofo- 
lymorum ad inimicos fidei familiariüs fe habente, 
BaArpuriNus Rex filius ejus contra eam infurgit ; 
& obfeffis captífque munitionibus ejus, in urbem 
fan&tam intrare ab ipía fecundó prohibetur ; fed poftea 
violenter ingreffus eam in arce obfedit : qua facta 
pace cum eo Neapolim fibi retintiit, & in pace di- 
mifit filio reliquam Regni partem. | AE 

Eodem tempore Mefamuti, quos quidam Moabi- 


tas dicunt, poft ufurpatum Moritanie Regnum Re- 


gémque patibulo affixum , etiam Regem Bulgiz oc- 
cidentes Regnum ejus invadunt , ipfámque Siciliam; 
Appuliam & Romam fe invadere minantur. Eu z- 
Nius Papa facta pace cum Roinanis urbem ingre- 
ditur , ibíque cum eis anno uno primitus commora- 
tur. Radulfus Comes Viromandenfis obiit, & ejus 
Comitatus ad PHir:ppPuM Flandrenfem Comitem 
ope Regis Francorum Ludovici M eft. Con- 
ii ij 


V7iCi VII, 
sut infra le- 


gitur, non 


vero Reryis 
Anglorum 
Henrici) 31. 


436 Chronicon | 

&ADus Romanorum Imperator obiit abfque bene- 
di&ione Imperiali, cuifucceffit F& E DE R 1cu s Dux 
Saxonia nepos ejus per electionem. Obierunt etiam 
viri religione & fcientia clari Hu c o Autiffiodorenfis 
Epifcopus, & JosrENus Sueffionenfis Pontifex , 
atque SuczRrus Abbas fan&i DioNvsrr in 
Francia. 


FREDERICus MCLIII. 


EuczENrO Papa defun&o Romane Ecclefix cen- 
tefimus feptuagefimus fecundus A NAsTASs1us 
quartus natione Romanus Papa prafidet. Eodem 
anno veneranda fanctitatis & memorie Abbas Clare- 
valis fandus BeRNARpDus poft claros actus & 
multarum animarum lucra , poft centum & fexaginta 
de Monachis fuis fundata Monafteria, & plurima 
figna miraculorum exhibita , beato fine quievit. Ex 
cujus difcipulis cüm plures ad Epifcopatum, Ar- 
chiepifcopatum & etiam Papatum promoti fuerint , 

ipfe tamen Epifcopus five Archiepifcopus numquam 

effe voluit, licet ele&us & invitatus multotiens in 
multis locis fuerit; in cujus tumulo fuperpofitze funt 
juffu ejus Reliquie de fando THAD £o Apoftolo 
pedtoriejus, eoutique fidei & devotionis intuitu , ut 
eidem Apoftolo in die communis refurredionis ad- 
hareat. 

Lupovrcus Rex Francorum Normanniam ag- 
ereffus, Vernonem caftrum obfidet & capit, H E N- 
& 1c Oo Duce in Ánglia exiftente. Henricus Dux Nor- 
mannie & ÁAquitanie, Coméfque Picavie & An- 
degavie dum contra Regem Ánglie STEPHANuM 
fortiter dimicaret , idem Rex Stephanus [abore debili- 
tatus eft fenio; necnon & defundo filio fuo Eus 4- 
cHIO , fpe heredis defolatus , hujufmodi pacem cum 
MATILDE Imperatrice & HEewNRi1coO filio ejus 
fecit : fcilicet quód Henrico poft eum Regnum An- 
glie in pace remaneret, & Henricus eum in patrem, 
& ipfe Henricum in filium adoptaret; & ideó Ste- 


s 


(4o P.Y-141:Rj P d: ce 


^4 


Guillelmi de INangis. 427 

phanus Rex in Regni folio in pace refedit , & Henri- 

cus vices Regis agens in ftatum priftinum totam An- 

gliam reformavit. BAL puiNus Rex Yerofolymo- 

rum Regni integritate potitus, Áfcalonem Palzftinz 

capit poft longam obfidionem, non fine gravi damno 

& multa fuorum profligatione tandem cepit. 

Florebant tunc temporis in Francia PeTRus Lom- 

bardus , O p o Sueffionenfis & I v o Carnotenfis Epif- xj; o4 
copi, quorum Petrus volumen edidit fententiarum /«4 47/cl- 
quatuor diftin&um libris, ex diverfis Sanctorum & /,"" /- 
DoGorum diis utiliter compilatum ; hic etiam gloffa- 

curam fuper pfalterium & epiftolas Pauli ab ANszr- 

M O Laudunenfi per gloffulas interlineares margina- 

léfque diftin&tam , & póftà Git rLEBER TO Porrée 
continuativé produ&tam latis apertiüfque explicuit. - 


.MCLIV. 


Obiit RocEnRus Rex Sicilie, Princeps utilis & 
actibus clarus, poft infignes de Sarracenis vi&orias 
eorümque terras occupatas , nec inferiorem fe filium 
GuriLLERMUM Regem ac victoriarum fuccefforem 
reliquit. Mortuo STEPHAN 0 Rege Augliz H c N- 
& Icus Dux Normannie & Áquitaniz, Coméfque 
Andegavie & Pictaviz in Regni folio fublimatur; hic 
poftmodum maximam partem Hyberniz acquifivit. 
Defundo ÁNAsTAs1i0 Papa Romane Ecclefie 
centefimus feptuagefimus terttus ÁDRIANUS 
quartus Papa prafidet. Hic natione Anglicus ftatim 
FREDERICUM Regem Romanorum ad Imperium 
coronavit, cujus coronationi cüm Romani refifterent, 
potenter à Theutonicis funt repulü. Ludovicus Rex 
Francorum CoNSTANTIAM filiam Imperatoris 
Hifpaniz, feminam morum honeffate przcipuam, 
apud Aurelianis duxit in uxorem; que ab HucoNzE 
Senonenfi Archiepifcopo ibidem inunda eft in Regi- 
nam : quod S AM soN Remenfis Archiepifcopus egre 
tulit, dicens Regis Francie & Reginz unctionem ad 
fe pertinere ubicumque fuerint confecrati : contra 

Iii iij 


Ive lone 
ante obie- 
TA4t. 


424 Chronicon 


quem Ivo Carnoteníis Epifcopus decretorum & le- 


gum peritiffimus , tam rationibus quàm exemplis ad-. 


ftruxit, non ad cum folummodó un&ionem Regum 
Francie pertinere, cüm fcripto vel exemplo probare 
nequeat fe vel aliquem antecefforum fuorum quem- 
quam Regum Francorum aut Reginarum extra pro- 
vinciam Galliz Belgicam confecraffe, nec de jure 
communi poffit in alterius Metropoli vel dicecefi fibi 
jus proprium vendicare. De ifta veró Conftantia Re- 
gina genuit Ludovicus Rex filiam nomine MaRcA- 
RETAM Henrici juvenis Regis Ánglieuxorem , quam 
eo morguo B EL e Rex Hungarie defpopfavit. 


HezNRIcus. MGLV. GuirrEnnMus. 


In partibus Burgundie quinto decimo Kalendas 
Fcbruarij ter in una nocte fuit terre motus, à quo 
multa zdificia funt fubverfa. GuirrERMus Rex 
Sicilie ducens exercitum in Egyptum , urbem Tha- 
neos fpoliat & devaftat, fed inde revertens dolum. 
Imperatoris Grecorum offendit , & cüm effent Siculi 
pauciores, tamen centum quadraginta naves Graz- 
corum capiunt , fpoliant & devincunt, 


MCLVI. 


GurirrErLMus Rex Sicilie in Áffautas, qui in 
Italia Puteolum caftrum fpoliaverant , capit & exter- 
minat. Regem Babyloniorum quidam de fuis Prin- 
cipibus interfecit , & inde cum infinitis thefauris £u- 
giens à militibus Templi occiditur, captóque ejus 
filio cum copia thefaurorum. FREDER1cus Rex 
Romanorum tranfalpinando in Italiam fortiter agit ,. 
& adverfantium fibi caftra dejecit. Lupovricus 
Rex Francie Ecdefiam Senonenfem à pravis exactio- 
nibus , quibus in morte Archiepifcopi folebat fatigari 


de confuetudine, exemtavit. 


MCLVII. | 
Imperator Romanorum FarDprRICus cum 


e 

Cuillelpi de. Nangir. 439 
infinito exercitu urbes & caftella Italie impugnans, 
multa in deditionem recepit : Mediolanum autem 
obfidens circa eam fere per feptennium commoratur. 
ENGcGEBAupDoO Turonenfi Archiepifcopo defuncto, 
fucceffit Jossius Brito. MARGARET A filiaRegis 
Franciz Ludovici ex Conftantia Regina, HEN R 1c0 
primogenito filio Henrici Regis Ángliz fpondetur 
uXor , & pax intgr cos confirmatur. 


MCLVIII. 

In partibus Saxoniz quxdam Sanctimonialis Ertr- 
Z ABETH mirabiles viftones de Conceptione, Nati- 
vitate & Affumptione beate Virginis Dei genitricis 
M ARr E vidit, atque de gloria undecim millium 
Virginum. Florebat hoc tempore THEosBALDus 
Cantuariefffis Archiepifcopus , prius Monachus Becci 
in Normannia, vir per omnia laudabilis & magnifi- 
cus , tam in fecularibus quàm Ecclefiafticis negotiis 
experientiffimus; per ipfum fan&tus T H oO M A s poftea 
Martyr, Archidiaconus Cantuarienfis Regis Ángliz 
HzNzarc1 Cancellarius factus eíft.. Signum Crucis 
apparuit in luna Nonis Septembris. "Pres foles vifi 
funt in parte Occidentali, d duobus paulatim defi- 
cientibus, fol diei qui medtus erat , remanfit ufque 


ad occafum. 
MCLIX. 


ADRIAN O Pádpa mortuo, Romane Ecclefie 
centefimus feptuagefimus quartus ALEXANDER! 
tertius natione Tufcus Papa prafidet : contra quem 
FREDERICO Imperatore bon Cardinales di- 
vii OcTAvtrANUM quemdam elegerunt, gravi 
Íchifmate Ecclefiam dirumpentes ; unde Proceres 
regionis turbati funt , quidam uni, quidam alteri ad- 
hzrentes. Rex veró Francie Lupovicus, & Rex 
Anglie HENR 1cus cum fuis Przlatis Alexandrum 
in patrem & dominum fufceperunt. ! 


[ 


440 ..— Chronicon 


MCI X. 


 Edipfis lune fit ; & moritur Regina Francie 
ComwsTANTIA, poftquam Ludovicus Rex tertiam 
uxorem duxit ADELAM , fcilicet filiam Comitis 
Campanig Theobaldi , quem defundum fuperiüs 
diximus : hanc Huco Senonenfis Archiepifcopus 
in Reginam Francie Parifius confecravit, prafenti- 
bus tribus Ecclefie Romanae Cardinalibus. Circa 
idem tempus miracula beate Man14& de Rupe-ama- 
toris incceperunt. 


MCL XI. 


GuiLrLiERMus Comes Nivernenfis obiit, cui 
GuiLLERMus filius fuccedens, à Comite Jovi- 
niaci & Comite Sacri-cafaris multas infeftationes 
fuftinuit; fed tandem praevaluit. HEN ficus Rex 
Anglie Dux Áquitanie & Normannie contra Tho- 
lofanum Comitem apud Tholofam venit ; fed quia 
Rex Francie Lup ovicus urbem intraverat ad eam 
defendendam, receffic Henricus Rex dominum fuum 
veritus obfidere. | 


MCLXII. 


BALDpuriNo Rege Jerofolymorum defundo fine 
herede, fücceffit frater ejas AL MARICus. Fames 
ingens fuit per totum Regnum Franciz. Mediola- 
nenfes fere per feptennium à FR EDER 1c o0 Roma- 
norum Imperatore obfeffi, cüm victualium penuria 
laborarent, & aliasItalie urbes à rebellione defeciffe 
confpicerent , Imperatori fe dederunt, qui muros 
civitatis deftruens , & turres deiiciens, totam urbem 
difperfit in vicos : quo fato REGI NALDus Colo- 
nienfts Árchiepifcopus corpora trium Magorum qui 
Dominum JEsuud CHR1sTuM in Bethleem ado- 
raverunt ; olim ibi à Conftantinopoli tranflata, à 
Mediolano apud Coloniam tranfportavit. ALExAN- 
DER Papa in Gallias venit, & à Francie & Anglie 

Regibus 


| Guillelmi de INangis. zt. 
Kegibu: fufceptüs eft. San&us THoMAs Cantua- 
ririn Ánglia fit Archiepifcopus. — 1 


-MCLXIIL Aruanrcus 


ALEXANDIE R Papa Turonis in Pentecofte 
Concilium celebravit , &.póft in fefto fancti Hign o- 
N Y M1 Senonis veniens, ibidem per annum & dimi- 
diung manfit. San&us THoM As Cantuarienfis Ar- 
chiepiícopus exul ab Anglia aufugit in Franciam; qui 
veniens Senonis ad Papam Alexandrum, oftendit ei 
confuetudines Regis Anglie propter quas exulabat : 

uas cüm Papa & Cardinalibus rationabiliter expo- 
fuiffet , admiratus Papa ejus fapiéntiam , eum ho- 
norabiliter fufcepit , gratias ei agens quód Ecclefiam 
Dei tam periculofis temporibus contra tyrannorum 
infultus defendere fufcepiffet. Tunc Papa confüctu- 


dines illas perpetuó condemnavit, & obfervatores - 


atque exactores earum aterno anathemati fübdidit. 
Sanctus autem Thomas confilio Papz apud Pontinias 
cum Coenobium fe conferens , ibidem fere per bien- 
nium ftetit; deinde Senonis in Coenobio fanctz Co- 
LuMB JE commorans, expenfis Regis Francie Lu- 
p ovicr fuftentatus eft. Alexander Papa Senoni$ 
in Ecclefia fandi S TE P HAN 1 altare fanctorum 
Apoftolorum PzTRr.& P AuLt confecravit, & Mo- 
nafterium fan&ta Columbz dedicavit, Gurt t ERMus 


Comes Nivernenfis Comitem S TEPHANuM Sacri. 


czfaris in bello devicit, & de fuis multos occidit & 
Cepit; | " | 
MCLXIV. 


t^ 
. - 


Rex Anglie HEN n 1cus cognofcens in quanto 


honore fanus THoMAs Cantuarienfis Archiepif- 
copus à Papa ÁrExaANDRAoO effet lufceptus , & 
quód in Pontiniaco locum fibi manfionis clegiffet; 


.cüm jam in ipfum defzvire non poffet, in fuos inau- 
dito crudelitatis genere. debacchatus eft. Pracepit | 
namque ut ubicumque aliquis de cognatione ejusvir 

$ x Kkk 


Tom, XI. | 


412. Chronicon | 

aut mulier inveniri potuiffet , quód exheredatus & 
fpoliatus bonis propriisà Regno fuo pelleretur , exaa 
priüs ab eis facramento quód Pontiniacum contriftan- 
di gratiá. Archiepifcopum  proficifcerentur ; & fe ci- 
dem prafentarent. Rm Pme 


MCLXV. 


ALEXANDER Papa Romam revertitur, & cum 
magno honore fufcipitur à Romanis. PHrLIPPUS 
Ludovici Regis Franciz filius nafcitur in Augufto in 
octavis Affumptionis beate M An 1: die Dominica ; 
de quo pater ejus talem in fomnis dicitur vidiffe vifio4 
nem , videlicet quód ipfe Philippus filius fuus aureum 
calicem in manu fua plenum humano fanguine te« 
neret, de quo propinabat omnibus Principibus fuis , 
& omnes in eobibebant, unde quid talis hujufmodi 
vifio portenderit fequentia ejus facta declaraverunt. 
GuicHa4xkDus Abbas Pontiniaci fit Archiepifco- 
pus Lugduneníis, ! 


^ MCLXVI. 


In Ruthenenfi pago quzdam tempeltas pravi fla- 
gcllo caftigavit populum Dei; nam Lupi feroces à 
filvis egreffi parvulos ab uberibus matrum rapiebant, 
& diris morfibus devorabant. HgwR1cus Belva- 
cenfis Epifcopus frater Lap ovrcr Regis Franciz, 
quem fupra Monachum Clarevallis fuiffe diximus; 
tranflatus ad Árchiepifcopatum Remenfem fuit. 


MCLXVII. 


FREDEnRICUSsImperator Romanorum odio 
Alexandri Papz Romani flagrabat , fed Dei judicio 
pene omnis illius exercitus pefte periit, & fic victus 
cum paucis ad propria remeavit. Ma ríi1DrsIm- 
peratrix mater Reyis Ánglie Henrici moritur. Obiit 
(surLLERMus Rex Sicilie, cui Gu1tLEgRMUS 
, filiusejus füccefft.. Aruanrcus priirs Abbas Caroli- 

loci, deinde Silvane&enfis Epifcopus, obiit. ^ — . 


LÀ 
- 


Fn £f ilI:l 


Fr 


Guillelmi de Nangis. 443 
MCLXVIIL Gux»riizRMus — —— 


Tanta peftis in Jerofolymis fuit , quód fere omnes 
peregrini mortui funt : ibíque Gurt LEA Mus Co- 
mes Niverneníis (ine herede defun&us eft, cui fuc. 
eeffit Gu1Dofraterejus. InSicilia tunc erat quidam 
Francigena Regis GurrLLEmMrCancellarius, 
quem quidam potentes Siculi odientes , in odium. 
ipfius litteras per Áppuliam & Calabriam direxerunt, 
ut quotquot Franci invenirentur, capitaliter puni- 
rentur, quod & factum eft ; fed Rex Sicilie hoc 
agnofcens, auctores illius feditionis pari fententia 
condemnavit. —— | 


In Sicilia urbs Cathina terre motu fubvertitur , ubi 
Epifcopus , Clerus & Abbas de Mileto cum quadra- 
ginta Monachis, & fere quindecim millia hominunr 
perierunt. H gu &rcus Rex Ángliz majorem filium 
fuum HzNxIcuM generum Lupovrcr Regis 
Francim in odium fan&i T H o M & Archiepifcopt 
Cantuarienfis fecitconfecrari in Regem à RocEROo 
Eboracenfi Epifcopo , quod ad folum Cantuarienfem 
— pertinebat , & hoc contradicente Ár- 
€hiepifcopo qui in Franciam exulabat. 

- Obiit Hu co Senonenfis Ácchiepifcopus , eui fuc- 
eefft GürrtreEMus Theobaldi Comitis Campa- 
niz defuncti filius, frater Regine Francie ADEL s, - 
qui erat Carnotenfis ele&us , fed nondum Epifcopus. 
confecratus. Hunc Senonis coufecravit Maun1cIus 
venerabilis Parifiorum Epifcopus | 


-. In tranfmarinis partibus fuit horribilis terre mo- 

tus quarto Kalendas Julij, ubi urbibus fubverfis &c 

eppidis , Chriftiani & pagani innumerabiliter perie- 

nint. Ruit etiam magna pars Antiochie , & civitas 

Jerufalem tremuit ; fed. Deo ——— non periit. 
| | Kkk ij 


«44 ^ Chronicon ^.^ 

HexNRrICUus Ánglix Rex fan&um T HoM 4M Can- 
tuarienfem Árchiepifcopum ' obtentu Pape À r r- 
XANDAR5* & Regis Francie Lupov 1cr ab exilio 
revocat : fed dum effet cum eo pacem facturus ficut 
promiferat , Miffam cantari fecit pro defundis , fciens- 
quód ad illam: non daretur pax quam ab Archiepif- 
copo fumere nolebat. P | e 


MCLXXI. | Bn 


. AL MAR ICu s Rex Jferofolymorum /Egyptum 
expugnans, MoL&NuM Regem gentilem tributa- 
rium fibi effecit. Sanctus T Ho M.A s Cantuariz Epif- 
copus tricefimo die poftquam in Angliam applicuit; 
quarto Kalendas Januarij occifus eft ab impiis mini- 
ftris Henrici Regis Ángliz in Ecclefia Metropoli Can- 
tiarie , non longé ab altari, in' hora vefpertiria , 
gloriofo martyrio fa&us Deo gratiffimum facrificiuni 
vefpertinum : cujus meritum apud Deum tam caufa. 
juftiffima quàm innumera conteftantür miracula. 


MCLXXII. 


e SALAHADINUS primitus quidem leno gentilis 
apud Damaícum , póft ab Eur& 1D o de Turone il- 
luftri Paleftinz Principe Chriftiano Miles factus, cürn 
apud /Egyptum militaret, Molanum Regem Egypti 
proditiofé perimens totius /Egypti obtinuit Principa- 
tum. Unde firerum pretia judicio non opiniorie meti- 
mur , quantalibet terrenz felicitatis potentia vilis eft 
zítimanda, quam peffimi & indigni fzpiüs nancif- 
«untur ; nam leno ille cujus vita in proftibulis ; mili- 
tia in tabernis , ftudium in aleis & aliis, fubicó fublis- 
matus fedet cum Principibus , immo major Principi- 
bus-folium glorie /Egypti tenens toti fere Orienti 
poftea imperavit. Sanctus T HoM A's Cantuarie Ár- 
chiepifcopus canonizatur à Papa ALEXANDRO. 
Orta eft guerra inter HgzNR1CuM Regem Anglie 
& tres flioos HEzNRICuM, RiICHAARDUM &- 
GAUFRAIDUM, | " | 


3 


^ 


' 
E 


Cuilblyii de/ Nangir: PP, 


! — MCLXXIIL. 2 


- Tertio Idus Februarij apparuerunt de nocte ignex 
acies in Septemtrionali plaga czli, & lux tanta eni- 
tuit, quód nummus cujüs monetz effet poffet agnofci. 
Filij Regis Anglie HEN R 1c t patrem fuum infeftan- - 
tes, auxilio Regis Francig Ludovici & Procerum . 
ejus Normanniam graviter vaftaverunt. Jossius- 
Turonenfis Árchiepifcopus in tanta paupertate obiit , 
quód de rebus fuis vix potuit inveniri de quo poffet 
mortuus fepeliri; cui fucceffit BART.HoLOoM Eus 
genere clarus, fermone facundus : hic Epifcopum 


. Dolenfem, qui per longa tempora rebellis fuerat Ec* 


clefie Turonenfi, poft longa certamina auctoritate 
A poftolica fuas fubdidit ditioni. Florebat tunc Pári-- 
fius Magiftrorum Primas PE TR us Comreftor verbi 
facundiffimus , & in divinis fcripturis excellenter in- 
ftru&us; quiaitriufque teftamenti hiftorias uno com- 
pingens volumine opus edidit fatis utile , fatis gra- 
tum, ex diver(is hiftoriis compilatuni, quod Hiftoriam 


Ícholafticam nominavit. 


MCLXXIV.- 
ArMAnrIcus RexJerofolymorumobiit, cui fuc«- 
ceffít BA LDuriNusfiliusejus. NORADINUS 
Rex Turcorum qui regnabat in Damafco obiit , cu- 
jus uxorem SAL AHA DiINUus occupator Egypti fibi 
matrimonio copulans , cum ipfa regni regimen, fuga- 
tis heredibus, occupavit ; deinde: terrà Roafie & 
Gefirz occupatá , circum jacentia Regna ufque ad 
intima citerioris Indie, nunc dolis nunc armis ex- 
pugnans, de fceptris pluribus Monarchiam efficit 
Babylonie & Damafíci fibi vendicans Principatum. 
Hzc fortunz ludentis potentia, has rerum viciffitu- 
dines voluit,'qua de paupere divitem, de humili 
fublimem , de.fervo fufcitat dominantem. —... — 
Kkk iij 


444  — s Chrono 
MCLXXV. Barnu INUS. 


Menfe Novembri fuit aquarum inundatio inaudi- 
ta, que villas fübmerfir, fata abforbuit unde & fe- 
quenti tempore vehementiffima fames inhorruit, 
Quamobrem multi dicebant natum effe Antichriftum 
cujus pranuntia pernicies tanta foret. HENR1cus 
Archiepifcopus Remenfis frater Lupovicr Regis 

Francie obiit; cui fuccefft GurrirERMus Seno- 
nenfis Árchiepifcopus frater A DEL & Reginz Fran- 
cie , & huic inSenonenfi Ecclefia G ut po. Pax intes 

Regem Anglie HEN A t cuM & filios fuos reformata 


eft, mM 
MCLXXVI. 


. Maxima fames fuit in Gallia, pro qua ad fuftenta- 
tionem pauperum Eccleftarum invadiata funt orna- 
menta, & fancorum feretza defruftata; & tunc ma- 
ximé apparuit Ciftercienfts munificentia in pauperi- 
bus fuftentandis. Florebat hoc tempore M xuR i- 
cius Parifienfis Epifcopus, qui ob. induftriam & 
litteraturam. de infimo ftatu magna paupertatis, ad 
Pontificalis dignitatis apicem eft eve&us ; nam cüm 
effet pauper & modicus, eleemofynam poftulatam: 
noluit accipere hoc pacto ut numquam fieret Epif- 


ps |». :MCLEXXVII. 


Eclipfis folis fa&a eft Idibus Septembrishora dict: 
fexta, Florebat A NsErMus Belicenfis Epifcopus, 
ad cujus tumulum poft mortem cjus lampades accenfze 
funt divinitus, exceptá uná cui miniftrabat pabulum 
olei quidam ufürarius, & illa non potuit accendi. 
Venit apud urbem Avinionum quidam adolefcens 

nomine BENEDICTUus, dicens fe à Domino mif-- 
funi ut pontem fuper Quvium Rhodani conftrueret,qui 
derifus , cim famptus non haberet , fuit, & quia prae 


magnitudine fluminis nullus credebat hoc poffe ficri x 


-v 


rg £393 — 


4 d. [I Y, 


£x 


4320/9 K€yY 


^—^— 0, ÉÓ/. 


.4 £4 


| 


Trees c— — — o Q4 ETT a $t S 


.. Guillelmi de Nangis. 242 
fed facturi à Deo nutu divino funt commoti, ut illud 
opus citius explerent. 


MCLXXVIII, 


FaEDERICUs Romanorum Imperator abjurat 
fchifma quod per fexdecim annos duraverat , publice 
fatisfaciens, & cum ALEx ANDRO Papa pacem 
componit, sícque depulío fchifmate unitas reforma- 
tur Ecclefie. Cjm autem legitur Romanam Eccle- 
fiam multis fchi(matibus fuitfe diffciffam , ifto tamen 
nullum aut vehementiüs incanduit , aut diutiüs per- 
feveravit. Innumerabilis multitudo Turcorum fero-- 
folymam venit , fed à Chriftianis , qui impares erant. 
numcro , viribus & apparatu , devicta reCeffit. 


MCLXXIX. 


AÁrrXANDER Papa Rome Lateranenfe Conci- 
lium poft medium Quadrage(imz celebravit, ubi ex 
diverfis terrarum partibus fa&us eft innumerabilis 
conventus tam Epifcoporum quàm Abbatum. In 
tranfmarinis partibus milites Templi ope Regis Jeru- 
falem & principum coadunati in loco, qui dicitur 
Vadum Jacob, caftrum fortiffimum munierunt, quod 
cüm aliquamdiu tenuiffent, Turci Templarios fedi- 
tione capiunt , caftrum expugnant , & ad terram deij- 
ciunt, ÁGNEs filiaLudovici Regis Francorum'Con- 
ftantinopolim ducitur , & Imperatoris Manuclis filio 

-* defponfatur. In fefto Omnium San&orum PuiLIPPuS 
Ludovici Regis Francie filius Remis à GurL1s&M0 
Remenífi Archiepifcopo avunculo fuo in R egem Fran- 
ciz coronatur anno atatis fuz quinto decimo, prz- 
fente HEN R 1c 0 juniore Rege Anglorum qui fo- 
rorem ejus duxerat , & adhuc vivente patre ejus Lu- 
Do vric 0o Rege, qui motbo paraly(ís laborabat. 
Obiit PET Aus Comreftor Doctorfamofiffimus, pau- 
peribus & Ecclefiis cunctas dividens facultates , cujus 
fepulturz hec epitaphium Pari&us in Ecclefia. fancti 
ViGoris eft inf | am | lor 


l.* Ale- 
xius, 


rr AES PR d 

4144. .— 7 Obronicon MEM 

: PETRUS eram quem Petra tegit difló/q1ue CouESTOR, : 
AN'unc comedor 5 vivus docui nec ceffo docere —— 
Mortuus , ut dicat qui.me videt incineratum :- 


Quod fuma , iffé fuit , erimus quandoque quod bic eft. 
2 MCLXXX. DLE 
. PnuiripPPus juvenis Rex Franciz duxit in uxorem 
Ifabellem filiam BAr1DpuziwNi Comitis Hannoniz , 


neptem Comitis Flandrie PHrL1Per deforore, & 
cum ea recepit Áttrebatum «um omni terra, que 


fuerat Comitis circa fluvium qui dicitur Lis. Eant- 


autem unxit Gu1D o Senonenfis Archiepifcopus 
apud fanum Dionyfium in Reginam, datis prius 
litteris, quód nullum jus propter hoc reclamabat in 
Ecclefia nai Dionyfij in Francia, qua excepta eft 
ab ejus & Epifcopi Parifienfis jurifdictione. 
- Lupovricus Rex Franciz morbo paralyli & 
fenio fatigatus obiit, & in Abbatia Ciftercienfis Or- 
dinisà fe conftru&a ( que Sancus-portus dicitur , id 
e(t, BARBEEL, verfüs Meledunum caftrum fuper 
Secanam ) fepelitur. Fuit enim honeftate laudabilis, 
fimplex & benevolus in fubditos; & quia pacis ama- 
tor erat , guerras etfialiquas , tamen raras aut intulit 
aut pertulit , fuümque Regnum tranquillé & benigné 
gubernavit : & ideó fub ipfo multa novz ville con- 
ditz funt, & veteresampliatz , multa excifa nemora, 
Ordinéfque diverfarum Religionum in diverfis locis 
multipliciter propagati : fucceffit autem eidem P H1- 
LiPPus Rex filius ejus. 
Obiit M A Nu EL Imperator Conftantinopolitanus, 
cui fucceffitt M & Nu E 1 * filius ejus adhuc juvenculus, 
qui filiam Ludovici Regis Francie duxerat uxorem. 
Inter FR EDERICuM Romanorum Imperatorem & 
Ducem Saxonizfit concertatio dura ; multi enim capti 
«& perempti funt , multzque ville & Ecclefze fuccenfz 
fuerunt & deftrudz,.  Archiepifcopus Bituricenfts 
GureRriNus & JonuaNNESs Carnotenfisobierunt; 


viri tam fapientia quàm animi ftrenuitate famofi, 


quorum 


pRO45.7[F d. d(t 


£r 


Guilelmi de Nangis. 449 .— 
quorum J oHANNESs fandi THoM X Cantuarienfis, E 
cujus focius fuerat , paffionem defcripfic. 


JPnHiriPPus. Mawugzi. MCLXXXL, 


HEeNR1cus Comes Campaniz à Jerofolymis per 
Afiam rediens, à Turcis capitur , fed per Imperato- 
rem Grazciz liberatur ; verüm ut terram fuam attigit, 
homines fuos quos ex reditu fuo lztificaverat , de fuo E 
obitu mox contriftavit. BALDuriNus Rex Jerufa- 
lem atate juvenis leprae contagio deformatur. Apud 
* quadam Dominicá dum Miffam quidam Presbyter . ,;, 4,5 
celebraret, & duas hoftias, unam fumendam, alte- l«w. 
ram pro infirmis recondendam fuper altare pofuiffet , 
cüm diceret : Pater nofer , hoftia quam tenebat fan- 
guine manans manus ejus & corporalia purpuravit , 
& ita in formam carnis livide Rex Franciz, & popu- 
lus qui ibiaderat, illam hoftiam afpexerunt. In Bur- 
gundia veró apud Brenam oppidum, & apud Vindo- 
cinum atque apud Attrebatum urbem fimilia eve- 
nerunt ; nec immeritó , nam tefte fcriptura: ANi;hi/ in 
terra fit fine caufa. Nempe HEN R1cus Albanenfis 
Epifcopus à Papa À L 8 X A N D & o miffus fuit in 
Gaíconiam ad delendam hzreticorum perfidiam al- 
taris facramentum non credentium; qui praedicatio- 
nis verbo , necnon militum peditumque infinito exer- 
citu haereticos expugnavit. 

Inter F&EDER Icu M Imperatorem Romanorum 
& Ducem Saxoniz reformatur pax tali pacto , quód 
Ducatum Saxoniz Dux non reciperet , nifi priüs fep- 
tennium exulaffet. Ob hoc ipfe Dux & uxor fua , cum 
filiis fus Guirz1gRMO & OrTHoNE, qui poftea 
fuit Imperator, ad HEN a 1 cuM Regem Anglia pa- 
trem uxoris fuz in Franciam venerunt, ibique & 
alibi cum Rege longo tempore permanferunt. | 

ALEXANDRO Papa deiude Romanz Eccle- 
fiz centefimus feptuagefimus quintus Lucr1u s ter- 
tius natione Tufcus Papa prefidet. PuiriPPus 
Comes Flandrie Dux Burgundie, GuirrgR&Mus 

Tom. X I. L11 


L 4 


"T Chronicon 


| Remenfis Archiepifcopus , Comes Blefenfis, Cames 


Sacri-czfaris fimul confpirant in xim Francie 
PuiriPPuM,totam Franciam conturbantes. Porró 
Rex videns fe plurima parte fuorum deftitui, Bra- 
bantiones in auxilium evocavit, cum quibus terram 
STEPHANI Comitis devaftavit. 


- MCLXXXII. 


| F&REDERI1Cus Romanorum Imperator volens 
adverfariis Regis Francie P H rt 1» P auxilium ferre, 
per totum Imperium fuum fubmovit exercitum : fed 


HzNA1co Rege Ánglizcumfiliis fuis Regem adju- 


vante, & eo mediante, pax inter Regem & Barones 
przdiéos reformatur. Apud Conflantinopolim À u- 
DRONIcus deImperiali profapia natus, fub fpecie 


1. * Alexi. tutoris MANuELrS * juvenculi Imperatoris in Im- 


perium viplenter fe ingerens, fuggeffit Graecis eos 
fore exterminandos , nifí Latini & Franci à Graecia, 
tollerentur, nam MANuzrL Imperator pater iftius 
Manuelis quamdiu vixerat Latinos & Francos dilexe- 
rat ; ita quód per eos folummodó expeditiones age- 
ret, & primis eos Palati; honoribus decoraret , Fran- 
cifcam etiam uxorem duxerat, ex qua fufceptum fi- 
lium Francifcz conjugi , filiz fcilicet defun&i Lupo- 
vict Regis Francorum copularat; quo Graci an» 
mati irruunt in Latinos & Francos , & quoquot in- 
veniunt, trueidant aut urbe proturbant, & fic An- 
dronico Palatium occupante porticus incenditur , ubi 
opes innumere & aedificia concremantur. Florebat 
hoc tempore PE TRus MoNoOcurus Abbas Cla- 
revallis, cuifanctiBzRNAR Dus & MALACHIAS 


apparentes , dixeruntquód Gr& AR Dus Abbas prz- 


deceffor ipfius , quem frater quidam propter cor- 

reptionem regularem in eo factam occiderat ,, ut Mar- 

tyr cum Chrifto regnabat. | | 
MCLXXXIII. 


Apud Confítantinopolim A Np koNtcus doml- 


VES $3 dico ota LI 


Guillelmi de INangis. BENP SJ, 
num fuum M 4 N u £ LE M** juvenem Imperatorem |. * At-- 
fubmergi in mari fecit , & Imperium ufurpavit. Hzw- xium. 
RIcusjunior Rex Anglie in Lemovicino territorio 
apud caftrum quod dicitur Marcellum obiit, & apud 
Kothomagum 1n Ecclef Majori fepelitur. 

Inter Lucru 4 Papam & Romanos orta diffenfio- 
ne , idem Papa proturbatur aburbe, & multis laceffi- 
tus injuriis à Romanis impetitur; nam multis qui 
erant ex parte Papa eruentes oculos impofuerunt eis. 
mitras , & jurare eos fecerunt quód Papa fe videndos 
taliter. prefentarent : quo viis Papa tot conflictus 
ferre noh valens Verona fe contulit , fperans fibi ab. 
Imperatore F&EDE&1co auxilium proventurum, 
SaALAHADINUS Rex Turcorum partes Jerofoly- . 
morum aggrediens multos Chriftianorum occidit & 
captivavit ; fed non longé poft inde repulíus , acceptis 
induciis ad propria remeayit.. 

PurzrLrpPus Rex Francorum Synagogas Judao- 
rum per Regnum fuum deftruere fecit , & in plerifque 
Ecclefias conítrui procuravit ; nemus Vicennarum 
juxta Parifius muro claufit , & Parifius in platea quam 
Campellos nominant hallas conftrui & mercatum in 
eis inftituit fieri. e 

In provincia Bituricenfi feptem milia Cotarellorunr 
& eo ampliüs interfecti funt ab illius terre incolis in 
unum contra Dei inimicos confcederatis : Ifti enim 
terram Francis vaftantes predas inde ducebant , ho- 
mines captos fecum viliffimé trahebant , & cum uxo- 
ribus captorum ipfis videntibus, pro nefas ! dormie- 
bant, & quod deterius eft, Ecclefias Dei confecratas: 
incendebant , Sacerdotes '& viros religiofos captos 
fecum ducentes ,. & in tormentis qua fibi faciebant ,. 
irrifori& Cantores eos vocantes fubfannabant dicen- 
tes : Cantate nobis , Cantores , cantate s & confeítim eis 
alapas dabant, vel cum groffis virgis eos cedebanrt. 
Quidam veró fic flagellati beatas antmas Domino red- 
iiderunt, alij longa carceris cuftodia femimortui;. 
datá pro redempzione pecuniá , .ad xig redierunt. 

L1 ij 


PIE Chrontcon 


lidem etiam Cotarelli, quod cum gemitibus & fuf- 


piriis pronuntiandum eft, damnofiüs operando Ec- 
clefias fpoliantes corpus Domini de vafis aurcis vel 
argenteis , in quibus pro infirmorum neceffitate re- 
fervabatur , extrahentes , & in terra viliter proijcien- 
tes , pedibus conculcabant. De corporalibus veró 
concubine eorum pepla capitibus fuis componebant, 


calices quoque fecum irreverenter portantes , & lapi- 


dibus confringentes detrahebant. Eodem tempore 
multi heretici combufti funt in Flandria à Gu 11- 
LERMO Remeníum Archiepifcopo Apoftolicae 
Sedis Legato, & à Pu1rL1PPO TRUE Sen Co- 
mite. Hi dicebant omnia «terna à Deo creata , corpus 


* Lucifero autem hominis & omnia tranfitoria à Luciabelo * 


vd 


lo. 


4359 creata, Baptifmum paruulorum & Euchariftiam re- 


probabant , Sacerdotes Miffas celebrare ex ayaritia 
& oblationum cupiditate dicebant. EE 


AxpRoNicus MCLXXXIV. 


Orta eft diffenfio inter Regem Francie Puirr1PPuM,. 


& PHiriPPUuM Comitem Flandrorum pro terra & 
Comitatu Viromandenfium ; hanc enim prafatus 
Comes longo tempore vivente Lupovico Rege, 
patre iftius Philippi Regis,poft deceffum R o pu r p u1 
Comitis Viromandorum pacificé & quiete licet in- 
jufté poffederat , & adhuc pertinaciter detinere volc- 
bat. Quapropter Rex Philippus exercitum verfus 
urbem Ámbianenfem collegit ; fed robur ejus & mul- 
titudinem exercitus Comes pertimefcens eidem Viro- 
mandiam totam reftituit, caftrum tamen fan&i Qu 
TINI atque Peronam ad vitam tantüm iuam fibi 
dimitti petiit, & obtinuit ad libitum voluntatis. 
HrRaAcLrIus Patriarcha Jerofolymitanus cum 
Priore Hofpitalis tranfmarino venit in Franciam ad 
Regem Philippum pro fuccurfu terre fan&z , quos 
Rex multum honoravit; & quia tunc heredem non 
habebat, confilio Prelatorum & Principum mifit ad 


terre fanctg fuübfidium ingentem multitudinem ram 


Kr Fi i$ HM F4 eO... 


EVE 


Cutlelmi de Nani: 3 
militum quàm peditum armatorum , fufficientes fum- 
ptus eifdem propriis redditibus adminiftrans. 

PHiLI PPus Rex Francia fecit omnes vicos urbis 
Pariftus fterni duris & fortibus lapidibus , ad hoc qui- 
dem nitens ut nomen antiquum auferret. civitati; 
nam Lutetia olim à quibufdam propter luti foetorem 
nominata fuit, Quam quondam Trojani de Sicam- 
bria egreffi, cum Principe Ybor nomine fuudaverant, 
octingentis & nonaginta quinque annis ante Incarna- 
tionem Domini , vocantes eam Parifius, & fe Parifis 
à nomine ÁLEx ANDR1 PaAnrs fili PRIAMI 
Regis Troja ; fub quo everfa fuit Troja. 


MOLXXXV. 


BarpurNus Rex Jerofolymorum obiit, B 4 r- 
DUINO nepote ejus ex Sybilla forore adhuc puerulo 
fub cuftodia Remundi Comitis Tripolitani in Regem 
fubftituto. Guz LtERMwus Rex Sicilie ÁANDA&o- 
NICuM ufurpatorem Conftantinopolitani Imperij 
navali exercitu aggreditur & terreltri , Salonicam ur- 
bem & alias multas obtinens & devaftans, Mediá 
Quadragefimá factus eft terre motus in Grecia in ci- 
vitate quz Uceticum dicitur. Eodem fequenti menfe 
Aprili Nonis ejufdem menfis, fuit eclipfis Luna par- 
ticularis in vigilia Dominice Paffionis. 

AÁNDRoONIicus ufurpator Conftantinopolitani 
Imperij multos Grzcorum perimit , & maxime nobi- 
les, ideóque exofus & fufpe&us ab omnibus habitus 
eft; quo fio quidam de Imperiali femine procreatus 
nomine Cu&saAT,quem alij IsAAcruM dicunt, 
venit Conftantinopolim , & civium animos ie con- 
cilians , obtinuit à Patriarcha ut in Imperato o- 
ronaretur : quiftatim Andronicum cum fuis aggreffus, 
eum fecit per pedum manuumque juncuras truncari, 
& fic perurbem fuper camelum vehi , & póft ei oculos 
erui & linguam precidi.. Lucio Papa Veronz mortuo, 
Romanz Ecclefie centefimus TUM fextus 

L11 iij 


Z4. ^o Cbrontcon: | 
UnsANUSs tertius natione Mediolanenfis Papa 
prafidet. | | | | | 

" CunsAT. BArpurwus MCLXXXVI. 


GAurRriDu s Comes Briítanniz filius tertius. 
HegNR c1 Regis Ánglizobiit Parifius, & in majors 
Ecclefía beate M 4 & 1 z annuente Rege Franciz fe- 
pelitur. PHiripPus Rex Franciz liberat caftrum 
Bergiaci in Burgundia à Duce Burgundiz longa obfi- 
dione conclufum. HgN&1cus FREDERIC! Im- 
peratoris filius in Regem Romanorum à patre prafi- 
citur ; ducens in uxorem fororem GuiLLERMI 
Regis Sicilie nomine C ON sT AN Tr A M, inter 
quam & U&nBANuM Papam gravis fimultas incan- 
duit. Bar puiNus Rex Jerofolymorum adhuc pue- 
rulu$ obiit, cui Gu 1 D o Leponenfts Comes , qui: 
Sybillam ejus matrem habebat in conjugem, in Regno 
fucceffit ; quz res Comiti Tripolitano , qui tuter pueri 
Regis fuerat conftitutus, dilblieuf ; & ob hoc tàm: 
Regi quàm fuis coepit multimodé adverfari. Soror 
Regis Francie Phflippi, priüs uxor Henrici junioris. 
Regis Anglie defuncti, in Hungariam ducitur Bela 
Regi Hungariz defponfanda. du 

Reginaldus Princeps Antiochiz feedus induciale ,. 
. quod Chriftiani cum Chriftianis & Rege Turcorum 

hinc inde fanxerant obfíervandum , dirupit.. Nam 
«üm plurimus & opulentus 'Furcorum comitatus X 
Damafco in JÉgyptum tranfiet, & prater limites 
terra Chriftianorum ob induciarum fiduciam itinerari 
aon formidarent, in eos fubitó Princeps predictus. 
irruit , & ipfos cum univerfis farcints minüs decenter 
«aptivos abduxit. — | 

Venit ex Calabria partibus ad U kgaANuM Papám 
Veronz commorantem quidam Abbas nomine J o 4- 
€ HIM, quidivinitus intelligentie donum acceperat 
à Deo, ut facundé & difcrete enodaret difficultates 
Scripturarum : dicebat énim quód ei ignoranti litteras 
attulerat Angelus Domini librum dicens; 7de , leg, 


LJ 


TX 


"4, 


Guillelmi de INangis. 455 
4 intellige: & ita divinitus fuerat inftru&us. Dicebat. 
etiam Ápocalypfis myfteria hactenus latuiffe, fed nunc 
per eum in fpiritu prophetiz clarefcere, ficut ex opuf- 
culo , quod fcripfit , legentibus liquet, Dicebat in- 
fuper quód ftcut veteris Teftamenti fcripturz tempus 
quinque tatum feculi ab Adam ufque ad Chriftum 
decurfarum continent, fic liber Apocalypfis atatis 
fexta à Chrifto in choatze Chriftum * exponit, ipfam r. « 
ztatem fextam in fex statulas difpertitam , eáfque pas. 
fingulas fingulis hujus libri periodis fatis congruere * f. * «on- 
defignatas. Dicebat quoque hzc revelata fuiffe in 877^ 
fine ztatule quinte, atque in proximo fuccedere fex- 
tam , in in tribulationes varias multiplicéfque pref- 
furas perhibet emerfuras, ficut in apertione figilli, 
& infextilibri periodo, ubi de ruina Babylonis agitur, 
patenter oftenditur. Id veró in libello ejus prz ceteris 
notabile ac fufpe&um habetur , quód mundi diffinit 
terminum , & infra duas generationes , quz juxta ip- 
fum annos faciunt fexaginta, arbitratur implendum. 
Fertur itaque multa fcripfiffe, librófque fuos Papa 
€orrigendos obtuliffe, nam in quibufdam erraffe di- 


citur. 2 B 
MCLXXXVII. 


SaALAHADINUS DBabyloniz Soldanus injurià fuis 
fadá à Principe Ántiocheno permotus , Palaftinam 
violenter aggreditur, Admiralium Ediffz cum feptem 
milibus Turcorum , qui terram facram depopularen- 
tur, przmittens. Hic autem cüm in partes Tiberia- 
dis proceffiffet, cafu fibi obvios habuit Magiftrum 
militiz Templi Gi& ^R Du M de Bidefordia, & 
Magiftrum Hofpitalis R o GgERuM de Molendinis, 
illum quidem fugatum * , Rogerum veró interfe&um f. * fvgi- 
inopino marte confecit , multis Templariis tam captis "'- 
quàm occifis. — "' — | P 

FaCa eft diffenfio inter Regem Francie PHiLIPPUM 
& HeNRICuM Regem ÁAngliz. Petebat enim 
PHiriPPus RexàRicHARDO Regis Ángliz 


PIT; Chrontcon 
filio Comite Pictavenfi facto , pro eodem Comitatu 
homagium fibi fieri ; quod ille à patre inftructus de die 
in diem facere diffimulabat. Petebat etiam à Rege 
Angliz Gifortium & alia caftra W' ulcaffini Norman- 
ni, quz tradita fuerantà patre fuo RegeLuDovrco 
pro Kd MARGARET AZ fororis fuz, quando can» 
HeNR1ICO Regi filio majris HENR1cCI in gyma- 
trimonium copulavit , que ad Regem Francie redire 
debebant, fi Henricus fine herede decederet. Quod: 
quia facere nolebat Rex Anglie , PHiLIPPusKex 
Francie colle&o exercitu Aquitanie fines ingreffus. 
caftrum Yffoldunum & plures munitiones Regis Án- 
glie cepit, & ufque ad caftrum Radulphi in quo erat 
Rex Ánglie terram depopulavit; fed Dei interve- 
niente clementia, cüm expectaretur utrimque con- 
fius, pax fubitó mediantibus bonis viris inter eos 
reformatur. | E 
SALAHADINUS fuorunt victoria exhilaratus ,. 
animum totius Regni Jerufalem occupandi fuccen- 
fum ad majora intendit. Nam :Galilzam aggreffus 
Tiberiadem obfidet , quo audito, Gu rp. o Rex Je- 
rufalem , Templarij, Hofpitalarij , Epifcopi, Proce- 
res , populüfque in umm congregati hoftibus OCccur- 
runt ; hoftes obfidionem deferunt, & ad fontes mil- 
liariis quatuor circa Tiberiadem caftra ponunt. Quin- 
to igitur Nonas Julij progrediuntur in bellum , acerri- 
méque concertant , fed nox prelium dirimit. Ea die 
no(tri geffere fortiüs , nifi quód aquam przocupatam 
ab hoftibus perdiderunt , diurno proinde confli&u 
zítu fitique confedi laborabant , eo quod aquam non 
haberent : mane hoftes przparant, & in. noftros jam 
nonad bellum praparatos coeperunt irrumpere; quod 
videntes Principes & primi exercitus Regem adeunt 
feftinanter , & quid facto opus fit deliberant in com- 
muni, Rex quemdam de numero equitum qui cum 
Turcis militaverat confulit quid in iníftanti negotio fit 
agendum , qui confuluit ut totis viribus in cuneum 
Arrumpatur ; ubiSalahadini vexillumaluus "S 
FOU Pjacet 


- 


Guillelmi de Nangis. 4$7 
Placet confilium nniverfis, excepto Comite Tripoli- 
tano de cujus confilio montana occupaverunt , & ita 
confilio utili diffipato noftri zftu ac fplendore folis 
gravantur , & telorum imbribus opprimuntur & 
obruuntur : Comes Tripolitanus arma dejecit, & ad 
caftrum quod Saphetum dicitur fe contulit. Interim 
noftrorum ftrages miferabiliter fit, Epifcopus Acco- 
nenfis lethaliter vulneratus, Crucem Domini quam 
ferebat tradiditalteri , & ille Regi. Bello itaque ve- 
hementer perurgente, Gu 1D o Rex capitur, & 
fancta Crux Domini à Turcis afportatur. Hanc alte- 
ram.poft CospRoEM Regem Perfarum. Crux fan- 
| &a propter ícelera noftra contumeliam pertulit , & 
quz nos à veteri captivitatis jugo abíolvit, propter 
nos captivà ducitur, & prophanis Gentilium manibus 
 contretatur : fed & quotquor Templarij &Hofpitalarij 
inveniuntur protinus decollantur. ! | 
Porro Gurpo Rex, & Magifter Templi in mo- 
numentum victoriz refervantur. Princeps autem Án- 
tiochie REGrNALDus, qui Sarracenos femper 
oppreffcrat , " Salahadino manu propria decolla- 
tur. Sic exigentibus meritis fuis in manus Gentilium 
noftri funttraditi , acà Turcis fubjugati. Nimisenim 
in luxus varios & Clerus. & Populus cffluxerant , totá- 
que terra illa facinoribus & flagitiis fordefcebat; fed 
& qui Religionis habitum praferebant , regularis mo- 
derantiz fines turpiter excefferant; rarus in Mona- 
fterio , rarus in: feculo, quem non vel avaritiz , vel 
luxurig morbus inficéret. — | | 
SALAHADINUS igitur de noftris fic habito ce- 
lebri triumpho ;.ad pontem. Tiberiadis redit, ibíque 
manubias dividi, & in Damafcum meliora deferri 
pracepit : poftea erectis ad celum oculis ; de adeptio- 
ne vidoriz gratias Deo reddidit; fic enim facere in 
omnibus quz accidebant confuevit, & inter cetera 
hoc fzpiüs dixiffe fertur , quód non fua potentia , fed 
iniquitas noftra hanc illi vidoriam contulit. Dehinc 
.Accon, quz & Ptolomais, veniens obfidet , quam 
Tom. XI. Mmm 


464 Chronicon 


gem biduum in deditionem recepit, Manere ibi vo- 


entibus non fuit hoftilis oppreffio, & recedere volen- 
tibus data eft vitz conductio. Id fane Salahadini li- 
beralitatem commendat , quód nullum gravari fufti- 
nuit, qui velletei fe fubdere, & degere fub tributo; 
erat enim fuorum tenax dictorum , fuíque cuftos in- 
teger juramenti, & tam liberalis, ut vix denegaret 
quidquam alicui. Tota quippe regio tremebat viris 
privata fortioribus , & fuis deftituta tutoribus. 
Intrerhec Cou & ADus Marchio filius Marchio- 
nis de Monte-ferrato , quià Conftantinopoli veniebat 
Jerufalem, ubi quia nuin habebat Imperatoris 
CunsaAT inconjugem, cum quodam nobili Greco 
qui Curfat volebat deponere, & fe in Conftantinopo- 
lim intrudere , pügnaverat , eümque occiderat , & 
inde recedens, comperto quód Áccon teneretur à 
Turcis, Tyrum ipei. & eamdem urbem deten- 
furus fufcepit : cujus adventus przfentibus & venturis 
Chrifticolis proceffit ad commodum, & ipft ad lau» 
dem & gloriam. Tunc Comes Tripolitanus qui illuc 
poft bellum T'iberiadis confugerat , videns potentiam 
Marchionis , omnibus fufpectus , & omnes fufpedos 
habens, Tripolim fugit; cui ftatim Salahadinus man- 
davit ut pacta quz fibi juraverat , jurare faceret à fuis. 
Comes civibus convocatis jurare illos imperat , dicens 
cedendum effe tempori , nec poffe Salahadino refifti ; 
refponderunt cives minime fe jurare nift priüs for- 
mam audiant juramenti , & fuper hzc inducias ufque 
ad mane petentes, accipiunt. Ea noGe Comitem il- 
lum ultio divina percuffit ; res diffimulari non potuit, 
nam corpore defunci nudato, quia nuper circum- 
cifionis ftigma fufceperat apparuit; unde palam fuit 
quód fe Salahadino confoederans Sectam Sarraceni- 
cam ceperat obfervandam. Poft quem Tripolis urbis 
dominium filius Principis Antiochiz de jure obtinuit 
parentela. - | | | 
Lupovricus filius Purr1PPr Regis Francie 
primogenitus nafcitur in vigilia Affumptionis beate 


Cuilelmi de Nangis. 459 


Dei Genitricis Virginis Man1z. SaALAHuADINUS 
poft Accon fibi redditam Berytum & Sydonem occu- 
pans, cüm Tyrum cadem facilitate fperaret fibi ven- 
dicare, à Marchifo turpiter repulfus abfceffit, Exinde 
Aícalonem urbem perveniens , eam poft diverfos af- 
fultus quarta die Septembris obtinuit , tali pa&o ut 
cives liberi hinc abirent, &Rex Gurp o cum quin- 
decim de electioribus captivis redderetur. Ipfa die 
qua przfcripto pacto urbs tradita fuit , fo] quafi com- 
patiens , beneficium luminis defectu eclipfeo urbi & 
orbi fuübtraxit , ita ut ftella ficut in nocte apparerent. 
Turcomanni per hos dies Laodiciam urbem impc- 
tunt, & cum Principe Ántiochiz congreffi, multos 
de fuis occidunt. Deinde Antiochiam & circumja- 
centem regionenr profligant cedibus & incendiis ac 
rapinis , terrámque illam copiofam qua Mons-verra 
dicitur rapinis & incendiis funt depaftt. Sed cüm inde 
redirent, ab Ántiochenis funt devicti & fugati. 
SaALAHADINUS Áfcalone munita cum Turcis 
fuis Jerufalem properat , & eam obfidet à parte occi- 
dentis , oppugnans eam decem diebus continuis ; fed 
civibus fortiter refiftentibus , cüm nec fic Turci profi- 
cerent , per partem Aquilonis urbem fanctam iterum 
funt aggreffi. Tunc obfeffi confiderantes obfefforibus 
non poffe refifti, in commune deliberant falvis fibi 
vita & mobilibus reddere civitatem : fed Salahadinus 
quia contra fuam voluntatem diu fe tenuerant petiit 
pro redemptione eorum ab his qui quindecem annos 
& fupra excreverant decem bizancios, à mulieribus 
quinque, &ab infantibus unum fimiliter fibi reddi : 
quod ut ab utraque parte conceffum eft, fecundo 
Octobris die , qui erat ab obfidione tricefimus tertius, 
feriá fextá urbs fancta , quód dici dolor eft, Salaha- 
dino redditur. Qui ftatim campanas Ecclefiarum con- 
fringi fecit, & Turci equos & Jumenta in Ecclefiis 
ftabulaverunt ; Suriani vero Ecclefiam fepulcri auri 
pretio redemerunt ne fordibus Gentilium fubjaceret. 
Templum autem Domini, quod Turci juxta ritus 
Mmm ij 


4o Chrontcon 
fuos confueverant antiquitus venerari , fecit Salaha- 
dinus intus & extra aqua rofacia ablui antequam vel: 
let illuc ingredi, Multa veró milia pauperum quia 
non habebant pretium à pratexato pretio abfoluit, 
& infirmis juffit defifco proprio per aliquantum tem- 
pus neceffaria miniftrari. Sané Regina Sv BILLA, 
cum HzR AcLIO Pattiarcha, Templariis & hofpi- 
talariis , ac immenfo exulantium coetu apud. Ántio- 
chiam eft profecta; alij veró apud Alexandriam vel in 
Siciliam navigaverunt. | | SEN 
Capta eft ergo Jerufalem civitas fancta poft annos 
octoginta octo ex quo à Turcis eruta fuit, & tantum- 
dem fere temporis à noftris pofleffa, quantüm priüs à 


Turcis. Suriani veró Georgiani, facobite , Graci, 


Armenij in Jerufalem remanferunt «ub Turcorum do- 
minio , addicti fervitüti, Tranfmarine calamitatis 
hiftoria ubi per occidentem infonuit , gravi moeroris 
aculeo corda otnnium fauciavit. UR&BANus veró 
Papa cüm tam flebilem rumorem audiffet, nimis in- 
doluit, & ex dolore languefcens, non multüm póft 
obiit, & inurbe Ferraria fepelitur; cui Romana Ec- 
clefie centefimus feptuagefimus feptimus G & Ec o- 
Ri1us OCtavus natione Beneventanus fucceffit. Sed 
cim poft duos menfes Pifam veniffet, & inter Pifa- 
nos & Januenfes difcordantes concordiam reformaf- 
fec, atque ad fuübventionem urbis Jerufalem totis 
viribus inhiaffet , proh dolor ! inftanti Nàátali Domini 
rebus humanis eximitur , & apud eamdem urbem hc- 
norificé fepclitur, Poftquem Romanz Ecclefiz cen- 
tefimus feptuagefimus octavus CLEMENS tertius 
natione Romanus Papa prafidet.. Imperator Conftan- 
tinopolitanus , & Rex Sicilie reducuntur ad pacem. 


MCLXXXVIIL- 


Gurpo Rex Jerofolymorum de prifione S A 1 4- 
HAD IN I liberatus, Tyrum applicuit; fed eidém. 
CoNmRADus Marchio introitum :denegavit : quod. 
Rex prudenter diffimulans nunc apud Ánuochiam 


Guilelmi de. INangis. 46r 
nünc apud Tripolim commoratur per annum , & 
tranfmarinos Chrifticolas in terre fanctz fubventio- 
nem venturos expe&at. P'HiLiPPus Rex Francie 
& HENnRIcus Rex Anglie dum pro fedando inter 
fc diffidio ad colloquium inter. Triam & Gifortium 
conveniunt, Tyrenfi Archiepifcopo , qui in Fran- 
ciam pro fübfidio terra fanéta advenerat , eos adhor- 
tante figno fe Crucis infigniunt ; quorum exemplo 
Barones & Milites przmoti, turbáque conditionis 
cujuslibet infinita, fignum Crucis Dominice affum- 
pférunt.. FREDERICUs quoque Impcrator .Ro- 
manorum per idem tempus codem: peregrinationis - 
voto fe obligat, & per torum Imperium fuum , nec- 
non & per univerfum orbem eodcm. votó & ftudio 
cffervefcunt. — jua os d c E sn 

Confilio Regis Philippi Regis Francie , & Pro- 
cerum Regni ejus agitur, ut ad auxilium peregrino- 
rum in terram fanctam profedurorum , res & mobilia 
univerforum decimarentur ; quod quidem in gran- 
dem perniciem eft converfüm , quia plures ex his qui - 
decimationes exigebant violentiüs Ecclefias aggrava-. 
bant, ex quo peccato creditur accidiffe. quód. iter. 
propofitum tranfmarinum impediretur. Saran enim. 
letis cruce fignatorum Principum primordiis invi- 
dens, inter Principes difcordias feminavit ;. ut. ad- 
impleretur quod dictum cft per Prophetam : Effufa eff. p[al. v6. 
contentio fuper Priucipes , (i errare fecit go in invio: e, 9 
non in via, Nam inter PHiLrrPuMRegem Franciz, 
&HeNAR1cuM Regem Ángliz perR 3 CHAR DUM 
Regis Angliz filium renovatur.diffidium ;. quod fopi- 
tum certiffimé putabátur. Philippus 'enim. Rex col- 
le&a. multitudine armatorum: térram , Árvernig po 
tenter intravit, & quidquid erat juris Regis Angbz 
ibi fubjugavit ; quo intellé&o Rex Angliz nimis ira - 
tus reduxit exercitum fuum per marchiam Normannia 
verfüs Gifortium; ubi. inulras villas: deftrixit :&  3n4 
cendit : quo audito Rex Francie cidem: occürréns s 
fugavit eum ufque ad caftrum quod dicitur Trou , de 

Mmm iij 


PT . ... Chronicon 
uo Henricum Regem turpiter ejecit , & in tranfitu 
ape Vindocinum fubjugavit. Tandem fuperveniente 
hyeme datis induciis ab utraque parte quieverunt à 
bello. Templarij, Hofpitalarij, viríque fortes quam- 
plurimi transfretant, ut oppreffis terrz fanda fuc- 
currant. GuiLLERMus quoque Rex Siciliz per 
Ducem claffis fuz iter marinum liberum reddebat , & 
à pyratis tutum , tam fubventionibus navium quàm 
rerum quarumlibet copia ; Chriftianis tranf mare fatis 
munificé fuccurrens. | 
Siccitas fuit inaudita , adeó ut in multis locis flu- 
vij, fontes & putei ficcarentur, plurimzque ignium 
clades per Gallias acciderunt : Nam Turonis , Car- 
notum , Belvacus , Autiffiodorum & Trecas civita- 
tes, Pruvinum caftellum & quamplures aliz villa 
miferabiliter incenduntur. SAL AHA Di1Nu s urbes 
& oppida qua Chriftianis abftulerat muris reparat & 
roborat munimentis, Tyrum iterum impugnat terra 
& mari, nihílque intentatum relinquens, . patrem 
Marchifi quem in bello Tiberiadis .ceperat , fub hac 
fiducia prafentat captivum, ut filius. neceffitudinis 
affectu permotus patris concambio civitatem contra- 
dat. Nuncergo reddendum offert , nunc perdendum 
minatur , variófque tentat acceffus, fed in omnibus 
fallitur; nam Marchio fle&i nefcius , offerentem irri- 
det , minantem contemnit, & quotiens provocandz 
compaffionis intuitu illi pater in vinculis videndus 
oftenditur, confeftim balliftam corripit , obliquos in 


ns , fed fimilis percuffuro.. Miffis etiam Soldani qui 
patris interitum minitantur..id fe votis omnibus;ex- 

etere .afferit, ut & maleficus ille poft tot flagitia 
dri tandem inveniat exitus , & ipfe patrem ES 
Martyrem mereatur. Hac Sálahadinus obtinendz ur- 
bis delufus fiducia , quod arte non valebat , armis ex- 
peritur ; fed terra & mari.à Marchione devictus recc- 
dit inglorius. RM E 


pu ictus defignans , manum quidem aberrare vo- 


i 


E. 


TET 


Guillelmi de [Nangis. —. 6; 
|  MCLXXXIX. EE 
Ravennenf(is & Pifanus Arcltiprefules eum multo 
Italorum agmine transfretantes, & Tyrum appulfi, 
Tyrenfibus fiunt non modicum adjuvamentum, Faz- 
DERICUS Romanorum Imperator cum Duce Suavix 
filio fuo iter peregrinationis tranfmarinz. arripiens in 
fefto fandi GEOR Gt 1 cum multitudine infinita 
Hungariam ingreditur , &àRege Hungariz honorifi- 
cé eft fufceptus. Dehinc ins Danubio per Bul- 
gariam tendit in Traciam; fed cüm ei Imperator Grz- 
corum tranfitum denegaret , vias obftraéret , divertit 
in Grzciam , & terra illius partem óccupans, ibidem 
per aliquantulum temporis demoratur. De Frifia & 
Dacia quinquaginta navés pariter foederátz eamdem 
peregrinationem arripiunt. De Flandria veró triginta 
feptem rates que alios fecutae funt, dum per Hifpa- 
nias tranfeunt , Sarracenorum urbem nomine Silviam 
obfident , & poft quadraginta dies captar diripiunt, 
nulli ztati vel. fexui parcentes, fed omnes pariter 
trucidantes; poftea opes inventas equaliter inter fe 
dividunt, & urbem tenendam Regi Portugalenfi 
Chriftiano reliquerunt. NN 

Interim inter Regem Francte & Regem Anglie 
fervefcente difcidio , plurima fit caftrorum urbiimque 
direptio : Turonis urbs à Rege Francig capitur & 
Cenomannis. Deinde póít, pace inter eos facta, 
HeNRt cus Rex defungitur , nimio , ut dicebatur, 
dolore abíorptus, quód videret fe à Rege Francie 
victam , & à Richardofilio fuo qui ad Regem Francie 
confugerat derelictum, Sepultus eftin Ceenobio Mo- 
nachorum * , qui Fons-Ebraudi dicitur ; multis ab eo 
redditibus & muneribus ampliatum. Vir utique pru- 
dentia geftí(que famofus, letífque florens fücceffi- 
bus , perpetuá dignus memorii, nifi quód fanctum 
THOMAM fuerit adverfatus.' Cui fucceffir R icHAR- 
busfiliusejus. ^ — bue m deo | 

Erachium quoddam caftrum duobus annis à Turcis 


* Mona- 
chatum. 


464. — — Cbron — -.— 

obfeffum Salahadine redditur, & propter hoc Eu- 
r&IDus de Turone qui in vinculis tenebatur , li- 
beratur : pari. fa&o Magifter Templi Gig AR Dus 
abfolvitur, & pater Marchifij cum cambio cujufdam 
captivi gentilium liber abícedit. Cüm multa milia 
)Chriftianorum apud Tyrum & Tripolim applicuiffent, 
Guripo Rex Jerofolymorum eos Áccon petere & 
obfidere fecit , quibus Sat AzHAD1Nus occurrit ut 
 fuüccutrat obfeffis, & impetat obfeffores : cümque no- 
ftri hoftium affultus ferre non poffent , valla & aggeres 
' ingyro caftrorum facientes, tutiores pugriam acerri- 
mam cum hoftibus pertulerunt; & fic in obíidione 
Jlorngo:tempore commorantes, multi morbo diffin- 
terig perierunt, fi quidem à facie & à tergo hoftilis 
eminebat obfidio : & aéris intemperies tanta fuit ac 
inundatio pluviarum, ut pr nimia humectatione ci- 
baria corrupta deperirent ; unde miranda & perpetuó 
veneranda virorum illorum conftantia , que tot malis 
obfita non defecit , fed permanfit infracta. In hac obfi- 
'dione defungitur Regina Jerufalem S v 81 1 t 4 cum 
'quatuorfiliis, quos de Rege Guidone marito fufcepe- 
;rat, & habebat folummodo. Poft cujus obitum Gur- 
p o Rex jus Regni perdidit ,.& ad fororem Reginz 
nomine Iz ABELL AM uxorem Eu F.& 1D 1 de Turo- 
ne obvenit , fed ab Eufrido feparata , quia eam ante 
.nubiles annos, & contra voluntatem eel duxerat , 
Marchioni C oN & A D o uxortribuitur, qui hoc. mo- 

do Regni Jerufalem obtinuit Principatum. :. 
GuiLLERMus Rex Sicilie moritur, cujus. mors 
multis intulit detrimentum; nam cüm non haberet 
-heredem, HEN R Icus FREDERICI Imperatoris 
Romanorum filius dicebat fe fieri fuccefforem , & 
pacto promiffionis, & jure propinquitatis , quia: foro- 
rem Regis Guillermi duxerat tn uxorem. Át Sicilia 
:Proceres inito confilio T AN C R ED u M virum il- 
.Juftrem in Regem fubfttuunt , ade propter hoc gran- 
dis utrinque fit turbatio, concutiuntur provincie , & 
imprimis Campania & Appulia profligantur. Iz 4- 
BELLIS 


YT47- a 


P e ' € 


c 
^w 


F* 


| Cuillelmi de Nangi-. 46 
BELLIS Régina uxor PHi1LIPPiI Regis Francia 
obiit, & Parifius in majori Ecclefia beate MAR 1 
MCXC. RicuangDus, CounADus , TANCKEDUS; 


PuHirLiPPus RexFrancie, RrcHAR Dus Rex 
Angliz , OD. o Dux Burgundie, PHirLiPPus Co. 
mes Flandrie, H gzN & 1 c u s Comes Campaniz, 
THEOBALDUS Comes Blefenfis, STEPHANUS 
Comes Sacri-czfaris; Epifcopi quamplurimi, & fere. 
Regni Francie Barones & Milites univerfi, figno 
Crucis Dominica infigniti, cum infinito agmine & 
incredibili apparatu iter tranfmarinum arripiunt : na- 
véfque afcendentes diverfis portibus marina tempe- 
ftate repulfi, diverfis littoribus applicuerunt. P H :- 
LIPPUS Ver & RrcHAR Dus Reges Meffanz urbi 
Sicilie vix appulft, nec valentes ulterius progredi ; 
ibidem infimul hyemaverunt. Tunc venit ad. eos 
Abbas JoaAcHia de fuo quod in Calabria confti- 
tuitur Monafterio evocatus, qui de futuris ab eis 
fcifcitatus, refpondit quód mare tranfituri effent, 
fed nihil aut parum efficerent , quia tempus non ade. 
rat , quo- liberanda foret Jerufalem & regio tranf» 
marina  .. |. . . | | 

FREDERICUS Romanorum Imperator cum 
CunzsAT Imperatore Grecorum qualicumque pace 
compofita , & Bofphoro tranfito, Afiam perambula- 
vit, multa fuorum damna patitur tam per affultus 
hoftium , quàm per penuriam victualium ; timebat. 
enim per. zquora tranfmeare , quontam ficut dicunt 
in hiftoriis fuis que Fredericae nuncupantur , quód fa- 
tatum ci erat inaqua mori. Ipfe veró Soldanum Yco-. 
nij qui forum venalium quod promiferat ftbi detur- 
babat, ufque Yconium perfecutus , circumjacentia 
loca Yconij fuccendit. Deinde cüm ad quafdam lo- 
corum veniffent anguftias, reperit Turcorum multti- 
tudinem infinitam , congrediens eos viriliter debella- 
vit. Habito itaque dc hoftibus infigni triumpho , dum 

Tom. XI. Nnn 


466 — Chronicon 

uemdam fluvium tfanfiret, heu !: tantus Princeps 
rosea fuffocatur, & moritur. Vir quidem ma- 
gnanimus , ftrenuus , largus, facundus, prudens ge- 
ftífque clarus , ac fibi rebellium fortis edomitor, qui 
adeó Imperium dilatavit , ut poft CA & o Lu M M 4- 
&NuM parem geftorum magnuificentiá vix habuerit: 
cui fuccefft HEN n 1cus filius ejus, qui ad cufto- 
diam Imperij reli&us fuerat. Frederico Imperatore 
iaqueé mortuo exercitus ejus venit Ántiochiam , ubi 
dum feffa reficiunt corpora , & in epulis fe diftendunt, 
tot & tanti ex eis xgrotant vel obeunt , quód de tanto 
exercitu vix pauca militia remaneret. Filius quoque 
Imperatoris Dux Suaviz corpus patris ufque ad Ty- 
rum detulit, quo ibidem fepulto, cüm ad obíidio- 
nem Aconis veniffet, paulo póft obiit. 

* Objerunt Philippus Comes Flandrie , Theobaldus 
Comes Blefenfis, Stephanus Comes Sacri-caffaris , 
Procerümque atque Nobilium turma quamplurima 
apud Acconem de diverfis mundi partibus aggregata. 


HzNRicus MCKXCILI 


CLEMENTE Papa mortuo Romanz Ecclefiz cen- 
tefimus feptuagefimüs nonus C &LEsTINMS tertius 
natione Romanus prafidet, qui in ipfo die Pafchae 
confecrationem pontificalem accepit, & in craftino 
HzNRicuM Frederici Regis filium ad Imperium 
eoronavit. Rex Francie PHriLriPPüs, qui anno 
precedenti cum Rege Ánglie R1cHAR Do in Si- 
cilia hyemáverat , eum tamquam hominem fuum mo- 
nuit , ut ficut fibi juraverat , mare cum co tranfiret ; 
quod id non folüm facere, fed etiam fororem illius 
quam de juramento tenebatur in uxorem ducere , re- 
cufavit, & ufque ad menfem Auguftum paffagium 
fuum diftulit. Rex igitur Francie mare intrans recto 
itinere Ácconapplicuit , & ab his qui longo tempore 
fedebant in obfidione quafi Angelus cum gaudio & 
honore fufcipitur : Richardus veró Rex Angliz cum 
ratibus & galcis fuis poft Regem Francie de Sicilia 


E1^ &— we 


9 fV $47 k3 .X3 k7 


FI 12- 


" ((g/ 47 
Y" » PF. 8 


Cuillelmi de Nangis. PTS 
movens, venit in Cyprum, ibique inveniens quem- 
dam Píeudo-Imperatorem infula dominantem , ip- 
fum cepit, Cypróque fic fübjugata , gente fua eam 
munivit, Interim PurrLIPPusRKex Francie ad ex» 
pugnandam Ácconem Regem Anglie expectabat : 
condixerant enim quód non nifi pariter impugnarent. 
Igitur cüm veniffet, primó foflata implere contens 
dunt; fed cüm à Rege Francie Rex Angliz fzpiüs 
. diffentiret , & ficut dicebatur , perurgendis affaltibus 
diffimulanter ageret ; Rex Franciz petrarias adhibens 
quamplurimas fuos fecit urbem fortiter affilire , qui- 
bus nocte & die inceffanter jactantibus, pars niuro- 
rum confringitur & turris mirabilis firmitatis, foffori- 
bus cuniculos fübter agentibus , conquaffatur. Tunc 
hoftes vehementer attriti cüm nullam fibi viderent ad- 
effe potentiam refiftendi Regi Francie , colloquium 
expetunt , urbémque , fe & fua pariter reddunt. Ac- 
con igitur tertio Idus Julij à noftris recipitur, poft 
decurfum fere biennium ex quo coeperat obfideri. 
Porró Turci intra urbem reperti cüm pacta que cum 
Rege Franciz inierant tenere non poffent , alij evaferc 
redempti, alij ad ferviendum compedibus funt de- 
tenti , alijgladio truncati, Audita ergo captione Àc« - 
conis timor irruit fuper hoftes, & Aícalonem atque 
quadam caftella quz. noftris abftulerant diruunt va- 
cuáque dimittunt. Pad 

HEeNzxICus Imperator Romanorum: Neapolim 
obfidet, fed ibi egrotans ezde relidta Alemanniant 
tendit. In Coenobio fancti D16 NY s11 in Francia 
extractum eft caput pretiofi D10 wv sr1 Árcopagitar 
Martyris de capfa ubi cum corpore quiefcebat , ad re- 
movendum errorem Canonicorum Parifienfium , qui 
dicebant caput przdi&i Martyris fe habere ; pofitám- 
que fuit illud caput fanctiffinum in vafe decenti ar« . 
genteo, ut palam deinceps ad ofculandum gentibus 
monftraretur : quod poftmodüm venerabilis M 4 T- 
TH&us Abbas illius Monafterij in alio vafe aureo 
pretiofo lapidibus & mirabili opere decorato à 4e 

| | Nnn 1j 


RóS ..— Chronicon 

confítru&o transferri fecit: per nianus vénerandi in 
Chrifto patris dornini S 1M o N 1s fancta Caciliz tunc 
Presbyteri Cardinalis, qui poftea Papa Man T1NuS 
quartus appellatus eft; prefente Rege Francie P Hi- 
LrPPO filio Regis fanctiffmi Francie Lupovicr, 


' ficut ad ditum Coenobium accedentes vident moder- 


no tempore univerfi, - d 
Apud Accon ortá difcordià inter Regem Francie 
& Regem Anglie, PurriPPus Rex Francie ap- 
paratu fuo fub manu Ducis Bürgundie commendato 
rediit à partibus tranfmarinis ; Rex veró Anglie R 1- 
CHARDus ibidem remanens , eos qui in opere jam 
inclufi & quafi capti tenebantur Chriftiani , lo auxi- 
lio liberavit, & multa alia bona fecit. s 


MCXCII. 


.- Mli qui poft difceffum Regis Franciz tranf mare re- 
manferant parum aut nihil proficiunt , fed demum in- 
ter eos & Salahadinum induciz ufque ad triennium 
ftatuuntur ; fictamen quód Afcalonem , quam noftri 
cum magno labore & expenfis conftruxerant, rurfus 
dimitterent , & ita invaftitatem civitas nobilis eft re- 
dada, CoNR&ADus Marchio dum in urbe fua Tyro 
per quemdam vicum incederet, à duobus ficariis ; 
quos herfacidas vocant, cum. cultellis. occiditur; 
quorum unus illico occifus eft , alter captus vivus in- 
cenditur," O p o Dux Burgundie multíque nobiles 
tranf mare obeunt, pauci repatrian, HENR1cCus 
Comes Campanie uxorem Marchionis CONRADtE 
ab herfacidis occifi accepit in conjugem, & in Tyro 
ad principandum eligitur. Richardus Rex Anglix 
vendidit infulam Cypri quam acquifierat Guidoni 
quondam Jerufalem Regi, qui Rex fuit ibidem con- 
ftitutus. | | ZEN : 
 MCXCIII. HreNarCUs. 


. RrcHaR Dus Rex Angliz de tranfmarinis par- 
tibus poft multa naufragia rediens, dum per. Auftriam 


Z2Ȓ 
P 


DIFF. d$6 PF [e 


C'uilelmi de Nangis. 469 
in patriam fuam latenter tranfire deliberat, à Duce 
Auftriz capitur , & Imperatori Romanorum Henrico 
traditur , àquo per annum in cuftodia detentus, tan- 
dem multá pecuniá redimitur. | 

SaALAHADINUS Soldanus Babyloniz & Damafci 
obiit; qui moriens juffit ut fignifer ejus portans fu- 
darium fuum fuper lanceam per Damaícum clamaret ;. 
Rex totius orientis nibil amplids de fuis omnibus fecum por- 
4t. Poft quem filij ejus Regno compertito cum S 4-- 
FADINO Salahadini fratre, diutius de Regno con-. 
certant. PHILIPPUus Rex Francie Normanniam 
ingreffas Gifortium cepit ; aliàque quamplurima ca- 
ftra vel vi, vel deditione pervaía, aut incendit , aut 
diruit , aut retinet & firmata communit. Eodem anno. 
ipfe Rex Philippus YsE&MBuR GEM Regis Danorum. 
fororem apud Ámbianis urbem duxit in uxorem , qua. 
à GuirLLERMO Remenfi Archiepifcopo | ibidem 
inuncta fuit in Reginam; fed miro Dei Judicio ubi 
eam accepit, fic exofam habuit , quód ftatim eam re- 
linquere cuperet, & de divortio cogitaret. Guipo 
Senonenfis Árchiepifcopus obiit, cui MicHAEL 
Parifienfis Ecclefie Decanus fuccefft. |. . 


MCXCIV. 


RicHARDUS Rex Angliz infinita redemptus 

exactione in terram fuam regreditur ; qui ftatim: ca- 
frum obfidens, quod Gurp o de Vallegriniofa ex Gail. Faw- 
párte Regis Francie tenebat, non multum póft ex- £"£"^s/*. 
pugnat ; & ficfecit de multis aliis caftris in terra fua à 

Rege Francie detentis. Veniens autem Turonis Ca- 
nonicos beati MAR T1Nr de Ecclefia ejecit, & res 
eorun: violenter abítuli.. TaNcREDus Rex Si- 

cilie & RocEaus filius ejus jam in Regem perunctus . 
Regni fimul ac vitz exitum fortiuntur; quo H E u- 
R1cus Romanorum Imperator cognito Áppuliam 

& Siciliam terra maríque aggreditur, fufceprüíque - 

eft à Principibus , totàmque terram fuz fubdidit di- 

topi, PHiLi1PPus Kex Francie Normanniam in-. 

, |  Nnn iij 


470. Chronicon. —— | 

trans Vernolium obfidet & expugnat , Ebroicáfque 

urbem incendit & fubruit. AP B 
 MCXCYV. Hznnicus. 


HeNnR1cus Imperator Romanorum receptá Si- 
ciliá rediens- in Álemanniam thefauros Regum Si-. 


ciliez , uxorem Tancredi, & filium ejus , atque quof- 


dam Primates , qui contra fe confpiraverant , fecum. 
adduxit, & uxorem fuam cum filio fuo Frederico ibi-. 
dem apud Pannormum dimifit. Ab Oriente trans- 
fretat in Hifpaniam Sarracenorum exercitus infinitus , 


Regémque Caftelle in bello devicit, & partem Hif-- 


paniz rapinis ac cedibus occupat & profligat. Vehe- 


mens fames Gallias attrivit, quz per quatuor annos 


continuos durans ita confecit populum , ut qui antea 
divitiis floruerant publicé mendicarent. | 
PuHiL1PPUs Rex Franciz Vallem Ruollij quam 
munitam tenebat funditus evertit , & poft paucos dies 
fororem fuam , quam Richardus Rex Ángliz tenue- 


rat, recipiens , Comiti de Pontivo in uxorem dedit. 


Cüm autem poftea Rex exercitum in Bituricenfi pago 
juxta Yffoldunum collegiffet, & Rex.Angliz cum 
exercitu fuo in oppofitam partem ftaret , ac uterque 
exercitus ad pugnandum armis accingeretur, coo- 
perante Domino , contra omnium opinionem ita fa- 
&um eft, quód Rex Ángliz depofitis armis cum pau- 


cis ad Regem Franciz veniret, & ibi coram omnibus. 


pro Ducatu Normannia & Comitatu PiGavenfium & 
Andegaviz eidem homagium faceret; & fic de pace 
fervanda deinceps uterque Rex ibidem praftat jura- 
mentum. Furco quidam Parifienfis Presbyter coe- 
pit in Gallia predicare , multófque ad ufurz reftitu- 
tionem adducere. : 


MCXCVT. 


In Martio fubita & nimia aquarum & fluminum 
inundatio fa&a pluribus in locis villas deftruxit, & 


incis habitantes extinxit, atque plures pontes dlu- . 


€ £,? L1 T3 — 0. ee 


A6 opd. 


Cutlelyi de Nangis. 471 
minis Secane vip om Per totam Alemanniam fit 
ingens commotio ad liberationem regionis tranfmari- 
uz , Árchiepifcopo Maguntiz & Duce Saxoniz, nec- 
non pluribus Epifcopis & Principibus voto fe fancte 
Crucis obligantibus, Imperator quoque H ENR1cus 
per Appuliz & Sicilie littora tam navibus quàm in 
vi&ualibus copiofum exhibuit apparatum. Factum eft 
divortium inter PHiLiPPuM Regem Franci» & 
uxorem fuam Reginam Y sEMBu R GA M , confangui- 
nitate probata inter eam & aliam quam Rex ante du- 
xerat. RrcHaAR pus Rex Anglie poftpofito jura- 
mento quod Regi Francie fecerat , caftrum Virzionis 
in Bituricenfi pago dolo cepit & funditus evertit. Ob 
hoc Rex Francie Philippus collecto exercitu Albam- 
marlam obfedit, ubi dum moram faceret, Rex An- 
glie Norencourt caftellum pecuniá datá militibus ip- 
fum cuftodientibus recepit; fed Rex Francie sedi. 
Gum caftrum minimé relinquerss , tantum illud ere- 
Gis petrariis & aliis ingeniis impugnavit , donec fracta 
turre & muris, interiores bellatores ad deditionem 
coégit , cámque caftrum folo tenus deftruxiffet , No- 
rencourt obfidens in brevi cepit, & Comiti Drocarum 
RoszsnaTo cuftodiendum tradidi. MauniT1Uus 
Parifienfis Epifcopus obiit, cui fucceffit Opo Sollia- 
cenfis. Hic venerande memorie Mauritius T 
inter innumera bona quz fecic, quatuor Abbatias 
fundavit, & de propriis fumptibus dotavit, fcilicet 
 Hermallem, Hermerias , Hefderam & Gif. Et quia 
de refürrectione mortuorum, quam ipfe firmiffimé 
credebat, multi intemporefuo dubitabant , moriens 
Ícribi fecit in fchedula : Credo quód Redemptor meus vi: 
vit , €f in noviffmo die de terra furrellurus fmm , e rur- 
fm cirandabor pelle mea , € in carne mea videbo Deum 
Salvatorem meam. Hanc igitur fchedulam in extremis 
agens fuper pectus fuum pracepit extenfam poni , ut 
ab omnibus ad ejus fepulturam convenientibus poffet 
legi, cujus exemplum fecuti funt omnes feré Saccr- 
dotes poftmodüm morientes. EE | 


Iob 19, 1 y. 


* uxor 
(5, 


472. .. "Chronicon 
| -MCXCVII. 


. 'Theutonici qui in terram tranfmarinam tranfierants 
dum omnia turbulenter actitant , inducias quas noftri 
cum Turcis inierant abrumpunt, urbémque Bery- 
tum oppugnant & capiunt; quo Turci permoti Jop- 
pem civitatem pervadunt , obtruncant omnes , muni» 
tionem diruunt, folóque cozquant. PHi1LIPPus 
Rex Franciz duxit in uxorem MAR 1A M filiam Ducis 
Meraniz. & Bremiz Marchionifque Hiftrie, de qua 
poftea genuit PHrLIPPuM Comitem Boloniz. &. 
uxorem Ducis de Lovanio. BarpuiNus Comes 
Flandriz , qui anno precedenti Philippo Regi Fran- 
cie homagium apud. Compendium fecerat, ab ejus 


fidelitate manifeftlé recedens, R1cHAR DO Regi. 


Aürlix confoederatus , Regem Francie dominum 
fuum , &terram fuam grayiter perfecutus eft ubilibet ; 
&RrEeG1INALDus filius Comitis Domni-Martini , 
cui ex maxima dilectione Rex Coniitiffam Bolonia 
cum Comitatu fuo dederat in uxorem. . Regina Hun- 
garie.foror Regis Francix Philippi, mortuo marito 
fuo apud Accon ultra. iare tranfiit , ibique pauló póft 
obit. ^| | | 2L 

In eadem quoque utbe & iifdem diebus HENR1cus 
Comes Campaniz , qui uxore. Marchionis accepta , 
ibidem fuper Regnum Jerufalem principabatur, dum 


. infuüperiore palatij fui canaculo cuidam fencftrz ver-- 


tendo fíe.applicaret, miferabili precipitio collifus 
expiravit; cujusmater MA R 14 nomine, quz Comi- 
tatum Gampaniz viriliter regebat , cüm de morte fili) 
fui & fororis fux Regine Hungarie nuntium acce- 
piffet , nimis indoluit; nec multó póft obiit; cui 
Tuüu&oBALDus filius ejus frater defuncti Henrici 


in Comitatu Campaniz fucceffir. Duz autem filiz 


Henrici Comitis , quas de uxore Marchionis genue- 
rat, apud Áccon remanferunt , & una alia quam de 
Marchione Conrado * habuerat ante iftas. AxuwrnTI- 
cus tamen Rex Cypri poft mortem GuiDoNis — 

ui 


E Z £v AP p 


| Guilelmi de INangis. LA 
PESCE ds . 473 
fui quondam Regis Jerufalem*fa&us, dictam Y s 4- 
BELLAM matrem przfatarum filiarum , cui jusRegni 
Jerufalem competebat, accepit uxorem , & tunc primó 
cum viro fuo coronata fuit dicta Ifabellis in Accon in 
KReginam.: PETRus Cantor Pariftenfis vita & fcientia 
clarus apud Coenobium quod Longus pons dicitar 
obiit. Francia per C gz1 EsTINuM Papam fuppofita 
eft interdi&o propter divortium Regis Francie & Re- 
ginz; necmulto póft ipfo Papa mortuo Romanz Ec- 


clefiz centefimus octogefimus INN OCEN T1us ter- 


tius przfidet. Hic fecit hofpitale fan&i S P1 & rTus, 
& fancti Sixti Ecclefiam renovavit. Librum etiam de 
miferia conditionis humane, & decretales infinitas 
compofuit. HegNR 1cus Romanorum Imperator in 
Sicilia commorans apud Meffanam obiit , FAEDER1cO 
filio fuo admodüm paruulo, & uxore fua in manu In- 
nocentij Pape derelictis; fed P HiriPPo fratri fuo 
DuciSuaviz pro dio puero regendum Imperium de 
reliquit. Theutonici qui marein terram fanctam tran- 
fierant, cüm. grandia fe facturos fperárent, audita 
morte Imperatoris repatriant. 


PuiniPPus. MCXCVIII, AvMzEnicus, 
FREDERICUS. 


- Inter Principes Alemanniz fit acerba diffenfio , aliis 
PuHriLIPPUM defunái Henrici Imperatoris fratrem, 
alis OTHONEM Ducis Saxoniz filium Richardi 
Regis Ángliz ex forore nepotem fublevare volentibus; 
& ita Regnum illud diu quietum varié perturbatur. 
Philippus tamen Dux Suaviz frater Imperatoris Hen- 
rici magnam Imperij partem obtinuit : contra quem 
Otho predi&us auxiliante fibi Rege Anglie ftans, 
diverfis eum affultibus impugnavit. Quedam mulie- 
res ad predicationem Eu L c o N 15 Parifienfis Presby- 
teri conjugium refpuentes, & foli Deo fervire cu- 
pientes , in Abbatia fani Á N T O N 1 1 Parifius collo- 
catz funt, quz caufa illarum eo tempore fundata 
fuit, Apud Rofetum in Bria in Sacrificio Altaris vi- 
Tom, XI. Qoo 


474 |. Chronicon 


num vifibiliter mutatum eft in fanguinem , & panis in 


carnem. In Vermandenfe territorio quidam milesqui | 


mortuus fuerat revixit, multáque futura.multis prz- 
dixit, & poftea fine cibo & potu longo tempore vixit, 
In Gallia circa feftum fan&ti Johannis.Baptiftz., ros in 
noce de coelo cadens «mellitus fpicas fegetum ita 
infecit , ut multi eos in ore ponentes faporem mellis 
aperte fentirent. Menfe autem Julio orta eft tempeftas 
valida in Epifcopatu Parifienfi , tantzque magnitudi- 
nis lapides grandinis ceciderunt, quód à Trembleia 
villa fancti Dionyfij ufque ad Coenobium virginum 
quod Cala dicitur, & circa loca adjacentia , fegetes, 
wineas, & nemora penitus deftruxerint. 

Purrtppus Rex Francie contra omnium opinio- 
nem, & fuum edictum , Judaos quos ejecerat Parifius 
reduxit , & Ecclefias Dei graviter perfecutus eft ; nec 
multo póft poena fecuta eft. Rex enim Anglie Ri- 
CHARDU S cum infinira multitadine armatorum 
Vulcaffinum ingreffus ; omnia circa Gifortium vafta. 
vit , Corcellas & plures villas campeftres incendens, 
praedas earum adduxit, & cum triumpho hac vice 
receffit, 


MCXCIX. 


RricHARDus Rex Anglie dum caftrum quod- 
dam Vice-comitis Lemouicenfis oppugnat , quarello 
baliftz oculo. percuffus , non multo póft moritur ; cui 
frater ejus J o-H.& NN Es, qui Sineterrz dicebatur , in 
Regno fucceffir.. Sepultus veró. fuit Kichardus Rex 
apud Fontem Ebraudi;. P Hirrrpus Kex Francise 
poft mortem Regis, Anglie Richardi Ebroicas urbem 
cum:cireumpofitis munitionibus, fciliaet Apriliacum 
& Apquigniacum capit, &gente fuamünivit , totám- 
qua.Normanniam: ufque- Cenomannia vaftavit. A& - 
T UR uS aufen: adliua puer: Comes Britanniam nepos 
Regis, Anglig:cum;manu valida veniens, Gomitatum 
Andegavie:cepit., & apudCenamannos Regi Franciae 
occurrens homagium fibi fecit : Ar 18 NOR D15. dus 


KÓüF oy et 


eTo,EF Fr, dye 


Guillelpi de Nangis. 


tem Regina mater Regis Angliz apud Turonis fimili- 


ter fecit Regi Philippo homagium pro Ducatu Áqui- 
taniz , & Comitatu Pictavenfium , qui eam jure here- 
dirario contingebat; & poft date funt treuje inter 
Regem Francie & Regem Angliz. HENR 1cus Bi- 
turicenfts Archiepifcopus obiit, cui fucceffit G u 1 1. 
LERAMuS Abbas Caroli-loci. Obiit fimiliter M r- 
€ H A E L Senonenfis Archiepifcopus, cui fucceffit 
PrETRus de Corbolio, quondam INNoczEN Trr1 
Papz didafcalus. Generale interdi&um in toto Regno 
Francie propter divortium Regis & Reginz obferva- 
tur; qua de caufa Rex iratus omnes Epifcopos fui 
Regni, qui interdi&o faciendo confenferant , à pro- 
priis fedibus proturbavit; Canonicos corum & Cleri- 
cos de terra fua ejiciens; ad cumulum etiam totius 
mali INGEMBuKG Reginam uxorem fuam legitimam 
apud Stampas in caftro fuo reclufit; aliud etiam addi- 


dit quod totam Franciam turbavit ; nam tertiam par- 


tem bonorum omnium hominibus Militum fuorum 


violenter abftulit, & à burgenfibus fuis tallias & infi- 


nitas exactiones extorfit. 
MCC. TonuaANNEs. 


In fefto Áfcenfionis Dominice pax inter Regem 


Francie & Regem Ánglie reformata eft ;.& in fequen-- 
ti feria fecunda Lun o vicus Regis Francotum pri- 


mogenitus BLANCHAM IrtprzPowsi Regis Ca. 
ftella filiam , & Regis Angliz neptem , duxit in uxo- 
rem : pro quo matrimonio 1? HANNES Kex Án- 
glie omnes munitiones, ur 


ges  totáàmque terram cifmarinam poft decef- 


um fuum, fiipfumfine herede mori contingeret , ei- 
dem conceffit. CuxnsAcH Imperator Grecorum. 
ÁrLzxiuM fratrem fuum intantum apud Graeciam: 
extulit , ut non minoris potentiz effe crederetur quàm. 
ipfe Imperator, excepto coronz privilegio & folo 


Ooo 1j 


es & caftra, ac totam. 
terram quam Rex Francie PR 1 L1» Pu sceperat fuper. 
Reges Anglorum, przfato Ludovico & ejus heredibus. 


J 


s NS 


476. | Chronicon | 


nomine dignitatis; qui hoc intumefcens honore , po- 


tentioribus fuis per munera conciliatis, fratricida - 


nequiffimus infürgit in fratrem & dominum fuum, 
ipfümque de Imperio dejectum excoecat , & perpetuo 
careeri maucipavit. Poft hec nomen Imperatoris 
ignominiofé ufurpans, filium Imperatoris Curfach 
Alexium nomine excoecari precepit; quo Álexius 
cognito, fugitad Pur L1PPuMRomanorum Regem, 
qui fororem fuam habebat in.conjugem. | 


MCCI. Arrxrius. 


OTToviANus Hoftienfis& JouaANNESs Vel-. 


letrenfis Epifcopi Legati in Franciam venerunt, per 
quorum admonitionem Rex Francie PHiL1PPUS 
uxorem fuam INGEBUuRGEM in qualemcumque 


gratiam recepit , & fuperinductam à fe feparavit. Hi 


Jgitur poftea Franciam abfoluentes, Sueffionis Con- 
cilium convocaverunt, ubi prefente Rege & totius 
Regni Epifcopis & Baronibus, tractatum fuit per 


quindecim dies de matrimonio Ingeburgis Reginz , 


confirmando vel feparando; poft multas veró varias 
difputationes Jurifperitorum , Rex longá morá tedio 


affectus , relictis ibi Cardinalibus & Epifcopis cum , 
Ingemburge uxore fua fummo mane ipfis infalutatis 


receffit , mandans illis per nuntios fuos, quód uxo- 
rem fuam fecum ducebat ficut fuam , nec feparari ab 
€a volebat : quo audito, ftupefactis omnibus , folu- 
tum eft Concilium. Regina veró MAR1A quamPhi- 
lippus Rex fuperduxerat , auditis divortij füi rumori- 
bus, dolore anxia apud Poiffiacum moritur : cujus 
infantes quos duos Regi pepererat, INNocENTIus 
Papa poftmodum legitimos ad preces Regis Francize 
mandavit, & litteris fuis confirmavit. - 
THEOBALDUS Comes Trecenfis moriens , gra- 
vem fuis lucum & multis ingerit , tum propter in- 
dolem quam praferebat egregiam , tum quia Cruce 
fignatus Jerofolymitano itineri fperabatur profuturus. 


Hic Regis Navarre fororem nuper acceperat in uxo- 


- 


Cuilelmi de Nangis. 427 
rem , quz geminam ex eo fufceptam peperit fobolem , 
vivente marito unam filiam, Jam defuncto unicum 
filium , ex quo pregnans remaníferat. Ecclefia de Mi- 
rabello in Pictavia dedicata eft, & ibi Canonici confti- 
tuti. GAL TERUS Brenenfis Comes Romam venit, 
hac de caufa. Uxor TAN CREDI quondam Regis 
$iciliz ab Imperatore Romanorum HE NR 1co Si- 
ciliam obtinente captivata cum liberis diüque deten- 
ta, tandem cum filiabus evadens ad prefatum Co- 
mitem fe contulerat, eíque filiam fuam defponfave- 
rat; quocirca idem Comes fociis quos potuit fecum 
aggregatis, ut fponfa fua hereditaria jura requireret 
Romam profectus, ab Innocentio Papa folemniter 
eft receptus; cujus auxilio premunitus, parte fibi 
Campanie tradita, cum T v 5.0 D o tyranno qui 
terram illam occupaverat congreditur, ipfümque cuni 
exercitu fuo fugat , profequitur & expugnat. Secunda 
denique congreffione ante Carolum infigne Appulie 
oppidum ejufdem tyranni exercitus ufque ad. inter- 
necionem excidit , ipfo. cum paucis profugo, & in 
quadam munitione reclufo. Hac igitur Comes Bre- 
nenfis potitus victoria , in fublime evehitur, atque in 
brevi latis fucceffibus maximam. regionis partem, 
Tybodi ereptam tyrannidi, fuz fubjugat ditioni. 


^"MCCIL 


 ALrIENOR D E Regina Ánglie defunca , cum 
Rex Franciz Purrippus fübmonuiffet J oHAN NEM 
Regem Anglix filium ejus ut Parifius veniffet, fibi 
homagium fa&urus pro Ducatu Áquitaniz, & Co- 
mitatu Pi&avenfium & Andegaviez qui fibi poft matris 
obitum obvenerant , & ipfe ad diem. praefixum mini- 
mé veniret, nec refponfalem fufficientem mitteret: 
Rex Franciz paratis expeditionibus Normanniám 
ingreditur , & munitionem. quam Boutavant vocant 
funditus evertit, deinde Árquellum , Montemer.& . 
Gornacum caftrum occupat & incendit, Conchas, in- 
fulam Andeliaci & Vallem Ruollij cepit.. Poft hzc 
m Ooo iij 


474 |... Chrontcon 
caftrum fortiffinum Gaillardum fuper: Secanam ix 
excelfa rupe edificatum obíidet ,. quod. tandem obfi- 
dione fex menfium impugnatunm cepit ;. & fic Nor- 
manniam pervagans przdiis. & incendiis circumqua- 
que depopulatur univerfa. | 
^ Furco illeceleberrimus Presbyter, qui per diver- 
fas provincias przdicando populos multos ad fuceur- 
fum terra fanctz incitarat , moritur... Innumera popu- 
lorum milia predicti Fulconis inftantiá concitati Jero- 
folymiranum iter arripiunt , quorum rates toto zftivo 
tempore ventorum intemperie per fretum quod Hif- 
anias Áffricámque difterminat circumje&z , quam- 


plures poft longos maris circuitus Marfilienfi portui 


appulerunt, progredi ulteriüs non valentes. Lu p o- 
 . vicus veró Comes Blefenfis , & Balduinus Comes 
Flandrie, ac multi de Regno Franciae. Proceres & 


Praelati qui Cruce fignati fuerant , poft multa maris. 


pericula Venecias pervenerunt ; fed dum ibidem tran- 
fituros fe putant, quadam caufz inter ipfos & Venetas 
emergunt , quibus tranfitus impeditur : ob hoc pere- 
grini multas paffi injurias, alij redeunt, alij abeunt, 
alij dum morantur fua fere prorfus — Die 
Maij triceftmo fit terre motus in tranfmarinis parti- 
bustribus diebus ante Afcenfionem Domini, & vox 
terribilis audita eft; magna pars urbis Ácconenfis 
cum palatio Regis corruit, & populus multus periit , 
Tyrus pene omnino fubvertitur, Árchas oppidum 
munitifftmum ad folum ufque diruitur , Trypolisma- 
xima parsruit , & plebs plurima fuffocatur ; Ánthara- 
dis autem illzfa fervatur, in qua Beatus PET Rus 
Apoftolus primam Bafilicam Dei Genitricis conftru- 
xiffe dicitur. Dehinc fequitur terra flerilitas homi- 
nümmque mortalitas. Gu iL LER Mus Remenfis Ár- 
chiepifcopus dum Laudunum veniffet , morbo fubi- 
taneo przventus opprimitur , & obftrufo linguz offi- 
cio moritur inteítatus; nec multo póft nepos ejus 
RrT&Oocus Cathalaunenfis Epifcopus decedit fi- 
mili modo. E 


es 
si 


rA E 


Cuilelmi de Nangis. 479 
Jou&awNNEs Rex Ánglie ÁR TuRuM Britan- 
nie Comitem. filium majoris fratris füi GA uFRIDI 
defuucti, quem Rex Francie PHiLiPPus miferat 
ad debellandam Aquitaniam , & eumdem novum 
Militem fecerat , dum minus cauté ageret apud Mira- 
bellam cum pluribus cepit , fed ceteris cum ipfo captis 
per obíides liberatis, Árturum, ut fertur , latenter 
peremit; fuper quo à Baronibus Francie apud Regem 
Francorum, cujus vaffallus erat, accufatus, cüm com- 
parere non vellet poft multas citationes , per judicium 
Parium exhereditatus fententiatur. Arturo itaque 
ficut didum eft, interfeto, & AL iENORDE Ío- 
rore ejus in Angliam exilio relegata, CONSTANTIA 
mater eorum Comitiffa Britanniae Gu1D ONEM de 
Thoarcio maritnim accepit ; fed: poftea (qualore lepre 
moriens, ex ea filiam: genuit, qna: data cft poftmo- 
dum uxor PE T& o Mauclere filio R o»z& T1 Co- 
mitis Drocarum patrui: Philippi Regis Franciae, cum 
Comitatu Britanniz. Tartars ab: eriente. furgentes 
poft occifignem domini fui D'AvrD Regis Indix 
tunc primó exierunt in populorum deftructionem. - 


MCCIII. 


PurirriPPus Rex Francix iterum Normanniam 
repetens , Phalafium caftrum fortiffimum & Donom- 
nam-frontem ac Cadumum cepit, totàmque terram 
circumpofitam ufque ad Montem fanéti Michaelis fux 
dominationi fubdidit. Denique Normanni ab eo pe- 
tentes veniam-omnes urbes quas cuftodiebant ei red» 
diderunt , fcilicer, Conftantiam, Bayocas , Lexo- 
vium , Abrincas cum caftris € fuburbants : nam. quia 
Ebroicas & Cadumum. jam: ceperat, nihil de tora 
Normannia prater Rothomagunm ,. Archas & Verno- 
lium Bst. ie d 

Peregrini Regni Franciz poft.multa impedimenta 
quz in Venetia paffl fuerant ; initis quibufdam pactis 
eum Venetis, Taderam Regis Hungaria urbem niari- 
timam Venetis. inimicam.expetunt atque cam. obf? 


à 


pr | Chronicon | 
: dent, capiunt & incendunt. Tunc A rex rus filius 
CunsAcH Imperatoris Gracia , audito quod Fran- 
€i cum Venetis apud Jaderam effent, mandavit eis 
per nuntios , quód fi ei fuccurrere vellent , eosá de- 
bitis triginta milium marcharum erga Venetas li- 
 beraret , pretiàque navium folveret , necnon & orien- 
taleni Ecclefiam Pape fubijceret , ac terre fanctz mi- 
rabiliter fubveniret; quod Franci audientes ipfüm ad 
fe venire faciunt, ac fuper fponfionibus exfolvendis 
datis & receptis ab invicem facramentis, fimul cum 
eis & Venetis apud Conftantinopolim navigant, & 
"ibidem in brevi applicant. Per medios igitur flu&us 
flrictioris maris quod Bofphorus, five brachium fancti 
Georgij dicitur navigantes intrepidé, turrim quae 
Galathas nuncupatur expugnant, & cathenam qua 


fit acceffus ad portum irrumpunt : littoribus vero . 


'Occupatis terram circumjacentem vi capiunt, Graecis 
fugientibus & intra urbem fe recipientibus : quod vi- 
dens invafor Imperij cum Francis & Venetis congre- 
di difpofuit , habens fecum triginta milig equitum, 
& pedites innumerabiles, Partibus itaque vicinis 
quantum arcus poteft fagittam jacere , tyrannus divi- 
nitus pavefactus intra urbem fe recepit , fugiens cum 
paucis ea nocte; quo Greci comperto in palatio con- 
grediuntur, & adolefcentis exulis folemnis ele&io 
celebratur. Mane fa&o portas aperientes inermes in 
caítris Francorum fe ingerunt , fuum requirentes ele- 
cum , quem illico recipientes, Cun sA CH patrem 
ejus de carcere fublevant. His peractis pretia navium, 
& debita Venetorum foluuntur, ac Francis & Vene- 
| tis marcarum ducenta milia cónferuntur; & dum ibi 
cum Gracis hyemarent, pacta de obedientia Roma- 
4x* Ecclefiz , & de fuccurfa terre fan&e innovantur 
atque confirmantur. | | 


| | MCCIV. Arrxius | 

À fine menfis Januarij ufque ad Maium fuit ficcitas 
continua & calor zftivalis,. PruiriPPus Rex Fránciz 
| Rothomagum 


4£-5$- gj. ;. 


6 4K d$) lii 


gto. 4€ 


C'uilelmi de Nangis. p27, 


Rothomagum obfidet , & in tantum coarctavit afful- 


- 


tibus , donec cives fe dederunt, videntes quód nec. 


je fe defendere poterant, nec fuccurfüm & Rege . 


ugliz obtisere; fed & duo caílella Vernolium & 


Archas quz hucufque reftiterant , Regis Francie tra- 


dita funt ditioni, & ita Rex totam potitus Norman- 


niam feptem Epi(copatibus diftentam in corpus Re- - 


gui fui redegit, poft trecentos nonaginta * duos an- 
nos, ex quo CAR oLus Rex cognomento $14PLEX 


* trigi nta. 


Rorrowr Dano, primo de Normannorum Du- 


cibus baptizato nominatóque R oBpER To, dederat 
eidem Normanniam cum filia in uxorem. Poftea veró 
Aquitania feretota cum Pictavi urbe Regi Francie fe 
fubdidit; atque in brevi itaampliato corpore Regni , 
quocumque Rex pem felices eum fueceffus latà- 
que aufpicia profequuntur. 

Artrtxius Grecorum Imperator *Francos & Ve- 
netas fecum apud Conftantinopolim hyemantes rogat 
ut egrediantur ex urbe propter difcordias Grecorum 
evitandas, qui continuó acquiefcentes ex adverfo 
urbis interjacente portu caftra fibi conftituerunt , fed 
Imperator tam patris quàm Grecorum fuggeftione 
feductus, animum avertit ab eis, & claffem incen- 


dere parat fuz ipfum ad.coronam adduxerat. Át ejus 


conatus Dei gratià ad nihilum deductus eft. Graeci 
vero poftea exofum habentes Alexium Imperatorem 
fuum fibi creant Imperatorem alium ; cámque Alexio 
Imperatori nulla fpes effet nifi in Francis, mifit ad 


ipfos MoncurruM fibi familiarem multa eis pro- 


mittens, qui jurat ex parte Imperatoris fe eis tradi- 
turum quafi pactionis obíidem palatium Blakernam 
di&um donec fieret plena impletio promifforum ; fed 
dum accedit ad recipiendum palatium Marchio de 
Monte-ferrato BowN1rACcrus, ipfi & Francis illu- 
ditur. Interim Morgulfus revelat Grecis fecrerum 


de reddendo palatio, & inodium Alexij ftatim tertius 


Imperator efficitur MoRGurrus,quimoxim 
Alexium Imperatorem dominum ínum iníurgens 


Tom, XI. Ppp 


442 Chronicon 
eum dormientem ftrangulare fecit, & NrcorAuw 
alterum Imperatorem creatum occidit, Interim dum 
hzc agerentur Cun sAcH pater Álexij Imperatoris 
moritur, & Morgulfus Francos & Venetas poftea 
perfequens , ab eis, captaurbe Conftantinopoli , oc- 
ciditar. Mortuo itaque AL Ez x 1 o Imperatore & 

rrannis invaforibus, Franci de cogfilio Ducis Vene- 
tiarum aliorámque Principum, cum affenfu Cleri & 
populi, Bar purNuM Comitem Flandriarum Im- 
peratorem creaverunt. | 

PETRus Árragonum Rex Regnum fuum obtulit 

Ecclefia Romanz ac cenfuale conftituit, Tripolitanus 
Comes & Rex Ármeniz pro Principatu Antiocheno 
contendentes diu inter fe confligunt. | 


MCCV. BaàrpnpuINus. 


Franci & Vetieti qui Conftantinopolim ceperant, 
dum eis hucufque fucceffiffet feliciter , circa feriatos 
dies Pafchz gravi infortunio funt afflicti. Rex enim 
Blacorum & Bulgarorum cum Cumanis , Grecis & 
Turcis adverfüs eos pugnantes , Domino permittente 
vicerunt , majoribus in bello peremptis. Etenim cüm 
de communi confilio tripertito exercitu , alij ad cu- 
ftodiam urbis capte deputati confifterert, alij cum 
HN co fratreImperatorisBAL DpurNr circum- 
Dem difcurrerent urbes & oppida nondum fubada 
ubigentes, vel jam fubacta ne rebellarent obfervan- 
tes; [mperator Balduinus cum majotibus Ándrino- 
polim urbem diftantem à Conftantinopoli fpatio 
quinque dietarum obfedit. In hac ergo obifiene 
commorantes , quadam die ab hoftibus laceffiti, Lu- 
Dovicus Blefenfis Comes aliique nobiles dum eos 
inconfukté aggreffi longiüs perfequuutur , perfequen- 
tes circumcludit numerofitas hoftium de circümpofi- 
tis infidiis exeuntium , fadáque miferabili ftrage 
Francorum , Imperator ipfe capitur ; nobiliümque 
quamplurimi perimuntur. Suo igitur capite trunca- 
to , exercitus ab obfidione recedens, venit Conftan- 


| Guilelni de Nangir. 443 
tinoplim. GaLTERus Drenenfis Comes cüm 
partem. Appuliz plurimam occupaffet, & latis huc- 
üfque floruiffet aufpiciis, à T v 5 o D o circumventus 
capitur vulneratus , nec multó póft moritur. — 

PuiriPrus Rex Franciz Lochas & Chinonem 
caftella fortiffima capit longa obfidione expugnata; 


uo facto tota Turonia & Andegavia à Regis Anglix 


ominio liberatur. EC 
* MCCVI. 


ADEL A Regina Philippi Regis Francie mater 
Parifius obiit, & in Burgundia apud Pontiniacuni 
juxta patrem fuum THEOBALDUM quondam Co- 
mitem Campaniz & Blefis fepelitur. JonaNwzEs 
Rex Aneliztrausfretat in Áquitaniam , & innumeras 
fecum copias tranfüehit ad Rochellam , cui PHrLIPPus 
Rex Franciz occurrens cum multo apparatu , cüm non 
longé ab invicem effent duo exercitus, tum mutuos 
non iniere conflictus , fed exhauftis donariis * & in- 
fe&o negotio, Johannes Rex incfficax redire com- 
pulfuseft. O TH O qui contra PHIL i1PPuM Regem 
Romanorum diu de Imperio contenderat , deficien- 
tibus à fe partibus fola fibi favente Colonia intra Co- 
loniam confiftebat ; fed Philippus Coloniam obfidens, 


civibus ad pugnam egreffis eí(que potenter expulfis ,* 


& Othone turpiter fugato ; Colonia recipitur à Phi- 
lippo. | | 


Balduini Imperatoris nulla fieret certitudo , Franci 
& Larini HEN R1 CuM fratrem ejus juvenem ftre- 
nuiffinum ad culmen Imperij provehunt, & coro- 
nant. Eodem tempore GAL Oo quidam Clericus à 
Conftantinopoli rediens in patriam , fecum faciem 
capitis fan&i Johannis Baptiftz detulit in Franciam , 
& camdem Ambianenfi Ecclefiz condonavit. In vigi- 
lia fan&i Nicolai contra naturam hyemis audita funt 
tonitrua, & fulgura micuerunt , à quibus in multis 
Jocis aedificia funt incenfa ; fubfequuta eft tanta aqua- 


Ppp ij 


* f. diariis. 


Apud Conftantinopolim cüm de morte vel vita 


v 
* Albigea- 


fium. 


204 ^ Chronicon 

rum inundatio, quód nemo hujus atatis erat qui 
diceret fe vidiffe tantz inundationis illuviem aliquan- 
do irrupiffe. Secana veró Parifius tres archas parvi 
pontis fregit, & quamplures domos ibi evertens 
damna multa alibi contulit. BAR THOLOM Eus 
Turonenfium Archiepifcopus obiit , cui GAur&IDus 
de Landa fucceffit. | 


MCOVII. HzNR -cus. 


Satellia civitas munitiffima & ad transfretandum 
in Siciliam portus aptus, qui Chriftianorum lic«t 
Graecorum hactenus fuerat , à Soldano Yconij obfi- 
detur, & cum multo Chriftianitatis damno capta aliis 
fuffixis patibulo, aliis in vincula conjectis, Turcorum 
dominio fubjugatur. PHritrpPPus Rex Francie 
Aquitaniam ingreffus , terram Vice-comitis Thoarcij 

1 à fidelitate ejus recefferat , & Regi Angliz adha- 
ug vaftavit, Partenacum cepit , & alias quamplu- 
res circumpofitas munitiones evertens, aliquas mu- 
nitas fub cuftodia Senefcali Gurt re & M1 de Rupi- 
bus dereliquit. Huc o Autiffiodorenfis Epifcopus 
obiit, cui fuccefft Gurt 1 ERMus,quiapud Regem 


Francig Philippum perpetuam impetravit Regalium- 


Ecclefie fuz libertatem. 

Per idem tempus Bulgarorum * hzrefis execranda 
errorum omnium fere extrema multis ferpebat in lo- 
cis tanto nocentiüs quanto latentiüs; fed invaluerat 
maximé in terra Comitis Tholofani & Principum vi- 
cinorum , ubi dum fuum profiterentur errorem, pri- 
matum & judicium .Romana Ecclefie fpernunt ,. & 
communionem Chriftianorum fub ea pofitorum de- 
clinant , dicentes nullum fub ea vel in ipfius fide poffe 
falvari , omnéfque fidei articulos aut negant aut per- 
vertunt, omnem omninó Religionem , cultum & 
gradum Religionis, pietatémque Ecclefie Catholicz 
blafphemantes , damnant omne genus hominum prz- 


ter fe folos fuorümque conveuticula , Catholicorum 


Ecclefiam deridentes. Quocirca de confilio IN N o- 


t$à^ M9 LEOSOxXA Ut €» 


pk o dX* $3 d£* Pu. 


9€ 4-7 


| Guillelmi de Nangis. — | 4d; 
CEN Tr 1 Pape Ciftercienfis Abbas aliique circiter 
tredecim ejufdem Ordinis Abbates delegantur , viri 
probabilés omnes , fapientiá & facundiá preinftructi, 
& parati ad fatisfadionem omni pofcenti reddendam 
de fide, & pro fide etiam animas ponere non verentes., 
Egreffi igitur de Ciftercio menfe Maio, per Ararim 
» meh in Rhodanum modicis expenfis , equitaturis 
nullis, ut per omnia viros Evangelicos fe probarent : 
ingreffi denique quó tendebant, bini veltrini ad invi- 
cem divifi partes illas perambulabant, hoftes fidei 
fang do&rinz fpiculis appetentes ; vix tamen in mul- 
tis milibus paucos invenetunt rectz fidei profeffores. 
Alij veró quorum infinitus erat numerus , fic fuo per- 
tinaciter inhxrebant errori, ut nullis veridicis ac- 
quiefcerent documentis ; fed tamquam afpides furdz 
obturefcerent aures fuas ad voces incantantium fa- 
pienter, ne mentes eorum deverías tenebris pene- 
traret auditio veritatis, Per tres itaque menfes, ur- 
bibus, villis & oppidis, multo labore & infidiis ap- 
petiti, paucos revocant, paucos fideles repertos de 


fide certiüs inftruunt & confirmant. Adfuit ctiam. 


cum eis venerabilis E 1 1D 4 cus Oximenfis civitatis 
Hifpani Epifcopus, qui & ipfe lucrandis Deo ani- 
En invigilans , de redditibus fuis ciborum copiam 
Pradicatoribus verbi Dei largiter exponebat. : 
In Ánglia defun&o Husa T 0 Cantnerienfi Ar- 
chiepifcopo , cüm eligeretur Rainerius * Superior 
Cantuariz à communi, Johannes Rex Anglia alium 
in fede ponere volens, nec prevalens, adeó iratus 
fuit quód Cantuarienfem Conventum expelleret , & 
eorum Ecclefiafticos. redditus 'confifcaret, Proptet 
quod Innocentius PapaS T &»H ANuM * fandi Gri 
fogoni Presbyterum Cardinalem  Archiepifcopum 
confecravit, qui & Regem excommunicans propter 
Monachorum eliminationem , & bonorum fuorum 
confifcationem , Angliam fuppofuit interdicto. 


Ppp ij 


vtl potius 
* Stepha- 
nus. - 


* przdi- 
(um. 


446 | Chronicon 
MCCYVIII. 


. 
"^ 


 PeTRus de Caftro-novo Monachus miffusà Papa — : 


INNOCEN TIO Legatus in terram Albigenfium , 
Comitem Tholofanum excommunicavit ; tunc Co- 
mes eum apud villam fani ZEgidij fatisfa&ionem de 
commiffis pollicens convocavit , nec tamen voluit 
fatisfacere , fed mortem ei publicé comminatus eft. 
Itaque Legato recedente , duo fervientes Comitis fe 
ei adjungunt, & in eodem hofpitio pariter hofpitati 
funt. Mane autem fa&o Petrus Miffi celebratá de 
hofpitio receffic, & dum ad flumen Rhodanum perve- 
nift, unus € duobus fervientibus predictis ipfum 
laneea ferit intercoftas, qui percufforem refpiciens , 
verbum iftud fzpiüs iteravit; Deus tibi dimittat , c 
ego dimitte, Poft modicum tamen vitam finiens , in 
Ecclefia fancti /Egidij honorificé tumulatus eft, —— 
PurtiPPus Rex Romanorum cüm jam rerum 
turbinibus in pace fopitis quieto potiretur Imperio , à 
LaNDEGRAvA Duce Thuringiz perimitur , ob 
hoc yt aiunt rancore concepto , quia Philippus filiam 
fuam ei fübtraxerat, quam fibi fpoponderat fe da- 
turum ; quo fado uxor ejus fllia Cung sAcn quon- 
dam Imperatoris Grecorum nimis affecta dolore pauló 
poft moritur. OrTHo filius Ducis Saxoniz nepos 
JonuanNris Regis Auglieperinduftriam & au&ori- 
ttem IN NOCEN TI I Pape Imperij dignitatem 
adeptus eft. ' TN - 
INNOoczEN TIus Papamifit in Franciam GALo- 

N EM fandtz MAn 1 in portu Diaconum Cardina- 
lem , Jurifperitum , bonis moribus adornatum , & Ec- 
clefiarum Vifitatorem diligentiffinum, mandans & 
precipiens Regi Francie PHiLIPPO & cundis Re- 
gni Principibus, ut cum exercitu magno tamquam 
virí Catholici terram Tholofanam, & Albigenfium 
atque Narbonenfium cum aliis adjacentibus inva- 
derent , & omnes hareticos qui eas occupaverant ex- 
tirparent ; &fiforté invia vel in bello contra eos fa&o 


. 14 gay — Fk. D du 


Cuillelen de INangis. 4f7 


morerentur, ab ipfo Papa de omnibus peccatis à die. 


nativitatis fuz contractis, de quibus confeffi effent, 
abfolvebantur. GurrrsERMus deRupibus Maref- 
callus Francie, fub cujus cuftodia Philippus Rex 
Francie quafdam munitiones in Pi&avia, ficut fu- 
periüs di&um eft, reliquerat, collectis feré ducentis 
militibus Vice-comitem Thoartij & SAvARICUM 
de Malo-Leone, qui cum manu valida juffu Regis 
Angliz terram Regis Francia intraverant , predáíque 
inde ducebant, ex improvifo füperveniens devicit, 
& quadraginta milites & ampliüs capiens Regi Fran- 
ciz domino fuo Parifius mifi. Ono Parifienfis Epif- 
copus obiit , cui fucceffit P E TR us Thefaurarius Tu- 
ronenfis. GurL LERMus quoque PBituricenfis Ár- 
chiepifcopus parans iter contra Albigenfes in Chrifto 
dormivit. GAurRriDus de Landa Turonenfis Ár- 
chiepifcopus toxicatus obiit , cui fucceffit JonaNNEs 
de Faia Decanus Ecclefie Turonenfis. 


OTrHo. MCCIX. 


PHriLiPPUS Rex Francorum vi & armis cepit 
quoddam caftrum cui nomen Grapit*, firmatum in 
Septentrionali latere minoris Britanniz, de quo fa- 
cilis tranfitus patebat in Angliam, quod Britanni ar- 
mis, hominibus & vicdualibus munierant, in quo 
etiam Ánglicos Regni Franci inimicos recipiebant ; 
& circumjacentem provinciam multüm damnifica- 
bant. Miles quidam de Gallia illuftris & ftrenuus 
JonaANNEs de Bregna nomine, à partibus tranf- 
marinis ele&dus in Regem Jerufalem, cum multo 
transfretat apparatu , & in vigilia Exaltationis fant 
Crucis Áccon urbem applicans , duxit in craftino in 
uxorem filiam primogenitam IsABELLIS Regine 
ex CoN RADO quondam Marchione ; pauló enim 
anté defuncta fuerat Ifabellis Regina dimiffis tribus 
filiabus, & huic tamquam primogenitz Regni here- 
ditas debebatur. Porroin Dominica poft feftum fan- 
&i Michaelis , cum favore Principum & populi fan&e 


* Garplic. 


444 | Chrontcon 


terre, apud Tyrum folemniter coronatus fuit cur 


uxore Johannes de Bregna predicus in Regem Jeru-.- 


falem, & ÁvMERICUs Rex Cypri, qui ratione 
uxoris fuz Ifabellis Regine defun&tz diu regnaverat , 
titulum Regni Jerufalem tunc deponit. 

O rH0 Romanorum Rex intrans Italiam à plerif- 
que urbibus reverenter excipitur , & favente fibi IN- 


NOCENTIO Papa, contra voluntatem Regis Fran- 


cie PHrILIiPPI, & contradicentibus pro maxima 
ets Romanis, ac Magnatibus Imperij diffentienti- 


us , eo quód pater Othonis quondam Dux Saxonie - 


de crimine lzfz majeftatis ab Imperatore FREDERICO: 
convidus & condemnatus judicio Baronum , atque 
à Ducatu Saxonia fuerat in perpetuum dejectis , Ro- 
ma die quadam Dominica circa feftum fanái M r- 


CHAELIS Imperialem benedictionem fortitur. In 


ipfa veró ejus benedictione Papa jusjurandum exegic 
ab eo fuper fidelitate Ecclefie , ac jure ipfius confer- 


vando, ac fuper RegnoSiciliz nullatenus impugnan- - 


. do; quz ftatim ipfa die violat & dirumpit; propter 
quod inter ipfum & Papam gravis fimultas protinus. 
incandefcit. | 

De cun&is Galliarum partibus tam Epifcopi quànr. 
Milites & Barones ac vulgi numerus infinitus contrz 
Albigenfes hzreticos Cruce-fignati menfe Junio apud: 
Lugdunum conveniunt, .& inde procedentes verfüs 
Provinciam accenfis animis adverfüs homines pefti- 


lentes & fidei refugas Albigenfesfe preparant pugna- | 


turi, quibus adjungitur Comes Tholofanus, quem 
Papa per Legatum fuum abfolyerat, priüs exhibita 
fauisfactione de commiffis. Imprimis igitur Biterrim. 
urbem obfident & expugnant nulli fexui parcentes. 
vel atati , fed onines à minimo ufque ad maximum 
paritertrucidantur, ita quód feptemdecim milia ho- 
minum ferro & incendio perierunt. Carcaffonam de- 


inde petentes , ad quam urbem multi de regione cir- - 


cümjacenti confluxerant , eam protinus obfident ; fed 
Roctrnus de Biterri qui intus erat ; vir perfidus, 
. I per 


ME / «vc t1 um 


Cuilelmi de Nangi:. 449 
per cujus nequitiam peftilens error increverat, videns 
Catholicorum fortitudinem & audaciam , & quód fuis 
non effet potentia refiftendi , pactum fecit cum noftris, 
ut liceret fuis recedere quo voluerint fine rebus; illíf- 

ue recedentibus folus Rogerus fub arcta cuftodia 
Zaun Noftri urbe potita S tM 0o Nz M de Monte- 
forti Militem armis ftrenuum toti praficiunt regioni, 
& quidquid in urbe repertum eft, & pars exercitus 
fub ejus dominio deputatur. His itaque geftis , ceteri 
ad propria rediere. Porro videntes Albigenfes re- 
ceffiffe Principes, multa mala noftris irroraverunt; 
nam difcurrentes clanculó per caftella & munitiones, 
tam milites quàm clientes ad oppidorum cuftodiam 
derelictos capiunt, alios occidentes , quamplures au- 
rium & narium cum labro fuperiori & aliorum mem- 
brorum detruncatione deformant. Abbatem quem- 
dam Ciftercienfis Ordinis in via directum cum fuis 
occidunt , & Monachum unum vulnerantes quem 
mortuum zfítimabant in via dereliquerunt. Gig AR- 
Dus autem de Papione illius patrie vir nimiüm potens 
ad quoddam oppidum «um multitudine armatorum 
adveniens , quód de parte Catholica fe tenebat , cüm 
fex Milites, unum Presbyterum , & quinquaginta 
fervientes qui intus erant non poffet ad libitum obti- 
nere , juramentis fe obligat fi fe redderent fecuré eos 
conduceret ufque ad Carcaffonam , qui reddentes fe 
cüm ad menfam propriam Girardi perveniffent , nihil- 
que mali hafitantes , ftatim fpoliantur & in carcere 
retruduntur; pofteà eductis Militibus & Presbytero 
cum aliis ignem & paleas lignáque quamplurima 
Girardus fupponere fecit , miniftris fuis defuper cla- 
mantibus , & beatam M 4 & 1 4 M Dei Genitricem 
blafphemantibus in hunc modum : Haa meretrix fan- 
&a Mant 45qui tamen arctati incendio non adufti 
triduo permanferunt. Porró Milites diverfis crucia- 
tibus efficientes ut Chriftum Fidémque Catholicam 
abnegarent, eos tamen in Fide perfeverantes propriis 
pollicibus exoculant, aures, nares, labiümque fu- 

| | Tom. XI. Qq4q 


4400 | Chronicon — 

perius amputantes , quorum unus in poenis gloriofus 
Martyr occubuit, alij fupervixerunt. Comes Fuxi 
rupto fcedere quod cum Catholicis inierat , unico filio 
fuo obfide derelio redit ad vomitum , hareticam 
pravitatem Fidei Catholice praeferens, & noftros 
poftea multipliciter inquietans. 


MCCX. JoHANNESs. 


Iterum Procerum & Epifcoporum totius Galliz fit 
celebris motio fuper Albigenfes. Accendentes igi- 
tur adunato exercitu prope Minerbium urbem, eam 
obfident & capiunt , datürqueoptio , ut qui voluerit 
hzrefim abnegare, liber difcedat : fed circiter centuni 
o&oginta ibi inventi funt , qui potiüs comburi quàm 
harefim abnegare elegerunt. Deinde Terme caftrum 
fortiffimum obfidetur , ubi peregrinum ramalia feren- 
tem ad implenda foffata quidam baliftarius fuper fi- 

num Crucis quod gerebat in humero carrello feriit , 
fcd carrellum tamquam fi fuper lapidem cecidiffet 
refiliit. Accurrunt undique & miranturuniverfi, cüm 
vivum reperiunt quem mortuum azftimabant ; de icu 
nempe ipfe corruerat, fed in eo nullam invenerunt 
veftis diruptionem, aut corporis lefionem. Obfeffi 
longa obfidione tandem fatigati dum nodu fugiunt, 
ad excubias noftrorum intercepti , quotquot reperiun- 
tur gladiis obrruncantur. | 

Parifius de herefi quatuordecim homines, quorum 
aliqui Sacerdotes erant, convincuntur, ex quibus 
decem incendio traduntur, & quatuor recluduntur. 
Inter cetera que impudenter. docebant , affervere 

uód Patris poteftas duravit , quamdiu viguit lex Mo- 
fici, & quia fcriptum eft, Novis fupervenientibus 
vetera projicient , poftquam Cun 1s Tus venit, ab- 
foluta fünt omnia veteris teftamenti facramenta , & 
viguit nova lex ufque ad illud tempus quo videlicet 
talia predicabant. Illo ergo tempore dicebant novi 
Teftamenti Sacramenta finem habere , & tempus fan- 
&i Spiritus adveniffe; ideóque Confeffionem , Bap- 


i: t3 Y*3 PFà ww 3. 


BI otra 


URÜ aac Dp d ?Y $4 b 


(02 0 (4 (6€ T; 


A1 


Guillelmi de Nangis. 401 
tifmum , Euchariftiam, & alia facramenta fine qui- 
bus non eft falus, locum de cetero fion habere , fed 
unumquemque per gratiam fancti Spiritus tantüm 
interiüs , fine aliquo exteriori au , infpiratum poffe 
falvari. Charitatis quoque virtutem fic ampliabant, 
ut id quod aliàs peccatum effet , fi fieret in charitate 
jam non effe peccatum dicerent , unde ftapra & adul- 
teria ceteráique corporis voluptates in charitatis no 
mine committebant ; mulieribus cum quibus pecca- 
bant, & fimplicibus quos decipiebant impünitatem 
peccati promittentes , Deum fcilicet. tantummodó 
bonum & non juftum pradicabant.. EE 

HzNR1icus Graecorum Imperator congregato 
exercitu Graeciam pervagatur, refiftentes fubjicit , 
fubjecta pacificat , & circumquaque dominationis fuz 
terminos dilatavit. OTHO Imperator Romanorum 
ficut dudum: mente conceperat, caftra & munitiones 
quz erant juris Romana Ecclefie occupavit, Race- 
fonum , Montem-flafconis ac pene totam Romanio- 
Jam. Inde tranfiens in Appuliam oppuguavit terram 
FREDER ICI RegisSicilie filij HEN R1c1 Impera- 
toris , cepítque multas urbes & oppida qua erant de 
feodo Ecclefie Romana. Miffis ergo hinc inde nun- 
tiis, cüm Imperator ea qua occupaverat refignare 
nullatenus vellet, quin etiam à fuis quos in caftris po- 
fuerat fpoliari Romipetas faceret ; Papa convocato 
Cardinalium fuorum Concilio: in éum excommuni- 
cationis fententiam promulgavit. Deinde cüm riec fic 
refipifcere vellet, fed magis res Ecclefie occuparet , 
ec Romipetarum iter impediret , omnes fubditos ejus 
à fidelitate ipfius abfolvit , prohibens fub anathemate 
ne quis eum Imperatorem: haberet: aut nominaret. 
Sícque recefferunt ab eo Landegravius Dux Turigiz, 
& Archiepifcopus Maguntinus , & Treverenfts, Dux 
Auftriz, Rex Bohemiz & multi alij tam Ecclefiaftice 
perfonz quàm fzculares. rs 

His temporibus clarebat in territorio Belvacenfi 
HzriNANDus Frigidi-montis Monachus , qui 


Q44 ij 


492 Chronicon 

Chronicam ab initio mundi ufque ad tempus fuum 
diligenter compófuit ; & librum de regimine Principum , 
& alium 49i plantíus Monachi lapfi dicitur , compilavit. 


MCCKXI. 


OTHoNE Romanorum Imperatore, ut fuperiüs 
di&um eft, auctoritate Apoftolica reprobato , & Im- 
perij collati poteftate privato, Barones Álemanniz 
confilio Regis Francie PHrLi1PPI,FREDERICUM 
Regem Sicilie Henrici quondam Imperatoris ex 
CoNSTANTIA forore GuiLLERMI Regis Si- 
ciliz olim filium , in Regem Romanorum elegerunt , 
rogantes Papam ut ejus confirmaret electionem : qui 
de Sicilia vocatus venit Romam, & à Romanis ho- 
norificé fufceptus fuit; indéque difcedens Alpibus 


tranfcenfis pervenit in Álemaniam, ubi ab omnibus 


f&e gratanter fufceptus, apud Maguntiam coronam 
Regni Theutonici eft adeptus; cümque poftmodüm 
veniffet apud Vallem-coloris , D caftrum Lotha- 
ringiz eft fuper Mozam fluvium fitum , PHiL:PPUS 
Rex Franciz mifit illuc filium fuum Lupovicun, 
ut hinc inde mutuam confeederationem inirent , ficut 
fuerat inter eorum pradeceffores antiquitus confti- 
tuta. PHILIPPUus Rex Francorum Parifius urbem 
ampliavit à parvo ponte ufque ultra Abbatiam Regu- 
larium Canonicorum fan&z GgNOovEt;s, hortos 
& campos à dextris & à finiftris in circuitu muris for- 
tiffimis precingens. Rex "ier Sarracenorum no- 
mine MrnAMOLINUS finesHifpaniz cum magno 
exercitu ingreffus, Regi Caftelle & Chriftianis in 
fuperbia loquens bellum intulit , qui pagnantes con- 
tra eum, & habentes inauxilium Reges illuftres Arra- 
gonie & Navarre, in fide & in nomine Chrifti vi- 
cerunt eos cum adjutorio Dei & quorumdam Militum 
Francorum. In illo veró pralio non ceciderunt de 
Chriftianis nifi triginta homines, de Sarracenis au- 
tem centum milia funt proftrati, In cujus fignum vi- 
&orie Rex Árragonum mifit Romam vexillum & 


£M —£fx4 PX m" LI- P- ES E49 — e —"—- l0 


£1 


HA EE AE 


.41 


Guillelmi de Naneis. 402 
Lanceam Miramolini j quz ufque adhuc in beati Pr- 
T R I bafilica refervantur. 

De Regno Francorum iterum fit grandis profedo 
adverfüs haereticos Albigenfes, qui adunati infimul 
Lavallum caftrum ob(ident & hoftes fidei fortiter im- 
petunt & coar&tant ; fed interim dum in hac. obfidione 
morantur , eorum quaedam caterva permaxima juxta 
caftrum quod Mons-gaudij dicitur incauté tranfiens 
ab hoftibus intercepta detruncatur , ad quorum meri- 
tum declarandum lux czleftis emicuit, & globum 
igneum füper corpora proftratorum czlitus defcen- 
dere multi viderunt, Tunc Epifcopi & Abbates illuc 
convenientes cimiterium ibidem dedicaverunt, in 
quo fepelierunt corpora defun&orum. Póft Laval- 
lum capitur, & Penes in Agenenficaftrum aliud inex- 
pugnabile poft obfeffum in deditionem venit. Milites 
veró feptuaginta quatuor in caftro reperti nolentes - 
errorem relinquere fufpendio perimuntur ; deinde 
rogus extruitür , & cunctis aliis datur optio , aut ab 
errore refipifcere aut incendio deperire , qui cohor- 
tantes fe mutuó rogum intrant, & malunt comburt 

uàm deferere pravam fe&am. Domina caftri Girau- 

a, quz de fratre & filio fe concepiffe dixit, in puteum 
projicitur, & aceruus lapidum fuper eam protinus 
cumulatur, Apud Lemovicas matrona quadam no- 
bilis moritur, & fudario involuta fervatur ; fed dum 
praparantur exequiz , fübitó refurgens de morte di- 
xit beatam Mariam Magdalenam fibi labia tetigiffe, 
& ftatim fe fpiritum refumpfiffe ; in fefto ejufdem 
Magdalene Viziliacum venit cum füdario & multis 
teftibus fuz mortis. | 

In Hifpania quidam Presbyter nocte Nativitatis 
Dominice cum quadam muliere concumbens , dum 
primam Miffam nec contritus nec confeffus cantare 
prefumpfifet , & peracto Sacramento orationem Do- 
minicam decantaffet , fübitó columba cum impetu 
advolans, roftro miffo in calice, totum abforbuit , .& 
hoftiam de manu Sacerdotis arripiens evolavit; & 

Qq q 1j 


404 . .. Chronicon 

ficut Presbytero in prima Miffa contigit , accidit in 
fecunda. Tunc timens & ad cor rediens, contritus & 
confeffus, & acceptá poenitentiá , Miffam tertiam 


inchoavit : poft orationem veró Dominicam columba 


roftro miffo,; ficut priüs, in calice quidquid inde 
hauferat evomuit , & evolans duas hoftias ad pedem 
calicis collocavit. | 

FERRANDuS ex Hifpania filius Regis Portuga- 
lenfis accepit in uxoremJ oH ANNAM Flandrie Co- 
mitiffam filiam B 4 L Dur NI Comitis, qui fuit, ficut 
fuperiüs di&um eft, Conftantinopolitanus Imperator, 
hoc apud Regem Franciz Regina Portugalenfis Fer- 
randi matertera, qua fuit quondam uxor Philipp? 
Comitis Flandrie , fallaciter procuraverat. 


FREDERICus. MCCKXII. 


REgzcrNALDus de Donno-Martino Comes Bo- 


loniz fupra mare , cüm propter Ecclefias quas depri- 
mebat, & viduas & orphanos quos depauperabat, 
effet excommunicatus , tandem quaerens fibi fimiles , 
ad excommunicatos fe tranftulit. Nam confoederatus 
ett OTHONr Imperatori € JouaN Nr: Anglorum 
Regi; propter quod PurL1PPus Rex Francie ei- 
dem Comitatus Boloniz, Moretoni] , Donni-Marti- 
ni, € Albz-malle, quos tam dono Regis quàm po- 
tentiá ditus Reginaldus Comes poffederat , abripuit, 
& omnia illis Comitatibus appendentia occupavit ; & 
fic Comes Reginaldus à toto Regno Francie repulfus 
ad Comitem Barri confanguineum fuum acceffit. 

. Eodem tempore cognitum eftquód R zEMuNDus 
Comes Tholofanus foveret hzreticos Albigenfes, & 
ideó cundis ad diripiendum à noftris eft expofitus, & 
tamquam refuga Fidei ac publicus hoftis Ecclefiz ju- 
. dicatus. Nivernis Cathedralis Ecclefia conflagratur. 


Purirrippus Rex Francie Praelatis & Baronibus 


Regni fui Sueffionis convocatis , dedit ibidem M 4- 
RIAM filiam fuam reli&am P Hir11iPPr Comitis Na- 
murfij Duci Prabantie in uxorem. Fuit etiam ibi- 


^2 £y ET. :8 -.5.7 


C'uillelgmi de INangis. 4 0f 
dem de transfretando in, Angliam confentientibus 
Baronibus ordinatum; caufa veró que Regem mo- 
vebat , hec erat, ut Epifcopos Anglie in Regno Fran- 
cie exulantes Eccleftis fuis reftitueret, ibique divi- 
num officium quod jam per feptennium in tota ceffa- 
verat Ánglia renovari faceret, & ut Regem ipfum 
JOHANNEM qui nepotem fuum Árturum Comitem 
Britanniz occiderat, qui etiam plurimos parvulos 
ob(íides fufpenderat, & innumera flagitia perpetra- 
verat , vcl poenz condigna fubjiceret , vel à Regno 
prorfus expellens fecundüm interpretationem fui no- 
minis fine terra efficeretur. Solus FER RANDUuS 
Comes Flandrie Regi Philippo Francie faum dene- 
gavit auxilium, quia Johanni Regi A riglie mediante 
Reginaldo Comite Bolonienfi confoederatus eft. Phi- 


lippus Rex Francie gnimos à curia fua expulit, dans 


exemplum aliis. — | 
MCCXIII. 


PuiLriPPus Rex Francie Ingeburgem Reginam 
uxorem fuam , quam jam per annos fexdecim & am- 
pliüs diffenferat** , & apud Stampas in caftro fecerat 
cuftodiri, in gratiam recepit , ex quo Francorum po- 
pulus plurimum exultavit, Navigio Philippi Regis 
Francie ad eundum in Angliam preparato , venit 
ipfe Rex cum magno exercitu Boloniam fupra mare, 
& ibi per dies aliquot naves hominéfque fuos hinc & 
inde venientes expectans , tranfivit ufque Gravaringas 
villam in finibus Flandriz fitam , ad quam tota claffis 
cjus fecuta efteum ; ibienim ex condido Fz& R ANDuS 
Comes Flandrenfis expectatus nec venit, nec in ali- 

uo fatisfecit , licet ad ipfius petitionem ille dies ad 
facisfaQionem eidem affignatus fuiffet : propter quod 
Rex dimiffo propofito tranfeundi in Angliam , terram 
Flandriz invafit, Cafellum cepit & Ypram, & totam 
terram ufque Brugas; facta etiam voluntate fua de 
Brugis profe&us eft Gandauum, relictis paucis mili- 
tibus & fatellitibus ad cuftodiam navium quz fecute 


* d-reli- 
querat. 


496 Chronicon 

fuerant eum per mare ufque ád portum prope Brugas , 
nomine Dam. Propofitum enim Regis erat acquifito 
Gandavo in Angliam transfretare; fed dum effet in 
obfidione Gandavi, RE GINALDus Comes Bolo- 
niz, qui pro delitis fuis'à facie Regis Francorum 
fugiens tunc cum Rege Ángliz morabatur , & quidam 
alij miffi latenter per zquoraex parte Regis Angliz, 
magnam partem navium Regis Franciz occupaverunt , 
& portum Dam ac villam celeriter obfederunt, Quo 
Rex cognito, obfidione Gandavi dimiffa, ad Dam 
reverfus obfidionem folvit, & illos fugere compulit , 
multis tamen fuorum occifis , fubverfis atque captis, 
cum maxima parte navium fuarum p Refiduas 
autem naves victualibus & rebus aliis evacuari prz- 
cipiens , immiffo igne ipfas, & villam, ac totam in 
circuitu regionem incendio capfumpfit; & receptis 
obfidibus de Gandavo, Ypra, Brugis, & Infula ac 
Duaco in Franciam remeavi. JonawxNzs Rex 
Angliz fe cognofcens multis exofum, vidénfque quód 
effet in periculum honoris fui , timuit timore magno : 
& volens placare plures quos lzferat , primó placavit 
Papam muneribus, fübjecos fuos manfuetudine, 
Prelatos & Archiepifcopum STEPHANuM Can- 
tuarienfem quem exulaverat indulgentiá revertendi , 
abfolutionem veró à Papa obtinens tradidit eidem 
Regnum fuum in feodum , mille marchas in recogni- 
tionem fingulis annis fofuturus , feptingentas ex An- 
glia & trecentas ex Hybernia. StM oN de Monte- 
forti, qui contra Albigenfes hereticosapud Carcaffo- 


nam relictus fuerat in caftro quod Murellum dicitur - 


non longé à Tholofa, à Comite Tholofano R gMu N- 
DO , quihzreticos fovebat , & Rege Arragonum, qui 
1n auxilio ejus convenerat , atque à Comite Fuxi ob- 
feffus , mirabile praelium perpetravit; nam cüm non 
haberet nifi ducentos & fexaginta milites, & quin- 
gentos fatellites , equites , & peregrinos, pedites 
veró feptingentos inermes, auditá Miffi de Spiritu 
fancto , & ejus gratiá invocatá, de caftro. exeuntes 

cum 


Guilelgii de Nangis. ^— oz 
eum eis pugnaverunt , & virtute divina freti feptem- 
decim millia hoftium & Regem Arragoniz occide- 
sunt ; potro de numero Simonis nonnifi oo die illo 
ceciderant, Hic Sr M o N clim effet in bellis ftre- 
nuiffimus:& multüm occupatus , tamen quotidie 
Miffam & omnes horas canonicas audiebat, 

- JounaNNEs Rex Ángliz apud Rochellam appli- 
cuit cum multitudine armatorum, contra quem 
PurrLirPPus RexFrancorumLup ovicum filium 
faum mifit ; ipfe enim Rex colle&is viribus ire adver- 
füs Ferrandum in Flandrias difponebat. GaAurznipus 
Silvanectenfis Epifcopus renuncians Epifcopatui apud 


Abbatiam Caroli-loci fe tranftulit; cui fucceffit frater. 


GaAxnriNu s Hofpitalis Jerofolymitani profeffus, 
Philippi Regis Francie fpecialis Confiliarius. Simi. 
liter Gkur&rDus Meldenfis Epifcopus Epifcopa- 
tui renunciavit , & in Monafteriofandi Vic To Rrs 
Parifius divinz contemplationi fe arctius mancipavit; 
cui fucceffit Gui LL E & wus Cantor Parifienfis, 
( MCCXIV. 

jornannuzEs Rex Anglie Comiti Marchiz & ce- 
teris Proceribus Áquitaniz reconciliatus , urbem Án- 
degavim cepit, mitténíque curfores fuos cum turba 
militum ukra Ligerim, juxta Nannetum ceperunt 
Robertum Comitis Drocarum primogenitum, qui in 
auxilium Lup ovicri, PHirLrIPPI Regis Francie 
primogeniti veniebat ; qui tantis fucceffibus elatus 
prafümens refiduum terrz amiffz recuperare, caftrum 
«uod Rupes-Monachi dicitur.tranfito Ligeri fluvio 
ebíedit, quo audito Ludovicus Philippi Regis Fran- 
. ciefilius qui tunc apud Quinonem in Turonia mora- 

bitur , obíeffos fuccurrere. properavit.. Cámque jam 
per unam tantüm dietam à loco diftaret Francorum 
exercitus, Johannes Rex Anglix fibi timens relictis 
papilionibus & belli utenfilibus, atque urbe Ánde- 
gavi, Ligeri tranfito revertitur in Aquitaniam, ficut 
Eíau vagus & profugus omnia derelinquens : Ludo- 

Tom. XI. Rrr 


404 Chronicon —— 
vicus veró urbem Ándegavim recuperans, muros ejus 
quos Johannes reparaverat , deftruxit. 
. PHr Lr PPus Rex Francorum eodem tempore quo 
ejus filius Ludovicus contra Regem Ángliz in Picta- 
via decertabat, in terram FERRANDrI Comitis 
Flandriarum hoftiliter intraverat , & ufque ad Infu- 
lam omnia devaftabat. In redditu veró ejus ab In- 
füla, O T H o0 Romanorum Imperator depofitus, 
Regis Ángliz nepos, qui apud Valentianas in au- 
xilium  Ferrandi Comitis Flandriarum advenerat, 
cüm non diftaret à Rege nifi per quinque miliaria, de 
Moretania juxta Tornacaum movit exercitum prope 
Gal. « ,. pontem Bovinarum , ut in * retrogardam Regis Fran- 
riergsrá.. corum infultum improvifum faceret, Cümque Rex 
Franciz Othonem venientem cum exercitu cognovif- 


fet, juffit acies fuas ftare; & poftmodüm videns quód - 


hoftes cafu divino territi non venirent , juffit iterum 
acies preparare, &.cüm jam fere medietas fui exerci- 
tus pontem Bovinarum tranfiffet , & ipfe Rex prope 

ontem proborum virorum vallatus multitudine poft 
hon exercitum jam veniffet, hoftes prorinus quafi 
ftupore quodam & horrore perculfi diverterunt à la- 
tere exercitus verfüs Septentrionem, folem qui die 
illo ferventius incaluerat pre oculis jam habentes: 
quod Rex Francorum percipiens , tubis fonitis & ar- 
mis affumptis acies fuas qua precefferant revocavit, 
& eas de tuenda diligenter corona Francit commo- 
nens, protinus in hoftes fe immerfit. Quid plura? 
fere per fpatium unius diei invicem pugnaverunt, & 
ad terram proftratus dirque jacuit , tamen equo re- 
cuperato , & Dei fretus auxilio hoftes undique pera- 
vit. OTHO veró Imperator, Dux Lovaniz, Comes 
de Limburgo, Huco pg Bovzs, & multi alij 
terga vertentes fugz prsfidie fe falvarunt , figna Im- 
perialia relinquentes. Comes autem Flandriarum 
FERRANDUus, REctNALDUS Comes Bolonie 
& GurrLtERMus Comes Salisberienfis & frater 
£jus, duóque Comites Alemanniz , & multi magni 


ptg qure 


C'utllelmi de Nangis. 499 
nominis tam Barones quàm alij capiuntur; multi ta- 
men ex parte Othonis , pauci de parte Regis Franciz 
perierunt, Et ficut illi qui capti fuerant aiebant , nu- 
merus militum Othonis mile quingentorum, & alio- 
rum bene armatorum centum quinquaginta milia, 
praeter vulgus, & infra diem tertium habituri erant 
milites quingentos & pedites infinitos; fed mifericors 
Deus in Rege Francie & fuis canticum Moyfi adim- 
plevit; nam perfequebatur unus fuorum mile; & duo 
fugabant decem milia. Rex autem Francia perfecto 
negotio , captífque hoftibus per caftella fua illos mifit 
fub- arcta cuftodia, & Parifius fecum adducto Ferran- 
do reverfüs , à Clero & populo cum gaudio lacryma- 
bili , & inauditis laudibus eft exceptus. B 

Pi&avenfes auditá famá vi&oriz Regis Francorum 
P uirrPPr multüm perterriti miffis legationibus ela- 
boraverunt ipfimet reconciliari;. Rex veró-eorum per- 
fidiam multotiens expertus non- acquievit, fed col« 
Je&o exercitu in Pictavia, ubí prope erat] o-4 4 NN Es 
Rex Anglie, acceffic; quod agnofcens Vice-comes 
Thoarcij tantum fecit per Comitenr Britannia, cujus 
uxor ejufdem Vice-comitis neptis erat , quód in ami- 
citiam Kegis Franciae receptus eft. $ed & ipfe Rex 
Anglorum cüm feptemdecim miliaribus ab illo difta: 
ret, nec haberet quà fugeret, nec ut in apertum 
pugnaret procedere auderet; miffo Comite Ceftriz 
RzNuriro cum Roszzna ro Legato Sedis: Àpo- 
ftolicz de induciis tractari fecit, cui Rex Philippus 
quinquennes inducias ex folita benignitate conceffit, 
& Parifius remeavit. ——— (5 DS 


MCCXYV. 


Propter victoriam O TH 0 N1 Imperatori apud Bo- 
vinas à Domino denegatam, in tantum defecerunt 
ab ejus auxilio virí multi, quód fortunz cedens & ab 
infortunio non difcedens, in patrimonio fuo, fcili- 
cct in Saxonia degeret Imperio denudatus , necnon 
& fociorum fuorum folatio..defolatus ; qui tandem 

] ] Rrr ij 


o0 ... Chronicon 

morbo. diffinterie laborans, convocatis Epifcopis 
alióque Clero cum lacrymis abfolutionem petiit , pe- 
titànque accipiens , non diu poftea vixit. FR E D E- 
nicus Rex Sicilie, qui juffüd IN NoCENT11Paps 
apud Maguntiam in Regem Romanorum coronatus 
fuerat, audito quód Otho à partibus Flandriarum. 
fine vi&oria in: patriam fuam remeaffet , à partibus. 
Suavie ubi tunc morabatur movit exercitum , & 
Aquifgrani perveniens obfedit villam & expugnavit , 
ibíque o&avo Kalendas Augufti in Regem Roma- 
porum iterum fublimatus eft; móxque ne de honore 
percepto Deo ingratus exifteret , fignum Crucis Do- 
minice affumpfit in terre fancz fubfidium cum aliis 
profecturus. 


Quidam Proceres Regni Ánglie contra Regem . 


fuum Johannem infürgunt propter quafdam confue« 
tudines quas obfervari praeceperat , fed nolebat eas, 
ficut juraverat, obfervare ; favit veró. Magnatibus 
plebs pedeftris , manus fcilicet rufticana, & plurimae 
civitates, Qui timentes tamen ne poffent ci ufque in 
finem refiftere, LupovrcuM Regis Francorum 
primogenitum de ferendo fibi auxilio per internuntios 
conyenerunt, promittentes cidem , expulfo Rege 
fuo, totius Anglie Monarchiam ; qui acceptis obft- 
dibus ab eifdem, ipfis militum multitudinem defti- 
navit. Menfe Septembri paffi funt naufragium & fub- 
merfi viri nobiles tam Brabantij ,. quàm Flandrenfes 
volentes tranfire in Ángliam in auxilium Regis , qui 
profufa ftipendia venientibus in fuum auxilium pro- 
mittebat : fuper quo latati Regis adverfarij , ad re- 
bellandum vehementius fünt animati , afferentes 
quód manifefté in omnibus effet manus Domini con- 
tra Regem. - - : m | 
Menit NovembriIt NocEgN Tt usPapa Generale 
Concilium , quod Lateranenfe dicitur, Romz cele- 


bravit, in quo fuerunt Epifcopi quadringinti & duo- 


decim ; inter quos Patriarche duo affuerunt, Con- 
ftantinopolitanus & Jerofolymitanus : Antiochenus 


v 


^w E ^cCO DTI Ef o4 P— - 


PF' rt 8&5 


s- n 
b-1 


" 1? 


Cuillelgi de INangis.. for 
vero gravi morbo detentus venire non potuit, fed" 
mifit pro fe Epifcopum Antaradenfem; Alexandrinus 
etiam fub Sarracenorum dominio conftitutus fecit 
^m potuit, mittens pro fe Diaconum germanum 
uum. Primates autem , Metropolite feptuaginta 
unum, Abbates & Priores Conventuales ultra octin- 
gentos; Legatorum veró Imperatoris Romanorum , 
Imperatoris Grecorum, Regis Francorum ; Regis 
Jerufalem, Regis Ángliz, Regis Cypriz , RegisHií- 
paniz aliorüámque Regum & Principum ingens adfuit 
multitudo. Ibique fan&a Synodus multa utilia con- 
ftituit, multáque conftituta à retroactis temporibus. 
confirmavit. REMuNDus autem Comes Tholofa- 
nus & REMuNDus filius ejus tamquam haretici 
condemnantur, multique alij heretici & fautores. 
corum gladio anathematis feriuntur. Libellus veró. 
vel tractatus de Trinitate quem Abbas Joa cu1M. 
contra Magiftrum PE TkuM Lombardum edidit, re- . 
probatur; & perverfum ÁMoRR1c1 dogma tam- 
quam impium & hzreticum condemnatur. | 
Eodem tempore cim quidam faterentur DioNv- 
stuM, Áreopagitam fuiffe Dionyfium Corinthiorum 
Epifcopum & in Grecia paffum Martyrium atque 
fepultum , aliámque. Dionyfium exrititi qui fidem 
Chriftianam apud Parifius in Gallia pradicavit; alij 
veró affererent illum poft mortem Apoftolorum Petri 
& Pauli veniffe Romam , & à fan&o Clemente Papa 
Petri Apoftoli fucceffore in Gallias deftinatum fuifle; 
INNOCENTIus Papa neutri volens przjudiciare 
fententiz , fed cupiens Ecclefiam fan&i Dionyfij in 
Francia honorare, corpus fancti Dionifij Corinthio- 
rum Epifcopi & Confefforis ; quod quidam Catdina- 
lis Legatus in Grzciam* Romz detulerat, apud fan « à Grecia 
&um Dionyfium predi&um in Francia per Mona- Roms» 
chos illius Monafterij miffos ad Concilium deftinavit; - 
& ad facras hujus fancti reliquias accedentibus omn£ 
bus veré peenitentibus & confeffis quadraginta dies de 
injun&s fibi poenitentüs relaxavit. "HEMOS 
| : Rrt nj 


fo2 Chronicon | 
| MCCXVI. 

Sv MoN de Monte-forti, qui apud Carcaffonam 
contra Albigenfes hereticos relictus à Francis fuerat, 
venit in Francianr adverfüs Airragones auxilium peti- 
turus , quibus propter necem P'E T & 1 Árragonum 
Regis affultus affiduos fuftinebat; qui infra paucos 
dies centum viginti Milites colligens de Francia re- 
vertens fecum duxit. GA ro: fandi M wx 1wr Pres- 
byter Cardinalis Legatus in Franciam diligenter. mo- 
nuit LubpovicuM PHriLI1PPI Regis Francie pri- 
mogenitum, ut à propofito tranfeundi in Angliam 
contra Jo H4 NN EM Regem Ángliz defifteret, pa- 
trémque fuum Philippum: Kegem ut filio tranfitum 
diffuaderet monens; confimiliter denunciavit ei fen- 
téntianr excommunicationis quz à Papa lata fuerat in 


omnes Regi Ángliz adverfantes, Cümque nihil profi- 


ceret , navigavit in Angliam compofiturus pacem fi 
poffet inter Regem & Proceres Ánglicanos; fed in- 
terim. Ludovicus filius Regis Francie navigio prze 
parato tranfiit in Angliam , & ab. iis qui eum advo- 
caverant jocundeé & reverenter füfceptus homagia 
eorumdem recepit : fed G A r.o Cardinalis pugnans 
pro Rege Ángliz,, fpirituali gladio fancti Petri terras 
eorum qui Ludovico adheferant, interdicto fuppo- 
fuit, & perfonss ipfas vinculo anathematis inno- 
davit. | | CVM 

Tertio Idus Janij HEN & rcus Conftantinopolis 
Imperator apud Theffalonicam obiit anno Imperij 
fui decimo; poft cujus deceffum P'eE T &u M de Cor- 
tenayo Autiffiodorenfem Comitem Philippi: Regis 
Francie confanguineum , & Henrici defuncti Impera- 
toris forerium in. Imperaterem Graccorum Franci & 
Eatint communiter elegerunt , & ad eum querendum 
in Franciam folemnes nuncios deftinaverunt ;- quibus 
fufceptis electioni affentiens cum uxore Y ort E Co- 
mitiffa Namurcij venit Romam , duobus filiis. quos 
dc ipfa habebat Namurcio dereli&is. INNOCENTIO 


D'UORÉ po e 


Cuillelmi de Nangis: f?3 
Papa defuncto Romane Ecclefiz centefimus octogefi. 
mus primus Ho No Rr1us tertius natione Romanus 
prefidet. JonANNEs Rex Angli moritur, «cui 
fucceffit H gN K rcu s filius ejus puer decennis à Ga- 
lone Legato Romanz Ecclefie irt Regem coronatus. 
uo fado Lupovicus filius Regis Francie de 
Anglis confidensobfides quos ab eis receperat libera- 
vit, & dimiffo exercitu, ut alium majorem congre- 
garet in Franciam reverfus eft, | 


MGCXVII. PzTRus, HesNRICUS. 


Lupovicus Philippi Regis Franciz filius con- 
gregata poft Pafcha equeftri pedeftríique multitudine, 
in Ángliam remeavit , gré ferens quód quidam ex 
Aobilioribus Anglie in abfentia fua eum fpretis jura- 
mentis reliquerant, & in partem tranfierant noviRe- 
gis. Qui dum Doveram obfediffet, T H 0 M 4 s Comes 
Partici qui in auxilium ejus convenerat, apud Lincol- 
niam dolo Ánglicorum occifus eft; quo audito Ludo- 
vicus proditionem percipiens Ánglicorum & infideli- 
tatem , incenfis machinis fuis, fe & fua Londoniam 
contulit. Et poftea videns dolos Baronum Angliz, 
ac perfecutionem totius Regni , & impedirionem por- 
tuum propter feipfum, fed & intentionem G 4- 
LoN1is Sedis Apoftolice Legati, qui totis nifibus 
:procurabat impedimentum fuimet & fuorum, timens 
quód fi Londoniam exiret cum Anglis pugnaturus, 
portz fibi clauderentur revertenti ; facta compofitione 
rediit in Franciam; qui utique mirabilem habuiffec 
vi&oriam , fi fidelitatem debitam inveniffet. 

HoNonrus Papa PETRuM Autiffiodorenfem 
Comitem , & Yor EM ejus uxorem Comitiffam Na- 
murcij fororem HEN R 1c 1 Imperatoris Grecorum 
defun&i, ad Imperium Conftantinopolitanum Ro- 
mz in Ecclefia fandi LaAuRENTII extra muros, 
confecravit, ne jus in Romano Imperio habere vi-. 
derentur. Qai nono die confecrationis fuz ab urbe 
cum uxore recedens, eam quia pregnans erat per 


* mwalri- 
€9u5 ex aliis, 
emiffo iffe. 


04. | Chronicon 

mare apud Conftantinopolim tranfmifit , & cum cenz 
tum fexaginta militibus & multis aliis ad' pugnant 
reparatis, perterram gradiens |J o H & NN 1r de Co- 
bans Presbytero Cardinali ,. qui in Romania & Ve- 
netia Legatus miffus fuerat, apud Brundufium ob- 
viavit ; cui fe Cardinalis ad. tranfeundum in Gr&- 
ciam Íocians, mari tranfito ftatim obfedit urbem: 
Dyrrachium Imperator.. Promiferat. enim Venetis & 
inde litteras confecerat ,. quód didam urbem , quam. 
fibi olim violentià Ducis ablatam dicebant, eidem: 
protinus refignarét, fi fibi à Domino capiendi eam. 
copia preftaretur.. Cüm veró dies multos in hac obfi- 
dione inutiliter confumpfiffet non fine fuorum maxi- 
mo detrimento ,. obíidionem deferere compulfus eft.. 
Dümque iret apud Conftantinopolim & füiffet inter 
montes. nemorofos & fluvios ubi erat via difficilis ad: 
tranfeundum ,. proditionaliter à T HE o D o & o Duce 
Dyrrachij,. qui fecurum eidem condudum promife- 

rat , capitur cum fuo comitatu.. | 
Uxor illuftris Sr M o.N15s de Monte-forti venit in 
Franciam, contra Albigenfes hereticos auxilium pe- 
titura ;.ita enim arGaverat virum fuum Comes Tho- 


lofanus & Arragones, quód perditis quibufdam. ca- 


ftellis , vix fpem haberet de reliquis retinendis, nifi: 
fuccurfüs fibi celeriter preftaretur. Eodem anno fuit. 
ventus vehementiffimus, qui domos multas & Ec- 
clefias evertit, & evulfit A andi infinitas.. 


MCCXVIII. 


S1M ow de Monte-forti Comes à Francia füccur- 
fà recepto Tholofam obfedit , fed dum affultus fierent 
j&u petrariz percuffus obiit. Vir utique eleganti for- 
ma , fide & armis ftrenuus , & perpeti laude dignus;. 
cui fucceffit in Comitatu fuo & terra Albigenfium 
Gu1ip o * filiusejus. Sanàus GurLrEgRMus Bi- 
turicenfis Archiepifcopus à Papa Honorio canoniza- 
tur , eiüfque fuccefforG 1&8 AN Du smotritur, cui 
fücceffit S1 M 0N Cantor Bituricenfis. Huc o Dux 

| Burgundie 


Guilelmi de Nangis. fof 
Burgundie moritur & apud Ciftercium fepelitur. 
GaALTERuUS Abbas Pontigniaci fit Carnotenfis 
Epifcopus. Menfe OGobri vinez & arbores ita gelu 
non modico funt exuftz , qiód exuftionem hujíino- 
di fe nemo vidiffe affereret vel audiffe. | 
HEsNRrICus Nivernenfis Comes, & GarTEeRus- 
Regis Francie Camerarius, ac multi tam Barones 
quàm Epifcopi, Milites & plebani Cruce fignati , ma- 
ri tranfito circa Fe(jum Apoftolorum Simonis & Juda. 
applicant Damietam , ubi Johánnes Rex Jerufalem & 
Dux Auftriz ad hanc fingulariter oppugnandam cum 
valido exercitu menfe Majo accefferant , ceteris Sarra-- 
cenorum urbibüs prztermiffis: dicebant enim quód 
fi dicta civitas capi poffet , de facili terra fanctà poterat. 
à Gentilibus emundari, Deo autem favente res eo 
ufque devenerat, quód noftri cum labore nimio & 
ftrage multorum expugnaverant quamdam turrim in 
alveolo fluminis Nili fitam , & ad fui prefidium fuffi-. 
cienter neceffariis prezmunitam. Porro quia multi de. 
populo Chriftiano peribant, Clerici proceffionibus 
factis, in pane & aqua quatriduanum jejunium om- 
nibus indixerunt. Nam in vigilia fanci Andrez 
Apoftoli intumuerant flu&us maris crefcentes, & ex- 
curfus facientes ufque ad caftra Fidelium , & ex alia 
parte incautos inundans Nili fluvius occupavit , unde 
navium & victualium damna non modica pertulerunt; 
duravit autem tempeftas ifta affidua per tres dies :- 
invafit preterea dolor repentinus quorunidam pedes: 
& crura, & caro corrupta gingivas in.dentes obduxit, 
potentiam auferens mafticandi; quorum plurimi do-- 
lore morientes, & reliqui ufque ad tempus vernale 
durantes, caloris tamen beneficio incolumes eva-- 
ferunt. Sané in fefto beatz Agathe Virginis Pater 
mifericordiarum & Deus totius confolationis , fuis in. - 
obfidione Damietz pofitis conferre dignatus eft vi-. — 
&oriam gloriofam ; nam cüm quidam Chriftianorum- 
fluvium Nili tranfiffent caufa undique obfidendi ci-- 
vitatem, Soldanus Babyloniz & fui "n cam multo 
Tom, XL.  . SÍf | 


7i .— Clrontcon 
- exercitu fuper ripam flnvij tentoria fua ferant , divi- 
no terrore perterriti ange lucisauroram in fugam verfi 
fant tentoria fua relinquentes, quod noftri perpen- 
dentes ftatim; sranfeunt flumen Nili, caftra fugien- 


tium occupantes, ubi fpolia reperiuns infinitz, & fic. 


jn craftiuo per gyrum à noftris obfeffa fuit Damieta. 

 PuirriPPus Rex Francig fecit conftitutionem 
generalem per Regnum fuum de Judezis fuis, ut nullus 
1n vadium recipiat Ecclefiz ornangenta^ Ivem.ut Ju- 
daus non tradat mutuó pecuniam R eligiofo fine af- 
fenfa Abbatis fui & Capituli. Ttem ut nallus €hri- 
ftianorum vendere compellatur hereditatem vel red- 
ditus fuos propxer debita Judaeorum , immo duz par- 
tes hereditatis feu reddituum debitoris & plegij affi- 
gnentur Judao, ac deinceps non currat debitum, & 
ut debitum non currat ultra annum à mutuo facto, 
Item ut libra non lucretur nifi duos nummos in qua- 
libet feptimana, & ut propter hoc non capiatur corpus 
debitoris. 

Jerufalem que inexpugnabiliter munita videbatur, 
deftru&ta età Cox kapiNo filioSapPHADINI: 
Muri enim cum turribus in acervos lapidum redacti 
funt, prater templum Domini & turtim David... De 
fepulero autem Domini deftruendo confilium ha- 
buerunt Sarraceni, & hoc per litteras civibus Da- 
mietz ad eorum fÍolatium fignificaverunt, fed huic 
temeritati nemo. manus apponere przfumpfit. Sicut 
enim in Álchorano libro legis corum fcriptum ha- 
bent; Jesu wx CnR1sTUuM Dominum noftrumcre- 
dunt. de Virgine M A 1 1 4 conceptum & natum , ac 
fine peccato vixiffe Prophetam & plufquam Prophe- 
tam , proteflantes .czcos illuminaffe, leprofos mun- 
daffe, mortuos fufcitaffe & ad cxlos affeverant firmi- 
ter aíceudiffe, Undein tempora treugarum fapientes 
eorum Jerofolymam afcendentes, codices Evange- 
liorum fibi exhiberi poftulabant, & ofculabantur & 
venesabantug propter munditiam fan&z legis quam 
Sn i1sTus docuit,*& maximé propter Evangelia 


Fo 0.4. 27 Pd? *t'y 4 


Cuillelyni de Nangis. gom 
Eacz fcilicet : Miffus eg Gabriel 3 quod litterati inter 
ápíos fails repetunt & retractant. ! 


MCCXIX. 


Lupovrcus filius PHit1PPr Regis Francie 
poft mortem Sx w ow 1:5 de Monte-forti apud Tho- 
Tofam i&u petrariz obruti , cum copiofo exercitu Cru- 
«e fignatorum: de cunctis Galliz partibus iter movit. 
adverfus haereticos Albigenfes & Tholofanos. Pri- 
mum caftrum, quod Mirmanda dicitur, ab haereti- 
cis munitum obídet & expugnat, quo facto Tholo- 
fam adiit & obfidet , diüque expugnat , fed ficut dici- 
tur , proditione aliquorum Nobilium partis faz in- 
terveniente redire inefficax eft EM poft cujus. 
reditum.noftri qui remanferant à 'Tholofanis hzreti- 
cis folito. audacioribus factis multas moleftias fufti- 
nuerunt, nonnulli caftra dimittentes , qua. prodi- 
tione quorumdam in fuam redegerunt haretici po 
teftatem..——— E : 

Noftri in obfidione Damietz pofiti, per ingenio- 
rum erectionem. & lapidum fulminationem , necnon: 
per terram & aquam frequentes affuültus facientes ;. 
tota atate captioni civitatis operam impendebant z: 
fed Sarraceni eos bellis ordinatis impugnantes forti- 
ter à propofito ipforum , quod. aliquando videbatur. 
effe proximum .effe&ui, revocabant. In fefto veró 
Decollationis fan&i Johannis Baptiftz contra Solda- 
num ad pugnandum fuperbé & inordinaté prodeun- 
tes, cüm in fortitudine.füua non in Domino confi- 
derent, cadunt & pereunt!multi, non tamen fine 
damno militie Paganorum. Capti fuerunt de noftris. 
viri nobiles Miro de Nantolio electus Belvacenfis,. 
Vice-comes defan&a Suzanna, GAL TERus Regis 
Francie Camerarius , & quidam alij Francigenz po« 
tentes titulo militiz gloriofi. Illo die Jon aNNzs 
Rex Jerufalem viriliter fe habens igne Greco fere 
combuftus fuit, fed .pius & mifericors Deus fuum 
Militem confervavit, & — pe faper- 

ff ij 


fof Chronicon 

biam fic oppreffit. | Circa veró Feftum Omnium San- 
&torum cüm quidam de noftris ad quamdam portam 
urbis miffi fuiffent de nocte ut ftatum incluforum ex- 
plorarent ; cüm intus neminem vigilem percepiffent, 
íÍcalis appofitis muros afcendunt, portas aperiunt, 
paucos refiftentes capiunt & occidunt. Sic igitur No- 


nis Novembris capta eft à noftris Damieta , abíque 


deditione vel oppugnatione aut violenta depredatio- 
ne, in oculis Soldani Babylonis , qui divino terrore 
territus non eftaufus more folito Cun 1sT 1 milites 
aggredi , ut foli Deo victoria adfcribatur. Cüm veró 
noftri timerent intrare civitatem propter circumftan- 
tem exercitum Paganorum ne caftra eorum invade- 
rent , divino nutu fluvius Nili adeó inundavit, quód 
inacceffibilia caftra ipforum redderet , oftendens ma- 
nifefté Deus quód pro Chrifticolis contra infenfatos 
ipfa fe elementa opponerent & pugnarent : quod per- 
 cipiens Soldanus caftra fua combuffit fugiens timidus 
& confufus; noftri veró ingredientes civitatem inve- 
nérunt plateas ftratas cadaveribus mortuorum pefti- 
lentia & fame deficientium. Dominus enim evagi- 
naverat gladium fuum fuper eos, & in tantum inter- 
fecerat manus ejus , quód à tempore obfidionis urbis 
infra viginti menfes perierunt in civitate feptuaginta 
millia Paganorum, exceptis tribus millibus qui vivi 
funt reperti. Inventáautem fünt in civitate victualia 
multa , aurum , argentum , panniferici ,. lapides pre- 
tiofi, & aliz divitie infinite. De quibus omnibus & 
de civitate fimiliter facta eft divifio, & datum eft uni- 
cuique fecundüm quod eum decebat juxta providen- 
tiam difícretorum, ad hoc de communi confilio ele- 
ctorum ; dominium veró civitatis datum eft JonaNNr 
Regi Jerufalem ad augmentum Regni. Jerofolymo- 
rum in perpetuum poffidendum. Purgata denique 
civitate Legatus Apoftolice Sedis PELAG1us cum 
Clero] & populo, accenfis candelis & luminaribus, 
cum hymnis & canticis in die Purificationis beatae 
Makz1& proceffonaliter ingreffus urbem de Mahu- 


Cuilelpi de. Nangis. 5^9 
meria, quam priüs purgari fecerat, bafilicam in ho- 
. nore beate Dei Genitricis Virginis MA n 14 confe- - 
cravit , & Epifcopalem fedem in ea conftituens, ibi- 
. dem Miffarum folemnia cum lacrymis & magna de- 
votione populi celebravit. Civitas hac prater natura- 
lem fitum loci quo muniebatur, triplici cin&a erat 
muro, turribus latericiis multis & magnis fortiffimé 
firmata, clavis & antemurale totius Egyptiz regionis 
olim Heliopoleos dicta. 

, MCCXX. 

FnREDERICUS Romanorum & Sicilie Rex ab 
Howonaro Papaad Imperij dignitatem coronatur. 
RosER Tus de Meduno Anicienfis Epifcopus à 
quodam Milite occiditur, quem excommunicaverat 
pro injuriis Ecclefie irrogatis; quod populus Áni- 
cienfis grave ferens in parentes ipfius Militis graviter 
infurrexit, caftella & domos eorum funditus ever- 
tens, & ipfos perpetuo exilio condemnavit. 

. YoLzs Imperatuix Conftlantinopolis reli&o Bar- 
DUuINO admodüm parvuloobiit; & quia PE TRus 
Imperator maritus ejus adhuc in carcere tenebatur, 
Franci & Latini qui in Gracia morabantur,per folem- 
nes nuncios filium ejus Comitem Namurcij ad im- 
erandum Grazciz convocaverunt; qui honorem fibi 
debitum & oblatum refpuens, H EN & 1CuM fratrem 
fuum juniorem fe eifdem in Graciam deftinavit, 
quem gratanter fufcipientes Imperiali diademate & 
honore fublimaverunt. Menfe Julio corpus beati 
Tuo m Martyris à STEPHANO Cantuarienfi 
Archiepifcopo in theca aurea lapidibus pretiofis or- 
nata , & opere mirabili calata diligentiffimeé colloca- 
tur. PETRus Parifienfis Epifcopus apud Damietam 
obiit, poft cujus obitum cüm Parifienfes Canonici 
inclectione difcordaffent, Gur tr ERMus Autiffio- 
dorenfis Epifcopus juffu H o N o & r1 Papa ad Pari- 
fienfem Cathedram tranflatus eft. ANE 
Guripo filius StMoNr1s de Monte-forti , qui 
S ff iij 


[o .. Chrontcon 
patri defun&o in terra Albigenfium fuccefferat,, à: 
Comite (an&i JEgidij ipnominiofé occiditur; cujus. 
mors omnes Catholicos 1n partibus illis commoran- 
tes inconfolabiliter contriftavit. Quo audito Á r.« 4- 
A ICus frater ejus ta&us dolore cordis intrinfecus 
promifit fe ab obfidione cujufdam caftri , quod frater 
ejusobfederat , non receffurum. donec illud vi, vel 
deditione in fuam redigeret poteftatem , fed: poftea 
fuorum auxilio deftitutus ab illo caftro , ifedo nego- 
tio , remeavit : quo recedente in tantum eum triftia. 
aufpicia profequuntur, quód fete omnia caftra qua 
priüs tenuerat hzreticommm dominio fabderentur. 

Non minore miraculo , immo majori donavit Do- 
minus Chriftianis apud Damietam congregatis Tha- 
nis civitatem /Egypti , ficut fecerat Damietam ; nam 


noftrihabito diligenti confilio miferunt in fefto famn&i 


Clementis exploratores per Nilumfluvium in navibus 
ufque Thaneos , ut de cafalibus propé fibi tollerent. 
victualia, & ftatum predic urbis diligenter explo- 
rarent ; qui prope civitatem accedentes, cüm nullos. 
in muris vel turribus defeníores confpicerent., ftatim. 
in ipfam irruperunt, fed eam vacuam invenerunt.. 
Habitatores autem illius audita captione Damietz 
nimio pavore territi fügerant, putantes totum exer- 
citum Chriftianerum advenire ; & fic pofüit Dominus. 
in ZEgypto in illo tempore figna fua. Sed tunc Dia- 
bolo inftipante, orta fuit diffenfio inter J o H 4NN EM 
Regem Jerufalem & P'E 1 4 Gru M Romanz Ecclefie 
Cardinalem. Ipíe enim Legatus Pelagius ufarpabat 
dominium exercitus univeríi, ad hoc ut dicebatur 
laborans, ut quidquid fiebat vel fa&um jam fuerat 
per ipfum effici videretur, & ob hoc Johannes Rex à 
Damieta diícedens in Syriam eft profectus. 


HzNx&rcus MCCXXI, 


Tartari -Georgiam & Ármeniam.majorem intran- 
tes eas vaftaverunt, & fuo dominio fubjecerunt. 


Apud Dàmictam videns P z 1 A &1u5 Sedis Apoftoli- 


P Co 4-4 ERO Of& Be * 70 3x& 53 


—- 


Tw oc 
siti 


Aa [DL HN. 


HON oH 


) : Pri 


T [4 - 
a .;UY V, $-- - o5 


Cuilelni de Nancei:. P277. 
«cae Legatus. populum Dei innumerabilem nihil diu 
proficere propter JoHANNIs Regis abíentiam , 
per fuaslitteras deprecatus eft eum ; ut compatiendo 
Chriftianitati apud Damietam quamcitiüs poffet re- 
verteretur; cujus precibus Rex libenti animo ac- 
quiefcens protinus. remeavit, & de voluntate ipfius 
Legati atque confilio, ipfe Rex & Legatus cum magna 
multitudine partis exercitus in Fefto Apoftolorum 
Petri & Pauli accin&ti armis bellicis & vi&ualia fecum 
ufque ad duos menfes deferentes exeunt de Damieta,. 
per terram & aquam verfüs Babylonem profecturi, 
Qui cüm veniílent ad quemdam locum dijftantem à 
Babylone per viginti quatuor ftadia, & totidem à 
Damieta, ubi Nilus fluvius tripertütus tria magna 
flumina de fe facit, quemdam poetem navium quem. 
Sarraceni conftruxerant occupaverunt, & in planitie 
littoris faz tentoria pofuerunt ; quorum videns Sol- 
danus audaciam & ingentem multzodinem , conálio 
cum fuis habito, dimicare noluit , fed. ftarim. fuis 
pu viarum aditus cuftodiri & muniri, ne de 
amieta ad eos poffent vel fuccurfus gentium vel vi- 
&ualia pervenire , fperans arte execrabili (in& fuorum 
leone populum Domini deperire, Quod. peccatis 
noftris exigentibus ita fa&um eft; nam noftris victua- 
lia defecerunc, & Nilus more folito totam terram in 
qua erat exercitus Chriftianus occupavit, Sic ergo 
populus Domini medias vires perdens , & ufque ad 
geoua in ceno aquarum paluftrium refidens , coactus 
eft reddere Damietam , tali conditione quód parslign& — 
Crucis Dominice quod S AL 1 H AntNus Soldanas. 
Damaáfci de YVerofolymis afportaverat , Chriftianis 
redderetur , & treugis firmatis ufque ad octo annos, 
datoque fàlvo condu&u ufque Accon, Sarraceni cap- 
tivos Chriftianos univerfos penitus liberarent , & 
Damietz cum multis laboribus & fumpta capta, 2€ 
per annum & amplius à noftris poffeffa, in Fetto Na- 
tivitatis beatz M A a rg Virginis matris Domini red- 


dita c& Sariacenis. MAN ASSES Epifcopus Aurelia- 


$2 Chronicon 


nenfis obiit, cui fucceffit PHiLIPPUs fandi Guir- 


LERMI Bituricenfis Árchiepifcopi nepos. 
MCCXXIL 


HzNnRrcus Nivernenfis Comes, qui ante captio- : 
nem Damietz de partibus tranímarinis redierat , ve-- 
neno occiditur, qui primüm apud caftrum fandi 
Aniani in Bituriatumulatus , & póft apud Pontignia- 


cum Ciftercienfis Ordinis Coenobium : reliquit uni- 
cam filiam , que data eft uxor Guip oNr Comiti 
fan&i Pauli. : P | 


Magifter PETRus de Corbolio Senonenfis Ar- 


chiepifcopus die Synodi fug moritur, & in Ecclefia 
Senonenfi przfente Synodo fepelitur; cui.fucceffit 
Magifter GAL TER Us Cornutus. Obiit etiam 
GuiLLERMus Parifienfis i ap qui ab Ab- 


batia fandi AN TO N11 Parifienfis partem. Mona-. 
charum Ciftercienfium apud Autiffiodorum in loco 


qui Cella dicitur, collocavit. 
MCCXXIII. 


JonáNNzs RexJerufalem ex amiffione Damietz 
& debilitate fuorum ultra modum dolens effe&us , à 


partibus tranfmarinis transfretavit in Italiam , à Papa 


auxilium petiturus; ibique à Papa HoNonRr10 & 
FREDERICO Romanorum Imperatore honorificé 
fufceptus, dedit eidem Imperatori Frederico unicam 
filiam fuam heredem R egni Jerufalem in uxorem co- 
ram Papa, cum omni ipfius jure Regni ; dequa poft- 


modüm fufcepit filium Imperator nomine C 0o N & 4A-- 


DINUM : & fic de Regno Jerufalem hic annotare 
fuperfedeo , quia. quamvis plures poftea jus Regni 
iftius jure fucceffionis aut alio modo per titulum obti- 
nucrint , nullus tamen in eodem  regnaffe ufque ad 
noftra tempora vifus fuit. HEN R1cus Frederici 


Imperatoris Romanorum filius ex forore Regis Arra-- 


goniz puer decennis ex mandato patris ad Regnum 
Alemanniecorqnatur. Initio menfis Julij ante no&is: 
m | | e crepufculum 


4 c7 £97 4 t0 5 


Guilelmi de Nangis. 413 
crepüfculum o&o diebus per Regnum Francie co- 
metes apparuit Regni denuntians detrimentum. 
Nam cüm PuirLripPPus Rex diuturno tempore quar- 
tanis febribus premeretur , proh dolor ! apud Medun- 
tam pridie Idus Julij rebus bene difpofitis diem claufit 
extremum, & in craftino à CONRADO Portuenfi 
Epifcopo Cardinali, qui in terra Albigenfium Lega- 
tus advenerat , necnon à viginti quatuor tam Epif- 
copis quàm Archiepifcopis , qui pro negotiis fuis di- 
vino nutu illuc advenerant, in Monafterio fandi 
Dionyfij in Francia honorificé eft fepultus , prafente 
JonuaNNE de Bregna Rege Jerufülem ; qui pauló 
anté in Franciam advenerat , & maltcüm fuper mortis 
ejus infortunio , cum innumera multitudine Militum, 
Clericorum & vulgarium condolente. Eodem enim 
die & eadem hora Pontifex Romanus How oR1us 
cüm effet in quadam urbe Campaniz Italorum, exe- 
quiarum officium pro dico Rege, revelatione fibi di- 
vinitus oftenfa per fanctitatem cujufdam Militis *, * «wi for 
cum Cardinalibus celebravit. Rege igitur fic fepulto, ning 
Lupovicus ejus filius octavo Idus Augufti in Re- fiis moti 
menfíi Eccleía à Gurt rERMO Remenfi Archie- 5e 
pifcopo cum B 1 AN CHA uxore fua in Regem Fran-.- 
cie coronatur anno ztatis fuz vicefimo fexto. - 

OHANNES Rex Jerufalem primáà Dominica 
Quadragefimz baculum peregrinationis accipiens ; ad 
fanétum Jacobum in Gallicia po eft; qui inde 
rediens per Regem Caftellz , ororem ejus BE z u- 
GARIAM neptem Reginz Francie Blanche in con- 
jugium accepit. Á LM A & r. C u s Comes Montis- 
fortis de partibus Albigenfium propter inopiam vi- 
&ualium in Franciam rediens, Carcaffonam urbem 
fortiffinam & alia caftra, quz cum labore maximo 
fuper Albigenfes hzreticos acquifita fuerant , dereli- 
quit. | | 

Lupovicus. MCCXXIV. 


. Tertio Nonas Maij Lup ovicus Rex Franciz & 
Tom, XI. T tt 


$14 .. Chronicon 


CounADus Cardinalis Apoftolice Sedis generale 


Concilium Parifius convocaverunt , in quo per eum- . 


dem Cardinalem HoNonR 1us Papa indulgentiani 
quz Lateranenfi Concilio contra Albigenfes hareti- 
cos inftituta fuerat , auctoritate propria revocavit , & 
RgzMuNDuM Comitem Tholofanum fide Catholi- 
cum approbavit. Lupovrcus Rex Francia in cra- 
ftinofandiJoHaANNiIsBAPTISTJ Turonis exer- 
citum congregavit , indéque recedens Niortum ca- 
ftrum in Picavia adiit & obfedit; SaAvARICUS 
veró de Malo-Leone Miles , qui intus erat ad defen- 
dendum caftrum , videns Regis fortitudinem , illud 
Regi reddidit , ut liceret fibi recedere falvis fuis : quo 
ita reddito Rex inde progreditur ad fanctum Johan. 
nem Ángeliacum , ubi oppidani fibi occurrentes pa- 


cificé eum & honorificé fufceperunt , eidem poftmo- 


düm fidelitatem debitam facientes. Inde Rex ad Ro- 


chellam profe&us obfedit eam , & machinis erectis 


per novem dies affilire faciens inceffanter, muros 


.quamplurimüm debilitavit; fed Savaricus de Malo- 


Leone & trecenti feré milites qui intus erant , cum 
burgenfibus ville & fervientibus plurimis defenden- 
tes fe viriliter, Regem & fuos multotiens impugna- 
bant : demum confiderantibus fe non poffe ab aliqua 
parte fuccurfum recipere , villam, Regi reddiderunt, 
facientes ei omnes fidelitatem , preter Savaricum qui 
cum Anglicis per mare receffit. Tunc Lemovicenfes 
& Petragoricenfes, & omnes Aquitanie Principes, 
exceptis Gafconibus qui ultra Garomnam fluvium 
erant, fidelitatem Regi promiferunt; & fic in Fran- 
ciam eft reveríus. EAE 

Infra odtabas Affumptionis beate M 4 & 1& Matris 
Domini apud Montem-Peffullanum auctoritate Ápo- 
ftolica Concilium celebratur. Nam HowNoarus 
Papa Narbonenfi Archiepifcopo dedit in mandatis, 
quód modum pacis, quam RzMuNDus Comes 
Tholofanus & alij Albigenfes fanda Matri Ecclefie 
offerebant , audiret, & 1d quod faceret remandaret : 


iT^ RF) SP Pr £45- ES ras —PE- PES BDEX— 


y^ 


Cutllelmi de INangt:. j4f 
, qui convocátis totius provincie illius Epifcopis & 

bbatibus atque.Clericis univerfis, à Comite Tho. 
lofano aliífque Baronibus juramenta recepit, quód 
terram fecuram & obedientem Romanz Ecclefix red- 
derent, Clericífque redditus reftaurarent, & de ha- 
reticis confeffis & convictis Juftitiam facerent indila- 
tam , ac pro poffe fuo per univerfam provinciam pta- 
. vitatem hareticam extirparent,. SAvARICus de 
Malo-Leone qui cum Ánglicis in Angliam transfre- 
taverat , percipiens quód ipfum latenter capere prz- 
pararent de co diffidentes , falubri accepto confilio in 
Franciam reverfus eft, & Regi Ludovico homagium 
. faciens eidem fe fubmifit. 


.MCCXXV. 


Tempore Pafchali quidam homo venit in Flandrias 
fub habitu peregrino, qui dicebat fe effe BaLpuiNuM 
uondam Imperatorem Conftantinopolitanum per- 
diuo: & de carcere Grecorum quafi per miraculum 
liberatum; quem videntes plurimi de Flandria Nobi- 
les favent ei propter aliqua interfignia quz eis dice- 
bat , & dicta multa atque gefta Comitis Balduini : fed 
Comitiffa Flandrie jo HANNA, quzpereum Comi- 
tatum fuum amittebat , Regem Franciz adiit Lupo- 
VICUM , rogans eum ut fibi fuccurreret & reftitueret 
Comitatum ; quo audito, Rex illum apud Peronam 
convocavit, & quis eum Militem novum fecerat, 
aut ubi patri fuo Regi PiiLiPPO homagium pra- 
buerat, requifivit, qui fuper hoc petens inducias, 
cüm refpondere nollet , de Regno Franciz juffus in-- 
fra triduum eft exire, ipfe veró apud Valentianas 
rediens à fuis deferitur. & tandem fub fpecie mer- 
catoris per Burgundiam fugiens, à quodam milite 
captus redditur Flandrie Comitiffe, quem fui di- 
verfis pcenis afficientes ad ultimum patibulo fufpen- 

derunt. | 
. Cüm Rex Francie Lupovicus apud Quinonem 
exercitum congregaffet , Vice-comitem Thoarcij de- - 
Ttt 1j 


yid Chronicon 

bellaturus, advenit ibidem ad ipfum R oM «Nus 
fan&i Angeli Diaconus Cardinalis in fefto ÁApoftolo- 
rum Petri & Pauli, ob cujus amorem, quia Legatus 
in Franciam advenerat , Rex Vice-comiti treugas uf- 
que ad feftum beate Marie Magdalenz conceffit , & 
cum Legato Parifius fe recipiens ad Parlamentum 
fuos Proceres convocavit, ad quod veniens Vice- 
comes Thoarcij, coram Legato & Baronibus Regi 
fecit homagium , & quidquid erga ipfum deliquerat 
emendavit. Circa Purificationem beate Virginis Ma- 
A1 Ludovicus Rex Francorum , & Magnates quam- 
plurimi, Archiepifcopi & Epifcopi, & multi alij de 
Regno Francie Pariftus adunati per manum Romani 
Cardinalis Crucis Dominice fignum contra Albigen- 
fes haereticos affumpferunt. 


MCCXXVIL PN 


Lupovricus Rex Francie & omnes Cruce. figna- 
ti circa Afcenfionem Domini iter arripientes adverfüs 
hareticos  Álbigenfes, apud Avinionem urbem in 
Vigilia fan&i Barnabz Apoftoli pervenerunt. Erat 
autem illa civitas à feptennio excommunicationi fuüp- 
' pofita propter hzreticam pravitatem; quam Rex & 
Baronesítatim obfidentes multa ibidem paffi funt , fed: 
tandem ufque ad feftum Affumptionis beatz MAnr1 E 
eam viriliter impugnantes, ipfam fibi fubjiciunt, & 
ibidem quemdam Monachum Cluniacenfem Epif- 
copum ftatuetunt. Deceffit ibidem in caftris Guipo 
Comes fandi Pauli lapide petrariz percuffas; & Co- 
mes Campanie THEOBRALDuS rediit ad propria 
fiae Regis licentia & Legati. Rex ergo muris civitatis 
deftructis , & centum domibus turralibus qua intus 
erant ad folum cozquatis, inde amovit exercitum , & 
per provinciam gradienti redduntur fibi pacifice civi- 
tates & caftra atque omnes forteritiz ufque ad leucas 
quatuor à Tholoía ; qui poftmodüm revertens inFran- 
ciam , IuMBE & ruM de Bello-joco Mititeni toti illi 
prepofuit regioni; & tunc Kcege repatrianre moriun« 


| Guillelmi de Nangis. fI? 
tur" Árchiepifcopus Remenfis GurzrrLEgRMus, & 
Comes Namurfíij Regis Francie confanguineus fra- 
térque HEN & 1c 1 Conftantinopolitani Imperatoris. 
Rex etiam Lupovicus dum apud Montpencier in 
Arvernia deveniffet, le&o decidens in octavis Om-« 
nium Sanctorum defunctus eft, & apud fanctum Dro- 
NYsiuM in Francia delatus, juxta patrem honorificé - 
fepelitur ; cui fucceffit in Regno Lupovrcu s filius 
ejus , & per induftriam & prudentiam venerabilis ma- 
trisfue BLANCHE Reginz infra menfem poft patris 
obitum, primá fcilicet Dominicá. Adventüs , Remis 
per manum Epifcopi Sueffionenfis vacante fede Re- 
menfi coronatur , anno ztatis fuz quartodecimo non 
impleto. Eodem anno FezR &AN Du s Comes Flan- 
driz, qui per duodecim annos Parifius in carcere R e- 
gis Francie detentus fuerat , multa redemptus pecu- 
nia liberatur. HoNoR r0 Papa defundo centefimus 
ocogefimus fecundus Romana Ecclefie Papa G n r- 
Gonxius nonus prafidet. 


Lupovicus SaANcTUs. MCCXXVII. 


ToHANNES Rex quondam Jerufalem recedens à 
Francia cum uxore fua Berengaria venit jin Lombar- 
diam, & per aliquantum tempus apud Bononiam 
moratus eft; quod Papa G&EGomn1us intelligens 
eidem totam terram Romanz Ecclefix tradidit con- 
fervandam. Lupov:cus Rex Francie confilioRe- 
gine BLANcHA matris fuz Epifcopos & Milites 
plurimos in terra Albigenfium .mifit , qui venientes 
ad partes Tholofanas, Tholofam urbem & totum 
Comitatum in deditionem receperunt. Huco Co- 
mes Marchiez, TugosBALDus Comes Campania, 
necnon PzTRus Comes Britanniz contra dominum 
fuum Regem Franciz Ludovicum confpirantes , fce- 
dus ad invicem inierunt; quo Rex: cognito, contra 
illos de confilio matris fuz Regine Blancha incredi- 
bilis multitudinis exercitum collegit, & ufque ad 
quarreriam de Curceyo properavit. iu" videns ac 

tt 1 


pid ^—— "Chronicon | 

timens fibi Comes Campaniz à propofito maligno 
refipuit , & Regi Francie adhaerens , à Comitum Mar- 
chiz & Britannize coníortio celeriter refilivit; quem 
Rex benigne fufcipiens, alios duos Comites regali 
edi&o femel & bis ad fuum colloquium convocatos, 
fed venire contemnentes, ne aliquid contra jura vi- 
deretur agere , tertio Parlamento mandavit intercffe. 
Tunc illi ftultam fui fuperbiam & Regis clementiam 
perpendentes, apud Vindocinum Regi occurrentes , 
ei quidquid forefecerant emendaverunt. | 


MCCXXVIII. 


Quidam Barones Franciz dolentes quód Comes 
Campaniz contra voluntatem, Comitum Marchiz & 
Britanniz , ac foedus quod cum ipfis inierat , Lu p o- 
vico Regi Francie adhaiffet , & eorum nefanda 
confilia denudaffet , infinitum exercitum colligentes 
terram Comitis Campaniz per deverfüs Álemanniam 
hoftiliter intraverunt, villas & caftella atque muni- 
cipia igne conflagrantes; qui dum Barrum fuper Se- 
canam obfediffent , nec ad Regis mandatum inde re- 
cedere vellent : Rex collecta multitudine armatorum 
adverfüs eos celeriter properavit, cujus adventum 
Barones agnofcentes , à fede quantociüs recefferunt ; 
& ita Rex ab illis hominem fuum defendens Parifius 
remeavit, | 

GRazcOoRrusPapaümonutFR&k EDER ICcUu M 
Romanorum Imperatorem , qui à longo tempore 
Cruce fignatus fuerat , quatinus votum fuum adim- 
plendo in terra fan&z fubfidium transfretaret; quod 
ille facere fe promittens , diem certum quo id faceret 
Papz & Curiz fignificavit , unde Papa omnibus Cru- 
ce fignatis diem illum fignificans, mandavit eis quód 
parati apud Brundufium, ubi Imperator ex condi&to 
mare debebat intrare , celeriter convenirent. Interim 
autem Imperator adverfantes fibi quofdam in Regno 
Sicilie perdomans, & Sarracenos per diverfa loca 
Regni Sicilie habitantes in unum locum Apuliz con- 


2ÉS) uu 2 3a o 


Cuilelmi de INangis. yT9 
gregans , civitatem unam ex ipfis quz Nuceria Sarra- 
cenorum appellatur fibi tributariam effecit. PE TRus 
Britannie Comes fretus auxilio & confilio quorum- 
dam Francie Baronum adverfüs Regem Lupovr-. 
cuM infurgens, fecit Regem Anglie HENRICUM 
cum maxima Anglorum multitudine transfretare ; 
quod audiens Ludovicus Rex collecto exercitu ufque . 
id Belefmum caftrum, quod Comes Britanniz in 
cuftodia à Rege Ludovico defundo receperat, fed. 
noluerat reddere, properavit & obfíedit : cümque. 
ictibus tormentorum ita concuffum effet , ut inaliqua- 
parte fui ruinam minaretur , obfeffi pavitantes fe. 
Regi Francie reddiderunt, & tunc Rex Anglie fibt 
timens cum pudore & ignominia in Angliam remea-. 
vit, & Rex Ludovicus Parifius fe retraxit. 

Eodem tempore quo Lup ovz1cu s Sanctus Rex 
Francie Belefmum caftrum expugnavit, JoHANNESs 
de Vineis Miles ftrenuiffimus colligens exercitum in 
Normannia & ducens Haye dictz Paenel, eam infra 
paucos dies Regi Francie íubjugavit. Obiit uxor 
FaEDERICI Romanorum Imperatoris filia J o- 
HANNrIS quondam Regis ferufalem , rélio unico 
flió Co&RAnDO nomine didi Regni Jerufalem.. 
herede. Defunda JounaANNA Comitiffa Flandriz, 
Comitatus Flandrie & Hanoniz forori fue M 4 n- 
GARETA uxori BucHARDrI domini de Avenis 
obvenerunt, | | 


MCCXXIX. 


Comes Britannie PETRus dolens quód Belef- 
mum caftrum perdidiffet , adjecit iterum terram Regis 
Franciz infeftare; quod Rex Lupovicus fanctus 
zgre ferens, iterumadverfüs eum exereitu congrega- 
to ufque ad caftrum Adou properavit, & obfidens 
expugnatum cepit. Deínde ad aliud , quod Chanto- 
ceaux nominatur , fe transferens, ipfum per deditio- 
nem recepit. Et fic Petro Comite Bricanniz humilia- 
to , tranquilla pace per quatuor annos & ampliüs Rex | 


$20 Chronicon 
Ludovicus fanctus Regnum Francig gubernavit. 

Rex Arragonum cepit fuper Sarracenos Infulam 
. Majoricarum & Nicanz , atque Valentiam civitatem, 
ubi fan&us Vincentius martyrifatus fuit, & inde Sar- 
racenis expulfis Chriftiano nomini dedicavit. Sancta 
Err:zABETH filia Regis Hungarie conjunx L 4 N- 
DEGRAVII Ducis Thuringiz , & beatus ANTONIUS 
de Ordine Fratrum Minorum fan&itate clarent. Mul- 
titudo magna peregrinorum Cruce fignatorum , de 
mandato Pape Ga EGO r1 apud Brundufium con- 
gregata, ut cum FREDERICO Romanorum Impe- 
ratore in terram fan&am transfretaret : dum cum eo 


mare intrant , ipfe furtive ab eis per galeas recedens , 


Brundufium eft reverfus : ipfi veró peregrini profpero 
vento navigantes apud Ácon applicuerunt. Quo au- 
dito Romanus Pontifex Gregorius Imperatorem ex- 
communicavit , & per totam Chriftianitatem denun- 
tiari excommunicatum precepit. Eo tempore quo 
peregrini apud Acon applicuerunt, C o&AD1Nus 
Soldanus Damafci defun&us fuit, reli&is duobus 
m tutore filiis, & tunctreugz Chriftianitati conceff 
unt. | dE 


MCCXXX. 


. San&us Lupovricus Rex Franciz fundavit Ab- 
batiam Regalis Montis Ordinis Ciftercienfis prope 
Bellum-Montem fuper Ifaram in Epifcopatu Belva- 
cenfí. FREDER1cus Romanorum Imperator mit- 
tens nuncios ad Soldanum Babyloniz, contraxit cum 
eo amicitias Chriflianitati fafpedtas. Parifius inter 
Scholares & Burgenfes magna diffenfio eft exorta ; 
nam Burgenfes quofdam de Clericis occiderant, & 
ideó Clerici Parifius recedentes per diverfas mundi 
provincias difperfi funt ;: videns autem fanctus Rex 
Lupovicus quód ftudium litterarum & Philofo- 
phie per quod thefaurus fcientiz, qui cunctis aliis 
praeeminet & prevalet , acquiritur , receffiffet Parifius 
( quod primo venerat ab Athenis Romam , & à Roma 
| ^ . eum 


 Cuillelmi de Nangt:. far 
cum militiz titulo per CAk oLruM MAGNuM in 
Franciam , fequendo Dionyfium Areopagitam , qui 
ibidem primus apud Parifius cüm effet Grzcus fidem 
Catholicam feminavit ) graviter dolere cepit; me- 
wénfque Rex piiffimus ne tantus ac talis thefaurus 
à Regno fuo elongaretur, eo quód, Divitie falutis 
fapientia & fcientia , & ne ipfi à Domino diceretur: 
Quia repulifii fcientiam repellam te ; fupradictos Cleri- 
cos mandans Pariftus redire, clementiffimé redeun- 
tes recepit, & ab ipíis Burgenfibus quidquid antea 
Clericis forisfecerant , fecit ipfis celeriter emendari. 
Enimveró fi tam pretiofiffimus thefaurus fapientie 
falutaris à Regno Francia tolleretur, maneret utique 
liliatum fignum Regum Franciz mirabiliter deforma- 
tum; nam ex quo Deus. & Dominus nofter Jesu s- 
CunisTus fide, fapientiá & militiá fpecialiàs quàm 
cetera Regna, voluit Regnum Franciz illuftrare ; 
confueverunt Reges ipfi Francie in fuis armis & ve- 
xillis florem lilij depidum trino folio Comportare, 
quafi dicerent toti mundo , fides, fapientia & militie 
probitas abundantiüs quàm regnis ceteris funt Regno 
noftro Dei providentiá & gratia fervientes. Duo enim 
paria folia fapientia .&. militia fignificante, quz 
Fidem trinum folium fignificantÉm , & altiüs in me- 
dio duorum pofitam , cuftadiunt & defendunt ; nam 
fides.gubernatur & regitur fapientia, atque militia 
defenfatur. Quamdiu enim praedicta tria fuerint in 
Regno Francig pacificé, fortiter & ordinatim fibi 
invicem cohzrentia , ftabit Regnum ; fi autem de eo- 
dem feparata fuerint vel avulfa, omne Regrium in fe 
ipfum divifum defolabitur atque cadet. 


MCCXXXL 


Nunciis FAgE DER 1c 1 Romanorum Imperatoris 
de tranfmarinis partibus à Soldano Babylonia rever- 
fis, ipfe Imperator qui erat excommunicatus, parvi 
pendens excommunicationem Papz , fine abfolutio- 
ne , & Papa infcio iter Jerofolymitanum arripuit ; qui 

Tom, XI. | Vuu 


g22 |... Chrontcon - 

per mare navigans cüm applicuiffet Cypro, terram 
cepit , & illic moram contraxit donec Senefcalus ejus, 
quem tunc mifit in Ácon cum magna multitudine ar- 


matorum , voluntatem fibi Soldani Babyloniz nun- 


tiaret. Confilio Regis Francie Lup ovr1crz fandi, 
& Religioforum virorum Monafterium fancti Dio- 
nyfij in Francia renovatur fub Abbate O n oNx Cle- 


mentis ; hoc enim antea Monachi facere non audebant. 


propter dedicationis myfterium , quod idem Mona- 
fterium nofcitur à Domino fufcepiffe 


MCCXXXII ot 


SvMoN Bituricenfis Archiepifcopus. obiit, cui 
fucceffit P Hr r1iPPus priüs Aurelianenfis Epifcopus. 
Senefcallus FREDER ICI Romanorum Imperatoris 
miffus in Accon multa damna peregrinis Chriftianis 
intulit, & multociens latenter exiensab urbe , confi- 
lium habuit cum Soldano Babyloniae & Sarracenis; 
quorum voluntate comperta, ut optabat dominus 
ejus , mandavit ei venire in Áccon tempeftive : qui 
ftatim appulfus de Cypro fignificavit Pape G & Ec o- 
& 10 quód ipfe erat in Áccon ultra mare, pctens ex- 
communicationis vinculum fibi relaxari; fed Papa 
preagnoícens ipfunt dcteftabili amicitia conjundtum 
fuiffe. Sarracenis , & cagnpofitionem Chriftianitati 
damnofam iniiffe cum Soldano, non acquievit , im- 
mo Templariis & Hofpitalariis ne eidem adhererent , 
aut fibi ferrent auxilium diftri&té prohibuit & manda- 
vit. Quod agnofcens Imperator , priüs tamen, ut 
dicitur , in Jerufalem coronari fe faciens , & ad cufto- 
diam Templi Domini dimiflis Sarracenis , atque cum 
Soldano ufque ad decem annos treuvis Chriftianitati 
imploratis , reverfus eft cum indignatione magna in 
Apuliam; ubi terram Ecclefie Romanz & Hofpiralis 
atque Templi, necnon & redditus eorumdem , qui 
erant per totum Imperium fuum, tyrannicé invafit , 
& Pape'ac Cardinalibus atque toti Clero damna 
quamplurima irrogavit. m 


EP P d PE i ? d d *?4 


Pueri fv 12 


dus 


- -v4- , "A À4 4. 


£f a " 


Cuilelmi de Nangi:: £23 
- Clavus fanáiffimus Domini unus de illis ex quibus 
corpus Dominicum Cruci affixum fuit , quiàtempore 
Caroli Calvi Regis Francorum & Imperatoris Ro- 
manorum in Ecclefia fancti Dionyfij in Francia dono 
ipfius ibidem permanebat, de fuo vafe dum daretur 
gentibus ad ofculandum cecidit, & fic perditus eft 
inter multitudinem ofculantium tertio Kalendas 
Martij : fed prima die Aprilis fequentis inventus fuit 
multis prodentibus miraculis, & ad predicam Ec- 
clefiam cum magna exultatione & gaudio in die fancto 
Paraíceves allatus cft. | 


MCCXXXIII. 


Apud Belvacum urbem Gallix facta eft diffenfio 
inter majores & minores ville Burgenfes , unde pluri- 
bus ex majoribus occifis , multi de minoribus captis 
per diverfa loca Regni Francia funt carceribus man- 
cipati. Et quia Lupovrcus fancus Rex manum 
ultricem appofuerat tamquam fuperior , Miro ejuf- 
dem civitatis Epifcopus & Comes Epifcopatum fup- 
pofuit interdicto ; fed dum Romam pro hac re profi- 
cifceretur , in itinere obit : cujus fucceffor GAurRt- 
pus eidem caufz infiftens, dies paucos & afflictione 
plenos in Epifcopatu peregit : cujus fucceffor R o- 
BER Tus pacem cum Rege compofuit, & fic ab in- 
terdicto dicecefim abfolvit. P HirrPPus ComesBo- 
loniz filius PHrLtPPI Regis Francie obiit, & fe- 
pultus eft apud fan&um Dionyfium. Fratres Pradi- 
catores & Minores juffu Pape per Franciam pradi- 
cantes , plures Barones & Milites ac plebanos , Cleri- 
cos & laicos Cruce fignantes interrz fancte fubfidium 
tranfmittere paraverunt; fed annuente Papa G n £- 
GORIO per annos quatuor aut quinque paffagium 
diftulerunt. .. 


| MOCXXXIV. 
Defuncto Rege Navarrorum T Hgo BAL Dus Co- 


' mes Campaniz cjus nepos ex forore fit Rex Navarra. 
Vuu ij 


$24 |. Chronicon ^. 
Sanctus Lupovicus Rex Francie áccepit uxorem 
filiam Comitis Provinciz nomine MAR GARETAM; 
qua coronata fuit Senonis per manus GALTERI 
Senonenfis Archiepifcopi circa Dominicam Afcenfio- 
nem. Cum R oBER Tu s Grecorum Imperator to- 
tum id amififfet quod patruus fuus HEN R 1 cu s Im- 
perator quondam acquifierat , preter urbem. Con- 
ftantinopolim , & circumjacentem urbi provinciam; 
multis à fuis afflictus injuriis tandem defundus eft 
abíque prole. Et quia BArpurNwus frater ejus 
quindecim annis exiftens non valebat in tanto rerum 
difcrimine Grzcorum motibus obviare, Franci & 
Latini , qui apud Conftantinopolim morabantur, 
confilio & affenfu GnaEcon11: Pape jo HANNEM 
quondam Regem Jerufalem ad vitam fuam procura- 
verunt Imperatorem confecrari, & MARIAM ejus 
filiam Balduino puero heredi Imperij matrimonio 
conjunxerunt : qui apud Conftantinopolim cum. ho- 
nore fufceptus , inimicos Imperij quantum potuit de- 
bellavit, & Balduinum generum fuum fideliter con- 
fervans, fecit eum ad Imperij dignitatem fub fe cum 
uxore ad ultimum coronari. 2 


MCCXXXV. JoHANNEs. 


- Facta eft fames valde magna in Francia, maximé- 
que in Aquitania, ita ut homines herbas campeftres 
ficut animalia comederent; valebat enim fextarius 
bladi centum folidos in Pictavia, ibidem veró multi 
fame perierunt , & facro igne accendebantur. 


MCCXXXVI. 


VrTurus de Montanis Rex Harfacidarum mifit 
in Franciam nuntios Harfacidas , przcipiens ut oc- 
ciderent Regem Francie Lupovicuw ; fed dum 
abirent Deus cor ejus immutavit , eíque cogitationes 
pacis & non occifionis immifit, ünde poft primos 
quantocius alios mittens mandavit fan&o Regi Lu- 
dovico ut fe à primis nuntiis cuftodiret ; propter quod 


Guillelmi de INangis. f 

Rex ex tunc fecit corpus fuum diligentiüs cuftodire, 
& per fecundos nuntios primos invenit, quibas in- 
ventis fandus Rex gaudens utrofque muneribus ho- 
noravit , & Regi DE in fignum pacis & amicitie 
exenia & dona pretiofa quamplurima delegavit. Ha- 
bitabat autem ifte Rex peffimus & malivolus in confi- 
nio Ántiochie & Damalci in caftris munitiffimis fuper 
montes, Hic multüm erat reveritus à Chriftianis & 
Sarracenis Principibus propinquis & remotis , propter 
hoc quód multotiens eos per nuntios fuos indifferen- 
ter occidere faciebat ; nam quofdam pueros de terra 
fua przcipiebat in palatiis educari, & ibi addifcebant 
omniaidiomata , & docebantur dominum fuum fuper 
oninia timere, eique ufque ad mortem obedire, ut 
fic poffent ad paradifi gaudia pervenire ; quifquis in 
obedientia moriebatur, à gentibüsterre Harfacidarum 
pro Ángelo colebatur , & fic Regi:fuo obedientes mul- 
tos fepe Principes occidebant de morte fua minime 
metuentes, : 


MCCXXXVIL 


Multi Barones & alij de Regno Franciz qui per 
predicationem Fratrum Predicatorum & Minorum 
Cruce-fignati fuerant , iter Jerofolymitanum arri- 
piunt, Principem habentes exercitus Regem Navarre 
Comitem Campaniz T HE OBAL DUM; cümque el- 
fent ultra mare;P e T k u s Comes Britanniz communi 
negle&o confilio ivit ad depredandam quamdam ter- 
ram, & cüm fibi profperé ceffiffet; Az MAR 1cus 
Comes Montis-fortis, HEN & 1cus Comes de Barro 
& alij famofi Milites invidiá dudi fimile , inconfulto 
communi, peragere Yentaverunt ; & cüm per totam 
noctem sd 2i ; mane in locis fabulofis prope 
Gazam venientes ; ab illis de Gaza qui adventum 
eorum per exploratores przfenferant , cüm effent ni- 
mio labore fatigati , capti fuerunt & morti traditi feré 
omnes; ibidem Comes de Barro captus vel mortuus, 
nufquam poftea repertus eft. 

, | V uu 1iJ 


y2é ^ Chronicon — 
- ^  MCCXXXVIII. 


-" Sandtus Lup ovicus Rex Francie RosEg TUM 
fratrem fuum majorem natu. apud. Compendium 
. novum Militem fecit, quem di anté filie Ducis 
Brabantie MA T1LDI nómine legitimo fecerat ma- 
trimonio copulari , & tunc eidem fratri fuo Comita- 
tum Attrebatenfem cum pertinentiis jure hereditario 
poffidendum conceffit. FREDER1ICus Romano- 
rum Imperator Regi Franciz Ludovico mandavit ut 
ufque ad Vallem-coloris accederet: cum ipfo collo- 
quium habiturus ; fed audiens poftea quód Rex fan- 
cus duo millia militum armatorum, cum ingenti 
peditum & fervientium multitudine in fuo vellet du- 
cere comitatu , mandavit Regi iterum quód nec ad 
diem prefixam, nec ad locum quem nominaverat 
adveniret : fperabat enim. Regem fan&um ducere 
paucos fecum milites , quod & toto animo affe&abar, 
eo quód, ut à pluribus dicebatur, quemadmodum 
malitiofus & feductor aliquid fatagebat in Regem & 
Regnum Francie machinari, 


MCCXXXIX. 


Sanctus Lup ovrcu s Rex Franciz fecit fibi Co- 
ronam fpineam facratiffimam , quá C H p 15 Tu s filius 
Dei voluit in paffione fua pro noftris enormitatibus 
coronari, de Conftantinopolitanis partibus Parifius 
afportari, & à nemore Vincenarum milliario ab urbe 
diftante , quintá feriá poft Affumptionem beate Vir- 
ginis Matris Domini ipfam Rex & fratres fui cum 
maximo Cleri plebífque tripudio nudis pedibus ince- 
dentes, primó ufque ad Majdrem beate MAx rx 
Ecclefiam , & inde ad Capellam domus fue , quam 
ipfe mirabili & fumptuefo opere conftrui de novo 
fecerat , cum hymnis & canticis dulciffimis deporta- 
verunt. Eodem tempore JoH ANN Es Conftantino- 
politanus Imperator multüm à füis depreffus adver- 
fariis , deficiente fibi pecunia quamdam fummam pe- 


to 4x dh (Y 


Cutllelmi de Nangis. j27 
cuniz à Venetis mutuó fumpfit , & loco pignoris ve» 
xilla pofuit Dominice Paffionis, fcilicet maximam 
partem fane Crucis, & ferrum lancee qua fuit 
corpus Dominicum perforatum, & ípongiam cum 
qua aceto poratus eft ; quod audiens devetiffimus Rex 
Francie Ludovicus , promiffu & dono ipfius Impera- 
toris & ejusgeneri BAL DuiNit, tantas reliquias fuis 
redemptas opibus procuravit Parifius deportari , & in 
Capella domus fuz fecit honorifice collocari. - 

SiMoN de Monte-forti Miles quidam de Gallia 
ftrenuiffimus , filius Simonis Comitis Montis-fortis, 
apud Tholofam i&u petrarix defuncti, infenfus Re- 
ging Francie matris Regis piiffimi Ludovici fugit in 
Angliam ad Regem HzNR1cuM; quem ipfe Rex 
benigné fufcipiens, dedit eidem in conjugio fororem 
fuam cum Liceftrie Comitatu. RicuHAR Dus Co 
mes Cornubiz frater Regis Anglie Henrici cum 
magno exercitu in terram fan&am profedus , multüm 
invenit Francorupn. ibidem exercitum perturbatum; 
qui terra fancte valde compatiens, fecit communes 
treugas inter Chriftianos & Sarracenos pactis initis 
confirmari, & captivos quos tenebant procuravit fi- 
deliter liberari. Á LMAR ICus Comes Montis-fortis 
de carcere Sarracenorum liberatus , in reditu fuo dum 
Romam veniffet ibidem defunctus eft, & in bafilica . 
beati Petri venerabiliter fepultus ; cui fucceffit in fuo 
Comitatu J| o n ANN rs filius cjus. | 


MCCKXL. 


FREDERICUS Romanorum Imperator contra 
Romanam Ecclefiam acriüs infurgens folito, Romi- - 
etis infidias collocavit; propter quod JaAcosus 
bosdiin Epifcopus à Papa caufá fubfidij latentet 
in Franciam miffus , dum reverteretur peracto negotio. 
ab Imperatore captus eft; fed & Or Ho Cardinalis 
jampridem à Papa in Angliam miffus, eodem tem- 
pore rediens confimiliter detinetur. Et dum Papa 
propter hzc apud Romam. Epifcoporum Concilium : 


g24 Chronicon 
evocare niteretur, multi de Regno Francie, & terris 
aliis iter aggreffi fimiliter capiuntur. Praelatis itaque 
captis & incarceratis, & multis tabulationibus undi- 
qde preffis, viam univerfe carnis GREGOR Ius 
Papa ingreffus eft; cui centefimus octogefimus tertius: 
Romanz Ecclefie Pontifex fucceffit CigngsT1Nus 
tertius, quo poft decem & feptem dies mortuo Ec- 
clefie Romana fedes per viginti & duos menfes Án- 
tiftite vacavit. Apud Cremonam facta eft tempeftàás 
maxíma , ceciditque ibidem lapis grandinis in Mo- 
nafterio fancti Gabrielis, in quo erat Crux & Imago 
Salvatoris expreffa, defuper aureis litteris fcriptum 
habens: Jesus NAzARENus Rzx JubEoRuw; 
ui lapis dum de aqua in aquam liquefieret, Monachi 
illins Eccleftz de illa aqua Laverunt oculos cujufdam 
Monachi , & ftatim clare vidit. | 
Sandus Lupovrcus Rex Francie videns Ec- 
clefiam Dei omni humano auxilio deftitutam , com- 
patiénfque Pralatis Regni, mandayit Imperatori fap- 
plicando quatinus Regni fui Prelatos liberaret; eui 
rei primó' non acquiefcens , mandavit Regi, quód 
non miraretur ft Czfar in anguíto eos tenebat , qui 
ad Cafaris anguítias tenebantur. Quod audiens fan- 
Cus Rex mandavit iterum , quód locum à potentia 
non traheret , quia Regnum Franciz non, crat adeó 
debilitatum , ut fe permitteret ejus calcaribus per- 
urgeri; cujus verba intelligens Imperator omnes licet 
invitus liberavit , pertimcfcens Regem Francia offen- 
dere Ludovicum. | | 


MCCXLI. 


Sandus Lupovicus Rex Francie ÁLPHONSUM 
fratrem fuum apud Salmunim Militem novum fecit, 
. & eidem quem paucis diebus anté tranfadtis y o- 
| ,HANNEE flliz Comitis Tholofz lege maritali fecerat 
folenniter fociari , terram Alverniz Pictaviz , & terras 
Albigenfium conceffit perpetuó poffidendas. Precepit 
autem ibidem Comiti Marchie: Hu co w1, ut pro 

tcrra 


PF cogar i - uo en. 


Bi- K[* Ff gus iv 


Li P1 


Guillelmi de INangis. $29 
«erra quam babebat in Pi&tavia fratri fuo homagium 
faceret , ut debebat ; quod ille vento inflatus fuperbia 
renuit fe fa&urum , unde Rex iratus vehementer , quia 
paratus non erat ad eum debellandum , cum indigna- 
tione maxima Pariítus remeavit. 
| |». MCCKXLII. 

Sanctus Lup ovicus Rex Franciz przfumptio-.- 
nis Comitis Marchie HuGoNrs non immemor, 
cum magna multitudine armatorum terram illius ag- 
greffus eít; & primà caftrum. quod Mofteriolum in 
Gaftina dicitur, & turrim Birgit cum duobus caftel- 
lis Gaufridi de Lifigneio Novento & Fontenaio for- - 
tiffimis, qui de parte Comitis fe tenebat, cepit ac 
dirui quzdam fecit ; deinde occupaus Rex fanctus 
omniaufíquead Xantonas, ibidem cum H £N & 1co 
Anglicorum Regé & HucoNz Comite Marchi 
predicto, qui ipfum Regem Henricum , eo quód 
matrem ejus habebat in conjugem , cum magna mul- 
titudine Anglicorum fecerat transfretare , conflictum 
habuit ante urbem , & eos fortiter debellans, multis 
captis & retenus de pralio fugavit : Rex autem Án- 
gliz Garumnam tranfiens apud. Blaviam fe recepit, 
& cives Xantonenfes in craftino fugam Regis & Co- 
mitis perpendentes urbem Regi Francie reddiderunt; 
ad quem locum füpplex veniens cum uxore & filiis 
Comes Marchiz quidquid deliquesat in Regem Fran- 
ciz emendavit, & quod Rex fuper ipfum ceperat quit- 
tavit Comiti Pi&svenfi, & eidem tam ipfe quàm alij 
ejufdem Comitís adjutores fe facturos homagium ju- 
raverunt ; & Rex Angliz multum timens , miffis R egi 
Francie nuntiis, vix quinquennes inducias potuit 
impetrare : & ita deinceps difpofitione divina fic fa- 
€um eft, quód Barones Franciz contra Regem fuum 
Chriftum Domini nihil facere attentarent , videntes 
manifeftiffimé cum illo Dominicam manum effe. 

Tartati vaftatá Georgi, Indià, Ármenià majori, 
omnes fimul congregati ; primam Turquie civitatem 

Tom, Xl. Xxx 


£70 Chromcon — ^5 

Arfaron vaftaverunt, & ufque ad Fauftre & Iconium 
Regiam civitatem fibi Turcos & Turquiam fübjece- 
runt, Per unum etiam de Principibus fuis nomine 
 BarTHo vadftaverunt Poloniam & Hungariam , atque 
juxta mare Ponticum , Ruffiam & Gazariam cum aliis 
triginta Regnis, & ufque ad fines Germaniz perve- 
nerunt. Cümque veró Hungariam tranfire timerent 
daemonibus immolantes tale accepere refponfum :Tte 
fecuri quia fpiritus difcordie & incredulitatis vos pra» 
cedent , quibus turbati Hungari vobis non przvale- 
bunt. Sícque fadum eft, nam ante introitum ipfo- 
rum , Rex & Principes, Clerus & populus invicem 


diffidebant, & ideó noluerunt ad prelium fe parare, 
unde pavore concuffi hinc inde fugientes ; multa mil- 


Jia occifa funt. 
| MCCKXLIII. 


Poft biennem fedis Apoftolice. vacationem Ro- 
manz Ecclefie centefimus octogefimus quartus na- 
tione Januenfis IN N OcEN T Iu s quartus Papa prz- 
fidet. Lupovricus primogenitus filiorum fancti 
Lupovtcri Regis Franciz nafcitur. Gat TERUSs 
Cornuti Senonenfis Archiepifcopus obiit, cui fucceffit 
JE G1pius Cornuti ipfius frater. Op o Clementis 
Abbas fan&i Dionyfij in Francia fit Archiepifcopus 
Rothomagenfis ; & Abbas Cluniaci Epifcopus Lingo- 
nenfis. YvELLus quoque priüs Turonenfis Ár- 
chiepifcopus factus eft Remenfis Pontifex. A L BE n 1- 
cus Cornuti Carnotenfis Epifcopus obiit, cui fuc- 


ceffit HgN & 1cus de Greffeio Archidiaconus Ble-- 


fenfis. 
MCCXLIV. 


INNOocEN Ius Papa apud Lugdunum Galliz 
urbem venitut ibi Concilium celebraret. VAsTAcHIO 


& AzaANO duobus majoribus Grzcie Baronibus 


qui difcordes fuerant, ad invicem reconciliatis, ad- 
verfüs Jj oH AN NEM Conftantinopolitanum Impera- 


Cuillelmi de INangis. —. gr 
torem crevit potentia inimicorum ;, propter quod Im- - 
perator ipfe Johannes, habito cum fuis confilio, 
BArpurNuMgenerumíuum juvenem Imperatorem 
mifit in Franciam pro fuccurfu , & ut Comitatum five 
Marchionatum Namurfij, atque Caftellaniam Cur- 


tineti quz fibi debebant ex deceffu fratris fui Comitis 


iNamurfij evenire, ope & confilio fui confanguinei 
fan&i Regis Francie reciperet Lupovicr. Mifit 
etiam cum eodem tres filios fuos; ÁLPHONSUM; 
JonaNNEM, & LupovicuMw .atatis parvulos, 
Regem Francie deprecans LubovicuM, & piam 
ejus matrem B.LANCHAM Reginam , cujus erant 
pronepotes. ut eos in clientes habere & recipere di- 
gnaretur ; quos fandus Rex Ludovicus honorifice 
poftmodüm & gratanter fufcipiens caré dilexit, & 
eos plurimüm exaltavit. | 
. Quidam Infideles qui Chorafini vocabantur, à Sol- 
dano Babyloniz inyitati atque conducti, in Regnum 
Jerofolymitanum venientes & Chriftianos debellan- 
tes, ante Gazam maximam eorum multitudinem, 
permittente Domino, proftraverunt. In quo bello 
non folüm Templi militia, verüm etiam Hofpitalis 
potentámque ac nobilium terrz fancte cecidit non 
modica multitudo : deinde Jerufalem invadentes Se- 
pulcrum Domini deftruxerunt, & intra atque extra 
fan&am civitatem Chriftianos quamplurimos occi- 
derunt. Circa feftum fanàz Lucie Virginis Lu- 
Dovicus fanus Rex Francim apud Pontizaram 
exiftens graviter egrotavit, & fic in. illa infirmitate 
anima cjus abrepta eft à corporis fenfibus, quód à 
multis zftimaretur animam exiviffe, Ut autem ab 
illa extafi ad feipfum rediit, Crucem protinus. tranf- 
marinam inftanter petiit & accepit; cujus in brevi 
oftea fanitas fübfecuta Francorüm cótda multiplici 
bu adimplevit. P IE CT 
MEME | MCCXLV. 


. In fefto Apoftoloi | Philippi & Jacohi prima. die 
| Xxx ij 


? 


^ 


£22 |... Chronicon 
Maij natus fuit Puiri:PPus fan&i Lupovrcr 
Regis Francorumfilius; IN NOCEN T 1us Papacir- 
ca feftum Apoftolorum Petri & Pauli apud Lugdu- 
num Concilium celebravit , in quo diligenti delibera- 
tione przhabita cum Pralatis ibidem congregatis fu- 
per nefandis FaREDER ICI Romanorum Impera- 
toris, ipfum omni dignitate indignum denuntiavit , 
& fententiando privavit, omnéfque qui eidem Fre- 
derico juramento fidelitatis aut  confceederationis 
erant aftricti, juramento hujufmodi abfolvit , & illis 
ad quos in eodem Imperio Regis Romanorum fpecta- 
bat ele&tio , eligendi liberam annuit poteftatem. Poft 
illud autem Concilium deftinavit idem Papa O p o- 
NEM de Caítro Radulphi Epifcopum Tufculanum 
fedis Apoftolice Cardinalem Legatum in Franciam, 
ut de ipfo Regno Pralatos & Barones atque populum 
fua euoteiont ad Crucis Dominicz fignum reci- 
piendum animarehy& ad transfretandum cum fancto 
Rege Francie Ludovico, qui Cruce-fignatus fuerat , 
ad terre fanda fubfidium eorum animos prepararet. 
LaNDpEGRAvIus Dux Thoringiz. electione 
Principum AÁlemannie & auctoritate Pape INNo- 
CENTII Rex Romanorum efficitur, & praedicatur 
Crux circa fines Hannoniz & Flandrig auctoritate 
ipfius Papz hominibus, ut irent in auxilium Lande- 
gravij contra HzNn IrcuM Frederici Imperatoris 
depofiti filium , qui vices patris per Alemanniam de- 
fendere nitebatur. Sanctus Lu pov1cus Rex Fran- 
tiz apud Lugdunum Papam INN ocu T1uM vifi- 
tavit, & 1n reditu fuo filiam Comitis Provinciz fo- 
rorem uxoris fue MAR GARETJE Reginz fecit fra 
tri fuo: C. &. o Lo: defponfare. 


Hw B Nus tin. VP Dintdeiohe d. a | 
. 4L4NnrzenAvIus MCCXLVI 


— Turci & Armenij confcederationem cum Tartaris 
facientes , fpoponderunt .eifdem. magnam fummam 
pecuniz cum ingenti copia pannorum fericorum an- 
auatinr'reddere pro tributo. San&us Lup ovicüs 


. . A 4. 5$ 


Cuilelmi de Nangis. J32 
Rex Francia in fefto Pentecoftes fratrem fuum C 4- 
ROLUM novumfaciens Militem , eidem Comitatum 
Andegaviz largitus eft. Apud Conftantinopolim T o- 
HANNE Imperatore defundo , Bar DpuinNus gener 
ejus rediens à Francia imperavit. INNOCENTIO 
Papa adhuc in Regno Francie commorante , mittitur 
ab ipfo Legatus quidam in Italiam Cardinalis , ut 
contra FR EDERICUM Imperatorem depofitum fpi- 
ritualiter & temporaliter dimicaret. 


MCCXLVII. BarpuiNus. 


. Apud Iconium Turquie civitatem , cüm quidam 
joculator cum urfo in via communi luderet , urfus le- 

vato crure fuper Crucem quz ibi propé fculpta erat 

in quodam pariete minxit , fed ftatim videntibus ont- 

nibus ibidem expiravit : cümque Chriftiani qui in 
eadem urbe morabantur fuper id quod acciderat 
Deum benedicerent atque laudarent , quidam Sarra- 
cenus indignatus eft valde, quód ibi fuper miraculo 

fa&o Deum attollerent; ideo ibidem accedens cum 
impetu, tamquam in contemptum ipfius Crucis & : 
Chriftianorum Crucem percuffit de pagno , fed ftatim 
brachium ejus cum tota manu exaruit : iterümque 
Sarracenus alius propé ibi ebrietati vaeans in taberna, | 
dum audiret illam admirationem *, & fuper eo Chri- f. * varra- 
ftianorum laudem , continuó quafi amens effedtus ifta. tonem. 
vilipendens, à potatione furgens & in contemptum 
Chriftianitatis fuper Crucem mingere volens , morte 
fubitanea percuflus interiit. Sands ETMuNDus 
Cantuarienfis Epifcopus , cujus facri corporis gleba 
apud Pontigniacum Coenobium Galliz requiefcebat, 
auctoritate apoftolica canonizatus de terra elevatur ; 

& Catalogo eft San&dorum deputatus, LANDE- 
GRAvIus Rex Romanorum obiit, cui W 1r i- 
QuiNusqui & GurL LER Mus ComesHollandie 
fucceffir, 


Xxx iij 


j34 Chrontcon 
GurrreaMus MCCXLVIII. 


Sanctus Lup ovicus Rex Francie inter Pente- 
coften & feftum fan&i Johannis iter tranfmarinum 
arripiens , tranfivit per Burgundiam , & apud Lugdu- 
num fecundó Papam IN NO CEN Tr uM & Cardina- 
les ibidem commorantes vifitavit : deinde ab eis re- 
cedens venit fecundüm Rhodanum ad Rocham du 
Gli, ubi quia dominus caftri illius à tranfeuritibus 
per fluvium Rhodanum exactiones illicitas requirebat, 
& eos bonis omnibus indebité fpoliabat , eam obfe- 
dit, quam fatis citó in deditionem accipiens , in parte 


deftruxit. Poftea veró accepta pactione à loci illius 


domino quód de cetero ab injuriis & exactionibus illi- 
citis abftineret, illam eidem reftituit, & ad portum 
Aquarum-mortuarum perveniens die Martis in crafti- 
no beati Bartholomai Apoftoli navem cum fuis in- 


travit. Comitiffa veró Attrebatenfis uxor fratris fui. 


Roberti cüm effet pregnans in Franciam rediit, ibí- 


que ufque ad tranfitum Comitis Pictavenfis. A L-: 


PHONSEI,quicum BL ANCHA Regina matre fua 
ad Regni Francia relictus fuerat cuftodiam , expecta- 


vit. Rex autem in Cypro terram capiens cum fua -- 


comitiva de confilio Baronum ibidem hyemavit. Rex 
Cypri & ferc omnes illius infulz nobiles exemplo 
Francorum animati crucis fignaculum affumpferunt. 
Soldanus Babylonie qui. verfüs partes Damafci in 
terram. Chriftianorum venire paraverat, auditis de 
Regis Francie adventu in Cypro rumoribus iter pro- 
pofitum revocavit : erant quoque inimicitiz inter ip- 
fum Soldanum & illum qui Soldanus Damafci fuerat 
& Halapinos. Obierunt de peregrinis Francis in Cy- 
pro RosE& Tus Epifcopus Belvacenfis, JonaNNEs 
Comes Montis-fortis, Comes Vindocinenfis , Gurr- 
LERMUS deMelloto & GuirrEgmRMus de Barris 
probi Milites, HER cCHAMBAuDUS dominus de 
Borbonio, Comes Drocarum & alij quamplures Mi- 
lites ufque ad ducentos quadraginta. 


bj 


Cuilelni de. Nangis; — gy 
MCCXLIX. | 


Sandàus Lup ovicus Rex Franciz cum peregri- 
norum multitudine infinita de Cypro ubi hyemaverat 
circa Áfcenfionem Domini recedens, apud Damie- 
tam primam /Egypti civitatem applicuit ; fed cüm va-- 
fella noftrorum ufque ad terram ficcam attingere non 
poffent propter maris planiciem, Franci relictis vae 
fellis fuis contra Sarracenos, qui littus obfervantes 
nitebantur eis defendere terram , faliendo in mare 
cum armis fuis ufque ad genua in aquis fe miferunt, 
& viriliter in Sarracenos impetum facientes , terram 
hoftibus repulfis & pluribus interfe&is occupaverunt : 
deinde veró galez ipforum os Nili fluvij occupantes, 
fugientibus Sarracenorum galeis, littus ac portum 
acceperunt, & ipfa die quà venerant, in littore fua 
tentoria pofuerunt ; quod percipientes de Damieta 
Sarraceni, mox fubitó divina virtute perterriti , illa. 
no&e populus, & die craftino Magnates de urbe. 
exeuntes in fugam verfi funt, priüs igne pofito cir-- 
cumquaque ; quo ftatim à noftris percepto, commoto 
exercitu fimul concurrentes civitatem intraverunt, 
& in ea amoto igne garnifionem Regis Franciz po- 
fuerunt. Demum mundata civitate fancdtus Lu p o- 
vicus Rex Francie, Rex Cypri & Barones totius. 
exercitus Chriftiani , Legatus. & Patriarcha Jerofoly- 
mitanus cum Clero univerfo nudis pedibus eam pro- 
ceffionaliter intraverunt , & Mahomeriam , quz du- 
dum in altera ejufdem urbis captione fuerat beate. 
Manrz Virginis confecrata Ecclefia , reconciliavc-- 
runt ; deinde redditis inibi de impenfis beneficiis gra-. 
tiarum actionibus Deo altiffimo, celebrata fuit Miffa , 
folemniter in honore beate M 4 & 14£ Genitricis Dei 
à Legato. Sic ergo divinitus captá Damietá octava. 
die poft Trinitatem , Rex Francie & totus exercitus 
Chriftianus ibidem tota zftate ufque ad decrefcen- 
tiam Nili fluminis perftiterunt , timentes ne in ejus. 
crefcentia damnum incurrerent , ficut aliàs tempore 


26 |. Chronicon... 

Regis Jerufalem legitur Chriftianis accidiffe. Á r- 
PHoNsus Comes Pictavenfis fandi Lupovrcr 
Regis Francie frater , qui ad Regni cuftodiam cum 
matre relictus fuerat jh vk dominz matri fue BrLAN- 
cu X Regine dimiffà Regni cuftodiá cum uxore fra- 
tris füüi RoBER T I Comitis Attrebatenfis iter traní- 
marinum arripuit , & die Dominica ante feftum Apo- 
ftolorum Simonis & Juda applicuit apud Damietam. 
'San&usLupovricus Rex Franci Damietá victua- 
libus & gente munitá, vicefima die Novembris de 
urbe cum exercitu recedens , proceffit adverfüs Sarra- 
cenos , qui apud Mafforam in magnum fuerant exer- 
citum congregati. Cüm veró ibidem tota hyeme no. 
ftri cam Sarracenis beae & viriliter decertaffent, 
uamplurimos ex ipfis occidentes, & damna non mo- 
dica inferentes ; tandem dum una die inconfulté & 
inordinaté contra eos ad prelium proceffiffent, Sarra- 
ceni refumptis viribus noftros undique circumvallen- 
tes, non modicam ftragem ex ipfis fecerunt; ibi nam- 
que RoBegR Tus Comes Attrebati fandi Ludovici 
Regis Francie frater alios preyeniens inconfulté , ut 
vidit villam Mafforz apertam , fe infra eamimpetuofé 
ingereuns cum Sarracenis fugientibus, & minüs cauté 
quàm decebat inter manus hoftium incidens, tem- 
pozaliter eft amiffus. 


MCCL. 


- Sancto Rege Francie Lupovico Sarracenos 
spud Mafforam expugnante, noftris occulto Dei ju- 
dicio omnia fuccefferunt in contrarium. Nam pefte 
diverfarum egritudinum , & etiam mortalitate gene- 
rali tam in hominibus quàm in equis ita affli&i funt , 
ut in exercitu eorum vix aliqui effent qui mortuos 
fuos , vel ad mortem non plangerent egrotantes. Un- 
de pro magna parte fuit diminutus Chriftianus exer- 
citus atque confumptus; tantus enim erat defe&us 
victualium , quód quamplures fame & inedia defe- 
cerunt ; non enim ad exercitum vafella navalia de 

Damieta, 


Guillelmi de. Nangis. £37 
Damieta tranfire poterant propter Sarracenorum ga- 
leas qu& in flumine fuerant collocate. His igitur in- 
commodis noftros arctatos inevitabilis neceffitas illos 
induxit à loco recedere , & ad partes Damietz redire, 
fi Dominus providiffet. At veró dum quinta die 
menfis Aprilis effent in itinere revertendi, Sarraceni 
illud percipientes mox cum infinita multitudine ar- 
matorum eos viriliter funt aggreffi.. Accidit quoque. 
permiffone divina, peccatis fortaffe aliquorum exi- 
gentibus, quód Rex Franciz fandtus Lupovicus 
cum duobus fratribus ArvHoNso Pictavenfi & 
CA&RoLo Andegavenfi Comitibus, ac ceteris qui 
cum eis redibant in manusSarracenorum inciderent, 
& capti fint. Itaque per terram nemo penitus evafit 
prater paucos , Legatum & quofdam alios , qui pauló. 
anté recefferant ab exercitu Chriftiano; major etiam. 
parsqua per fluvium revertebatur fimiliter fuit capta 
& interfecta, Eodem tempore Regina Francie M A &- 
GARETA enixa eft puerum JoHANNEM. nomine 
apud Damietam , quem T&IsTAN cognominari 
fecit, propter triftitiam quam de captione viri fui &. 
fratrum ejus habuit , atqué de infortunio populi Chri- 
fiant, amd . f 


FREDERICUS Romanorum Imperator depofitus. 
HezNR1cuM filium fuum, quem pridem Regem. 


fecerat coronari Romanorum , accufatum fibi de re- 
bellione captum ducens in Apuliam fqualore carceris 
expiravit *; & póft cüm inter civitates Lombardiz 
Parmam tamquam fibi magis exofam in manu valida 
obfediffet , à Legato Pape IN NOCEN T 11 & à Par- 
menfibus devi&us, amiffis thefauris & rebus altis, 


* interemit 


in Apuliam rediit, & póft in * Apuliam tranfiens, f. * per 


gravi infirmitate correptus diem claufit extremum. 

Poft cujus mortem, filius ejus Cou R A Du s de filia 

uondam JoHaNNis Regis Jerufaléem coepit. in 

pulia & Regno Sicilie fortiter dominari. IN No» 

€ENT1us Papa audita Frederici nece de Lugduno 

Galliz recedens , profectus eft in Italiam apud. Affs- 
Tom, X1. | Yyy 


f.* Affi- 
fiam, 


25; . Chronicon 


dan *, & ibidem longo tempore moratus eft, Sol- 


danus Babyloniz M ELE c 8 Helvahenni ultimus de 
genere SALAHADINI, qui fandum Regem Fran- 
cie LupovicuM tenebat captivatum , à fuisinter- 
fectus eft; & tunc fanctus Rex pretio dato Sarracenis 
& Damietá redditá, cum fratribus fuis & ceteris cap- 
tis Chriftianis liberatus eft. Porró poft liberationem. 
fuam , mittens duos fratres fios CaoAR& oLuM & 
ArLPHoNsuM in Franciam ad confolandam matrem 
faam , ipfe Rex fan&us transfretavit in Ácon & in- 


fortiavit eam muris & turribus, fimiliter autem Jop-. 


pem & Sydonem, & quadam caftra firmare taliter 
fecit , quód fuis poffent refiftere inimicis ; & per fpa- 
tium quinque annorum vel circiter in terra fancta 
remanens , multos captivos Chriftianos redemit , & 
multa alia bona fecit. 

"^ .  MCCLI. CoNnzApnus. 

- "Mirabile prodigium & novitas inaudita in Regno 
Francie accidit. Nam quidam latronum principes ad 
feducendum fimplices & diffeminandum Crucem in 
populo, falis adinventionibus fingebant fe vifionem 
Angelorum eidiffe, & beatam MAR 14M Virginem 
apparuiffe & przcepiffe, ut Cruces affumerent , & de 
paftoribus & íimplicioribus populi quos elegerat 
Dominus , quafi exercitum congregarent ad fubve- 
niendum terre fan&z , & Regi Franciz illis in parti- 
bus fuccurrendum ; & hujufmodi vifionis tenorem 
in baneriis quafi ante fe deferri faciebant, czlatis 
imaginibus depingebant. Qui primó per Flandriam 
& Picardiam tranfeuntes, per villas & campos de- 
ceptivis exhortationibus paftores & fimpliciores po- 
puli * ferrum adamas attrahebant : qui cüm per- 
veniflent in Franciam, in tanta numerofttate jam cre- 
verant , quód füb millenariis & centenariis conftituti 
quafi exercitus procedebant ,.& cüm per campeftria 
loca pertranfirent juxta .caulas & greges ovium, pa- 
fores relictis gregibus & inconfultis parentibus nef- 


E32 MCN kno 


C2 I 


2 HL Eb 6 


A t 
o6 


UH [tr 


7o 
[2 ER 
e: L- 


kí 
€» 


724 


C uillelgmi de Nangi:. y29 
cio quibus debacchationibus agitati, fe cum illis in 
facinus involuebant; & cim paftores & fimplices, 
licét non fecundüm fcientiam , bona intentione hoc 
facerent , erant tamen inter eos latrones & homicidz 
quamplurimi arcani fceleris confcij, qíorum confilio 
magiftrorum fallax * regebatur. Qai cüm per villas f£ * pha- 
& civitates tranfitum facerent , erectis in altum appa- "ne 
fatis * & fecuribus aliífque armorum utenfilibus, ita , , 
terribiles populo fe reddebant , quód vix aliquid erat ci. 
de judiciaria poteftate , qui noninaliquo eifdem con- 
tradicere formidaret; ipsique in tantum errorem jam 
deciderant , quód bh faciebant , Cruces da- 
bant, & etiam de peccatis, ut dicitur, facie tenus 
abíolvebant, & quod deterius erat, ita communem 
populum fecum 1n errorem involverant , quód affir- 
mabant plurimi, & alij credebant, quód cibaria & 
vina coram eis appofita non deficerent propter eorum 
comeftionem , fed potiüs augmentum recipere vide- 
bantur. Clerus autem cüm audiret populum in tan- 
tum errorem incidiffe, condoluit : & quoniam hujuf- 
modi errori contradicere voluit , paftoribus & populis 
exofus efficitur, & tam iniquo odio hos oderunt, 
quód plures eorum in campis repertos occidentes, 
Martyres ut credimus effecerunt, Regina veró Braw- 
cHA4 quz fola Regnum Franciz mira fagacitate tunc 
regebat , fort? non fuo errore eos ftc incedere tolera- 
bat, fed quia filio fuo fan&o Regi Lubpovrco& 
terrz fanctz per cos fperabat adjutorium pervenire. 
Cüm autem tranfiffent urbem Parifius, putaverunt fe 
ab omnibus periculis evafiffe , jactantes fe quód boni 
effent homines, & hoc per rationem arguebant;; quia 
cüm fuiffent Parifius ubi eft fons totius fapientie, 
numquam fuerat eis in aliquo contradidum. Tunc 
errores fuos coeperunt vehementiüis augmentare , & 
ad furta & rapinas ftudiofius intefldere; qui cüm 
Aurelianis perveniffent; cum Clericis Univerfitatis 
prelia commiferunt, plurimos . eorum occidentes; 
fed de illis plurimi conftmiliter occiíi funt. Dox àu- 

Yyy ij 


f 40 Chronicon 


«em: corum quem Magiftrum de Hungaria nomina- 
bant, dum de Aurelianis Bituris cum eis perveniffet, 


Synagogas Judzorum intrans, libros eorum deftru- 
xit ,'& eosbonisomnibus indebité fpoliavit; fed dum 


receffiffet ab urbe cum populo, Bituricenfes eos cum 


armis: infequentes Magiftrum cum pluribus occide- 
runt , poftquorum cafumalij in diverfis locis difperfi, 
propter maleficia fua interfecti vel fufpenfi fuerunt , 
ceteri quafi fumus evanuerunt. 


MCCLII. 


. InDacia HzN & 1cu s Rex Dacorum inclytus ab. 
A BEL fratre füo juniori ut regnaret: pro co in mari. 


fuffocatur, fed parum honoris & commodi propter 
hoc eft affecutus; nam fequenti anno Regni : ] 
Frifones fubjugare voluiffet , à Frifonibus eft occifus. 
INuNNOcENTrIus Papa conftituit, ut omnes Cardi- 
nales Romanz Ecclefie portent in capite capellum 


rubeum dum equitant , ut difcernantur & cognofcan- 


tur ab aliis fecum equitantibus, per hoc. innuens 
quód in perfecutione Fidei & juftitiz: Romana Ec- 
clefia, qua caput eft omnium aliarum, prz ceteris 
caput debet apponere, íi neceffe fuerit, cruentan- 
dum. ÁrPHONsus & CAROLus fan&i Lupovicri 
Regis Francie fratres de tranfmarinis partibus in 
Franciam rediérunt,. Parifius orta eft turbatio inter 
Clericos & Religiofos ibidem ftudentes ,. propter 
quemdam librum quem magifter Gurt L e& Mus. DE 
SANCTO AMORE Canonicus Belvacenfis compo- 
fuerat , de mundi periculis intitulatum ; fed ipfo 
Magiítro propter hoc ad Romanam Curiam acceden- 
te , dicta e(t difcordia per Papam IN.N O CEN T 1u M 
conífopita. NECEM 
Eodem tempore Abbas fan&i DiowNvsrr in 


Francia Guri*LER Mus mifit per duos ejufdem — 


loci Monachos. fando Regi Francis. Ludovico in 
tranfmarinis partibus commoranti: navem pannis varij 
coloris ad yeftiendum aptis , cafeis & volatilibus one- 


ui cüm - 


- m€— — a E ar 
^o. pror. D fF 70740 P644 


Cutlelpi de Nangis. $41 
ratam , quos Rex fanctus tamquam Patroni fui fancti 
D10NY sri nuntios fpeciali laetitia fufcipiens , tanto 
itinere fatigatos diu fecum retinuit, oblatis multis 
muneribus, fi recipere voluiffent; qui cum ejus li- 
centia poftmodüm recedentes ab eo , fani & incolu- 
mes poft gravia maris pericula ad propria remearunt. 


MCCLIII. 


Neapolis civitas Apulie qua per biennium paffa ' 
fuerat infültus MANrREDrI Principis Tarentini 
filij FREDERIC! quondam Impgratoris de qua- 
dam concabina,;'à CoNR& ADo filio dicti Frederici 
legitimo obfidetur; qui cüm eam quinque menfibus. 
obfíeffam tenuiffet, & eam quibufdam pacis cuni 
civibus initis recepiffet, omnes muros civitatis & 
meliores domos civium funditüs evertit, & idem 
poftea fecit fimiliter de Capua & Aquino; qui cüm 
patris veftigia in perfecutione Ecclefie fequeretur,. 
Jufto Dei judicio percuffus interiit , relicto unico filio 
admodüm parvulo nomine CoNRADrNo, poft 
quem Regnum Sicilie MAwrREDus ejus frater 
fimulata nepotis fui Conradini fide tutoria ufurpavit. 
Regina Francie BLANCHA fandi Regis genitrix 
Lupovicti obiit, & apud Pontifaram in Abbatia 
Monialium. feminarum Ordinis Ciftercienfis, quam 
ipfa permiffu filij fui Regis Ludovici fundaverat; 
fepelitur. Tunc.ergo quia Rex fan&us Ludovicus 
aberat, fratres ejus ÁLPHONSUus Ó&' CaRÓrLus. 
Comites Regni cuftodiam habuerunt; nondum enim 
Lupovicus & Purrippus:filij fancti Regis 
aetatem attigerant , ut poffent vel fcirent ad fortíá po- 
nere. manus fuas. INNOcCENT1us Papa audita 
morte Cow Api filijFrederici Imperatoris depoft- 
ti, de:confilio fapientum Regnum Siciliz intravit 
& ufque Neapolim pervenit.. Eodem tempore quidam 
Turcus nominatus MELEZC ELvAHAM, Soldanus 
Babylonie effedus eft. 50 000077007 | 

s TET "o Eu TUE "T" 1 


: Yyy iij 


jf42 ^ Chwtcon 
| J» MCCLIV. MANFAREDUS 


INNOcENTIUs Papa dum prepararet exercitum 
contra Manfredum Principem Tarentinum occupa- 
torem Regni Sicilie, apud Neapolim diem claufit 
extremum ; poft quem Romesnz Ecclefiz centefimus 
octogefimus quintus À LE X ANDER quartus natione 
Campanus prafidet. CoNnRADiNus puer filius 
CowRaADI metuens MANFREDI patrui fui ty- 
rannidem , ad patrem matris fug Ducem Bajorix la- 
tenter fugit in Bajoriam. J oHANNEs filius Comi- 
tiffz Flandrenfis & Hannonie MARGARETE pri- 
mogenitus ex Bu c A & Do domino de Avenis, con- 
tra matrem infürgens voluit eidem matri fuz in fua 
praripere qui eam jure hereditario contingebat Han- 
nonie Comitatum , quare mater indignata CAR OLuM 
Comitem AÁndegavenfem fratrem fan&i Regis Fran- 
cie Lupovict in fuum adjutorium. invocavit , & 
eidem in contemptum filij di&um Cormitatumtribuit 
& couceffit ; qui accepto taliter Comitiffe dono, fta- 
tim apud Valentiapnas caftrum fortiffimum caput to- 
tius Hanoniz Comitatus garnifionem magnam mili- 
tim cum Hucowk de Dauccio Milite ftrennifftimo 
deítinavit , qui contra voluntatem villz burgenfium , 
qui fibi erant contrarij , portarum aditus & caftri mu- 
nitionem faifiesunt. Poftea veró CAR orus collecto 
de Francia ingenti exercitu, qui ad quinquaginta 
millia poterat: zftimari , Comitatum Hanoniz poten- 
ter intiavit & multas imunitiones & villas vi vel de- 
ditione recipiens, ad: caftrum quod Mons in Hano- 
nia nominatur perveniens, illud obfedit. Interim 
autem J oHA NNzs filius Comitiffz non quiefcens, 
W iiiquiNuM deklollandia Regem Romanorum, 
& multos nobiles de Brabanto & Alemannia ex parte 
patris de fuo genere procreatos, ante Valentianas in 
magna multitudine gentis & potentia congregavit ; 
quos Huco de Baucceio gentis. Caroli Capitaneus, 
PrrRus de Blemu & quidam alij de villa confpi- 


eo 454 y 
EN" v 


A— ld 
ds ; 


!a. 


«s £ " coc ! wing ENC 
por 6 ] ok og 


t2 ions 
IE Wut cR 
"ue b tii A o. 


| AP |. 


£: 
A3 


Cuillelpii de Nangi:. f4j 
cientes , aufu temerario de caftro portis apertis contra 
eos exierunt, cupientes animofitatem Teuthonum ex- 
periri , & conflictu inito ante fores cüm viderent fibi 
periculum imminere , intra villam fe fe càm impetü 
detraxerunt : quos perfequens quidam miles ftrenuus 
de hoftili exercita nomine STRAD10T , caftrum 
cum illis nefcio cujus vexillum ante intonans, eft 
ingreffus, fed portis lapfatis interiüs eft retentus, 
Hujufmodi veró CARoLus rumores audiens, & 
timens Valentiani caftri burgenfium proditionem : 
contra fuos, mox virum inarmis ftrenuum Lu D ov r- 
cuM. Comitem Vindocinenfem , cum quibufdam 
aliis illuc in gentis fuz adjutorium deftinavit ; qui 
| cüm Valentianas appropinquare coepiffent ; banerias 
fuas deplicare fecerunt , ut fui de villa vifis armorum 
fignaculis portas aperirent , & hoftilis exercitus qui 
ex parte alia ultra Scaldum fluvium refidebat , de ip- 
forum adventu forfitan teneretur *,. Videns autem * timerenc 
W iLr:ouiNus Rex quód fuo exercitui cibos diu 
miniftrare non poffet, juxta Carolum cum gente fua, 
qui Montem obfederar , fe retraxit; & ru cibis fibi 
& genti fuz deficientibus, atque fumptibus , aut fta- 
tim pugnare aut citó reddere oportebat , diém pugnas 
Carolo nuntiavit. Ille autem quantum in fe erat iftud 
defiderans, fed aliquos Barones de Francia fecum 
habens , ut erat Comes Blefenfis, Comes fandi Pauli 
& dominus de Cociaco de Jan amnis fanguine 

rocreatos , qui certamen fieri minimé& permitte- 
ant, treugis acceptis, & rebus in tali ftatu rema-- 
nentibus, Can orus in Franciam fe recepit : fed 
eodem tempore de tranfmarinis partibus reveríus . 
in Franciam fandus Rex Lupovrcus pacis € 
concordiz filius , pacem poftmodüm compofuit inter 
ipfos. | 
HAALON Princeps Tartarorum potentiffimus ci» 
vitatem Sarracenorum Baldach ubi erat fedes Caly- 
phz cepit, ipfum Calypham fame mori faciens; qut 
dum valde cfuriret feoit aurum quod nimis dilexerat 


Chronicon 
ponere ante illum dicens : Comedehunc cibum quem 
tantum dilexifti. MEE | 


"n MCCLV. 


W'iLrQuiNus,qui & GuitL ER Mus, Roma- 
norum Rex à Frifonibus eft interfe&tus ; poft quem 
.Ele&ores fe in duo dividentes, elegerunt. quidam 
Regem ag non ;alj RrcHARDuM Comitenr 
Cornubiz fratrem Regis Anglie HEN n 1c1; fed 


tandem Richardus fuit apud Áquifgranum ope fuz : 


pecuniz .coronatus. Taurinenfes de confilio Aften- 
fium dominum fuum Comitem Sabaudie ceperunt ; 

uod graviter ferens Romana Ecclefia, eo.quód ex 
iu GuiLLERMI Romanorum Regis & Ecclefie 
ipfam Taurinenfem urbem receperat, ipfos Tauri- 
nenfes & Aftenfes Lombardos excommunicavit ,-& 
eorum bona per fanum Regem Francie Lup ov 1- 


CuM capi in toto Regno ipfius procuravit; dicta vero. 


civitas Taurinenfis fuit obfeffa à B o N 1z A c 10 Lug- 
dunenfi Electo, & à PET & 0o deSabaudia di&i Tho- 
ma fratribus, fed non capta. Branchaleon de Bono- 


nia urbis Roma Senator pacis & juítitiz cultor prz- 
cipuus , de confilio quorumdam Cardinalium & Ro- 


manorum Nobilium orta diffenfione obfeffus fuit in 
Capitolio, qui cüm fe dediffet, populus eum apud 
Septem-foles in cuftodia mancipavit ; fed tandem no- 
bilibus traditus & incarceratus ia quodam oppido 
malé tra&atus eft, & ni(i habuiffet Bononia Roma- 
, norum obfides, Romani eum occidiffent, eo quód 


in exercitio juftitiz & in rapinarum habitu eidem mi- - 


nimé peperciffet : Bononienfes veró licet interdi&i à 
Papa fuiffent, tamen nifi civem fuum rehaberent, obfi- 

dem fuum reddere noluerunt. | MEE 
|. MARGARETA Flandrie & Hanoniz Comitiffa 
videns quód FL o &&N T rus Comes Hollandix de- 
fundi W'iliquini Regis]ouANNEM & BArDur- 
NuM fuos filios. ex Buchardo domino de Avenis 
contra fe cueretur ; & cofdem in Hollandia reciperet; 
! mgagnum 


£F. 


| Crutllelpns de INangis. F4y 
magnum ex fua gente adverfüs eos congszegavit exer- 
citum , cui praeerant ejus duo filij Gu1Dp o & frater. 
ejus de domino Domnz-Petra geniti, atque Gui- 
nenfis & Barri Comites , & de Valerico HER AR DUusS 


egregius Miles & ftrenuiffimus, qui per mare cüm 


veniffent ad littus Hollandie, à quodam partis ad- 
verfe milite proditi , in poteftatem Comitis Hollan- 
die devenerunt. Comes autem de Guinis & Frifo- 
nes, qui illuc lucri caufá non adjutorij convenerant, 
HrRAnRnDuM de Valerico & Barrenfem Comitem 
rapuerunt , fed eofdem poftea acceptá magná pecuniá 
reddiderunt incolumes fuz genti. 


RicHARDus MCCLVI. 


Difcordia quz fuerat inter Fratres Przdicatores, 
Minores & aliosReligiofos Parifius ftudentes Contra 
Magiftrum Gu1iLLERMuM defancto Amore Cano- 
nicum Belvacenfem fuper librum quem, De zandi 
periculis, intitulatum compofuerat recidiuavit; propter 
quam fedandam & pacificandam mifit Rex Franci 


 Lunpovicus duos ad Romanam Curiam Clericos, 


ut per Papam AÁLEXANDRUuM finem debitum for- 
tiretur. Tandem binc inde multis propofitis, dam- 
natus & combuftus extitit liber ille apud Anagniam 
coram Papa iu Ecclefia Cathedrali, non propter ha- 
refim ut dicebant aliqui, quam contineret , fed quia. 
contra prafatos Religiofos feditionem videbatur & 
Ícandalum excitare. aM | 

GuriDo filius Comitiffz Flandrie & frater ejus, 
atque omnes de Flandria quos FLon EN T1u s Co- 
mes Hollandiz tenebat carceribus. mancipatos, auxi- 
liofuerunt CA & or 1 Andegavenfis Comitis liberati; 
dicus veró Florentius ex condicto debuit fororem 
ducere in uxorem filij Comitiffe Flandrenfis, & ad 
preces fan&i Regis Francie Ludovici Carolus frater 
cjus Comes Ándegaviz, magná receptá pecunii, quit- 
tavit totaliter Valentianas €& Hanonie Comitatum; 
a&cümque fuit inter fratres filios Flandrenfis Comi- 

Tom. XI. Lzz 


£46 .. Chronicon 

tiffz quód poft mortem genitricis eorumdem , Comi- 
tatus Hanoniaz ad fratres de Ávenis liberé deveniret, 
& Comitatus Flandrie Gurt LERM1 de Domna- 
Petra filiis cum terrisaliis remaneret. Menfe Septem- 
bri fuit apud Romam & ÁAnagniam terrz motus ita 
magnus , quód Romz campana fandi Silvefiri per fe 
pulíaverit , & ejus tinnitus audiretur. 


MCCLVII. 


Soldanus Babylonie MELEcH Elmahem de ge- 
nere Turcorum cüm regnaffet quinque annis, ab 
uxore fua in balneo fuffocatus eft; cui fucceffit filius 
ejus MEL ECcH EMEMOR , qui cüm regnaffet anno 
uno, à quodam de Admiralibus fuis, qui vocabatur 
SErEDUS Cotos, cje&us eft de Regno, & ille Ad- 
mirallus Soldanus efficitur, vocatürque MEL EcH 
ELvACH. | 

Cüm C4RorLus Comes Ándegavie Comitatum 
Provincie, qui uxorem cjus jure hereditario. con- 
tingebat liberé fufcepiffet , Marfiliz civitas opulenta, 
quz de jure fub dominio Comitum Provinciz folet 
effe, à fide Caroli defcivit; propter quod Carolus 
adverfüs Marfilienfes infurgens, viriliter eorum in- 
folentiam in brevi repreffit, & Francorum fretus au- 
xilio fuperbiam caftigavit. BRANCHALEO de Bo- 
nonia in Senatorem urbis Roma iterum ele&us, cüm 
Rome veniffet, turres urbis dejiciens preter turrim 
Neapolionis Comitis, plures nobiles faventes Ec- 
clefie captivavit. - 

HzzNR1cus Senonenfis Árchiepifcopus obiit. 


MCCLVIII. 


M A R&14A Conftantinopolis Imperatrix , qua pro- 
pter fuccurfum viro fuo ferendum BAL puiNoIm- 
peratori venerat in Franciam , dum Caftrum Na- 
murfiz, quod Balduinum virum fuum jure heredi- 
tario contingebat , occupáffet, Comes de Luceburgo 
eam in fortalitio exiftentem juvante fibi villa Na- 


C'uillelmi de (Nangis. f. 
murfij , obfedit ; ad cujus auxilium venientes Comi- 
tiffa Flandriz , Comes Áugi & alij duo ejufdem Im- 
peratricis frares JonANNES & Lupovicus, 
cum multis Francorum militibus, parum aut nihil 
profecerunt , unde oportuit illam recedere ufque ad 
tempus magis poftea opportunum. GuiLLiERMus 
de Buffiis Aurelianenfis, & GuiL E ER Mus Rollandi 
Cenomanenfis Epifcopi obierunt. In Menfe Septem- 
bri tanta fuit in pluribus locis inundatio pluviarum, 
quód fegetes in campis & pgranchiis germinaverunt , 
& racemi in vineis ad debitam maturttatem pervenire 
minimé potuerunt ; fuerüntque poftea vina adeo viri- - 
da, ut cum remorfu & vultus impatientia biberentur. 


MCCLIX. 


In Epifcopatu Parifienfi fundatum eft Coenobium 
fororum Minorum juxta fanctum Clodoaldum fupra 
Secanam à Religiofa & illuftri domina Y ZABELLA 
Virgine, forore fan&i Regis Francie Lupov cr, 
ipfo Rege eidem Monafterio poffeffiones & redditus 
in fuftentationem fororum congruos affignante : qua 
Yzabella habitum fororum ibidem fufcipiens, reli- 
giofé vivendo vitam fuam fine laudabili cerminavit. 

MaNrnEDus Princeps Tarentinus filius Fre- 
derici quondam Imperatoris, CoNR&ADrINI ne- 
potis fui morte confi&a, fecit fe in Regem Sicilia 
coronari contra jus & mandatum Ecclefie Romane, 
de cujus feodo Regnum Sicilie tenebatur ; propter 

uod & alios acus fuos nefarios atque graves i nid 
as, quas nimis longum effet hic enarrare, Papa 
ALEXANDER ipfum excommunicationis vinculo 
innodatum Principatu Tarentino & alio honore & 
dignitate qualicumque , tamquam rebellem Ecclefiz 
& hoftem, füorümque jurium invaforem , occupato- 
rem & detentorem facrilegum , fociatümque nefando 
foedere Sarracenis , ac eorum complicem , ductorem 
& protectorem publicum auctoritate Apoftolica pri- 
vavit. | 

Lzz ij 


g$44 . — Chronicon 
.. Rex Anglie H £N & 1cus cum Comite Gloceftrie 
& multis Regni fui Militibus & Przlatis veniens in 
Franciam , cum fancto Rege Francie Lupovico 
.pacificatur. Quittavit enim Regibus Francie de ex- 
preffa voluntate fratris fui Regis Romanorum R r- 
CHARDI,€& confilio Principum ac Baronum Án- 
gliz ; quidquid juris requirebat in Ducatu Norman- 
nie, & Comitatibus Andegaviz , Cenomaniz , Tu- 
ronie & Pictavie , acineorum feodis. Rex veró Fran- 
cie fanus Lupovrcus dans eidem magnam pe- 
cuniz fummam, affignavit fibi & fuis füccefforibus 
magnam: terram in Lemovicenfi , Petragoricenfi, 
Xantonenfi & Agenenfi Epifcopatibus, tali condi- 
tione quód illam terram, Burdegalam & Baionam | 
cum. tota Gafconia de Regibus Francorum ipfe & 
- fucceffores fui Reges Anglie in feodum retinerent, 
: & Rex Angliz adícriptus in numero Baronum Fran- 
cix, Par & Dux Aquitaniz de cetero vocaretur ; de 
quibus tunc Rex Anglie coram Praelatis multis u- 
triufque Regni fecit homagium fanéto Regi Francie 
Ludovico. | | Rs 
Eodem temporeLuDovrcus primogenitus fancti 
Regis Francie Lu Do vic 1 filius obiit, & apud 
Montem-Regalem Coenobium Ciftercienfis Ordinis 
prefente Rege Anglie HzN&r1co traditus eft fe- 
pultura. | : 


MCCLX. 


Sandus Lupovicus Rex Francie congregavit 
Parifius Pafchali tempore Barones , Pralatos & Mili- 
tes Regni fui eo quód fcripferat fibi Papa Tartaros in 
tranfmarinis terre fancte partibus irruiffe , Sarrace- 
nos viciffe, Ármeniam , Antiochiam , Tripolim & 
Damafcum, Halapiam & terras aliàs fubjugaffe, & 
tam Ácon civitati quàm toti Chriftianitati illis in 
partibus periculum imminere. Unde ordinatum fuit 
ibidem de orationibus multiplicandis, proceffionibus 
faciendis , & blafphemiis in Deum puniendis, pec- 


Cuilelmi de INangis. f49 
catis & fuperfluitatibus ciborum ac veftium reprimen- 
dis, & injun&um eft quód non luderetur aliis ludis, 
nifi quód homines exercerent fe in arcubus & baliftis. - 

Reges Hungarie & Boemiz pro quibufdam terris 
ad invicem difcordantes, exercitu congregato in fini- 
bus Regnorum ex utraque parte innumerabili acriter 
pugnaverunt ; fed tandem Rege Hungarie vulnerato, 
Hungari " coeperunt, & in quodam fluvio per 
quem tranfire debuerant, prater occifos quatuorde- 
cim millia fübmerfi funt. Unde Rege Boemiz intran- 
te Hungariam, Rex Hungarorum qui evaferat , pa- 
cem quafivit, & terris quz difcordiz caufa fuerant 
reftitutis, in futurum amicitiam cum Rege Boemiz 
mediante matrimonio confirmavit. Florentini Italiae 
congregato exercitu ut Senenfem urbem deftruerent, 
à miliibusMaANrREDrRegniSicilie invaforis , & 
Comite Jon DA No, qui civitatem Manfredo tradi- 
tam defendebat , capti & devicti funt , fuitque civitas 
eorum capta & quamplurimüm deftructa , ac domi-. 
nationi Senenfium fubdita & Manfredi. 

Obiit PuiriPPus Bituricenfis Árchiepifcopus, 
cujus fan&itatem poft mortem ipítius Dominus di- 
verfis fignis & miraculis declaravit. Succeffir autem 
eidem lonaNNEs de Soilliaco Decanus Bituri- 
cenfis Ecclefix. | 


MOCLXI. 


In fefto fan&i Urbani Papa Ar ExANDRo de- 
fun&o, Romanz Ecclefie centefimus octogefimus 
fextus URBANus quartus natione Gallicus de civi- 
tate Trecenfi prefidet.* Hic primó Patriarcha Jero- 
folymitanus , poft Papa, Ecclefiam apud Trecas mi- 
randi operis in domo patris fui conftrui fecit, & ibi. 
Canonicis fzcularibus conftitutis , magnos redditus: 
affignavit. BArLDpurwus.Grzconm Imperator, 
Franci & Latini à Conftantinopoli per. Grecos cji- 
ciuntur, faventibus eifdem Januenlibus in odium 
Venetorum : & ficà Gracis recuperato Imperio , qui- 

| Lzz ij 


yy? Chronicon 

dam ex ipfis, PaL gorocus nomine, Imperator 
efficitur, & Balduinusin Franciam exulatur. In dice- 
cefi Lugdunenfi quidam cupiditate tracus peregri 
num quemdam beatz M 4 x 14e Matris Domini inter- 
fecit , cujus interfectionis cultellus quamvis frequen- 
ter exterfus , arena conífricatus , & aqua lotus fuiffet, 
fanguinem ftillare non defit , quoufque peregrinus 
inventus fepelitur , & fufpenditur homicida. 


MCCLXII. Parrzorocus. 


YzABELLrIS filia Regis Árragoniz apud Claro- 
montem in Ávernia PHriLrIrPo fancti Regis Fran- 
ciz Lupovici primogenito defponfatur, propter 
quod matrimonium Rex Árragonia in fignum pacis 
& concordiz quam habere de cetero erga Regnum 
Francigm intendebat, quittavit Francorum Regibus 
in perpetuum quidquid in civitstibus Carcaffona, 

* J, Biterris Bliteris * & Amiliano poffidebat, & viciffim Rex Fran- 
cim Arragonum Regibus dedit quidquid in Comi- 
tatibus de Befudo, Ámpuria, Rocilione, Barcinona 
& Cathalonia reclamabat fe habere. | 

Marfilienfes confilio , ut dicebatur , & auxilio Bo- 
NiFACII domini cujufdam caftri fortiffimi, quod 
dicunt Caftellena, in Provincia, contra dominum 
fuum CAR oLuM Andegavenfem & Provincie Co- 
mitem rebellantes , iterum gentes fuas urbis cuftodiz 
deputatas crudeliter occiderunt ; quod cüm audiffet 
Carolus , contractis undecumque Francorum copiis , . 
primó caftrum Bonifacij aggreflus, illud tormentorum 
Ktibus conquaffatum tandem in deditionem accepit ; 
deinde Marfilienfes longa obfidione. afflitos, & ci- 
borum penuria maceratos, ita perdomuit, ut coacti 
fe ejus redderent voluntati : fed ne tanta rebellionis 
prafumptio remaneret impunita, omnes illius fedi- 
tionis principes fecit in communi fpectaculo fecun- 
dum rigorem juftitiz decollari, & terram Bonifacij 
occupans ipfum à finibus Provinciz proturbavit. 
Ia quo fado fe fuis hoftibus terribilem reddidit, & 


Cuillelpi de Nangis. gii 


famá celebertimum per exteras nationes. 
MCCLXIII. 


HeNR1cus Rex Anglie cüm quadam ftatuta ad 
utilitatem Reipublice per Regnum fuum confilio 
Prelatorum & Principum ftatuiffet , & ea ipfe Rex & 
Przlati , Barones & Militestotius Ángliz Juramento 
& excommunicatione interpofita per Przlatos adfir- 
maffent firmiter obfervare; id ipfum StzM oNEM de 
Monte-forti Comitem Lyceftrie Regis Henrici foro- 
rium, qui eorum levitatem in talibus revocandis 
agnofcebat , pavitantem ne poftea revocarent , facere 
compulerunt, ipfo etiam jurante quód numquam 
poftea revocaret. Cüm autem poftmodüm minüs pro- 
vide illain nihilum deduxiffent , & id Simonem con- 
fimiliter facere. monuiffent ; ille juramenti dignita- 
tem inviolabiliter obfervare volens, inter ipfos dif- 
fenfionis & guerre materiam miniftravit. Nam Rex 
Anglie HgNR1cus, & RicHAR Dus Rex Ro- 
manorum íÍrater ejus cum parte maxima Baronum 
Angliz contra ditum Simonem ob prafatam caufam 
exercitum collegerunt. Ipfe veró cum Comite Glo- 
ceftriz qui fibi tunc adharebat , & civibus Londonie 
eifdem occurrens cum filiis ex adverfo juxta quam- 
dam Abbatiam que Lyans nominatur, eos virilitec 
aggreditur, & diffipatis omnibus Regem Henricum 
& ejus filium Eduardum , Regem Romanorum & ejus 
filium Henricum , cum pluribus aliis ibidem cepit, 
& honore quo debuit in tali cafu fideliter obferva- 
vit. | | 

CaAnorus Comes Ándegavis & Provincia,frater 
fan&i Regis Francie Lu p ovic r, in Senatoremur- 
bis Rome eligitur ad vitam. Sancus Ludovicus Rex 
Francie affedu piiffimo cupiens pacem componere 
inter Regem Angliz Henricum & Barones fuos, ve- 
nit apud Boloniam fupra mare cum Gur D ow z Sabi- 
nenfi Epifcopo Cardinali, quem U&sSANus Papa 


pro dicta diícordia fedanda 1n. Angliam deftinabat ; 


*. 


$2 |^ Chronicon | 
fed cüm in Angliam intrare non permitteretur , fan- 
&us Rex Francie Ludovicus per nuntios mandavit 


de Monte-forti Simonem, & habens cum ipfo collo- 


uium cüm à fuo inflexibilem confideraret propofito , 
liberé permifit ad. propria remeare. | j 


MCCLXIV. 
 UnsANus Papa MaNrREDI Regni Siciliz 


invaforis nequitiam terminare defiderans , per Simo- 


nem fan&z CEcriLIA Presbyterum Cardinalem ob- 
tulit ipfüim Regnum Sicilie, Ducatus Appuliz & 
"Calabrie, cum Capuz Principatu Can oro Am- 
degavenfi Comiti fratri fancti Regis Franciz Lu p o- 
vicr ufque ad heredem quartum liberé poffiden-- 
dum, fi contra di&um Manfredum infurgeret, & 
fancam Ecclefiam ab ejus invafione tyrannica libe- 
raret.' Quod donum Carolus letus gratanter fufci- 
piens , tamquam filius obedientiz mandatis Apofto- 
licis devoté obediens , contra Manfredum arma corri- 
puit, & undecumque potuit expeditionis fuz mate- 
riam przeparavit. Manfredus tamquam fibi conícius 
timens ne de Franciz finibus egrederentur aliqui qui 
Ipfum difcuterent in ruinam , majorem partem civi- 


tatum Italie donis & promiffionibus, vel alio modo 


quo potuit confocederationis auxilio fibi junxit; & 
propter hoc ibi fuum quemdam Vicarium moribus 
fibi eonfimilem nominatum PorrtEvorsiN cum 
copiis armatorum hoftium conftituit, quatinus urbes 
fibi confeederatas ab incurfibus hoftium cuftodiret , 
& exploratores de quibus timebat , ac nuntios omnes 
ad Romanam Curiam venientes fecundüm nominis 
fui interpretationem fpoliaret. | 
- Circa feftum fancti Remigij Un BAN Oo Papa de- 
fun&o Romane Ecclefie centefimus octogefimus fep- 
timus CLEMENS quartus prazfidet. Hic primó ha- 
bensuxorem & liberos fuit famofiffimus Advocatus, 
& 'Regis Francie Confiliarius , mortuáque uxore 
propter vitam & fcientiam ejus laudabilem fuit Po- 
dienfis 


Cuillelmi de. Nangis. yf3 
dienfis Epifcopus, & poft Narbonenfis Archiepiíco- 
pus , deinde Sabinenfis Epifcopus Cardinalis c Qus, 
ac demum Papa ; vigiliis, jéjuniis & orationibus in- 
tentus multas tribulationes, quas fuo tempore Eccle- 
fia fuftinebat , Deus fuis meritis creditur extinxiffe.. 
Florebant hoc tempore Pariftus infignes Theologi, 
Frater THOoMA s de Aquino Ordinis Predicatorum, 
& Frater BoNAvEN TuR 4 Ordinis Minorum , at- 
que de fzcularibus Clericis Magifter GugRgADus 
de Abbatis-villa & Magifter Rogg& Tus de Sorbo- 
na , qui fcholares Parifius primus conftituit Sorbo. 
nenfes. 


MCCLXYV. 


CaAnorus Comes Ándegavis & Provincie Paf- 
chali tempore ex infperato movens de portu Marfiliz, 
per maris pericula & inimicorum fuorum infidias Ro- 
ma navigio eft tranfuedus; quod videntes Romani 
& etiam omnes qui fui mirabilis modum tranfitus au- 
dierunt, mirabantur dicentes ; Quis putas ifte erit, 
quem nec maris pericula nec hoftium terrent infidiz ? 
Etenim manus Domini cum illo erit. Tunc veró à 
Papa OL gMEN TE &toto Populo Romanorum cum 
honore & ingenti defiderio eft fufceptus; qui primó 
urbis Roma Senatoriam obtinuit ad vitam , & inbre- 
vi unctione facra linitus à fummo Pontifice, accla- 
mante populo, 7vat Rex , vivat Rex, ad titulum Re« 
gni Sicilie Regali diademate coronatur. 

EDuaAnDus Regis Ánglie HEN 1cr primo- 
genitus dolo, ut dicebatur, Comitis Gloceftrie de 
prifione SiwoNis Moatis-fortis Comitis Leyceftrize 
per curfum equi velociffimi evadens , adverfus dictum 
Simonem & ejus complices magnum valde exercitum 
congregavit, & in fefto fancti PE TR 1 ad Vincula 
dimicantes Simonem & Henricum ejus filium cum 
multis aliis Eduardus & fui occiderunt. Guipo veró 
alter di&i Simonis filius vulneratus capitur, & Rex 
Henricus & alij qui tenebantur à dico Simone libe- 

Tom, XI. - Àaaa 


p/4 — Chronicon. uu 
rantur. Poft hzc Eduardus de Londonienfibus & 
pluribus aliis triumphans , nec fidem nec fpem datam. 
pluribus obfervavit; fed crudelitatibus inferviens, 
quofdam in prifione vitam finire fecit, & alios exhere-- 
dans terras eorum fuis fautoribus pro parte diftribuit. 
Porro corpus dicti Simonis Monachi cujufdam Abba- 
tie , que vocatur Entefem , juxta quam pralium 
commiffum eft, colligentes in fuam fepeliendum Ec- 
clefiam portaverunt. Ad cujus tumulum; ut affir- 
mant indigenz, multi languentium fanitatis gratiam 
confecuti, CHR 1s Tu M approbant ejus Martyrium 
acceptaffc. | 

In Regno Francie contraMANrFREDUMSiculum 
Cruce przdicata R open rus Flandrenfis Comitis 
Guipontrs filius CAR Or 1 Regis tunc gener, 
Buchardus Comes de Vindocino & Gur D o Autiffio- 
dorenfis Epifcopus cum pluribus aliis Cruce fignatis 
circa feftum fan&i Remigij iter arripiunt, & tran- 
feuntes quidam per montes Árgentariz, alij per 
Provinciam , fimul convenerunt apud Albiam Italie 
civitatem; & inde tranfitum facientes per Lombar- 
diam , cüm Marchifto Poilevoifin & Cremona civitas 
cum pluribus aliis fibi adherentibus ad debellandum 
eos toto conamine prapararent , ipfi viriliter accincti 
ad prelium caftra Cremonz & Brixiz fibi contraria 
deftruxerunt, & celeriter ufque Romam ad Regem 
Carolum pervenerunt. : | | 


MCCLXVI. Canorus. 


Per Franciam menfe Augufto ante diei auroram 
comertes apparuit , qui verfus Orientem fuos radios 
dirigebat. Ex Africa Sarracenorum multitudo quam. 
plurima per anguftum mare tranftens in Hifpanias,. 
& Sarracenis qui inibi morabantur adjuncta , plagam 
in Chriftianis maximam exercuerunt ; fed de diverfis 
partibus Chriftiani Hifpaniz adunati, Sarracenos 
licét cum multo fuorum fanguine devicerunt. Apud 
Romam Francigenis contra MaNFREDuUM Regni: 


- 


—. Cuillelmt de Nangi:. DIS; 
Sicilie invaforem in auxilium Regis CAR Orr con- 
gregatis.ipfe Rex Carolus .de Roma cum fuis egre- 
diens, terram fuorum hoftium ingreffus eft ; qui om- 
nes munitiones ante fe capiens per pontem de Ce- 
perano , ubi erat ad terram Apuliz & Laboris introi- 
tus , ingreffus , ufque ad fanctum Germanum accu- 
learunt , in quo erat propter loci fortitudinem major 
pars Manfredi exercitus , pervenerunt : quod ftatim 
oppidum invadentes , BucHnaAnR Do Comite Vin- 
docinenfi Milite ftrenuiffimo infultum pra aliis in- 
ferente, & in villam fe cum fuis imponente, ex inf- 
perato caftrum capiunt, & inimicos exinde fugere 
compulerunt. Sic igitur inopinatà & fubita hujus 
Cüftri expugnatione peracta, CAR oL us Rex vires 
colligens & aliquantulum reparato exercitu hoftes 
fuos ufque Beneventum, ubi confagerant ad Manfre- 
dum potenter eft infecutus : cum quibus quodam 
die Veneris menfis Februarij confli&um iniens ante 
Beneventum in planicie, ipforum confecit exerci- 
tum , Manfredo cum sndbes interfe&to , & illius 
captis majoribus & retentis. Sed & parum póft uxor 
Manfredi cum liberis & forore Regi Carolo eft red- 
dita, & poft Beneventum Leuteria Sarracenorum ci- 
vitas ad deditionem cogitur pervenire. Eodem tem- 
poris concurfu frater Regis Hifpani FigN & 1cus 
vir potens in rebus bellicis & multum callidus , fed 
fceleratiffimus & in cultu fidei Catholicz non diligens 
profecutor , offenfo fratre fuo cüm diu apud Kegem 
'Tunarum profugus latuiffet, audito quód Carolus 
AManfredum füperaffet & dominaretur in Áppulia, 
venit ad ipfum cum pluribus probis & electis militi 
bus qui eum fuerant de Hifpania confecuti : quem 
Rex Carolus gratanter fufcipiens eo quod de fuo effet 
fanguine , & in re militari potens & ftrenuus, illum 
quamplurimüm honoravit : & quia intentus erat Re- 
gni & terre ilius cuftodiz , ut quam de novo ac- 
. quifierat , fi poffet fieri, in pace confervaret , didum 
Henricum ampliüs honorare cupiens urbis Romz 
Aaaai 


* Botdar 


gré Chronicon 


Senatoriam eidem loco fui regendam commifit ; ex 


quo facto poftea damnum & gravamen non modicum 


reportavit. 
MCCLXVII. 


* BoupDpAmn Soldanus Babyloniz & Damafci 
Armeniá vaftatá Antiochiam cepit , & tam viris quàm 
mulieribus captis & occifis, urbem tam inclytam 
Sarraceni in folitudinem redegerunt. San&us Lu- 
DOovicus Rex Francie PHirLi1PPUuM fuum ma- 
jorem natu filium & Rosen TuM nepotem fuum 
Attrebatenfem Comitem cum multis aliis apud Pa- 
rifius die fefto Pentecoftes Milites novos fecit, & 
eofdem in craftino apud fan&um Areopagitam Dio- 
nyfium Regum Franciz Patronum & totius Gallie 
regionis Ápoftolum in peregrinationem ducere di- 
gnum duxit. Apud fan&dum Dionyfium in Francia 
facta eft Regum Francorum in Monafterio illo , per 
diverfa loca quiefcentium, per fan&um Regem Fran- 
cie Ludovicum & MaTTHZuM Abbatem illius 
Monafterij fimul adjunda tranflatio ; & qui erant 
tam Reges quàm Reginz de genere MAGN 1 C 4- 
ROLI defcendentes fimul in dextera parte Monafterij 
per duos pedes & dimidium fuper terram czlatis ima- 
ginibus elevati pofiti funt , & alij procedentes de ge- 
nere Regis Hucowi1s Capurrtz in finiftra, . 


MCCLXVIII. 


. Cua sz MENs Papaobiit, poft quem Sedes Apo- 
ftolica per duos annos & novem menfes non valuit 
propter diffenfionem Cardinalium Pontificem obti- 
nere, unde permotus populus urbis Viterbij ; ubi 
tunc Curia exiftebat, donec Papam elegiffent inclu. 
fos tenuit Cardinales. PHrriPPus filius PuiLiPPI 
primogeniti fancti Regis Francie Lup ovrci naf- 
citur. CoNR ADINUS filius Conradi filij Frederi- 
ci Imperatoris Romanorum depofiti , qui propter pa- 
trui fui Manfredi tyrannidem ad Ducem Bajoariz 


- FED P am- ] «7r. — pe 0:9; 4 


Cuilelmi de INangis. $7 


matris fuz genitorem confugerat, ipfius Manfredi ne- 
cem intelligens, in fpem Regni Sicilie elevatus cum 
magna Álemannorum multitudine venit Romam, & 
adjunctis fibi Lombardis, Romanis & Tufcis quam- 
plurimis, more Imperiali à Romanis militibus fuf- 
ceptus eft , qui parentum fuorum prava fequens vefti- 
gia, & excommunicationem Romanorum Pontifi- 
cum parvipendens , adjun&o fibi Hg N & 1c o de Hif- 
pania qui urbis Roma Senatoriam pro Rege novo 
Sicilie Carolo gubernabat , adverfus ipfum Carolum 
magnum exercitum congregavit. Quo CARoLus 
intellecto Leutheriz civitatis obfidione relida , que 
poft primam deditionem ipfum offenderat, contra 
Conradinum & fuos qui jam verfus Albam Campani 
urbem procefferant occurrens , cum ipfis in campo de 
Lions dimicavit, & fugientibus de parte fua Provin- 
cialibus, & multis aliis exterz nationis ante Henri- 
cum de Hifpania Senatorem , Carolus cum fuis Fran- 
cigenisqui fecum remanferant confecit aciem Conra- 
dini : Henricus autem fugatis Provincialibus de fuga 
rediens , & in manu fua putans Carolum jam habere, | 
ab ipfo devictus in przlio fuga elapfus eft; qui poftea 
ad Montem-Caffinum deveniens captus fuit, & Regis 
Caroli redditus poteftati : quem quia captus in facro 
loco fuerat , vel ne Abbas de Monte-Caffino , ut di- 
citur, qui ipfum reddiderat, irregularis fieret , aut 
ob reverentiam fratris fui Regis Hifpanie Caroli 
R egis.confanguinei unius Rex Carolus in carcere re- 
fervavit. Conradinus autem qui latenter evaferat re- 
pertus poftmodüm , & quidam alij viri potentes de 
genere Manfredi, Caroli Regis judicio decollantur. 
Et hoc facto poft dies paucos tota Apulia, Calabria 
& Sicilia Regis Caroli dominio fe fubmittunt. R r- 
CHARDus Rex Romanorum obiit; fed quia ufque 
ad annos quatuor vacavit Regis electio, nos eidem 
annos attribuimus fubnotatos. 


-— 


Aaaa iij 


$94 B  Clironican | " 
mE MCCLXIX. 


BraNwNcHA fandi Regis Francie Lupovicr 
filia miffa fuità patre in Hifpaniam F ER DINANDO 
Regis Caftelle primogenito defponfanda tali pacto, 
eo quód Rex fan&us Francie Lupovrcus debebat 
in Regno Hifpaniz ratione matris fuz jus habere legi- 
timum , quód puer eorum primogenitus de ipfa Blan- 
cha poftmodum procreandus nullius fraternitatis fuc- 
ceffione prejudicium inferente, avo vel patre mor- 
tuis, Caftelle Regnum pacifice obtineret. | 

Sandus Rex Franci Ludovicus non perterritus 
expenfis & laboribus quas & quos olim fecerat ultra 
mare ; iterató cum tribus filiis JoHANNE Niver- 
menfi & PETRO Allenfonis Comitibus, Purrippó- 
Qu primogenito atque nepote fuo R oBER T O Co- 
mite Áttrebatenfi, & Rege Navarre Comite Cam- 
panie THEOBALDO , cum multis aliis Regni fui 
Baronibus, Militibus & Praelatis propter terra fan. 
&z fubíidium iter tranfmarinum menfe Martio ar:i- 

, puit, relinquens ad fui Regni cuftodiam fancti Dio- 
NYsII in Francia Abbatem MATTHEUM, virum 
religiofum & difcretum , & cum eo fapientem Mili- 
tem & fidelem S rw o N gzM Clarimontis dominum de 
Nigella. Verüm ad hoc utterra fan&ta recuperaretur 
faciliüs , incidit Regi & fuis confilium ut Regnum 
Thunicij, quod confiftens in medio non parum da- 
bat transfretantibus impedimentum , Chriftianorum 
f.* camque fübjiceretur: primitus poteftati; quod * cüm illuc 
| cum maxima difficultate, & magno maris periculo 
transfretaflent , ftatim portum. & Carthaginem quae 
prope Tunitcum redacta eft in parvum oppidum , de 

facili occuparunt. | | is 


MCCLXX. 


. Menfe Augufto apud Carthaginem circa maris 
confinia gravis viguit infirmorum mortalitas in exer- 
citu. Chriftiano, & nimis invalefcens, primó Regis 


Cuillelmi de Nangi:: D. 
Francim filium Jo HAN NEM Comitem Nivernen- 
fem , poft Legatum Romanz Curiz Epifcopum Alba- 
nenfem , & demum in craftino fefti fan&i Bartholo- 
mai. Apoftoli fan&um Regem Francie Lupovz- 
CcuM, cum multis aliis Baronibus, Militibus & ple- 
banis de medio fuftulit & accepit. Sed quàm feliciter 
Rex fan&us migraverit ad Dominum , non puto hic 
omittendum : Nam in infirmitate pofitus laudare no- 
men Domini non ceffans, San&orum fibi devotorum, 
maximé fan&i Dionyfij Martyris fpecialis Patroni 
fui, ficut eniti loquendo poterat, fuffragia poftulabat, 
unde laborans in extremis, audierunt qui adftabant 
illum pluries replicantem cum quodam fuo fufurro 
finem orationis illius quz de fan&o Dionyfio decan- 
tatur , fcilicet; Z7ibse nobis, Domine , profpera mundi 
defpicere , € nulla ejus adver[a formidare » & orans. pro 
pulo quem fecum adduxerat , dicebat ; Effe Demine 
plebi tue [anflificator cf cuffos : fafpiciénfque in celum 
aiebat : Zntroibo in demum tuam , adorabo ad templum 
fanflum tuum , C confitebor tibi , Domine. Et hoc diào 
in Domino obdormivit. Cui Philippo ejus filio in 
caftris fübtus Carthaginem fuccedenti , omnes Baro- 
nes & Milites qui prazfentes tunc aderant , de Regno 
Franciz fidelitatem & homagium juraverunt. 

Cüm autem de morte ipfius Chriftianorum exerci- 
tus turbaretur, CARoLus Rex Sicilia bellator 
egregius, pro quo adhuc vivens miferat frater fuus 
Rex Francie Ludovicus, navigio cum magna militia 
tunc advenit , de cujus adventu Chriftianis gaudium, 
Sarracenííque triftitia eftadaucta : & cüm multo plu- 
res viderentur Sarraceni quàm Chriftiani, nullatenus 
tamen audebant generali bello cum eis congredt, fed 

er quafdam aftutias multa ipfis incommoda infere- 
ant. Adultimum autem cüm vidiffent, quód Chri- 
fiani machinis paratis, & variis inftrumentis ad pu- 
gnàndum neceffariis Tunicum per terram & aquam 
intenderent oppugnare , timore:perterriti pacta cum. 
noftris. facere tentaverunt j inter. qui dicuntur hzc 


» 


sco Chronicon 
fuiffe precipua , fcilicet, ut omnes Chriftiani qui in 
Regno Tunicij captivi tenebantur liberé redderentur, 
& quód Monafteriis ad honorem Chrifti per omnes 
civitates Regni illius conftru&tis , fides Chriftiana per 
quofcumque Przdicatores Catholicos predicaretur, 
& baptizarentur volentes pacificé baptizari ; atque 
folutis expenfts quas ibi Reges fecerant & Barones, 
Rex Thunicij tributum folitum Regi Sicilie debitum 
reftauraret. Pactis igitur & conditionibus fic utrimque 
firmatis & initis, Rex Francie & Optimates exercitus 
Chriftiani videntes exercitum morbi contagio dimi- 
nutum decreverunt, priüs przpofito juramento de 
reditu in terram fanctam ad gentem Sarracenicam 
expugnandam, per Regnum Siciliz & terram Italie 
redire in Franciam, & poftea reparatis viribus & 
Rege Francie coronato, induere fortitudinem ad ex- 
pugnandum fidei inimicos. Dum Chriftianorum exer- 
citus remearet ad propria de Regno Thunicij; quam- 
plurimi tempeftate oceani agitati in portu Traparum 
Sicilia perierunt , & plures pedeftri itinere moriun- 
tur, fcilicet Rex Navarre THEoBALDus & cjus 
uxor filia fandi Ludovici, Regina Franciz, Iz A« 
BELLISde Árragonia, AL PHoNsus Comes Pie 
Cavie & uxor ejus, & multi alij magni nominis Mili- 
tes X Bárones, EbuA Rn Dus Regis Ángliz Henrici 
primogenitus , qui tardiüs aliis ad obfidionem Thu- 
narum convenerat ; poft prefatam compofitionem , 
cum Rege Thunarum initam, nolens adhuc ad pro- 
pria remeare, cum quibufdam Militibus de Regno 
Francie votum quod incoeperat volens, fi poffet, 
perficere, ad partes Syriz in Accon ut Chriftianitati 
fuccurreret , transfretavit. | 


PuiniePeus MCCLXXL 


Eodem temporis concurfu , dum PuiripPus 
Rex Franciae in regreffu de Thunico Cardinales Ro- 
mane Curiz , qui inclufi donec Papam elegiffent 
apud Viterbium tenebantur, vifitaret; venerat get 

a 


— Cuillelmi de. Nangir. fr 
ad Curiam HEN n rcus de Allemannia defuncti R 1- 
CHAR DI Romanorum Regis filius, propter Re- 
gnum quod pater fuus habuerat , fi poffet facere , obti- 
nendum. Quod agnofcens Gur p o filius de Monte- 
forti StMOoNis à filio Regis Anglie EbuARDO 
in prelio perempti , qui filiam Rurr Comitis Tufíciz 
juxta partes illas defponfaverat , ipfum Henricum 
infidiis circumventum in Ecclefia fancti Laug EN TII 
de medio fuorum evelere puxans nec przvalens, ibi- 
dem primitüs ictu cultelli transfodit, & tractum po- 
ftea ante fores Ecclefie , licet junctis manibus , ut fibi 
parceret , obfecrantem per latera ter vel quater feriens 
de cultello penitus interfecit; ftatímque feptus equi- 
tum comitatu quem priüs fibi paraverat ab urbe Vi- 
terbij receffic , & ad patremuxoris fuz Comitem Tuf- 
ciz fe tranftufit. Et. quoniam przfente Rege Franciz 
ju urbe hoc fcelus perpetraverat,. ejus offenfam & 
indignationem incurrit, & Ecclefie Romanz judi- 
cium , cujus vindicta propter hoc ipfum oportuit poft- 
modum fubjacere; nam in poenam tanti fceleris de- 
crevit Ecclefia, ut in caftello fortiffimo donec ad 
tempus fibi mifereretur fub arcta cuftodia teneretur. 
PHiLIPPus RexFranciz reverfus de Thunis in 
. Franciam cum ingenti folemnitate & honore maxi- 
mo fecit offa patris fui Regis fanciffimi Lupovrc i, 
uxoris fuz & fratris Comitis Nivernenfis die Veneris 
ante Pentecoftem apud fanum Dionyfium in Fran- 
cia , ubi fepulturam elegerant , fepelire; ad cujus 
Regis tumulum mox de diverfis partibus venientes 
multi variis languoribus egrotantes , fuerunt per fan- 
&i Regis nierita fanitatis beneficio reftituti. | o n A N- 
NES de Curtiniaco Remenftis Archiepifcopus obiit ,. 
cui fucceffit Petrus Batbez Archidiaconus Dunenfis 
in Ecclefia Carnotenfi. Menfe Augufto. in craftino 
fefti decollationis fancti Johannis Baptifte Remis 
PHriLriPPus RexFranciz coronatur. Sepulto apud 
Pruvinum in Bria THEOBALD O Rege Navarre 
Comitéque Campaniz cum uxore fua, H EN & 1 Cus. 
|. Tom. XI. Bbbb 


"P Chronicon 

ejus frater fibi fuccedens dixit poftmodum in uxorém 
Rosza&T: Comitis Áttrebati fororem, neptem vi- 
delicet fandi Regis Francie Lupovrcr, de qua 
poftea JO HANNAM Reginam Franciz generavit. 

Q :idam Harfacida in Áccon ad Epu An pu filium 
Regis Anglie perimendum miftus , dum cum eo quafi 
nuntius infecreto thalami loqueretur , ipfum cultello 
percutiens toxicato lethaliter vulneravit , ita quód in 
veneni diffufione interiora corporis occupante maius 
periculum immineret , quàm in fola vulnerum cica- 
trice; quem mox Eduardus quafi furibundus arri- 
piens , in ipfo injuriam fuam morte crudeliffima vin- 
dicavit, & in brevi poftea convalefcens , audito quód 
pater fuus Henricus Rex Augliz decefferat , parato 
navigio :difceffit de Accon, & applicans in Regno 
Franciz peripfum tranfue&us in Anglidm , in Regem 
pacificé coronatur, — "o | 


MCCLXXII. EDuARDuUS. 


.» Romanz-Ecclefiz centefimus octogefimus octavus 
GRaEGORIus decimus prefidet. Eodem tempore 
REMuNDgS Bernardi Comes Fuxinenfis in quo- 
dam oppido Regis Francie vi armorum irruptionem 
faciens , quemdam fibi adverfarium  perfequendo 
plures gentes fui adverfarij , & multos de Regis fami- 
lia qui ejus adverfarium tuebantur, in ipfo oppido 
interfecit; propter quod Rex Francie P HirrPPus 
exercitu adverfus didum Comitem Tholofanis in 
partibus congregato , caftrum ejus Fuxinenfe aggref- 
fus eft, & dum viam quz equis & hominibus arcta 
erat , celtibus rupes difcindendo faceret dilatari, 
Comes timens Regis fortitudinem ad ipfum humiliter 
& devote veniens, indulgentiam petiit de commiffis : 
quem Rex fuorum confilio apud Bellum-quercum li- 

atum in vinculis deftinavit, & ibidem in prifione 
feci eum per anni fpatium cuftodiri. Caftrum autem 
. Fuxinenfe, & alia Comitis caftella muniens Rex 
gentefua , ea ad opus Regni voluit in manu fua ufque 


DEJ. CE. Bp]- EX ^ L$^ $£25 bd ES COCo- 


F-- H 


[g 4 7 


Cuillelmi de Nangi:. fpéz 
ad tempus congruum refervari, GAs TO quidam: 
nobilis de Biardo vir prz potens illis in partibus, cu-. 
jus filiam Fuxinenfis Comes habebat in conjugem, 
audito quód Regis Franciw indignationem & iram 
incurriffet , eo quod diceretur per ejus confilium Fuxi 
Comitem rebellaffe, venit ad Regem trepidus, & genu 
flexo jun&tíque manibus , fuppliciter exoravit ne hu- 
jus facinoris fine caufa fibi impofiti fufpe&us de cetero 
haberetur , promittens fepurgaturum fcuto & lancea, 
vel modo alio quo Palatinorum fententia judicaret ; 
qui in tali ftatu deprecans diu Regem, vix tandem 
obtinuit ut fufpicione fopitá, Rex fibi veniam in- 
dulgeret..- | 

MCCEXXIII. 


RADpurrus de Álfacio Comes Rufus Rex Roma- 
norum efficitur. JonaANNzs de Solliaco Bituri- 
cenfis Árchiepifcopus obiit , poft quem Decanus Pa- 
zifienfis G&urRgiDpus dé Ponte Cheuroni electus , 
antequam confirmatus vcl confecratus fui: , defun&us 
eft; cui SM ow de Bello-Ioco in Bria Carnotenfis 
Archidiaconus fucceffit,' Comes Fuxi Regi Francie 
reconciliatus recepit terram fuam , & ab ipfo Rege 
efficitur Miles novus. PgTRus Comes Állenfonis 
Regis Franciz P H1 L1PP 1 frateraccepit in conjugem 
JouaNNAM JonaNNr s Comitis Blefenfis 
finum. . 

RaApuripbPHus MCCLXKXIV. | 

Apud Lugdunum Gallie urbem Concilium folem- 
né celebratur à Papa G& EGO K 10, in quo multa Ec- 
clefiz utilia ftatuuntur , fcilicet de terra fan&a fubfi- 
dio, de electione fammi Pontificis & ftatu Ecclefia 
univerfalis. In hoc autem. Concilio Grecorum & 
Jartarorum folemnes nuntij adfuerunt , ubi Graci 
redire ad unitátem Ecclefiz promittentes, in fignum 
hujus reiSpiritum fanctum procedere à Patre & Filio 
funt confeffi; Symbolum cum aliis n rzfend Con- 

Bbb.b ij 


* Beas. 
marcbes. 


y64 j Chrontcon 

cilio decantantes. In eadem veró facra Synodo plures 
Mendicantes Ordines funt quaffati, & bigami qui 
tonfuram clericalem tunc temporis deferebant , ferre 
de cetero funt prohibiti, & uti privilegio clericali. 
Numerus veró Praelatorum qui ibidem adfuerunt 
quingenti Epifcopi fexaginta, Abbates & Pralati 
minores alij circa mille. PHiLIPPusRex Francie 
fecundam uxorem accipiens MAR1AM fcilicet fororem 
Ducis Brabantiz, eam die Martis infra octabas Af- 
fumptionis beate Virginis Genitricis Domini def- 
ponfavit. PET o de Charniaco Senonenfi Archie- 
pifcopo defundo, fucceffit eidem Gr ro Cornuti 
precentor Ecclefie Senonenfis. Rege Navarre Co- 
mitéque Campaniz HEN a 1c o apud Pampilonem 
mortuo , uxor fua quzunicam habebat ex illo filiam, 
adhuc in cunis pofitam accipiens, cum illa celeriter 
in Regno Franciz fe recepit; quam Rex Philippus 
ejus confanguineus libenter fufcipiens, fecit ejus 
filiam cum fuis pueris apud Parifius educari , terrám- 
que puella in d» ponens cuftodia mifit celeriter in 
Navarram EusTAcHruM de Bello-marefcafio * 
probum Militem & difcretum , qui tamquam cuftos 
& totius Navarre gubernator Regnum illud in manu 
rcgia confervaret, : 


MCCLXXYV. 


MAn14A Regina Franciz in fefto fan&i Johannis 
Baptiftz apud Parifius coronatur & inungitur in Re- 
ginam ; quam quia PETRus Remenfis Archiepif- 
copus illam inunxerat, Gr ro Senonenfis Archic- 
pifcopus in fuz Senonenfis Ecclefie prejudicium fieri 
conqueftus eft. Nam, ficut legitur, in quadam Ivo- 
nis Bpifcopi Carnotenfis Epiftola, ad Archiepifcopum 
fedis Belgice, qua eft Remis, non pertinet extra 
fuam provinciam Regum inuncio vel etiam Regi- 
narum. Süper quo ex parte Regis fuit allegatum, 
quód factum non fuerat unde poffet conqueri Seno- 
nenfis Archiepifcopus, cüm Capella domus Regis: 


Cuillelmi de Nangis. f6f 
exempta foret Parifius , & ideo ratione loci ed ipfum 
inun&io non fpettabat, EusrTAcnHrius- Miles de 
Bello-Marefcafio quem Rex Francie PHILIPPUS 
miferat in Navarram ad Regnum illud pacificé con- 
fervandum , dum vellet aliquas confuetudines Na» 
varrorum injuftas in melius commutare; inter ipfos 
contentione exorta à Majoribus illorum apud Pam- 
pilionem in caftri forteritia obfidetur. Ad quem li- 
berandum Comes Áttrebati Rosen Tus inclytus 
ex parte Regis Francie miffus cum copiofo exercitu 
armatorum , Pampilionem in brevi expugnans , Eu- 
ftachium & gentes fuas potentiffimé liberavit , & Prin- 
cipes feditionis puniens, res Navarrz in melius im- 
mutavit. Dum ArMARiICus Clericus de Monte- 
forti, filius Comitis Leyceftriz Simonis de Monte- 
forti ab Anglicis interfedti , fororem fuam unicam per 
mare duceret L'o L1 N o Principi Walenfium def- 
ponfandam , Rex Anglie EDu AR Dus hoc agnito, 
illos cum gente fua capi fecit, & eofdem in prifione 
fua diu füb ar&a cuftodia mancipavit. GREGORIO 
Papa defuncto Romanz Ecclefiz centefimus octogefi- 
mus nonus INNOCENT :us quintus prafidet : Hic 
de Ordine Fratrum Praedicatorum affumptus , Frater 
Petrus de Tarentafi vocabatur. 


MCCLXXVI. 


Lupovricus primogenitus Regis Francie 
PurLrpPr obiit, & in Ecclefia fan&i Dionyfij in 
Francia fepelitur. Venerunt ad Regem Franci Phi- 
lippum nuntij Tartarorum ab extremis finibus Orien- 
tis, dicentes eidem quód fi in, partes Syriz quia 
Cruce fignatus erat, contra Sarracenos proponeret 
transfretare, Rex. ipforum confilium gentis fuae to- 
taliter & juvamen fideliter promittebat. Si veró veri 
nuntij, aut exploratores fuerint , Deus novit ; non 
enim erant Tartari natione nec moribus , fed de fecta 
Georgianorum Chriftiani , quz natio Tartaris totali- 
ter eft obediens & fübje&ta, Ipfiautem apud fanctum 

] Bbbb iij 


"T! Chronicon 
Dionyfium in Franciaà Rege miffi, ibidem folemni- 
tatem R efurrectionis Dominice peregerunt; & poftea 
ut dicebatur , caufa confimili ad Regem Ánglie tran- 
fierunt. Mortuo FERRANDO primogenito ÁLPHONSIE 
Regis Hifpaniarum filio, qui BLANCHAM fancti 
Francie Lupovrcri Regis filiam habebat in uxo- 
rem , Rex pater illius adverfus duos filios quos de 
Blancha uxore fua genuerat iniqué agens, contra pa- 
étum initum cum Rege Francie , eofdem à fucceffio- 
ne Regni fui totaliter privavit, & matrem ipforum 
fine dote & honore, retentis ejus pueris , ad fratrem 
fuum Regem Francie PH 1L 1rPPu M qui ipfam man- 


daverat , quafi invitus permifit in Franciam remeare. . 


LozgrriNus Princeps Walenfium , intelleto quód 
Rex Anglie Ebu AR Dus cepiffet & teneret in car- 
cere in ed qua fibi matrimonio compulanda duce- 
batur, contra Regem Anglie fortiter debellavit , & 
quemdam montem longum & arduum in terra fuz 
confinio, quem dicunt Senaudone forti, adverfus 
eum non minimé roboravit ; fed Rex ipfum tempore 
hyemali obfidens , cüm multos de fuis amififfet pro- 
pter paludium & viarum anguftias, tandem ab in- 
cepto non definens ad deditionem coegit Principem 
pervenire , & pacto cum ipfo inito quód Principatus 
W'alenfium poft ejus interitum ad fuos heredes mi- 
nimé deveniret , terram & uxorem reddidit , & eam 
in fua prafentiafecit eidem maritali foedere copulari. 
ALMARICUM veróquia Clericus erat Praelatis An- 
glie reddens, non fuo fed Praelatorum nomine fecit 
poftea per longum tempus fub ar&a cuftodia refervari. 
INNoczn T10 Papa defun&do, Romane Ecclefie 
centefimus nonagefimuis ÁD&IANus quintus na- 
tione Januenfis przfidet; fed cüm Menfe uno & die- 
bus novem fediffet defungitur. Poft quem Romane 
Ecclefie centefimus nonagefimus primus JouaAmN«-- 
N Es vicefimus natione Hifpanus fucceffit, 


k3^ BL Eg Da ES [xE-. 


EN C 


LiT kd 


"— 


I[MC PI 


M7 o cTY 


Guilelmi de Nangis. — 67 
MCCLXXVII. 


JoHANNESs Papacüm fibi vite fpatium per annos 
plurimos extendi quareret , & hoc etiam eoram mul- 
tis fepe affereret , fubitó curg nova camera, quam 
pro fe Viterbij circa palatium zdificari fecerat , folus 
corruit, & inter ligna & lapides collifus fexta die 
poft cafum hujufmodi Sacramentis Ecclefiafticis ope- 
ribus perceptis expirans , in Ecclefia fancti Laurentij 
fepultus eft. Poft quem Romanz Ecclefiz centefimus 
nonagefimus fecundus N1corLAus tertius natione 
Romanus de genere Urfinorum prazfidet. . Tyberis 
Romanz urbis fluvius in tantum fuos tranfcendit 
alveos , quód fupra altare beate M 4 n r& Rotundze 
per quatuor pedes & ampliüs vifus eft excreviffe. 
PzTRus deBrociaRegis Francie Cambellanus ma» 
gnus , vir apud dominum fuum & Regni ejus Prin- 
cipes quamplurimüm,honoratus , apud Parifius com- 
muni latronum patibulo eft fufpenfus, cujus caufa 
mortis incognita apud vulgus magnam admirationis 
& murmurationis materiam miniftravit, 


MCCLXXVIII. 


CAR oruM Regem Siciliz Papa Nrcora4usà 
Vicaria Tufcie removens, conftitutiones fecit tam 
de ele&ionibus Prelatorum quàm de electione Sena- 
toris urbis Rome, & fe Senatorem ad vitam fieri pro- 
curans , Senatoriam juffit per fuos parentes feré per 
duos annos regi. Filia Principis Anthiochiz Mania 
di&a , de Jerufalem in Francia exulans, jus Regni 
Jerufalem quod fibi competebat Carolo Regi Sicilie 
contulit , eo pacto quód quandiu ipía viveret ipfe ei- 
dem annuatim quatuor millia librarum Turonenfium 
füper proventus reddituum Comitatus fui Andcgaviz 
affignaret. Cancellarius Parifienfis Magifter Joni 4 x- 
N Es de Aurelianis, cui Papa Nicolaus per fuas pa- 
tentes litteras vacantem Parifienfem | Epifcopatum 
contulerat , refignavit , & feculo valefaciens Fra- 


I7 7: Cbhrontcon 


cruni Predicatorum Ordinem ingreffus eft, 
MCCLXXIX. 


BzNDOCBAR Soldanus Babyloniz , qui urbem 
Antiochiz deftnfxerat & Chriftianitati in partibus il- 
lis multa mala contulérat , innumerabili congregato 
exercitu in. Turquia contra Tartaros conflidtum ha- 
buit ; fed maxima parte fui exercitus czfía iple lethali- 
ter fauciatus redire compellitur in Damafcum , nec 
multo poft mortuo, fuücceffit fuus fibi filius ; fed non 
diu illo pacifice dominio functus fuit. Plures enim 
Admiralium Majores adverfus eum confpirantes , ip- 
fum in caftello fortiffimo vocato le Crac juxta Baby- 
lonem cum fuis obfederunt, unde inter eos tanta 
paulatim pullulavit difcordia , quód fe ubique alteru- 
trum occidebant. 

Miffoà Papa Ni cor Ao. quodamad CAR o ruM 
Regem Siciliz Cardinali , ut fuper Tufciz amota fibi 
Vicaria patientiam ejus animi attentaret ;. audito quod 
Carolus ejus nuntium cum honore & reverentia fuf- 
cepiffet, & eidem pacificé & modefte refpondiffet , 
dixiffe fertur : Fidelitatem Carolus babet à iu Fran- 
cie, ingenij perfpicuitatem à. Regno Hifpanie , difcre- 
tionem uerborum à frequentatione Remane Curie : po[fe- 
(nus aliis praevalere , iffum autem non valebimus fuperare; 
Mortuo BarpurNo Imperatore dejedo, PuiriPrPus 
ejus. filius filiam CA n or 1 Regis Sicilie defponfavit,, 
dequa CA THER INA filia cjus unica procreatur. 


MCCLXXX. 


PurriPPus Rex Francie ferens gràviter & de- 
digné, quód Rex Ar benHowsus Hifpaniz fororem 
fuam BLANCHAM inhonorificé fibi in Franciam. 
deftinaffet ; magnum adverfus eum apud urbem Gaf-. 
coniz Baronam exercitum congregavit; fed dum Hif- 
panias intrare nititur, juffu & mandato Nrcorar 
Papa przpeditus. redire inefficax compulfus eft.. De- 
functo Papa Nicolao, poft quinque menfes.& idi n^ 

1C$ 


S 


Guilelmi de Nangis. fóo 
dies Romanz Ecclefiz centefimus nonagefimus ter- 
tius MAR T1INuS quartus natione Francus prafidet. 
Secana flumen Galliz fic fuos tranfcendit alveos ,. 
quód duas archas majores magni pontis Parifius, & 
unam confimiliter parvi pontis fregerit, & totam ur- 
bem exteriüs ita accinxerit , ut nequiret à parte fancti 
Dionyfi] fine fuffragio ingredi batellorum ; & hzc 
aqua illuvies circa feftum Epiphaniz inundavit. 

PrETRus Rex Árragonum navigium parans ad- 
verfus CARoLuM Regem Sicilie Siculorum monitu , 
& uxorisqua filia M A NFRED ir fucrat Regni Siciliz 
invaforis , ne perciperetur quod malé conceperat , 
mifit ad Romanam Curiam folemnes nuntios, fin- 
gendo fignificans quód cum fumptuofo & follicito 
apparatu ad fervitium Dei & Ecclefiz & exaltationem 
fidei Catholicae verfus Africam fuper Barbaros poten- 
tie fuz? brachium dirigebat. Hanibaldenfes de alto 
fanguine Romanorum procreati, Nicolai Pape au- 
dito interitu , convocata fua parte , Capitoli] & cerco- 
charium urbis Romz exiftentium fub cuftodia Vica- 
riorum quos idem Papa conftituerat , invitis Urfinis 
in civitate par dominium habuerunt; ita quód ex 
pacto inter eos habito , unus partis Hanibaldenfium , 
& alius ex parte Urfinorum fuerunt in Capitolio Se- 
natoris gerentes officium conftituti, fub quorum re- 
gimine-multa homicidia , plurimeque diffenfiones ,. 
& alia mala quamplurima funt in urbe & ejus diftrictu 
habita , nec punita. 


MCCLXXXI. 


Papa MAR T1Nu s eligitur in Senatorem ad vi- 
tam , quiloco füi CA & oLuM Regem Sicilie confti-- 
tuens , de domo ejus five familia affumpfit Milites ad 
regendum patrimonium fandi PETRI, quos cum 
ftüpendiariis Francigenis feré octingentis in Koma- 
niolam deftinavit contra GuiDoNEM QComitenm 
Montis-feltri, qui terram Romane Ecclefie occupa- 
tam illis in partibus detinebat. Apud Utbem Vete- 

Tom. XI. m : Gccc. 


7? Chronicon |. 
rem orta fuit magna diffenfio inter cives & gentes 
Caroli Regis Siciliz , ita ut mortem ad Gallicos pro- 
clamarent, & hoc totum factum eft per urbis Capi- 
taneum Jamerium qui affenfum fuis civibus tribue- 
bat; fed ad arma Francigenz concurrentes plurimos 
de ipfis occiderunt , & tunc neceffitate cogente prz- 
di&a diffenfio fopitaeft. Menfe Februario pifcis mari- 
nus in leonis effigie captus, apud Urbem Veterem 
ubi erat Papa & Curia deportatur ; fed quia in fua 
captione horribiles planctus emiferat , hoc multi 
fignum aliquod futurorum exinde fieri afferebant. 
In Regno Siciliz Pannormitani & Meffanenfes ra- 


bie fuccenfi adverfus C A & o Lu M Regem & Gallicos 


in eadem Infula commorantes , tam mares quàm 
feminas, fenes & juvenesin Regis contemptu Caroli 
occiderunt; & quod fuit deteftabilius , latus aperien- 
tes mulierum pregnantium , quz dicebantur à Galli- 
cis concepiffe, partus peremerunt antequam naf- 
cerentur. ! 
LoxerLriNus Princeps Gallenfium contra Regem 
Anglie Ebpu AR DuM iterum rebellans , fecit gentes 
ejus & fubditos per Gallas in cuftodiis exiftentes per 
fratrem fuum D Av 1 D omnes occidere ; quod Rex 
zgré ferens protinus terram Gallenfium cum magna 
potentia intrans, Loelini Principis & David fratris ejus 
capitibus precifis , Gallas fuz fubdidit ditioni. Morte 
fuorum Sicilie Rex audita, filium fuum Salernz 
Principem nominatum CAROLUuM mifit ftatim in 
Franciam pro fuccurfu, & ipfe Faro cum pluribus 
tranfito , obfedit interim Meffanenfes ; quos dum 
impugnare nititur, eccePET&us de Átragonia , qui 
verfus Africam latitabat, à Siculis tamquam corum 
dominus & defeníor praecipuus evocatus, Siciliam 
contra domini Papa inhibitionem cum manu valida 
fubintravit : qui mox infulam totam Sicilie rebellare 
faciens , fecit fe in contemptum Caroli & Romanz 
Ecclefie in Regem Sicilie coronari , mandans Carolo 
in obfidione Meffanenfium occupato quód de Regno 


MM o — MÀ 


Cuillelmi de Nangi:. fz1 
fuo exiens tempeftivé non prefümeret Meffanenfes 
ampliüs expugnare; quo Rex Carolus intelle&o, 
confilio quorumdam fibi adhzrentium ad plana fan- 
&i Martini proditus , ut aiunt, in Calabriam fe re- 
traxit. 

Parifius inter Clericos nationis Picardie & ibidem 
ftudentes Anglicos tanta fuit orta difcordia quód ftu- 
dium deficere crederetur ; nam domos Picardorum 
Anglici confringentes, & aliquos occidentes, extra 
Parifius Picardos fugere compulerunt. 


MCCLXXXIIL 


Pridie Kalendas Maij Jon ANNEs de Apia Mi- 
les, & domini Pape MAR T 1Nzr füipendiarij contra 
GuiDpoNEM de Monte-feltri hoftiliter progreffi, 
civitatis Forilivij burgum capiunt, & ibidem ufque 
in crafinum commorantes, mane tres acies ordina- 
verunt 'ante faciem civitatis : quod videntes adver- 
farij fuos emiferunt diverfimodé bellatores , ut plus 
aftutiá quàm bello conterere Johannem & fuos prz- 
valerent. Currentibus infimul aciebus fit acre. prz- 
lium, in quo cecidit Comes T H4 DZu s nobilis pugil 
Ecclefiz cum quingentis feré Francis, & ex advería 
parte tam nobiles quàm ignobiles mille quingenti & 
amplius occifi funt. Tandem node fuperveniente fu- 
perftites ad partem fuani fe retraxerunt, & fic nullis 
eft victoria attributa. —— . 

Solemnis inquifttio fit de vita & miraculis fandi 
Regis Francie Lupovicr. Soldanus Babyloniz 
fugatus à Tartaris per oco dietas & ampliüs quin- 

enta feré millia de fuis amittens, iterum vires re- 
ers ; & fic fugans Tartaros triginta millia ex illis 
dicitur occidiffe. 

PETRUM Árragoniz Regem qui contra Ecclefie 
Romanz inhibitionem fecerat fe in Regem Sicilia 
coronari, & fuerat propter hoc excommunicationis 
vinculo innodatus, MAR T1Nus Papa per fenten- 
tiam privavit à Regno Árragoniz , & ab his omnibus 

Cccc ij 


* Julij. 


2 Chronicon 

quz ab illo de Romana Ecclefia in feodum teneban- 
tur , ejüfque vaffallos ab ipfius fidelitate abfolvens, 
Regnum Arragoniz cum fuis pertinentiis CAR OL O 
Regis Francie PHriL1PP1 filio, nepoti fcilicet dici 
Petri, contulit & conceffit. Princeps Salerne C 4- 
&OoLus RegisSiciliz filius, quimiffus in Franciam 
pro fuccurfu fuerat, reverfus eft in Appuliam cum 
magna Nobilium comitiva, inter quos PETRus 
Allenfonis Comes Philippi. Regis Franciz frater, 
Comes Attrebai RosEzn Tus, Comes Boloniz , 
Comes Domni-Martini JounANNE s & Comes 
Burgundie OTHELINUS cum multis aliis advc- 
nerunt, | | 

.PzTRus Rex Arragoniz füccurfum preagnofcens 
de Francia Regi Carolo adveniffe , ut dolo potiüs vel 
artis induftria quàm aliquo bellandi genere contra 
Regem Carolum dimicaret, & fe & fuos ad bellum 
interim przpararet, hujufmodi belli pactum "Carolo 
demandavit , fcilicet ut haberet quilibet centum quos 
vellet & poffet Milites in planis Burdegalis obtinere , 
centum contra centum ad pugnandum ad invicem 
preparatos, inter quos ipfi duo debebant Petrus & 
Carolus computari, & qui victus fieret infamis per- 
petuó & abfque Regis nomine remaneret , uno con- 
tentus de cetero ferviente qui cum co folus ince- 
deret ; non veniens ad predictum locum die prima 
Junij * anni fübfequentis fic paratus , fimiles poenas 
& eriam perjurium incurrebat. 


MCCLXXXIIT. 


Gui1Do deMonte-forti à cuftodia qua diu deten- 
tus fuerat per Papan Mang Tr NuM liberatus, ab eo- 
dem Pontifice in fuorum auxilium miffus eft in Ro- 
maniolam ; cui terras & civitates Ecclefie quas G u 1- 
Do de Monte-feltri occupaverat ftatim reftituens, 
juravit fe mandatis Ecclehe pariturum. Sic igitur 
terrá Romaniolz ad mandatum Papz pacifice reverfá 
exceptá civitate Urbinati; Guido de Monte-forti- 


Cutllelmi de. Nangis. y73 
hoftiliter illam aggreffus, quidquid extra muros re- 
perit accipit & devaftat. | 

Prima die Junij CA& oru s Rex Sicilie apud Bur- 
degalas pugnaturus contraPETRuM ÁArragonie 
Regem venit modo quo fibi mandaverat przparatus, 
fed non aufus accedere dictus Petrus ut promiferat; 
noce tamen adveniens flatutam diem pracedenti 
cum duobus fociis, ut tradunt aliqui, loco privato 
& remoto locutus eft cum Burdegalis Senefcallo, prz- 
tendens quód fervare non poterat pactum fuum, nec 
auderet propter fortitudinem Regis Franciz qui ibi- 
dem advenerat imminentem, Quo, ut dictum eft, 
minime comparente Rex Carolus cum Rege Franciz 
Philippo nepote fuo in Franciam fe retraxit, & ibi- 
dem moram traxit ufque ad menfem Martium fübfe- 
quentem. Q:idam Miles ab Hifpania Jon AN NEs 
Minimus nominatus Regis Franciz: ftipendiarius à 
parte Navarre Regnum Arragoniz invafit, & Petro 
abfente auxiliümque fibi perquirente plura oppida 
Regni ipfius occupavit. | E 

Comite Ruro Tufcie defuncto Gurpo de Mon- 
te-forti, qui filiam ejus habebat in conjugem, de 
Pape MAR TIN1 licentia, obfidione Urbinatis re- 
licta, exercitu dimiffo , in Tufciam fe tranftulit, & 
terram quz fibi obvenerat ratione conjugis fuz con- 
tra Comites Florz & Anguillariz qui eam impete- 
bant virilitr defenfavit, & gentes illorum quam- 
plurimos interfecit. CA n orus Rex Sicilie Regi & 
Regno Francix valedi&to, in terram fuam Appulie 
reverfus eft ; cujus adventum Siculi agnofcentes, 
cum viginti feptem galeis armatis gentibus munitis 
venerunt prope Neapolim; proferentes multos cla- 
mores & belli iridicia quibus: poffent, aliquos ante 
Regis Caroli adventum offenderé, & moverent fi- 
lium ejus & ibidem exiftentes Francigenas ad pu- 
grnandum. Quos audiens Princeps Salerne CAR oL1 
Regis filius, qui dimiffo Comite Attrebatenfi R. o- 
BERT O in Calabria certis de caufts illuc advenerat , 

Cccc iij 


y74 Chronicon 

motus & incitatus clamoribus eorumdem , damnofé 
fumens audaciam cum fuis intravit galeas, & ipfos 
fortiter aggreffus eft; fed quia navalis przlij gens fua 
ignara extitit, & fraude nautarum potiüs deceptus, 
ut dicitur, devictus & captus apud Meffanenfem ur- 
bem ducitur captivandus : quarta veró die fequenti 
Carolo patre ejus adveniente Neapolim , Neapolita- 
nos qui jam poft Principis captionem fpiritum rebel- 
lionis conceperant, & gentes fuas inde expulerant 
caftigavit, & eos à fuis permifit fequacibus cruciari. 
Tandem parato exercitu verfus Regium urbem Ca- 
labriz ubi erat Comes Attrebati nepos fuus fe tran- 
ftulic, Farum tranfire cupiens, ut Meffanam urbem 
Sicilie obfideret; fed non valens quod conceperat 
adimplere, vafa fua navalia in portu Brundufij , ne per 
flatus hyemales frangerentur , aut ne ab inimicis capi 
contingeret , deftinavit. 


MCCLXXXIV. 


Comes foviniaci illuftris Francigena , qui in obfi- 
dione remanferat Urbinatis, contra inftru&ionem 
Guidonis Montis-fortis faciens affültum ad urbem , 
ibidem extitit interfe&us. PuiriPPusRegisFran- 


cie PHiLIPPIfilius major natu in fefto Affumptio- - 


nis beatz Virginis Matris Domini Miles novus cffi- 
citur, & in craftino JonaNNAa filiam defunái 
Regis Navarre Comitífque Campanie M gN n 1c 1 
apud Parifius defponfavit. In Vigilia fanda C A- 
THARINJE Virginis tanta fuit venti vehementia de 
nocte , quód vim domus multáque Monafteriorum 
clocheria , & multa fortes & magna arbores per Re 
gnum Francie corruerunt. Septimo die menfis Janua- 
njCa4norus Rex Sicilie defun&us eft, cujus 
mortem Papa MAR T 1Nus intelligens lugubres dies 
cum fuis Cardinalibus, ficut licuit, celebravit; & 
ms idem, Princeps Carolus captivatus patri poflea 
ucceffit in Regno; .nos eidem annos ufque ad coro- 
nationem íuam attribuimus fübnotatos. Menfe 


f5'b cm £e 


Cuillelmi de Nangis. y7f 
Martío PHiLIPPus Rex Franciz adverfus Árra- 
gones excommunicatos à Papa iter arripuit , ut Re- 
gnum Arragoniz fuo collocatum filio per Romanam 
Ecclefiam acquireret , fi valeret. 


MCCLXXXYV. 


Die Mercurij poft Refurre&ionem Dominicam 
Papa Man TIN O defuncto, Romana Ecclefiz cen- 
tefimus nonagefimus quartus HowoR rus quartus 
natione Romanus prafidet. Hic ftatim poft promo- 
tionem fuam tam Comiti Attrebarenfi in. Apulia, 
quàm ceteris ftipendiariis certis in locis per prede- 
cefforem fuum Papam Martinum ordinatis eos con- 
fovendo contulit ftipendia, & ad fufcepta negotia 
profequenda follicité animavit. Diverfarum afflicti 
pafülonum & zgritudinum ad fepulcrum Romani 
Pontificis MAR TINI quarti venientes ibi multis 
videntibus funt fanati. PET&Kus Arragoniz pra- 
agnofcens quod Rex Francie Pu 11 1» Pusexercitum 
ad Regnum Arragonie pervadendum adduceret , fta- 
tim fe de Sicilia tranftulit in. Árragoniam, verens 
amittere Regni jura; & quia Meffanenfes Principem 
Salernz Carolum ad quoddam caftellum traníftule- 
rant , eorum infidelitatem metuens fecit eum de Si- 
cilia in Árragoniam tranfportari , & ipfum ibidem dili- 
gentiffimé cuftodiri. PHrLIPPus Rex Francie cir- 

. ca feftum fandi Johannis Baptifte dominium Regni: 
Arragonie pervadens, primó in Roffillionis finibus 
Januam civitatem fibi contrariam aggreffus eft, & in 

brevi totam deftruens , per locum devium juxta paf- 

fum Eclufz montes Pyreneos aícendit , & ufque Ge- 
romiam X urbem fortiffimam fuum exercitum intro- « ccu. 
duxit. Qaod videntes Arragonij qui in fummo paí- dam. 
fas Eclufz vertice ubí erat fortior terre illorum in- 
troítus , armati fteterant , nec per aliunde credebant 
Regem Francorum afcendere, admirantes timuerunt 
valde, & timore perterriti ad urbes & oppida con- , 
fugerunt. Rex autem francie Geromiam * obfidens, aa. 


76 Chrontcon. | : 
& ibidem affultus plures faciens multüm cives debili- 
tavit ; fed ipfi fortiter repugnantes fe per tres menfes 
vel circiter tenuerunt. In ipfo veró obfidionis termi- 
no, videlicet die Affumptionis beate M 4 n 1 £ Virgi- 
nis MatrisDomini , cüm mififfet Rex Francie ad por» 
tum Rofarum maritimum, ubi claffis regia permane- 
bat, pro victualibus qua ibi fervabantur exercitui 
afcortandis, PE TR us Árragoniz Rex qui hoc novit 


iter cum quingentis equitibus armatorum & tribus. 


millibus peditum occupavit , ut poffet in reditu Fran- 


corum victualia depredari ; fed ejus infidias pre- 


agnofcens Francie Conneftabularius RApurrus 
dominus de Nigella cum Comite Marchiz, & J o- 


HANNE de Hardicuria Marefcallo , affumptis illico 


centum quinquaginta fex equitibus armatorum  ei«- 
dem occurrere feftinavit. Videntes autem Arragonij 
quia pauci ad fuorum numerum contra fe veniebant ,. 
Francorum fortitudinem ignorantes, illos protinus 


invaferunt : fed Franci fortiter repugnantes, Regem. 


Arragoniz in armis incognitis preliantem , fuis feré 
omnibus occifis , faucium ad mortem de bello fugere 
compulerunt; qui in quadam Abbatia fe reponens 
fatis citó poftea Francis ignorantibus expiravit. Et 
quamvis in illo prelio fortiores & nobiliores Regni 
Arragoniz adfuiffent , pauci tamen de tanto numero 
viviad propriarediere. Gerondenfes poftmodum fuc- 
curfum minimé expectantes urbem fuam Regi Fran- 
ciz reddiderunt , quà munitá, gente fuá, Rex qui 
Petri Regis interitum ignorabat, & infirmitatem in- 
currerat , parte fui licentiata navigij, verfus Narbo- 
nam propter inftantem hyemem fe retraxit. Cujus 
reditum cognofcentes Árragonij, navesqua in portu 
Rofarum remanferant, occifis de gente Francorum 
quamplurimis , rapuerunt, & fatis citó poftea Gero- 
miam urbem obfidentes , Francos qui ibidem ad cu- 
ftodiam relicti fuerant ad deditionem coegerunt. Rex 
autem Franciz qui infirmus recefferat , dum veniffet 
apud Perpeigniacum defundus eft; cujus caro & 
| ] | vifcera 


| Guillelmi de Nangis. $77 

vifcera apud Narbonam in majori Ecclefta funt fepul- 
ta, & offa cum corde apud fan&dtum Dionyfium in 
Francia deportata. Sed antequam ibidem traderetur 
fepulturz , inter Monachos dii loci & Fratres Prz- 
dicatores Parifius commorantes propter illud cor re- 
gium magna diffenfio fuit orta. Volebant etenim dicti 
Fratres Monachis invitis illud cor ad fepeliendum in 
fua Parifienfi Ecclefia obtinere , eo quod P H1 L1» Pus 
Juvenis Rex & Regni fücceffor ipfum concefferat cui- 
dam Fratri de Ordine Jacobito ; fed tandem Rex Fra- 
trum inftantia pulfatus , qui fe reputabat dedicere 
pudorofum, contra multorum confilium fecit illud 
Parifius fepeliri in Fratrum Ecclefia Predicatorum. 
De quo determinatum fuit poftmodum per plures 
Magiftros Theologos, quod. neque Rex neque Mo- 
nachi dare poffent, neque fratres fine difpenfatione 
Summi Pontificis retinere. P'HrLIPPus autem pa- 
tri accedens in Regno R emis cum uxore fua dic fefto 
Epiphanir in Regem Francie coronatur. Reliquit 
autem PH 1L 1r P Pus Rex defun&us daos filios, Ca- 
ROoLuM Comitem Valefij, & PHriLriPPuM prze- 
di&um Regem Francie ex prima conjuge ' Regina 
Izabelli ; & tres alios, fcilicet Lup ovrcuw Co- 
mitem Ebroica* civitatis, MARGARET &Mque Re- 
ginam Anglie, ac BLANcCHAM Duciffam Auftrix 
ex MAn1A de Brabanto fecunda uxore. | 


PuHriL1IPPusS PuLcHER. MCCLXXXVIL 


ArPHoNsus filius P z T & I Árragoniz Regis 
patri in Regno fucceffit, & J 4 coBusejus fratercum 
matre CoNsTANTIA Siciliam occupans contra 
inhibitionem & mandatum Romanz Ecclefiz fecit fe 
| jn Regem Sicilix coronari. Howonrus Papa fen- 
tentiam quan MAR TINu s Komanus Pontifex prz- 
deceffor fuus contra Petrum Arragoniz Regem pro- 
tulerat , in filios ipfius Alphonfum & Jacobum atque 
matrem corum Conftantiam eadem firmitate & edicta 
fimili confirmavi. EDuAR Dus Rex Ánglie in 

|. . Tom. XI. Dddd 


474 ^ Chrontcon 
Franciam evocatus fecit homagium Regi Francix pro 
Ducatu Aquitaniz & cun&is aliis que in Regno ipfius 
Regis Francie obtinebat; & inde apud Burdegalas 
terrz Gaíconiz urbem Metropolim accedens , ibidem 
in Natale Domini grande tenuit Parlamentum , in 
quo loco nuntios plures recipiens Arragonisz, Siciliz, 
Hifpaniz, fufpe&um fuit ne aliquid contra Regnum 
. & Regem Francie moliretur; deliberationem tamen 
PrincipisSalernz confanguinei fui capti à Siculis erga 
Regem Árragonie ÁLPHONSUuM qui eumdem te- 
nebat in carcere procuravit. ^. 
Menfe Septembri defunctuseft MA TTHEus Áb 
bas fancti Dionyfij in Francia Regni Francie Confi- 
liarius principalis , qui Monafterium fuz domus à re- 
troacis temporibus incoeptum miro & fümptuofo 
opere feré à media parte ufque ad ultimum confüm- 
mavit, & Abbatiam fuam quam in rebus & zdificiis 
uafi confumptam invenerat, novis muris & domibus 
Buproft reparans fuo tempore ditatam reddidit, & 
multum in redditibus augmentavit; cujus do&rina & 
religione precipua imbuti Monachi ejufdem loci 
plures fuerunt diverfis in Mouafteriis Abbates poft- 
modum conftituti. Die Parafceves Pafche Howon 10 
Papa mortuo , Romanz Ecclefiz centefimus nonagefi- 
mus quintus NICOL Aus quartus prafidet, 


MCCLXXXVII. 


Apud Accon urbem Syrix Rex Cypri fecit fe in 
prejudicium Regis Sicilie in Regem Jerufalem coro- 
nari; & quia id Templarij & fratres Hofpitalis per- 
miferant , res eorum & bona per Apuliam & terram 
Regni Siciliz in manu Regia capiuntur. ÁLPHONSsus 
Rex Arragoniz contra fuum patruum Regem Majori- 
carum , qui de parte Ecclefix fe tenens ipfum in hoc 
offenderat, infurgit, & Regni füi verras aliquas occu- 
pavit. Graci ab unitate Ecclefie Romanz feparantes 
fe, fibi Papam & Cardinales , ut dicitur , creaverunt. 
Comes R o'bE n rus Attrebati tutor Regni Siciliz 


C'uileimi de Nangi:. y79' 
apparatum faciens ad debellandos Siculos, Gur p o-. 
N E M de Monte-forti Militem mifit apud Venetias & 
per totam Tufciam vafa navalia congregarc. 

Circa Natale Domini venerunt ad Curiam Roma- 
nam nuntij Árragonum & Siciliz , proponentes in 
Confiftorio coram Papa & Cardinalibus multa falfa 
& frivola , que apud aliquos favorem non minimum 
invenerunt. Primó excufabant Arragonij Regem 
fuum Alphonfum eo quod nuntios poft patris obitum 
ad Romanam curiam non mififfet, dicenres quód 
tranfire non poterant propter guerras fibi eodem tem- 
pore imminentes. Secundó fuum dicebant dominum 
innocentem, quia in nullo confcium facti patris. Ter- 
tió quia diu ante patris obitum Regni poffeffionem 
habuerat, in qua remanens petebat fibi pacifice di- 
mitti , & quód Papa ipfum non permitteret fuper hoc 
ab aliquibus indebité moleffari. Quartó fe ad fervi- 
tium Romanz Ecclef» offerebat, & ficut fuerant 
predeceffores fui eidem Ecclefie obedientes & de- 
voti, hoc intendebat precipué imitari. De primo Papa 
non curavit ; ad fecundum fic refpondit : Placet nobis 
quamplurimum quód effet innocens , fed. oftendit 
contrarium mittens & mittere non ceffans in terram. 
noftram Sicilie gentem fuam nobis & Regi Sicilie 
rebellantem ; item quód noftrum minimé permittit 
interdictum in terra Árragoniz obfervari, & quód 
patrui fui Majoricarum Regis Ecclefie adjutoris ter- 
ram & dominium occupavit ; item quod detinet Prin- 
cipem Salerne CAR oLuM innocentem, quem 

uamdiu tencbit, non inveniet apud nos gratiam vel 
on ; & licet Regnum Árragoniz teneat, in hoc 
tamen dicimus minime jus habere, ied CAR oruw- 
fratrem Regis Francie cui per Romanam Ecclefiany 
eft collatum. Verumtamen t ipfe de fua velit juftitia: 
coram nobis eontendere, parati fumus ft venerit au- 
dire eum, & dare fibi juftitis complementum. Póft 
venerunt duo fratres Minores nuntij Siculorum , pro- 
ponentes quomodó diu fuiffent à Gallicis opprefft;. 
» p44dij 


"27 NN Chronicon 

& cüm minimé polfent ampliüs fuftinere ipfos , curia- 
liter de terra t» eijcere 1ntendebant, quando qui- 
dam maligni fubitó irruerunt crudeliter in eofdem, 
quod difplicuit bonis viris: CoNsTANT1AM etiam 
matrem JAconr occupatoris Sicilie excufabant de 
malitia, dicentes quia tamquam mulier viro fuo obe- 
diens interram Siciliz advenerat , & petebant ut Ja- 
cobum ejus natum , quem Siculi Regem elegerant, 
Romanus Pontifex confirmaret. Hzc & multa alia 
proponentes frivola , fecit eos Papa recederc, dicens 
ut fanius vel melius confilium procurarent. | 


MCCLXXXVIII. 


Multis undecumque galeis circa Áfcenfionem Do- 
mini apud Neapolim ad expugnandum Siculos con- 
gregatis Appuliz, quidam Miles nomine ReciNAL- 
Dus de Ávella Comitis Attrebatenfis confilio & prz- 
cepto cum pluribus armatis galeis mare intrans Ca- 
thinenfemSiciliz urbem de facili occupavit, & eam- 
dem muniens gente fua, vaía fua vacua redire fecit 
Neapolim , in quibus ficut promiferant ex condicto 
alij plures in ejus auxilium debebant occurrere fefti- 
nanter, & interim dum fe parant , Siculi dictum Mili- 
tem obfidentes , citm diu fe viriliter defendiffet , tan- 
dem ad deditionem cum fuis falva vita & mobili coe: 
gerunt. Etdum ad ejus fübfidium Guo de Monte... 
forti Comes de Bregna, PHiLrPPus filius Flan- 
dren(is Comitis Guidonis, & plures alij de Regno 
Francie bellatores advenerunt, à Siculis navali prz- 
lio in maridevicti, &à R ocER o de Laurea eorum 

Amiralio capti diverfis funt carceribus mancipati ; 
fed omnibus fere poftmodüm  redemptis pecuniá, 
folus in carcere Guido de Monte-forti periit , qui de- 
inceps non potuit prece vel pretio quamvis multüm 
pro eo offerretur redimi , dolo tentus, ut dicitur, 
Regis Anglie EbuARDr. | EE 
. JOHAN NEs Dux Brabantie & Comes de Luce- 
burgo verfus Leodium magnum exercitum congre- 


Cuilelzpi de Nangis. yr 
gantes pro Comitatu de Lamburgo adverfus fe invi- 
«em pugnaverunt, & hinc inde acerrimo commiffo 
prelio, Comes de Luceburgo cüm tribus filiis ibi- 
dem eft interfe&us , & Archiepifcopus Colonienfis ac 
quamplures alij , qui in ejusauxilium contra Ducem 
advenerant , capti funt pariter & detenti, Duce vi- 
€&oriam obtinente. Princeps Salernz CAR orus 
circa Purificationem beate Virginis matris Domini 
de Regis Árragonum carcere liberatur , eo pacto quód 
redderet magnam fummam pecunie, & pacem pro 
poffe fuo Arragonenfium erga Romanam Ecclefiam 
& Regem Franciz procuraret : Quod fi procurare mi- 
nimé poffet , infra triennium pro ut jurare compelli- 
. tur reverteretur ad carcerem, & donec ifta comple- 
viffet obfides tres de fuisfiliis , & nobiles quadraginta 
tradere coa&us eft. Tripolis civitas tranfmarina à 
Soldano Babyloniz capitur , ubi multa Chriftianorum 
millia trucidantur , & reliqui captivantur; cujus cap- 
tione perterriti Ácconenfes biennes trebas protinus 
requirunt & accipiunt à Soldano. E 


 MCCLXXXIX. 


Mille quingenti ftipendiarij in terre fan&z fubfi- 
dium à Papa NicorLaAo in Áccon miffi, contra 
voluntatem civium Templi & Hofpitalis militià ar- 
mati de Áccon exeuntes, trebas cum Soldano initas 
irrumpunt , & verfus Cafalia & Sarracenorum oppida 
incurfantes, abfque mifericordia Sarracenos utriuf- 
que fexus quosreperiunt occiderunt , qui pacifice fub ^ 
trebis initis quiefcere fe credebant. PrincepsSalernz 
CAROL wf rana de carcere venit Romam, & ibi- 
dem die Pentecoftes à Papa Nicora4o in Regem 
Sicilie coronatus abfolvitur à juramento quod Regi 
fecerat Arragonum. Jacobus occupator Sicilie cum 
magno exercitu terram intrans Calabriz Gaétam obfi- 
det civitatem; cui de Roma Rex Carolus occurrere. 
feftinans, obfeffos protinus liberavit : nam dum utrim- 
que ad przlium fe pararent ; adveniens quidam Miles 

Dddd iij 


$2 Chronicon 
Anglie Regis.ex parte domini fui trebas ufque in 
duos annos inter eos procuravit. Babyloniz Solda- 
nus cógnito quod fuis verfus Acconem fecerant Chri- 
ftiari , illico mandavit Acconenfibus nift redderent 
deftru&ores fuz gentis, quód infra anni curriculum 
civitatem eorum ficut Tripolim in exterminium ad- 
f. * volen- duceret & ruinam. Quod illi facere non valentes * 
ud iram & ejus offenfam mirabiliter occurrerunt. Lu- 
povicus Regis Francie PHILIPPI primogenitus 
ex ] OHANNA Regina filius quarto Nonas Octobris. 
nafcitur. 


MCCXC. 


Appropinquante termino quo Soldanus Babyloniz 
Acconenfes minatus fuerat impugnare , de Babylonia 
exiens verfüs Ácconem cum infidelis populi infinita 
multitudine properavit ; fed gravi arreptus xgritudi- 
ne jam peracto medio itinere in le&um mortis deci- 
dens, feptem Ámiratos quemlibet habentem íub fe 
quatuor millia equitum & viginti millia peditum ar- 
matorum illuc mittere non obmifit, Qui circa me- 
dium menfis Martij Áccon appulfi, civitatem diverfis 
affultibus ufque ad fubfequentis menfis medium vexa- 
verunt , fed nihil dignum memoria peregerunt. Cum 
veró Soldanus interim mortem fibi proximam immi- 
nere confpiceret , vocatis amicis fuis totius exercitus. 
Amiratis , filium fuum qui przfens aderat fecit loca 
fui Principatus Soldanarim gubernaculo fublimari, 

' & hoc peracto fatis citó poftea expiravit. Novus igitur 
Soldanus fepulto patre ilico verfus Acconem cum 
innumerabili movit exercitu greffus fuos , & appro- 
pinquans ufque ad unicum milliare civitatis ibidemy 
tentoria figi fecit. Suis ergo machinis & inftrumentis 
aliis przparatis, & contra civitatem etiam applicatis ,. 
à quarto die Menfis Maij per decem dies continuos 

. Sarraceni Chrifticolas impugnantes, & infra urbem 
per jactum lapidis manualis groffos lapides immitten- 
tCs , cam. non modicum damnificaverunt ; civibus 


| Guillelmi de Nangts. 543 
fabere requiem minime permittentes. Quo cives 
perterriti thefauros à civitate cum mercibus & facro- 
fan&is Reliquiis, fenefque & debiles, mulieres & 
pueros atque cunctos ad pugnam inutiles in Cyprum 
fecerunt navigio tranfportari : Multi etiam perpen- 
dentes quód fiebant difcordiz inter cives cum omni- 
bus rebus fuis tam equites quàm pedites recefferunt , 
& fic non remanferunt in Áccon nifi millia duodecim 
 velcirciter , quorum erant equites quingenti & reli- 
qui pedites ftrenui bellatores. | 
Quinta veró decima die Menfis Maij tam gravem 
impetum murorum cuftodiis dederunt perfidi Sarra- 
ceni , quód fere Regis Cypri cedente cuftodia, nifi 
nox obícuriffima adfuiffet & aliquantulz defenfionis 
aliunde venientis * perftetiffet impetus, civitatem f. 4« * 
adverfarij intraviffent. Node igitur infecuta Rex reiftenui. 
Cypri Teutonicorum militie tniniftro fuam tradens 
cuftodiam ad tuendum , ad ipfam ut dicebant mane 
proximo reverfurus, cum fuis omnibus & cum feré 
tribus millibus aliorum per mare turpiter fugit nocte 
illa. Sarraceni autem ad congrediendum in craftino 
venientes , & paucos ad propugnacula videntes cu- 
ftodie Regis Cypri apparere defenfores , illuc undi- 
que cucurrerunt , foffatum ex ea es lignis & aliis 
implentes, & murum, illico perforantes. Intrantes 
igitur cum magno impetu civitatem , Chriftianos fere 
ufque ad medium urbis viriliter repulerunt, fed priüs 
hinc inde occiforam maxima ftrage facta, per Maref- 
callum & miniftrum militie Hofpitalis ab urbe in 
vefpcre diei illius fünt repulfi, & die fimiliter fubfe- 
quenti. Sarraceni veró die tertia ad conflitum undi- 
que venientes , per portam fan&i ÁntoniJ intraverunt, 
& cum Templariis & Hofpitalibus confligentes eos 
totaliter proftraverunt, Sic urbem denique capientes, 
éam cum muris & turribus , domibus & Ecclefiis fun- 
ditus everterunt. Patriarcha veró & tninifter Hofpi- 
talis lethaliter fáuciatus tracti à fuis in Dromundo in 
iari cgm pluribus perierunt , & ita Áccon folum 


$4 |... Chronicon 
Chriftianitatis afylum illis in partibus , peccatis no- 
ftris exigentibus, ab inimicis fidei deftructa eft , quia 
non fuit qui ejus fuccurreret anguftie ex omnibus 
Chriftianis. 
CAnRnOLus Comes Valefij frater Regis Francie 
PuiLIPPI ad preces CAROLI Regis Siciliz quit- 
tans jus quod habebat in Arragoniz & Valentiz Re- 


gnis , unam de filiabus fuis in craftino Affumptionis. 


beate Virginis Dei Genitricis M 4 & 1 apud caftrum 
Corbolij defponfavit ; ob cujus matrimonium contra- 
hendum, & etiam Regnorum quittationem à Carolo 
Comite fa&am , dederat ipfe Rex Siciliz eidem Ca- 
rolo Ándegaviz & Cenomanie Comitatus. 


MCCXCI. 


Gens caftti quod Valentianas dicitur in pago Flan- 


drie & Hannoniz fiti contra Jo HA NNEM Comitem 
Hannonienfem dominum fuum, qui eos nimis inde- 
bité fatagebat opprimere , rebellavit, & diu contra 
di&um Comitem fe tenentes , gentes ejus de villa fua 


turpiter ejecerunt , filium Flandrenfis Comitis GuiL-. 


LERMUM in fuum defenforem & Comitem advo- 


cantes. RADurro Rege Romanorum mortuo, vir - 


non multum locuples, fed in armis ftrenuus Apur rus 
de Naaffo Comes eligitur , & in Regem pacificé coro- 
natur, 

Acconis civitatis tranfmarine Papa Nicolaus de- 
ftructione cognita , per fuas patentes litteras Pradlatos 
Regni Francie quid ad terre fanctz fubfidium & re- 
cuperationem magis effet neceffarium ut fibi demon- 
ftrarent , confuluit, & ut ad hoc Regem Franciz, 
Barones & Milites ac fe ipfos & minorem populum 
incitarent , humiliter exoravit : cujus mandatis & pre- 


cibus Praelati devotiffimé annuentes , Metropolita . 


quilibet per fe in fua diceceft Epifcopos, Abbates & 
Priores , atque fapientes Clericos congregavit , & 
Conciliis celebratis ad invicem , Pape quod fecerant 
mandaverunt ; confulentes fcilicet quód oportet 

| primitus 


Cuilelmi de Nangis. y4y 
primitus totius Chriftianitatis Principes & Barones 
invicem commotos paci & concordie rcvocare , & 
maximé fedare Grzcos , Siculos & Arragones , & fic 
demum fi Summus Pontifex annueret , aut effe neceí- 
farium judicaret , Crux auctoritate ipfius per totum 
Chriftianitatis Imperium pradicaretur. | | 

JouaANNzs Dux Brabantiz reconciliatus filio de 
Luceburgo Comitis cujus patrem in bello peremerat, 
fecit eidem filiam fuam in foedus amicitiz defponfare. 
JouaNNá Comitiffà Blefis mortuá ejus confangui- 
nei Comes fancti Pauli nominatus Huc o & fratres 
ipfius, atque GAL THER Ius Caftellionis dominus. 
hereditatem ad invicem partiuntur. Hugo veró Gui- 
doni fratri fuo Comitatum fancti Pauli derelinquens 
Blefenfis Comes efficitur. Papa N1corao defun- 
&o , Ecclefia Romana per duos annos & ampliüs va- 
cavit, Antiftite viduata. 


ApurLrPHus MCCXCITI. 


EDpuAnDus Rex Ánglieex concepta diu ante ma- 
Iitia , ut dicebant aliqui ,, magnum apparatum faciens, 
fingendo quód properaret in terram fanctam .celeriter 
proficifci , per homines fuos de Baiona civitate Gaf- 
coniz & quamplures alios Regni fui navibus affump- 
tis, & bellico apparatu in magna multitudine, fecit 
gentes & fubditos Regis P Hr L1PP1 Francie deterra 
Normanie & locis aliis per mare & terram nequiter. 
impugnare , innumeros cx ipfis crudeliter oceidendo, 
capiendo & detinendo , & naves eorum quamplurimas 
frangendo, & illorum fuperftites cum bonis & mer- 
cibus in. Angliam tranfüehendo. Invaferunt etiam 
predicti homines Regis Anglie Eduardi proditionali- 
ter villam Regis Francie quz Rochella nominatur, 
facientes in eadem quamplurimosaffultus , & occiden- 
tes aliquos , ac ville damna quamplurima inferentes ;. 
quod ad Regis Francir cüm veniffet notitiam, & 
Regi Anglie demandaffet àtque tenentibus locum 
ejus in,Gafconiam ut certum numerum predictorum: 

Tom, XI. | | Eece 


| exactiones quas nominant malam toltam de quibus - 


Armagnac. 


g44 Chronicon 


hominum malefactorum apud Petragorum in fuà 
mitterent prifione , pro faciendo de ipíis quod ratio 
faaderet & juftitia poftularet. Mandato ejus parere 
contumaciter & contemptibiliter eft neglectum ; qua- 
propter Rex Franciz fecit per fuum Coneftabularium 
RapuLPHuM de Nigella dominum Militem in 
manu fua totam faifire Gafconiam ut poté ad fui Re- 
gni feodum pertinentem, faciens citare ad fuum Par- 
lamentum Regem Anglie Eduardum. 

ou] OHANNES Comes Hannoniz juxta terra 
fuz confinium gentes & fubditos Regis Francie & 
Ecclefias in ejus conftitutas cuftodia moleftaret , uec 
vellet ad preces aut mandata regalia emendare , C4- 
RoLus Comes Valefij Regis frater apud fanctum 
Quintinum Viromanudiz caftrum magnum adverfüs 
Comirem juffu Regis exercitum congregavit; quem 
cüm effet in proprio aggreffurus, Johannes Comes 
Hannoniz poteftatem Regis Francie pertimefcens 
inermis venit ad Carolum , & devotusatque cum ipfo 
Parifius ad Regem veniens, quidquid adverfüs cum 
& fuos fubditos jamdudum deliquerat ad. ejus bene- 
placiturg emendavit. Apud Rothomagum propter 


populus gravabatur , contra Magiftros Scacarij Regis 
Francie Miniftros minor populus infurrexit, & do- 


mum Collectoris pecuniz infringentes, ac denarios ' 


colle&os per plateas difpergentes, in urbis caftello 
Magiftros Scacarij obfederunt ; fed poftmodüm per 
Majorem & urbis ditiores homines fedati quampluri- 
mi fufpenduntur , & multi per Regis Franciz diverfos 
carceres mancipantur. Giro GCornuti Senonenfis 
Archiepifcopus obiit; cui S T EPHA Nus *Decanus 
ejufdem Ecclefiz fucceffit. 


MCCXCIII. 


Comes de Hermengniaco contra Fuxi Comitem 
RzMuNDuM Bernard?, quem de proditione appel- 


laverat , apud Giíortium circa Pentecoften , coram 


| Cuillelmi de INangis. ^ yg, 
Rege Fráncie & ejus Baronibus in duello cogitur di- 
micare ; fedad preces Comitis Attrebati R o BE n T1 
negotium ipforum fuper fe Rex fufcipiens, à conflidu 
quem jgm inceperant retrahere fecit illos. Rex Anglie 
EpuARDus pluries & folemniter ad Regis Fran- 
torum curiam citatus fuper injuriis & facinoribus quae 
& quas gentes fua intulerant Regis Francie homini- 
bus de Normannia & alibi, venire contemnit ; fed ut 
fallente confcientia fraudulentiori confilie poffit ini- 
quitatem perficere quam concepit , Regi Franciz 
mandaffe dicitur quód ei quittabat quotquot ex ejus 
feodo poffidebat , putans illud. & amplius vi armorum 
acquirere, & fine homagio cujufcumque de cetero 
obtinere. Menfe Julio Noviomum civitas Galliz tota 
igne conflagrata eft , prater fancti Eligij & fancti Bar- 
tholomzi Abbatias. | 
GurirLERMus Áutiffiodorenfis Epifcopus obiit , 
cui PETKus Aurelianenfis Epifcopus fücceffit, & 
eidem Petro in Aurelianenfi Ecclefia FER R& cus 
filius Ducis Lotharingie , qui electus fuerat. in difcor- 
dia ad Epifcopatum Áutiffiodorenfem. HrNRICUS 
de Hifpania , quem R eges Sicilie vinculatum per fpa- 
tium viginti fex annorum tenuerant, evadens de car- 
cere apud nepotem fuum S AN cio0N E M Regem Hif- 
paniz fe rgcepit. 


MCOXCIV. 


Apud Barrum Lotharingiz caftrum ad nuptias cu- 
Jufdam filie Regis Anglie JonaNNzEs Dux Bra- 
bantiz invitatus , fuit ibidem in haftiludio à quodam 
milite interfectus. Poft duorum annorum , trium 
. menfium & duorum dierum Ecclefie Romane vaca- 
tionem , centefimus nonagefimus fextus C jgLEsTINuS 
quintus przfidet. Hic frater PE TRus pg MoRONE 
antea didus , natione Apulus, Monachus & pater 
cujufdam tenuis Religionis ab co inftitutz , quz 
fandi Benedicti in Montibus appellatur, apud Sul- 
monem Aprucij vitam. arctam —— ducebat ;. 

cee ij 


yd Chronicon 


hic etiam vir magnx humilitatis, fan&ctz conditionis & 


fame celebris , xtatisut putatur annorum feptuaginta . 


& ampliüs, validus tamen & compos , litteraturz 
quidem modicz fed difcretionis bonz & alicgjus ex- 
perientiz, ex infperato cüm Cardinales viderentur 
fuper electione Pape in fua etiam difcordia obftinatt 
& confirmati , & tuncad tractandum de ele&ione non 
conveniffent , nec aliàs umquam de ipío fratre Petro 
cligendo ihentionem aliquam habuiffent ; quodam 
Cardinali de fama & fanditate ipfius in communi 
confiftorio incidenter aliqua referente, divina prout 
creditur infpiratione , umanimi cunctorum voto , cum 
lacryrgarum plurima effufione in fummum Pontificem 
eft electus. : 
EpuARDus Rex Ángliz contra Regem Francix 
aperté & potentialiter infurgens , mifit in Gafconiam 
- claffem maximam gentis fuz , quz infulam dictam de 
Ré verfüs Rupellam in Pictavia de parte Regis Fran- 
ciz fe tenentem.depopulans , totam incendio confla- 
gravit. Inde verfüs Burdegalam navigantes Ánglici; 
caftrum Blavie & tres villas vel oppida fupra mare 
occupantes , gentes Regis Franciz eorumdem cufto- 
die deputatas nonnullos Gafconum perfidiá occiden- 
do, turpiter ejecerunt. Cüm autem apud Burdegalam 
poftmodüm applicaffent , nec ibi propter R Apurruw 
de Nigella Francie Coneftabularium qui intus erat 
poffent aliquid attentare, apud Baionam civitatem 
ftolum fuum celeriter diverterunt : quam proditione 
civium in deditionem illico fufcipientes, Francos 
omnes 1n caftelli forteritia diu expugnatos tandem 
poftea fugaverunt, Papa Czleftinus duodecim Cardi- 
nales fupra numerum qui tunc aderat ordinavit, & 
decretalem quam de fummo Pontifice eligendo pre- 
decceffor fuus Papa N1c or aus fufpenfam relique- 
rat confirmavit. Comes Ácerrarum in Ápulia , quem 
CaAnoOrLus Rex Sicilie cuftodem Provincie Comi- 
tatus fui conftituerat , repertus & probatus peffimus 
5odomita, & fui domini proditor, mandato ipfius 


Guilelmi de Nangis. f49 


Regis captusà pofterioribus ufque-ad os veru ferreo 


ardenti transfigitur, & poftea concrematur. Confef-- 


fus eft autem in tormento hujufmodi quomodo de- 
fundtum CAR OoLruM Regem Sicilie ab obfidione 
Meffanenfium proditiofé retraxerat, & qualiter póft 
cum Principe Salerne Can oro ejufdem filio fe 
capi permittens , Siculos ipfum captum Principem 
volentes honore Regio infignire, & Árragones de fua 
terra expellere, difturbavit. | 

Circa Dominicum Adventum Czleftinus Papa nef- 
cio quo ductus Spiritu in pleno Confiftorio coram 
cunctisannulum , mitram & fandalia deponens omni 


Papali officio & beneficio totaliter refignavit *. Poft- f. * renuz- 


quem Romanz Ecclefiz centefimus nonagefimus fep- *Yi*- 


timus BoNr1rFACrIus oftavus natione Campanus 
praefidet. Hic Caleftinum Papam depofitum volen- 
tem ad locum unde affümptus fuerat redire minime 


permifit , fed Honorificé fecit eum diligenti cuftodia - 


in locotutiffimo cuftodiri. RADurrus de Grandi- 
villa frater Ordinis Predicatorum , qui juffu Czleftini 
Pape depofiti apud Pariflus in Patriarcham Jerufalem 
confecratus fuerat , Romam veniens fuit à Papa Boni- 
facio degradatus. | 

Romanorum Rex Á purrus Regi Anglie Eduar- 
do pecuniá contra Regem Francie confoederatus , fe- 
cit Regem Franciz ex parte fui poft octabas Nativitatis 
Dominice diffidare, fed auxiliariis fibi deficientibus 
nequivit perficere quod optabat. Gurpo Comes 
Flandriz occulté Regi Anglix contra dominum fuum 
Regem Franciz confcederatus, veniens cum quadam 
(lia fua Parifms quam volebat in Anglfàm Regi An- 
gliz defponfandam mittere , juffu Regis Francie cum 
illa in cuftodia detinetur; fed ipfa poftmodüm rema- 
nente cum pueris Regalibus educanda , Comes fatis 
citó poftea liberatur. CA & o Lus Comes Valefij 


SM 


frater Regis Franciz Philippi in Gafcohiam cum ma- gij Gall. 


gno exercitu deftinatus Roncium * caftrum fortiffi- 
mum quod Gafconum proditione Á nglici detinebant 
Ecce 1j 


MS, habet 
oc loco, 
L4 R:o!c. 


* Chr. Nan- 


"LEE Chronicon 


obfidione claufit: Ibi enim erant JoHANNEs de 


f2n&o Johanne & Jon ANNzs de Britannia atque 
ceteri Regis Anglie Eduardi egregij bellatores. 
| MCCXCY. 


Rapurrus dominus dé Nigella Franciz Cone- 
ftabularius, quià Burdegala in juvamen Caroli fratris 


* La Ricle..R egis Francie apud Rioncium * veniebat , munitio- 


Chr. Ms. 
Gall, 


Pondency * 


MS. Gal. 


nem quamdam Pondenciacum dictam ,. quam in via 
obfeffam octo diebus tenuerat, pactione facta cum 
Anglicis qui eam cum Gafconibus defendebant , ut 
vitá falvà recederent, illam die Refurrectionis Do- 
minice in deditionem recepit , & dimiffis. Anglicis 
Gafícones apud Rioncium numero fexaginta adduxit 
ad Carolum , quos ipfe fegit feriá quintá Pafchz om- 
nes in patibulis ante fores Rioncij permultari. Illi 
autem de Caftro Rioncij hoc videntes, & cognito 

uód apud Pondenciacum * hos Anglici prodidif- 
fent, adverfüs gentes Regis Angliz qui fecum intus 
erant indignatione graviffima funt permoti. Propter 
quod f oH ANNzs de fando Johanne & JonaNNEs 
de Britannia nocte fuperveniente cum ceteris Ángli- 
canis de oppido fugientes vix per littus Oceani af- 
cenfis navibus evaferunt, fed à Gafconibus infecuti 
plurimi antequam naves afcenderent funt occifi : die 
veró Veneris fubfequentis. in. mane perfpicientes 
Francigene nocte illa difcordiam fuiffe in oppido., 
paucis refiftentibus affultu fa&o caftrum protinus in- 
traverunt , & captis pariter & occifis multis Gafco- 


nibus, villam & caftrum dominio Regis Francie fub- 


Jecerunt. Suo wv Praeneftinus & BeRAR Dus Ál- 
banenfis Epifcopi Ecclefie Romanz Cardinales, prop- 
ter pacem inter Regem Francie & Regem Anglie 
faciendam in Franciam à Papa Box 1rAcro defti- 
nati Menfe Maio Parifius adyenerunt. CAR oLus 
Comes Valefrj poft Caftri Rioncij captionem villam 
fancti Severi] obfedit, & eam toto tempore aftivali 
diverfis affultibus vexatam ad deditionem venire poft- 


Guillelmi de Nangis. 77. 
modüm coegit ; fed illo poftea reverío in Franciam, 
gens ville infida rebellionis fpiritum refumens à fide- 
litate Regi Francie pollicita refilivit. 

SaNcrO Rex Caftelle defungitur, cujus binos 
, pueros aetatis parvulos, quos de quadam San&imo- 
niali femina fibi matrimonio conjuncta genuerat, 
H ENR ICus ejus patruus, quem de prifione Regis 
Siciliz fupra retulimus evafiffe, fub prote&ione tu- 
toria cuftodivit. Frater EGt:Dr1us Auguftini poft 
.S1MONEM de Bello-loco factum Epifcopum Prze-. 
neftinum per Papam Bonifacium Bituricenfis Archie-: 
pifcopus eft effectus. Hic de Ordine Eremitarum fan- 
&i Auguftini in Pontificem affumptus , plurimos li- 
bros fuper feriem facra fcripture & Philofophiz com- 
pilavit. 

Regis Franciz ingens claffis apud Devoram por- 
tum Anglie applicans, quidquid erat extra muros 
rapuit & incendit; & cüm potuiffet tantus exercitus 
totam Angliam de facili occupaffe, MATTH 1 de 
Monmorenciaco & | o HAN N15 deHardicuria claffis 
ilius Amiraliorum audboritate prohibitus , redire 
inefficax compulfus eft. Regina Francie MARG A- 
RETA uxor lanctifimi Regis Francie Lupovicr 
Parifius obiit, & in Ecclefia fancti Di oNvsr1-«in 
Francia juxta Regem fanctifimum Ludovicum con- 
jugem fuum honorificé fepelitur. Hac antequam de- ^ 
ceffiffet, Parifius apud fanctum Marcellum Coenobium 
fororum Minorum in quo honeftiffimé diu vixit con- 
ftituit & fundavit. Á LP»HoNso Rege Árragonie de- 
fun&o , Jac oBus occupator Regni Sicilie ejus fra-. 
ter in Árragoniam fe transferens fufcepit apicem re- 
gie dignitatis; qui facta pace cum CAR oL o Rege 
Siciliz unam de filiabus fuis defponfavit , & obfides 
quos Álphonfus frater fuus Rex defunctus fufceperat 
à Rege Siciliz liberavit; alter veró frater ejus FRE 
DERICUS Siciliam poít eum occupavit. | 


j9 2 Chronicon 
MCCXCVT. 


CzrrsTINus Papa depofitus diem claufit ex- 
tremum. Scoti Regi Franciz fcederati incurfant Re- 
gnum Anglie & devaftant; fed dum à vaftatione re- 
deunt, JoHANNEs Rexeorum proditus à quibuf- 
dam capitur, & Regi Anglie deftinatur. PETRus& 
JAcoBus de Columna Romanz Ecclefie Cardina- 
les , qui Celeftini Papz depofiti depofitionem inde- 
bitam fuiffe, & injuftam Bo NrrAcrI promotio- 
nem fieri aftruebant , per hoc Romanam Ecclefiam in- 
tendentes fchifmate commoveri , à Cardinalitate per 
Papam Bonifacium deponuntur, & omnibus bonis 
Ecclefiafticis & beneficiis funt privati. AL PHoNsus 
& FERRANDus filij Blanche filie fandi Regis 
Francie Lun ovicr ex filio Regis Caítella mortuo 
Ferrando primogenito , qui à. jure Regia dignitatis 
& excellentiz fibi debito per AL p HoNsuM avum 
fuum totaliter privati fuerant , & propter hoc in Fran- 
cia exulabant, RegisSAN CIONIrzSs patrui eorum in- 
teritu intelle&o, itinere feftinato petunt Hifpanias ,. 
& pa&um cum JAcos o Rege Árragoniz facientes, 
ejus & Fratris fui auxilio, atque fili] JonaNNrs 

* Nunsij, Minimi * Baronis Hifpanie Regnum Legionenfe 
a inws primitus incurfante fibi totaliter fubjecerunt ; quod 
E 14,» Alphonfus fratrum primogenitus ftatim cuidam Jo- 
le petit B3- HANNI patruo fuo in ejus auxilium adventato * à fe 
m E/*- in feodum tenendum contulit & permifit, per quod 
f. * advoca. factum gentis fuz corda mirabiliter ad fe traxit. 
*'aocdus — PXaCio quadam non * inolita, quam nominant 
auda, — malam toltam, per Regnum Francie *, primó à mer- 
* decrni- catoribus folummodó, deinde centefimus , póft quin- 
a quagefimus bonorum omnium cujufcumque tam à 
Clericis quàm Laicis propter guerram ifto tempore 
diícurrentem inter Reges Francie & Anglie exacta- 
tur; propter quod B o NirAcrus Papa fententiam 
decrevit , ut fi Reges aut Principes vel Barones totius 
Chriftianitatis de cetero à Praelatis , Abbatibus & 
| Clero 


A 


Clero Romaná Ecclefià inconfültá tales exa&iones 
acciperent , aut fi Epifcopi , Abbates & Clerustalia * 
fibi darent , excommunicationis fententiam incurre- 
rent ipfo facto , à qua nifi in mortis articulo poffent à 
nemine abíolvi nifià Romano Pontifice, vel mandato 
ipfius fpeciali. Urbs Appaniaà Tholofano Epifcopatu 
hoc tempore feparata proprium Epifcopum per Pa- 
pam Bonifacium obtinuit ; fed protinus Lupovicus 
filius Regis Siciliz frater minor duos integraliter eft 
ab ipfo Papa Bonifacio confecutus. 

EMuNDus Regis Ángliz frater in Gafconiam 
contra gentes Regis Francie deftinatus apud. Baio- 
nam moritur : poft cujus obitum dum gentes Anglie 
Regis villas & oppida de parte fua fe tenentia muni- 


Cuilelm: de INangí:. £97 


f. * talias. 


tiones * victualibus parant, RoBERn Tus Cgregius f. * manise 


Comes ÁAttrebati , qui paulo antea miffus ibidem ad- 
venerat , corum providentiam per fuos exploratores 
intelligens , celeriter impedivit ; nam «üm effent 
equites feptingenti & pedites quinque millia, ita eo- 
rum confecit exeréitum , quód fugatis Gafconibus & 
Anglorum Majoribus quingentos in mortem profter- 
neret ; & centum vel circiter retineret. Ibi enim Jo- 
HANNES de Sancto-Johanne & juvenis Gur r LE a- 
Mus de Mari-mortuo capti cum ceteris Anglorum 
Nobilibus captivi in Franciam tranfmittuntur. Co- 
mes autem Lmcolniz & Johannes de Britannia fugati 
de przlio omnem garnifionem quam ducebant cum 
bellico apparatu totaliter amiferunt, & nifi nox prz- 
lium diremiffet , & nemora bello proximo adfuiffent " 
nullus de tanta*multitudine evafiffet. Sic ergo adver- 
fariis Regis Franciz in Gafconia profligatis, nemo 
fuit qui auderet de cetero adverfüs Attrebatenfem 
Comitem aut Francigenas ad bellum progredi vel 
exire. FLoORENTIUus Comes Hollandiz , & non 
multüm póft filius ejusunicus, à quodam milite pro- 
ditionaliter occiduntur ; quorum necem Comes Han- 
nonir JoHANNEs vindicans, Frifiam & Hollan- 
diam confanguinitatis obtinuit ratione. 
Tom, XI. Ffff 


y 04 Chronicon - 


Gur D o Comes Flandriz per fuum deceptus filium: - 
RosERTuM, ut dicunt, aperté infurgere parans | 


contra dominum fuum Regem Francie PHILIFPUM, 


per fuas patentes litteras eidem mandavit Parifius , 


quód nihil ab eo fe tenere in feodo aut quoquo modo 
alio advocabat. Menfíe Decembri in vigilia fanai 
Thoma Apoftoli ita Parifius Secanz fluvius excrevit, 
quód nulla etas meminit aut fcriptum reperit tantam 


aquz illuviem Parifius inundaffe : nam tota civitas 


aquis totaliter repleta fuit pariter & accindta , ita quód. 
ingredi ab aliqua parte abfque navigio non valeret, 
nec per vicos feré omnes aliquis poffet incedere fine 
fuffragio batellorum ; unde moleaqua & fluminis ra- 
pacitate duo pontes lapidei cum molendinis & do- 
mibus fuperzdificatis atque caftelleto parvi pontis 
totaliter corruerunt, & tunc fere oportuit per octo 
dies de cibariis foris allatis in navibus & batellis ci- 
vibus fuccurriffe. 


MCCXCVII. 


Per Hifpanias ÁLPHONSsus & FERRANDUS 
fortiter agentes nominis & adventus fui timorem in- 
cutiunt univerfis ; ad quos tunc adveniens patruus ip- 
forum Domnus JOHANNES vires eorum non mi- 
nimüm augmentavit ; nam per illum in deditionem 
villas & caftra plurima receperunt : quisdum incauté 
poftea fuper hoftes irrueret & caperetur, Alphonfus 
inclytus ejus nepos aliter ipfum rehabere non potuit, 
nifi univerfa qua acquifierat reftauraret. Unde magna 
fui cordis liberalitate tractus totum pro' ipfo reddidit, 
majores zftimans effe divitias amicorum quàm rerum 
labentium habere copiam opulentam. Qui de tanto 
beneficio ftatim ingratitudinem incurrens ad hoftes 


fe contulit, & Regnum Legionenfe quod dono ne- 


potis acceperat reddidit inimicis. Sic igitur amiffis 
omnibus Alphonfus magnanimitate animi advería. 
fuperans , Regum Francie genus altiffinum unde 
defcenderat ad memoriam reducendo, cüm non ha-- 


multa 


Guilelmi de Nangi:. féf 
beret ubi diverteret , contra fuorum opinibnem qui 
confilium fibi dabant in Franciam vel Arragoniam re- 
vertendi , ad campos in tentoriis ante quoddam Op- 


. pidum fe contulit, malens pro jure & juftitia jus fuum 


requirendo mori quàm reverti fine gloria & honore. 
Cujus videns induftriam ejufdem caftri dominus , ip- 
fum cum gente fua pietate motus in oppidum intro. 
duxit , per cujus auxilium Alphonfus poftea damna 
hi intulit inimicis. Et interdum contendit 
cum hoftibus frater ejus Ferrandus in Franciam peti- 
turus auxilium, & inde ad Romanam Curiam ac- 
ceffit; fed hinc inde parum commodi reportavit. 
HrNnRrICus Comes Barri, qui filiam Regis An- 
glie EDu AR Dr defponfaverat, cum magna mul- 
titudine armatorum in terram Comitatus Campaniz, 
qui Reginam Franciz J o HAN NAM jure hereditario 
contingebat , hoftiliter intravit, & occifis multis ho- 
minibus villam quamdam totaliter conflagravit; ad 
cujus conatus temerarios reprimendos nif à Rege 
Francie Gar TERus de Creciaco Caftellionis do- 
minus , Campanenfes habens in fua comitiva terram 
Barrenfis Comitis ferro & ignibus devaftavit , & fic 
-eum ad terre fuz cuftódiam revocavit. Cardinales 
e Columna depofiti apud Nepefinam Tufciz civi- 
tatem fe conferunt , quos tanquam fchifmaticos Papa 
damnans, & excommunicatos denuntians, arie m 
eos Cruce-fignatos Italicos cum magno exercitu defti- 
-nàvit. | 
PHiLIPPus Rex Francie contra GuIDONEM 
Comitem Flandriarum qui à fidelitate ejus receffe- 
rat , magno apud Compendium congregato exercitu, 
dbidem 1n fefto Pentecoftes fratrem fuum Lup ov i- 
cuM Comitem civitatis Ebroice, & alium Lu p o- 
-.y 1c u M Comitis Clarimontis R o BER T I primoge- 
nitum cum aliis centum viginti Milites novos fecit : 
& inde profectus in Flandrias, invitis hoftibus terram 
intrans obfedit in Vigilia fan&ti Baptifte Domini In- 
fulanos , & deftru&táà Monialium feminarum Abbatiá 
Ffff ij 


DA Chrontcon 
Margata*nomine , ibi po circumquaque Infulam 
ufque ad leucas quatuor ferro & igne Franci omnia 
vaftaverunt. Tunc etiam fan&i Pauli Gu 1D o Co- 
mes & RADurrus dominus de Nigella Francie 
Coneftabularius , atque Gurpo frater ejus exerci- 
tus Marefcallus cum quibufdam aliis exercitum per 
leucas quatuor elongantes, fuper fluvium ville de 
Comminis cum fuis inimicis habito conflictu , ex ipfis 
quingentos & ampliüs devicerunt, & pluribus occifts 
ac eorum retentis tentoriis , quamplures ftipendiarios 
Regni Alemanniz captos magni nominis Milites & 
armigeros fecum ad Regem Francie adduxerunt. Eo- 
dem temporis concurfu Papa canonizavit apud Ur- 
bem veterem fan&um Regem Francie Lu pov 1cu M. 
Rege Francie ad obfíidionem Infule commorante; 
 RosER& Tus Comes Attrebati relinquens. Gaíco- 
niam Regni Francorum fidelibus confervandam, apud 
fanctaum Audomarum in terram propriam fe recepit; 
& vocato ad fe fuo filio Pu1r1PPo cum multis alio- 
rum Nobilibus à parte illa Flandrias eft aggreffus. 
Contra quem Gu x p o Comes Flandrie mittens tam 
equitum quàm pegitum ingentem multitudinem ar- 
matorum , juxta villam quam Furnas nominant con- 
flitum cum Comite habuerunt ; ubi hinc inde acie- 
bus diícurrentibus fuit acre przlium , fed Flandren- 
fes cüm effent equites fexcenti & fexdecim millia pe- 
ditum à gente Comitis occiduntur, & multi tam 
armigeri quàm milites cum Gui1rrERMo de Juil 
liers & HEN R 1c0o Albi-montis Comite capiuntur. 
Qui dum Parifius in quadrigis: & alibi per diverfos 
carceres mitterentur , ad laudem & gloriam Roberti 
Comitis Áttrebatenfis militie emeritz ante fuas f4- 
cies vexillum ejus appofitum habuerunt. Comes au- 
tem Attrebati villam de Furnes in deditionem acci- 
piens, Cafelum cum tota valle fua poftea occupavit. 
Interea veró Infulani diverfis affultibus gentis Re- 
gis Francie fatigati , cüm viderent machinis cjus 
suuros fuos fzpiüs conquaffari; nec auderet Robertus 


^ 


**- ROGO. aut» "9 Dd a— 


2-4 - e amo: 


Br — PF aum 


| 


Guillehni de Nangis. $07 

Comitis Flandrenfis primogenitus qui unà cum eif- 
dem erat in oppido ad bellum exire contra Francige- 
nas, inito pacto cum Rege Franciz ne bonis & vita 
rivarentar, fe & villam Regis fubjiciunt ditioni: 
fed Robertus cum paucis militibus quos habebat 
exiens de villa, apud Brugas ubi erat pater fuus ociüis 
fe recepit. Ibienim EDpuAR Dus Rex Ángliz cum 
paucis paramper ante advenerat à Flandrenfi Comite 
deceptus, ut aiunt, qui fibi pro certo mandaverat 
quód captos teneret Comitem Attrebatenfem & Ca- 
rolum fratrem Regis Franciz apud Brugas, vel ut fa- 
niüs poteft credi , ut in fua guerra Flandrenfem Co- 
mitem adjuvaret. Rex autem Francie de adventu 
Regis Ángliz auditis rumoribus , munitá Infulá gen- 
te fua, verfüs Corteriacum oppidum caffra movit, 
quod ftatim in editionem accipiens , Brugas poftea 
obfidere feftinavit. Sed interim Rex Anglie & Comes 
Flandriz Brugis reli&tá cum fuis apud Gandauum fe 
ociüs propter loci fortitudinem receperunt. Quo Bru- 
genfes perterriti Regi Franciz devoti & humiles oc- 
currentes fe & villam ejus fübjiciunt poteftati, Ubi 
Rex parumper exercitu recreato , verfüs Gandavum 
iter arripuit; fed apud quamdam villulam Regis Àn- 
gliz receptis nuntiis inducias poftulantis, ned in- 
flantem hyemem & ob amorem Regis Sicilie qui 


, propter hoc veniebat in Franciam, ufque ad duos an- 


nos fibi & Comiti Flandrenfi. vix annuens * , circa 
feftum Omnium San&orum in Franciam remeavit. 
Exercitus Pape BoN1rAcII Nepefiná Tufciz civi- 
tate expugnatá inde fugere Cardinales compulit Co- 
lumnenfes , qui apud columna oppidum venientes, 
ibidem denuó funt obfeffi. 

Prezlatis Regni Francia Parifius congregatis , often- 
dit Rex litteras continentes, quomodó fibi Papa-Bo- 
N1FACIUS & fuoprimo fucceffori concefferat heredi 
Ecclefiarum decimam accipiendam. quotiefcumque 
fibi confcientia indicante neceffarium effe crederent 
atque vellent; & item quomodó "LIEN fubfi- 

11J 


* inducias. 


LI 


E71 ^. Chrontcon. | 

dium expenfarum concefferat guerre fux omnes red- 
ditus, proventus, & obventiones unius auni prz- 
bendarum , prapofiturarum ,' Archidiaconatuum , 
Decanatuum , beneficiorum, Ecclefiarum & aliarum 
quarumlibet Ecclefiafticarum dignitatum per Re- 
gnum Francix durante ps vacantium, exceptis 
Epifcopatibus, Archiepifcopatibus & Monafteriis at- 
que Abbatiis univer(is. Bonifacius Papa Conítitutio- 
nes quafdam novas quas animo diligenti & cura folli- 
cita pro ftatu & commodo univerfalis Ecclefie com- 
pilari & ordinari fecerat à peritis in (ure Canonico & 
Civili , tertia die Maij in pleno confiftorio coram om- 
nibus qui przfentes erant. tradidit ad legendum , & 
perlecte fzpiüs cum magna diligentia atque à Car- 
dinalibus approbatz , decrevie ipfe Pontifex ut libro 
quinto Decretalium adjuncta facerertt fextum librum. 


MCCXCVIII. 


Privilegium datum Przdicatoribus & Minoribus de 
Confeffionibus audiendis , à Papa BowriraAcio 
irritatur , & decrevit idem Papa ut confcffus eifdem 
Fratribus confiteatur. eadem peccata preprio Sacer- 
doti. Mortuo SiMOoNE Carnotenfium Epiícopo , 
fucceffit eidem J o H AN N Es de Gallendia Subdeca- 
nus Ecclefie Carnotenfis. Ar seg Tus Dux Auftrie 
Regem Romanorum A purruM in przlio interfecit, 
& electus poft eum Rex efficitur Romanorum. 

Caftro de Columna ab exercitu Bonifacij Papz 
deftru&o , & poftea Sagarollá, apud Praeneftem ur- 
bem fugiunt Columnenfes; ubi iterum obfeffis dedic 
vexatio intelle&um, ita ut Reatz ad Papam Idibus 
Octobris humiliter venientes mifericordiam & non 
judicium poftularent, qui benigné & mifericorditer 
à Papa fünt recepti, fed nequaquam ad ftatus prifti- 
nos poftea fuerunt reftituti. Mortuo Lupovico 
Tholofanz urbis Epifcopo AÁppamca à Tholofa fe- 
parata proprium ten Epifcopum. 

SandusLuDp ovicus Rex quondam Francie 


Cuillelmi de Nangis. fop 
gloriofus, qui anno precedenti proximo Sanctorum 
catalogo adfcriptus fuerat, cum ingenti laetitia & 
exultatione à Rege Francie PHiL1PPO & à totius 
Regni Principibus & Praelatis apud Sandtum D10- 
NYsIuM in Francia congregatis , de terra in craftino 
fefti fancti Bartholomai Apoftoli elevatur, revolutis 
viginti octo annis ex quo in Regno Thunicij fubtüs 
Carthaginem in Domino obdormivit. Qi quanti 
meriti ipfe Confeffor Domini gloriofus fanctus Rex 
extiterit Ludovicus, apud Deum miracula priüs facta 
demonftraverunt ; fpecialiüs tamen poft exaltationem 
' corporis ejus à terra, in diverfis mundi partibus eft 
oftenfum. Nam in tantam curationum gratiam ex- 
crevit , ut nemoabeo fanitatem five fubfidium fiden- 
ter & fideliter expofceret, quin fine mora effectum 
perciperet exoptatum. Filius JoH AN Nis Nunij 
Baro quidam Hifpaniarum illuftris , qui paulo anté 
in Franciam pro A , »HO N so & Ferrando auxilium 
petiturus advenerat, à fuis in reditu praeventus ini- 
micis , vulneratus capitur in bello, & tamdiu manci- 
patur in carcere , quoufque fide firmaverit quód nul- 
lum deinceps ferret auxilium Alphonfo & Ferrando, 
nec de parte ipforum ampliüs fe teneret. PHILI»- 
Pus filiusR osz n T1 Comitis Attrebatenfis unicus 
defungitur , & apud Fratres Pradicatores Pariftus fe- 
pelitur. Hic ex uxore BLANCHA filia Ducis Bri- 
tanniz Johannis duos filios & duas filias dereliquit , 
quarum inam .poftmodüm Lupovicus Regis Fran- 
cie frater Comes Ebroicarum in conjugem accepit , 
alteram verb GasTo filius RgMuNDr Bernardi 
Comitis Fuxinenfis. In fefto fan&i Ándrez Apoftoli 
apud Reatam Italix urbem ubi tunc Papa & Curia 
morabantur, tam iungens & terribilis terre motus 
accidit, quód muris & domibus feré ruentibus , ad 
campos omnes fugerunt extra urbem ; & verfüs finem 
Januarij per dies plures Cometes vifus eft in nois 
crepufculo apparuiffe. Rogg & Tus Comes Attre« 
bati tertiam uxorem accipiens filiam Johannis Hano- 
nig defponfavit. bs | 


É 00 Chronicon - 
| ArsrRTus. MCCXCIX. ^ 


Dux Calabrie RoszRTus filius Regis Sicilie 
Caroli quibufdam galeis armatis in Siciliam intravit , 
& ibidem occupando quadam caftra. gentes fuas in 
eifdem protinus introduxit ; cujus felix aufpicium 
frater fuus PHiLIPPUus egregius Princeps Taren- 
tinus intelligens, dum ipfum fequitur inconfulté, cum 


gente fua in mari à Siculis captus fuit. Inter Regem 


Francie PHrLiPPuM & Regem Anglie EDpuA&- 
DuM quibufdam conditionibus pace facta , idem 
Rex Anglie MaAR GARETAM Regis Franciz foro- 
rem apud Cantuariam defponfavit , de qua TtoMAM 
fuícepit filium anno poftea revoluto. 

"Tartarorum Rex CASS AH AM , qui & magnus Ca- 
nis dicitur, miraculofé, ut aiunt, ad fidem Chrifti 
cum plurima gentis fuz multitudine converfus per 
filiam Regis AÁrmeniz Chriftianam quam defponía- 
verat, innumerabilem adverfüs Sarracenos exerci- 
tum congregavit , habens Regem Armeniz Chriftia- 
num totius loi exercitus Marefcallum , & primó apud 
Halapiam confligens cum eifdem, poftea ad Came- 
lam non abíque fuorum plurima ftrage facta vi&oriam 
reportavit. Deinde reparatis viribus ufque Damaf- 
cum perfequens Sarracenos ubi Soldanus exercitum 
magnum collegerat , acre bellum habuit cum eifdem, 
in quo centum millia Sarracenorum & ampliüs cea 
funt, & Soldanus de praelio fugatus cum paucis ho- 
minibus apud Babyloniam fe recepit. Et fic Sarra- 
cenis Dei nutu à RegnoSyriz atquc Jerufalem ejeétis, 
dominio illa terra fubjacuit Tartarorum , & in Pafcha 
fubfequenti, ut dicitur, Chriftiani in Jerufalem di- 
vinum fervitium cum exultatione & gaudio celebra- 
runt. Columnenfes mifericordiam Papz BowrrAcir1 
expectantes cüm nullam fibi adeffe profpicerent, oc- 

culté fugiunt, & quibus locis latuerint ufque poft 
mortem ipfius Papae incognitum fuit multis. 

ÁrisrRTUs Rex Romanorum & PuiripPpus 
Rex 


— —— -— emus -———  -— a — -—— — — auumm [2 


Cuilehni de Nangis. ÓoI 
Rex Francie circa adventum Dominicum apud Val- 
lem-coloris. infimul congregati , inolita & antiqua 
utriufque Regni foedera ibidem ad invicem confirma- 
runt. Ubi annuentibus Rege Alberto, Baronibus & 
Przlatis Regni Theutonici, conceffum fuiffe dicitur 
quód Regnum Franciz , quod folummodo ufque ad 
Mofam fluvium illis in partibus fe extendit, de cetero 
ufque ad Rhenum poteflatis fuz terminos dilataret. 
Ibidem etiam HrzN&1co Comiti de Barro trebz 
ufque ad annum unicum à Rege Franciz funt con- 
ceffz, Treugarum termino qui inter Regem Francie 
& Flandrenfem Comitem conceffas fuerat tranfacto, 
CaAnRoLus Comes Valefij miffus à Rege in Flan- 
drias poft Nativitatem Dominicam cum magno Fran- 
corum exercitu , ftatim recepit Duacum & Bethuniam 
in deditionem , & póft apud Brugas fe recipiens , 
juxta Dam portum maritimum cum R oBE n To Co- 
mitis Flandrenfis filio acre bellum habuit, fed hinc 
inde pluribus vulneratis , Flandrenfes de przlio rece- 
dentes apud Gandavum fe ociüs receperunt. 
FERnRiCus Aurclianenfis Epifcopus à quodam 
milite ; ut dicebatur , cujusfiliam puellam corruperat 
occifus eft; cui fucceffit Magifter BER TAuDus de 
fando Dionyfio Remenfis Archidiaconus , qui fui 
temporis opinatiffimus inter Theologos refulgebat. 


MCCC. 


CAnRoLus Comes Valefij Dam portu Flandrix 
expugnato , cüm Gandavum difponeret obfidere, 
Guripo Comes Flandrenfium ftultam fuam tunc 
percipiens füperbiam, ad ipfum cum duobus filiis Ro- 
berto & Guillermo acceffit humiliter , & fe cum eif- 
dem & reliquum terre fuz Carolo reddidit, quibuf- 
dam conditionibus interjectis. Qui adducti Parifius 
ad Regem Franciz poftulantes veniam , minime con- 
fequuntur ; fed ufquead tempus congrua miferationis 
diverfis in locis fub cuftodia reponuntur. Papa Bo. 
NIFACI1usS indultum faciens conceffit plenam indul- 

Tom. X I. . Gggg 


402  Chrontcon G. uillelmi de Nangis. 


gentiam peccatorum omnium cunctis veré poenitem- — 


tibus & confeffis, accedentibus per anni prafentis 
fpatium & per quemlibet affututum annum centefi, 
mum ad beatorum Apoftolorum PE TR 1 & PAurrz 
Bafilicas Urbis Rome voto peregrinationis humiliter 
& devoté. Regis Romanorum A L5ER TI filius RA- 
puLrus Dux Áuftrie fororem Regis Francie Blan- 
cham apud Parifius defponfavit. R o cga& us de Lau- 
rea, qui diu pro Siculis adverfus Regem Sicilie & 
gentes ejus dimicaverat, abfolutus nunc à Papa, & 
Amiralius claffis Regis Siciliz fa&us, viginti galeas 
Siculorum in mari expugnans quingentos ex ipfis & 


ampliüs interfecit. 'T HE OBAL bus Belvacenfis | 


Epifcopus nutritor pauperum przcipuus obiit, cui 
fucceffit Simon Noviomenfis Epifcopus , & apud No- 
viomum PE TR, poft quem ANDAEA s. 

CaAnoLus Comes Valefij uxore prima mortua 
Íecundam accepit CATHA R1N 4 M, fcilicet P ui- 
'LIPPI filij BAL DurNI Imperatoris Gracie quon- 
.dam expulá filiam, quam Catharinzm jus Imperij 
contingebat. Sarraceni Nuceria civitatis Áppuliz, 
qui ibidem à tempore Imperatoris F& £nER ICI 
congregati fub tributo Regum Siciliz vivebant le- 
- gibus fuis ,.à Carolo RegeSicilis capti, omnes morti 
traditi funt qui Chriftiani effici uus 

Soldanus Babylonie refumptis viribus Tartaros & 
"Chriftianos five Armenios à Regno Jerufalem & Sy- 
rie devictos expellit, & terram fuo dominio fubju- 
.gavVi1t. | 


602 


CONTINVATIO CHRONICI 

| Guillelmi de NNangis à Monacho Bene- 

diclino Abbatis 5. Diomyfij in Francia , 
db anno. M ecc. ad Mc CCLXVIII. 


Ou PENDIOSE fatisad multa perutilem Chro- Prio, 

,nographie feriem à venerabili fratre Coenobij 
noftri Conmonacho GurLLERMO DE NANGIACO 
ab initio mundi ufque huc , hoc eftufque ad annum 
Domini millefimum trecentefimum inclufive ftudio 
diligenti ftylóque eleganti digeftam , ulterius quan- 
tum ex alto mihi conceffüm faerit aut permiffum pro- 
trahere cupiens, Regnorum fubícriptionem & an-- 
norum Chrífti decurfum prout in opere fuo adem in- 
titulavezat frater, & ego ipfe ordine non mutato an- 
notare & intitulare euravi, Verüm cüm breves fint 
hominis dies , eormque paucitas itafiniatur in brevi, 
ut caduca mortalis ac mifera vita noftra multis re- 
pleta miferiis & refpsría tamquam vapor parens ad. 
modicum non fubfiltat ,. fed ut fumus ociüs evanef- 
cens, dum interdum adhuc ordiri videtur & incipere, 
à Domino velut & texente fübitàó prafcindatur vel re- 
pente pr&curritur ; Fratres noftros prafentes ac po- 
fteros in vifoeribus charitatis efflagito , quatinus ft 
quid fcripfero minus cauté feu etiam viciofé , carita- 
tivé corrigant : fed & ubi morte praeventus aut alio-- 
impedimento detentus legitimo , compulfus fuero 
ftylo finem imponere, ca fi placet. noftris adjiciant ,.. 
quz digna memoriz pro fuis temporibus in futurum- 
evenire continget. Hoc fi quidem Fraternz focietatis 
emolumentum , hoc mutuum verz dilectionis fola- - 
tium ex fententia Salomonis fore didicimus, ut dum 
unus cafui proximare vifus fuerit, ab-alio fulciatur -. 
ac fi. deciderit fublevetur.. 


Gggg. iJ. 


"TP Continuatio Chronici 
MCCCI. 


Tunc temporis clarebant in Francia illuftres & ho- 
nefte viduz, BLANCA videlicet fani quondam 
Regis Franciz Lupovrci filia in fan&a converfa- 
tione apud fan&um Marcellum prope Parifius Deo 
vacans, & MARGARETA Sicilie Regina primi 
CAnorLr RegisSicilie uxor fecunda apud Thorno- 
dorum Burgundie in hofpitali pauperum ab ea in- 
ftructo , pia devotione pauperibus obfequia fervitutis 
& humilitatis impendéns. Lupovicus ComesEbroi- 
cenfis frater Regis Francie MAR GARETAM filiam 
PurripePrI RosEAR T1 Comitis Áttrebatenfis filij 
defponfavit. | 

CARoLus Comes Valefij frater Regis Francix 
Romam adiit cum'nobili comitiva, difponens poft- 
modüm íi Papa confuleret Conftantinopolitanum Im- 
perium quod hereditario jure fuam contingebat uxo- 
rem expugnare : qui à Papa & Cardinalibus honorifi- 
cé fufceptus , Vicariufque ac defenfor Ecclefie con- 
ftitutus , multos eis rebelles, in Tufcia debellavit. 
PurrriPPus Rex Francie Comitatu Flandria vifi- 
tato & oppidanorum fidelitatibus Nobiliumque re- 
ceptis homagiis, JacosuM fan&i Pauli Militem 


totius cuflodem dereliquit patrie. Comes Barri Hen-- 


ricus videns quód Francorum Rex Philippus terram 
fuam devaftare difponeret vi armorum, acceffit ad 
eum humiliter , ac demum veniam de commiffo quam 
à Rege fupplex petierat reportavit. Menfe Septembris 
vifa eft cometa circa noctis crepufculum inflamma- 
tionis fuz radios five caudam pracipué verfüs partes 
Orientis emittens; EDuARDUS Anglie Rex pro- 
fedus in Scotiam cüm parum aut nihil proficeret con- 
tra Scotos, ad propria remeavit. Soldanus Babylo- 
niz refumptis viribus Tartaros, Ármenios ceteróf- 
que Chriftianos à Jerufalem & Syria expulit, & ter- 
ram fuo dominio fubjugavit. Menfe Januario Luna 
totaliter in afpectu fatis horribili eclipfatur. 


* 


n Pi. —, 


Guilelmi de Nangis. "T 
Legitimatis per Papam BoNrrACIuM filiis SAN- 
cioNrS Hifpani Regis defuncti , paternum Re- 
gnum FERRANDUS Corum prinjogenitus occupa- 
vit ; fed ArPHoNsus & FERRANDus frater 
fanctiLunpovirc rex filia Blancha nepotes, jus Re- 
gni fibi vendicantes, eis totis viribus fe opponunt. 
Primus Ápamienfis Epifcopus in Curia Regts Francie 
fuper contumelie verbis, ut aiunt, prolatis contra 
Regiam Majeftatem «dum aliquandiu füb nomine 
Narbonenfis Archiepifcopi faiflec detentus, tandem 
de mandato Regis Papa reftituitur, ac de regno re- 
cedere fub debita & indicta fibi celeritate jubetur. 
Rex PHriLIPPus ad cautelam Regni fui majorem 
Regio decrevit edicto fub certarum imponere poena- 
rum , neaurum, argentum autquzlibet mercaturz ex- 
tra Regnum Francia veherentur , ob hoc magna di- 
ligentia introitus omnes & exitus ceterófque Regni 
paffus faciens cuftodiri. . 


M CCCII. 


CAnoLus Comes Valefi] de Tufcia in Siciliam 
juffu Papa profectus , Terme caftrum Sicilie ad quod 
affultum facere properabat circa Afcenfionem Do- 
minicam in deditionem récepir. Apud Brugas Flan- 
» driarum propter exactiones indebitas oppreffionéfque 
minus juftas , quibus per gentem Regis Franciz , prz- 
cipué per JacosuM fancti Pauli cuftodem patrie 
deputatum , de quo fupra meminimus , fe gravari 
populus fentiens, ut aiunt , gravi diffenfione fuborta 
Ialoeseihos primó minoribus in majores non mo- - 
dicus hinc & inde fanguis effunditur. Quod cüm R egi 
nunciatum fuiffet, & ftatim armatos mille vel circi- 
ter ad reprimendam moderaté íi poffet feditionem 
hanc direxiffet ; ecce ftatim ad aures pervenit Brugen- 
fium,quód praedictus fe jactaverat cuftos eorum quàm- 
plures effe fufpenfuros in brevi; quo audito protinus 
efferati furiofé cum impetu exilientes, ex infperato 
videlicet & de nocte dum in lectis quiefcerent:armis 


Gggg iij 


"Tr Continuatto Chronici 

depofitis, quotquot invenerunt amariffime morti 
tradunt, prafato Milite vix per occulte fugz prarfi- 
dium evadente, Interea dum Brugenfes aperte re- 
bellionis fpiritu fic affüumpto, ac cum GuiD ovx 


Namarfij Guidonis Comitis Flandrenfis filio necnon 


gente, portum marinum quemdam applicant *; & 
aliis mulfis eis illico faventibus eorumque partem 
foventibus viriliter tueri fé preparant , auxiliarios. 
undique perquirentes : ecce Bong n Tus egregius. 
Arrebari Comes à Rege miffus ia Flandrias cum va-- 
lida robuftorum militia ac pedeftri multitudine copio- 
fa conflicturus cum ipfis inter Brugas & Corteriacuny 
caftra fixit. Porró dum quadam die fulij Menfis ex 


utriufque partis condi&o forent in przlio congreffuri,. 
Brugenfe$ robufto animo & volenti refiftete prompti . 
pariter adunati & denfati , valde difpofiti venerunt. 


pedites fere omnes; milites vetó noftri przfumptuofé 
nimiüm in fuis viribus confidentes , ipfófque ut ho- 


mines rufticanos habentes defpectui, mox pedites. 


fuos qui belli cuneum przcedebant , ex ordine re- 


trahere compellentes , ne peditibus ipfis vi&oria quam - 


ftatim obtinere putabant & non equitibus videretur 
adícribi , in eos pompaticé & incauté abfque belli 
ordine irrmerunt ; quos Brugenfes cum lanceis ad- 


Junchs & exquifiti generis quod gothendar vulgó - 


appellant viriliter impetentes, in mortem dejiciunt 


quotquot illo impetu obviam habuerunt. Sed. & At-- 


erebati Comes egregius illuftrí(que- pugnator fuc- 


currere fuis accelerans. dum in hoftes. tamquam leo- 
' rugiens immergt virilitérque decertat, triginta vel - 
ampliàs fauciatus vulneribus ,:ut poftmodüm teftati- 


Íunt oouli qui viderunt, tandem , proh dolor ! cum 
fua nobili comitiva, videlicet'G op £r x 1D o de Bra-- 
bawto confanguineo fuo , dominóque Virfionis ejuf- 
dem Godefridi filio, Comite Augi, Comite Alba- 
male , filio Comitis Hannoniz, & A DurLro domi- 


no Migelle Francim Coneftabulario , GuipoNE 


ejus fratre Francie Marefcallo., Cambellano. T.A N-- 


-w" M) — Ges 85s 


Cuillelzmi de INangis. "T 
QUERVILLE, R EGINALD O deTriaemerito Milite, 
PrTAO0 Flote, J Ac o80 fandi Pauli, aliífque quafi 
.ducentis Militibus cum multis armigeris probitate 
confpicuis , ceteris aciebus exercitus noftri in multo 
majori numero tam nobilium quàm ignobilium tur- 
piffimé terga vertentibus , curfüque veloci fugam arri- 
pientibus, gemebundam totíque Regno, & quàm 
.dolentes referimus, lamentabilem occumbit in mor- 
tem : Cujus corpus poftmodüm circa diem tertium 
Fratrum Minorum Attrebati Gardianus recolligens 
in quadam Capella Monialium nondum dedicata, 
prout potuit fervitio celebrato , Ecclefiafticz tradidit 
1epulturz. Hujus veró futurz demolitionis inftan- 
tiam cometa Septembri preterito vifa, eclipsí(que 
Lunz, Januario Menfe fa&a veraciter , ut tradunt 
aliqui, protendebant. Hac igiur Guido Namurfij 
exhilaratus victori , fuorum animos totas occupandi. 
Flandrias ambitione fuccenfos extendere nititur ad. 
majora, Nam poftmodüm infudans * Infulanos nunc f. * inva- 
dolis, nuncarmis tam eos quàm Yprenfes acGanda- proie 
vos ceteráfque Flandriz villas ad deditionem coégit 
pariter & allexit. PHiriPPus Rcx Francie poft 
quindenam Affümprionis beate Mg 14 Virginis 
tanto apud Attrebatum exercitu congregato , ut to- 
tam Flandriam cum fuis habitatoribus deftruere fatis 
de facili potuiffet; ad duas leucas vel circiter caftra 
figens, malignorum ut creditur confilio circumven- 
tus , nechoftes quos de prope caftra metatos habebat, 
aut villas eorum aliquas affailliri permifit ; fed toto 
Septembri tempus in vacuum ducens , tandem licen- 
tiato exercitu tam potenti, inefficax & inglorius 1n 
Franciam remeavit, Quo vifo ftatim hoftes proximas 
villas & municipia Comitatus Attrebati incenderunt ; 
fed Milites cum fervientibus & armatis illuc à Rege 
dimiffis cum bellico apparatu conatus crebros Flan- 
dreníium decurfüfque in terram Attrebati fzpe virt- 
liter coercentes , cum ipfis habifo conflictu in vigilia 
fan&i Nicolai in prelio circiter octingentos verfus 
Aeriam occiderunt. 


"D Continuatio Chronici 
CaRorus Valefij Comes carorum fuorum illu- 
ftrium in Flandria occiforum morte, ut dicitur , jam 
audita, perturbationi Regis ac Regni compatiens, 
gentis fuz confilio cum FREDE RICO & Siculis pa- 
«cem compofuit in hunc modum : videlicet quód Fre- 
dericus ALITENOR DEM Regis Siciliz filiam in uxo- 
rem duceret, & fic Infulam Sicilia totam toto tem- 
pore vita fua pacificé & quieté abíque Regis nomine 
poffiderer. Ipfe veró Cag orus & Dux Calabrie 
Robertus Sicilie R egisfilius , qui prefenstunc aderat, 
laborare tenebantur fuis pro viribus erga Regem 
Arragonum & Comitem de Bregna., quód jura Cy- 
priz & Sardinie Regnorüm, quz ad ipfos pertinere 
dicebant , quiete dimitterent Frederico , dum tamen 
Papa fuper his affentiret, & Fredericus ipfe fumpti- 
bus propriis ea conquirere fibi poffet ; vel aliter de 
Regno quod alteri de prefatis duobus effet zquiva- 
lens provideret eidem. Quod fi commodé non poffent 
effectui mancipare , Carolus Sicilie Rex teneretur 
dare centies mille uncias auri poft ipfius Frederici 
deceffum , ad emendum videlicet poffeffiones ac red- 
ditus pro pueris ipfius de Alienorde Regis filia pro- 
creatis ; quidquid autem Fredericus vel aliàs frater 
ejus Árragoniz Rex in Calabria feu Appulia dudum 
acquifierant, totum ex nunc Regi Sicilie dimitte- 
bant ; dimiffis nihilominus ab utraque parte injuriis , 
rancoribus & offenfis ; captivis qui In Sicilia vel alibi 
detinebantur'abfque pretio liberatis. Sic itaque pace — 
compofita , & tam per Fredericum quàm per Proceres 
Siculorum populique Majores ad fancta Dei Evange- 
* p&a f», lia corporaliter tacta praeftito juramento , vallata * 
rromifa. firmaverunt. Carolus Valefij Comes Siculos abfolvi 
faciens per Capellanum füum cui Papa vices fuas in 
hac parte commiferat Romam redit , ubi Pape & 
Cardinalibus quid in Sicilia fecerat enarrato, eif- 
dem vale faciens circa Purificationem beate Virginis 
in Franciam eft revetíus. 
OTHELI1INus Burgundie Comes, qui etiam de 
! dominio 


Guillelmi de Nangis. 609. 
dominio Comitatus Attrebati ratione MA TILDris 
conjugis fuz filie R 0 BE & T 1 Comitisantea defanái 
nuper à Rege fuerat inveftitus , falvo tamen jure quod 
fili PHirLiPPI ejufdem Matildis fratris olim de- 
fun&i in dido Comitatu habere poterant & petebant , 
diem claufit extremum. Burdegalenfes qui hucufque 
fub Regis Franciz fuerant poteftate ; inefficacem ejus 
à Flandtiis audientes regreffum , timentes etiam , ut 
afferebant quamplurimi , nifi Francie & Anglix: 
Reges inter fe pacificari contingeret , denuo poteftati 
Regis Ángliz fubderentur, ipféque poftmodüm eif- 
dem faceret quod ipfe jamdudum feciffe civitati Lon-- 
doniz recolebat; expulfis à Burdegala Francis, fibi 
ipfis dominium civitatis ufurpant. Die Cenz Domi-- 
nice apud fandtum Áudomarum in Flandria quinde- 
cim millia Flandrenfium vel circiter à gente Regis 
Francie occiduntur ; quod audientes ceterz. Flan-- 
drenfium phalanges quae paulo antea Jon AN wis. 
Hannoniz Comitisterram quam à Rege Franciz te- 
nebat in feodum devaftabant , ejufque caftrum fortiffi- 
mum quod Bouchin nominant jam ad terram proftra- 
verant, datis trebis Hannonienfibus, ad fuos tuen-- 
dos terminos revertuntur. 


MCOCIIIL 


Parifius ipfà hebdomadà Pafchz venerunt ad Re-- 
gem Francir Nuntij Tartarorum, dicentes quód fi 
Rex & Barones gentes fuas in terre fanctz fubfidium 
deftinarent , eorum dominus Tartarorum Rex Sarra-: 
cenos totis viribus expugnaret , & tam ipfe quàm po- 
pulus fuus efficerentur libenti animo Chriftiani. Apud: 
Infulam Flandriarum die Jouis poft o&abas Refur- 
re&ionis Dominice ducenti equites & trecenti pedi--, p,,,,,,,, 
tes Flandrenfium armati tam occifi quàm capti funt à 4» Met 
Tornacenfibusà Fur cANDO DE MüLA * Regis $"eballe 


. Roy de 
Francie Marefcallo. | France. 
PuiripPusRexFrancig Gafconiz terram quam RI 


diu tenuerat occupatam, EDpuARDO R v1 Anglie cai us. 
Tom. X I. Hhh 


f- dec ff * 
. & hujus 
Concilij fc. 


DovrCi Ebroicenfis, GuiDoNrs 


Ó 10 Continuatio Chrontci 
reftituit ,'sícque inter eos pax extitit reformata. Au- 
diens Rex Franciz Philippus à pluribus fide dignis. 
fublimibüfque perfonis Papam BoN1FAcrIuM de- 
teftandis infecum. criminibus , diverfifque harefibus 
irretitum ; quamvis adhuc de facili Regis obturaverat 
aures , demum tamen in publico Parlamento Parifius 
Przlatis, Baronibus, Capitulis, Conventibus , Col- 
legiis, Communitatibus & Univerfitatibus villarum 
Regni fui, necnon Magiftris in Theologia & profeí- 
foribus juris utriufque, aliifque fapientibus & gravi- 
bus perfonis diverfarum partium ac Regnorum prz- 
fentibus, importunis denunciatorum clamoribus at- 
que frequentibus pulfatus inftantiis, p L u- 
ancti Pauli ac 
JouanNrs Drocenfis Comitum, qui przftitis ad 
fancta Dei Evangelia ab eis.tacta corporaliter .jura- 
mentis afferebant predicta fe credere effe vera & ca 
legitimé poffe probari, Regémque tamquam prazci- 
puum .Chriftiane fidei defenforem inftantiffime re- 
quirebant, ut pro deliberatione fuper premiffis ha- 
benda generale :convocari :'Concilium  procuraret. 
Cüm urgente confícientia ulteriüs diffimulare non 
poffet, ad Concilium generale per Sedem Apoftoli- 
cam promovendum , quod in ifto cafu Summo praeft 
Pontifici , deliberatione fuper hoc multa tamen ma- 
turitate prehabita , Prelatis, Baronibus & aliis fupra- 
dictis, Abbate Ciftertij dumtaxat excepto, fibi ad- 
harentibus appellavit, appellationéfque fuas die Na- 
tivitatis beati Johannis Baptifte in horto Regalis Pa- 
latij Parifius coram omni Clero & populo palam & 
publice legifecit , ac poftmodüm Papa Bonifacio per 
GurirLERMuM de Nogareto Militem Legümque 
Profefforem, R egiis patentibus litteris intimari petens 
ab eodem convocationem. Concilij * protectioni fub- 
ponens. AE | 
EpuARDus Ángliz Rex deScotis fibi adverfan- 
tibus triumphans , magnam Scoti partem fuo do- 
minio fubjugavit. PuiLrPPo Comitis Flandrenfis 


Guilelmi de. INangis.. érr 
filio de Apulia, ubi cum Rege Sicilie diu moram 
contraxerat, circa feftum fandi JoHANNrIS cum 
ingenti ftipendiariorum comitiva in Flandrias appul- 
fo,l&tus ideo pariter & elatus Flandrenfis populus, 
terram. Regis Francie coepit acriüs incurfare ; Ca- 
ftrámque fandi Audomari obfidere volentes, cüm 
ibi propter loci fortitudinem non poffent proficere, 
verfus Morinum Franci Regis civitatem tendentes 
Menfe Julio obfederunt & lethali tandem incendio 
conflagrarunt. | | E 

. PHiLIPPus Rex Franciz circa Menfis Septem- 
bris initium proponens iterum in Flandrenfes arma 
corripere, apud Peronam oppidum Veromandenfe & 
ejus.in confinio expeditionem ac multos valde exer- 
citas congregavit ; fed ibidem , ut aiunt, Sabaudiz 
Comitis maligno confilio circumventus ufque ad fe- 
ftum fübfequens Pentecoftes treugis hoftibus datis 
acceptí(que pariter ab eifdem, fecundó inglorius à 
Flandris remeavit... ! 

Papa BoNrrAcrus appellatione Regis Francie 
predicta fibi per Guillermum de Nogareto Militem 
ad-hoc dumtaxat à Rege prefato dirgctum , & fum- 
matione fa&a generalique promotione Confilij rc- 
quifita , fed ab eo , ut dicitur , denegata penitus & ex- 
preffé etiam per fuas litteras valvis Ecclefiarum. ad- 
fixas; tandem in domo fua quam inhabitabat Ana- 
gniz , unde extrahebat originem , à quibufdam urbis 
civibus, ipfias militibus aliifque, hac caufa armata 
multitudine per przfatum Militem, qui hoc totum 
fieri, ut communis afferebat opinio, procuraverat , 
cum communitatibus opémque fibi ferentibus vio- 
lenter detentus & captus, ne de fado in przjudicium 
Regisaut Regni, appellationibas fupradictis non ob- 
ftantibus quamquam fatageret attentaret , Romam 
ufque perducitur ; verüm tam dolore cordis tactus 1n- 
trinfecus quàm corporis egritudine detentus pauco 
poft tempore fuperveniente diem claufit extremum. 
Cui BENzDicTus undecimus Fratrum Przdica- 


Hhhh ij 


LI. Continuatio Chronici 
totum Ordinis, natione Italicus , Papatui fucceffit. 
Defun&to Huc owNt de Marchia Comite civitatis 
Angolifme ad Regem Francie Philippum fuus devol- 
vitur Comitatus. Philippus Rex Francie Áquitaniz, 
Albigenfium & Tholofz provincias ufque Narbonen- 
fium fines toto tempore hyemali perluftrans , benigni- 
tatis fuz liberali munificentia eorum omnium corda 
tam nobilium quàm ignobilium, quorum nonnulli 
ut ferebatur malorum du&i confilio jam ab ipfo vole- 
bant deficere, miràábiliter extraxit ad fe & in fui gratia 
confirmavit. Circa idem tempus nimiüm invaleícente 
querela adverfus quofdam. Ordinis Predicatorum Fra- 
tres ab Inquifitoribus pravitatis heretice deputatos 
Tholofanis in partibus, fuper eo videlicet quód in-- 
terdum , ut dicebatur, cupiditate magis quàm fidei 
zelo du&i plures tam nobilium quàm ignobilium ac- 
cufantes diverfis mancipari carceribus faciebant , & 
qui dabant eis pecunias aut munera evadebant impu- 
1. * Vice niti. Factum eftut Intendens * dePicquegniaco Miles 
domin, fapiens & expertus & infide Catholicus , qui ex parte 
Le Vidam, Rcgis, ad cujus aures jám querela memorata perve- 
de Piguigni perat, illis in partibus factus fuerat Senefcallus, & 
Pure legatione tunctemporis fungebatur; fuper his , prout 
expés, ges- fertur , informatione prehabita diligenti , quofdam in 
2s carceribus fic detentos innoxios labis heretice re- 
eriens & iníontes invitis ipfis Fratribus de carcere 
ibesuee Cümque poftmodüm ab Inquifitoribus prz- 
fatis id indigne ferentibus pro excommunicato Pari- 
fius palam & publicé denunciatus fuiffet , fed ftatim 
ad Sedern Apoftolicam appellaffet ; tandem in appel- 
lationis profecutione deceffit apud Perufium , ubi tunc 
Curia refidebat. Circa Purfcadonen beata Virgi- 
nis hlia GurDowrs Flandrie Comitis, qua Pari- 
fius honorificé cum pueris Regis in cuftodia teneba- 
tur, defuncta eft. | 
Gurpo Comes Flandrenfis & GurrrienRMus 
ejufdem filius ad pacificandum fi poffent populum 
Flandriarum de locis ubi detinebantur ad'tempus fo. 


Guillelzai de INangis. 613 
luti, inefficaces ad fue loca cuftodiz revertuntur. 
GurirLERMusJonuaNmNis Comitis Hannonie 
filius & Gurpo 'Trajecen(is Epifcopus ejufdem 
Guillermi patruus contra Flandrenfes , qui magnam 
partem Gellandiz * occupaverant, progredientes, in «yt 
pm funt devi&i, capitürque Epifcopus, fed Guil- ai. 
ermus in quodam oppido fe falvavit. Vigilia fancti 
Gregorij defuncto bone memorix Abbate fanái 
DioNvsirREGiNALDO,/Egidius magnus Prior 
Clauftralis tunc temporis fucceffit eidem. ) 


MOCCIV. 


GuirLERMus deHannonia contra Flandrenfes 
viribus reparatis confligens, eos in terra Gelladiz 
pluries fuperavit, & ingentem eorum multitudinem 
interfecit. Quzdam pfeudo mulier Metis, ut dicitur 
oriunda, fub habitu Beguinarum fanctitatem fimula- 
bat , &interearumcatervasin Flandria. ...... 
quam paupertatem five pauperiem appellabant : qua 
ctiam fimulatis fictitiis quibufdam revelationibus ac 
mendofis tam Regem Francie quàm Reginam ac Pro- 
ceres , rhaximé cum ipfe Rex tlandrenfes cum qui- 
bus ipfa degebat tunc gemporis expugnare parabat, 
fuis verbis fallacibus 4elufiffe dicebatur ; necnon 
CaAROLuM Fratrem Regis in — fuo de terra 
Sicilie ad fuggeftionem Flandrenítium, prout fertur, 
extinguere molita fuerat fuis maleficiis & veneno 
maliciofo nimis per quemdam juvenculum ibi mif- 
fum. Tandem de mandato ipfius Caroli capta plan- 
tarümque pedum aduftione p pariter & 
afliGa , maleficia recognoviffe dicitur mentionata. 
Cümque poftmodüm apud Crefpeyum Caroli caftrum 
carceri mancipata faitlec, & illic aliquandiu fic de- 
tenta, demum tamen abire permittitur liberata. Jo- 
HANNES de Pontizara Abbas Ciftercij fui loci & 
Ordinis regimen fponte ceffit; ob hoc videlicet , ut 
dicebant , quód occafione fui, eo quod appellationi- 
bus coutra Papam BoNr1rAcIuM factis Parifius 

Hhhh iij. 


"227 Continuatio Chroptci mE 
confentire noluerat , per Regem Francie vel ejus: 
Satellites , imminere fui Ordinis Fratribus quam- 
plurimum in temporalibus detrimentum verifimili« 
ter dubitabat ; nifi fic cedere decreviffet. Cui fucceffit. 
HreNRrCus Abbas foiacj. Dominica die in Nativi-- 
tate beati Johannis Bapti(tz pofitz funt forores Ordi- 
nis Fratrum Przdicatorum apud Poiffiacum Carno- 
tenfis dicecefis Monafterio , fcilicet à Philippo Rege 
Franciz noviter conftructo in lionorem gloriofi Con- 
fefforis quondam Regis Francie Lup ovrcr. 

Orta diffenfione Parifius inter Univerfitatem Regíf- 
que Prapofitum , pro eo quód ipfe quemdam Cleri- 
cum fcholarem przcipitanter capi fecerat & fufpendi, 
diu ceflàtum eft à Lectionibus à qualibet Facultate, 
quoufque Prepofitus de mandato Regis Univerfitati 
fatisfaceret, ac pro fux abfolutionis beneficio obti- 
nendo Sedem Á poftolicam adiret; & fic tandem circa 
feftum Omnium San&orum fuit facta refumptio Le- 
&ionum. Obiit Simon Parifius Epifcopus, cui fuc 
cefft GurLLERMus de Aureliaco Regis Francie 
Dhyficus , vite laudábilis & in medecina multiplici 
expertus. Vigilia Apoftolorum Petri & Pauli Pari- 
fms in Ecclef cathedrali Pyalatis & Clero przfene 
tibus ad hoc fpecialiter evocatis, le&z funt ex: parte 
Regis Francie littere. continentes inter alia, quód 
Pàpa BENEDICTUS quamvis non fuiffet fuper hoc 
requifitus , ipfum Regem , Reginam, liberos, eorum- 
dum Proceres atque Regnum unà eum fuis adharen- 
tibus ab omnibus excommunicationibus & interdicti 
fententiis, fi quz vel eorum alterum à Papa Boni- 
facio qualitercumque latz fuiffent, abfolvebat penitus 
ad cautelàm ; necnon Ecclefiarum decimas ufque 
biennium; necnon annualia ufque triennium Regi 
Francix in fuz guerre fubfidium concedebat , aucto- 
ritatem licentiandi Magiftros in decretis & Theolo- 
gia; quam fibi dicebat Papa Bonifacius refervaffe 

more folito Cancellario Parifienfi reftaurans. Papa 
Benedictus apud Perufium Nonas Julij defun&tus cít; 


Gutlelmi de INangi:. "HH 
cámque Cardinales electionis negotium retardantes 
juxta conítitutionem GaREGO nir fuiffent inclufi, 
fibi tamen exquifitis fraudibus miniftrari victualia 
procurantes , fere ufque annum diftulerunt in electio- 
gem Summi Pontificis confentire. | 
 PurriPPus Rex Francizcirca feftum Magdalenz 
poft Brugenfium rebellionem tertió profectus 1n Flan- 
drias cum.fratribus füils CaARgR Goro& Lupovico 
alífque Proceribus multis, necnon exercitu magno 
valde ; tandem apud Montem qui dicitur in Pabula 
repertis Flandrenfibus cum. fuo exercitu , illic tento- 
ria fua fixit, Cüm itaque die Martis poft. Affumptio- 
nem beate Virginis noftri cum hoftibus conflictum 
quantociüs habere credentes , de mane fe ipfos ad 
prelia przeparaffent ; poftea nihilominus videntes quód 
in prolocutione pacis; fi poffer fieri, componenda per 
plures fepiüs hinc.& inde tranímiffos prolixior fe 
hora protraheret, ad refocillandum paulifper.. tam 
fuos quàm equorum fpiritus , ut dum tempus adeffec 
ad pugnam recentiores poffent effici & fortiores adita- 
tione belli paululum devincerent *; quippe. qui per. *e«ni- 
fcre totum diem.fic occupatum tam armorum in va- ^ 
cuum pondere preffi, quàm meridiano folis fervore 
mirabiliter fatigati fuerant & afflicti, necnon pacem 
jam factam vel ftatim fieri verifimiliter zftimabant. 

Quod perpeudens, ut dicitur, Flandreníis exercitus, 

quafi advefperafcente jam die de fuis tentoriis repente 

profiliens, retrogreffu adeó vclocj verfüs aciem Regis 

qui etiam tunc erat impertitus * ex infperato progre- * impara- 

ditar & accurrit , ut à fuis utcumque vix armari po- "^ 

tuerat competenter, Verim aétore Deoqui inclytam 

Regno Francix coronam hac in die przcipué protegere 

eam fufceperat, & in fuo capite prefervare, tanta 

conftantia virtus in domino Rege praevaluit , ut equum 

potenter afícendens fic impetum belli fuftinuerit ; 
uamvis in tanto periculo pofitusut Hu a o.N z « de 

Bouilla Militem fuum Sectarium , necnon. duos Pari- 

fius civesPETRuM fcilicec& JacosuM * Geniani «aentiani. 


616 Continuatio Chrontct 

fratres , qui pro fuz fidelitatis induftria Regi femper- 
adítabant, prz oculis fuis occifos confpicere poffet :- 
fed tunc Deo propitio fuis bellatoribus,mox ex omni: 


parte in auxilium ejus certatim accelerantibus ceffit 
ei victoriz gloriofus triumphus. Illic autem de noftris. 


GurrLERMus Comes Autiffiodorenfis & A N-- 


czLLus Comes dominus Caprufix vir fidelis ac ftre-- 
nuus probate Militie Regis Vexillifer feu deferens- 


. Áuriflammamy, extincti , ut creditur , calore nimio vel 


f. * Malo- 
dumus 

M aubuif- 
íon. 


etiam preffura , cum multis aliis qui. in przlio occifi: 


corruerunt. . Sed de parte Flandrenfium multo plures, . 
inter quos przcipué GuiLLEKRMus dé Jullieriis. 
Comitis Flandrenfis nepos ex filia, totius exercitus. 
Dux & Capitaneus Principalis. Hac igitur parta vi- 
&oria cüm Rex ipfe poftmodüm fatis celeriter totam. 
Flandrie terram circa Lilij fluvium pofitam fuo do- 
minio fubjugaffet , eis qui trans Lilium habitabant uf- 
ue ad Pafcha propter inftantem hyemem treugis da- 
tis, tandem in Franciam cum laude revertitur & 
honore Porro ne collati fibi celitus à Deo triumphi: 
videretur immemor aut ingratus, Ecclefix beata M 4- 
14g Parifius & beati Dionyfij in Francia Regni Fran- 
cie fpecialis patroni, quorum patrociniis confiteba- 
tur przcipué fe prote&um , necnon victoriam memo- 
ratam adeptám , aliíffque quampluribus Ecclefiiis 
Regni fui, ut Regalem decuit munificentiam , per- 
petuos ac certos redditus conferre pariter & affignare 
curavit. Eodem temporis curfu GurDpo Comitis 
Flandrenfis filius per gentem Regis viarum maris & 
portuum cuftodiz deputatam ac Gur rrg&Mri Co- 
mitis Hannoniz filiunfs beHo navali capitur. Infuper 
Flandrenfes à terra Gellandiz. quam. occupaverant 
expelluntur. Menfe Decembri offa Roszna TI 
quondam Áttrebatenfis Comitis apud Corteriacum 
occifi in Franciam delata, & in Monafterio Sancti- 
monialium quod vulgó dicitur Maladinus * juxta Pon- 
tizaram funt fepulta. 
In Parlamento Regis Parifius poft Natale de pace 
| Flandrenfium 


Guilelmi de Nangis. 6,7 
-Flàndrenfium fuit, ut dicitur, ordinatum, fed ta- 
men non penitus confümptum. Menfe Februario 
deceffit Gux D o Comes Flandrenfis in Francia cap- 
tivatus pariter & detentus ; cujus corpus permiffione 
Regis in Flandrias eft delatum , & Marguetx und cum 
fuis antecefforibus tumulatum. — Duciffa Auftriz 
BrLANCH A Regis Franciz foror ex patre menfe 
Martio unà cum filio fuo unico, quem à Duce viro 
fuo fufceperat , veneno, ut ferebatur, intoxicata, 
diem claufit extremum. | Eodem tempore cariftia 
precipué Parifius &. circa in tantum invaluit , quód 
frumenti fextarium centum folidos & tandem fex li- 
bras monete tunc temporis currentis Parifius ven- 
debatur. Porro. cüm .Regio proclamatum fuiffet pu- 
blicé edi&o neultra quadraginta folidos venderetur ; 
nec dum.tamen propter hoc ceffavit cariftia , fed adeó 
magis invaluit, ut Parifius panifici qui panem vena- 
lem ad fufficientiam habere- non poterant , claudere - 
compellerentur feneftras: & oftia, ne eis. à preffura 
communis populi per violentiam auferrentur.: verum- 
tamen edicto praefato poftmodüm revocato , necnon 
divitum horreis perfcrutatis ad vendendum juíto prc- 
tio compulforum , dicta cariftia paulatim poftea fe- 
' ceffit, qua tempore longiori ceffavit, quamvis tantó 
illa major fueritrefpeétu temporis praecedentis. 

JoHANNA Regina Francie & Navarrz, Britan-— , — 
nix *' & Campanix Comitiffa Menfe Aprili apud ne« « gi. 
mus Vincennarum decedit, & in Ecclefia Fratrum 
Minorum fepulta,:quiefcit illuc, quod facium mo- 
nitis tractatum potiüs , aut inducta creditur, quàm 
fpiritu fuo du&a. Frater Jon ANN Es de Parifius 
Ordinis Fratriim Predicatorum magifter in Theolo- 
gia vir admodum litteratus & ingenio clarus, circa 
veram exiítentiam Corporis Chrifti in Sacramento al- 
taris noyum ponendi modum introducere conatur; 
dicens videlicet non tantüm hoc effe poffible com- - 
mutatione fubftantie panis. in corpus Chrifti verbos, , v. 

P ; | . * fuppo- 
adeffe * fuppofiti ipfius ,. mediante corpore, quod eft áur. 
" Tom. XI. m Iiii 


^ 


P124 Continuatio Chronici 


pars nature humanz ; verüm etiam hoc effe poffibile 


per affumptionem fubftantiz panis vel paneitatis in 


Chrifto; nec credebat primum modum ponendi quem 


* popula: 1s 
* mavis ra- 
tionabilis, 


communis Doctorum opinio tenet , effe ia: neceffarió 
tenendum feu ab Fcclefia deftinatum , quin etiam fe- 
cundus poffit teneri tamquam populis *, & fortaffis, 
ut dicebat Magifter * , rationabilis & congruus veri- 
tati facramenti , & perquem magis falvatur apparen- 


' tia circa fpecies fenfibiles remanentes. Ceteris Theo- 


logiz Doctoribus. contrarium adftmuentibus , primum 
modum tamquam ab Ecclefia deftinatum, praefertim 
per Decretalem Pape de Summa Trinitate & fide 
Catholica Firmiter credens , neceffario tenendum, 
& fecundum tamquam veritati fidei & etiam facra- 
menti diffonum meritó reprobandum. Examinata ita- 


.que opinione przdi&a dum ea qua dixerat retractare 
nollet, fed magis videretur pertinaciter fuftinere 
» s. ÀA GuILLERM O Parifius Epifcopo 


* perfecti. 


f.* Ambia- 
nenfis. 

* Dodco- 
rum. 


* fuit, 


de confilio Fratris Zrpri1: Bituricenfis Archiepif- 


copi provecti * Theologi , ac Magiftri BER TR AN Dt 


de fanéto Dionyfio przcellentis Do&oris & Aurclia- 
nenfis Epifcopi , ac GurrLrg&Mi Albianenfis * 


Epifcopi necnon & Dodtoris * in Ture Canonico, 
P r P r e. . t [7 
pariter & Dominorum ad hoc fpecialiter vocatorum, 


perpetuum fuper hoc filentium di&o fratri fub poena 
excommunicationis .impofitum *, à leduráque pari- 
ter & predicatione privatur. Verüm cüm ob hoc ad 
Sedem Apoftolicam appellaffec, auditoribus. fibi da- 
tis in Curia fed infe&o negotio de medio fublatus eft. 


MCCCV. 


: PHrIrrIPPus Rex Francie diffenfionem gravem 
inter Ducem Brabantie & Comitem Lucemburgi, 
pro terra Lovanienft fubortam circa Afcenfionem 
Domini pacificaffe dicitur & fedaffe. Cüm Cardina- 
les fere per annum electionem Summi Pontificis di- 
ftaliffent, tandem vigiliáà Pentecoftes BER T R A N- 
DuM Burdegalis Archiepifcopum elegerunt , qui & 


/ 


-— 


C'uillelmt de INangis. 6r) 
CLrMENSs V. Papa ducentifimus primus vocatus 
eft. Pax inter Regem Francie & Flandrenfes, Apud 
Belvacum Galliz urbem diffenfio adeó gravis fubori- - 
tur inter SIMONEM Epifcopum & populum civita- 
tis, ut Epifcopus urbem tutus ingredi non auderet , 
propter quod plures Nobiles & Potentes , cüm & ipfe 
nobis generis effet , in fuübfidium fuum convocans , 
nonnullos cepit é civibus, fuburbiümque civitatis 
fuccendit. Tandem nihilominus evocati in przfentia 
Regis utriufque * controverfie finem . . .. ... 
compelluntur imponere, quamvis non impuné cüm 
utrique graviter exceffiffent. /Eítivo tempore fuit in 
Francia sin magna valde. Lupovricus primo- 
genitus Regis Francorum die Jovis poft feftam fan&i 
MarTHZI Ápoftoli MARGARETAM primogeni- 
tam Ducis Burgundiz fibi confanguinitate propin- 
quam cum difpenfatione Papa duxit in uxorem. . 
Papi CrzMEN TE Dominicá poft feftum fancti 
Martini hyemalis apud. Lugdunum in Ecclefia Rega- 
lis oppidi , quod dicitur fancti fufti , prefentibus Car- 
dinalibus & Pralatis, multífque Principibus confe-- 
crato , dum fuam ad domum in urbem rediens geftans, . 
ut moris eft, fuz coronationis infignia, per frenum 
equi cui infidebat à Kege Francie, qui ob hoc pia 


humilitate fe ipfum pedeftrem pofuerat feu conftitue- 


rat , per Curiam dumtaxat oppidi memorati deductus 
maximo cum honore fuiffet ; illic à fratribus CAR oLO 
& Lupovrico necnon Duce Britannie JonaNNE 
fufcipitur adhuc ufque, domum modo deducendo 
confimili. Porro cüm maxima populi multitudo ad 
hoc fpectaculum cucurriffet , ut. congregata, murus 
quidam juxta quem ipfi Papz ejüfque comitiva tranfi- 
tus imminebat , ob preffuram confedentis fuper eum 
multitudinis ad terram tam fubitó violenter corruit ,. 
quód ex ejus ruina prefatus Britannie Dux fuerit 


. prout in brevi fubfequens mors probavit , percuffus ,. 


Carolüfque Regis frater laus graviter , necnon Papa 
tam in confracione Papalie mitre quam aliàs multi- 
| | Iiii ij 


620  — Continuatio Chronic... 
pliciter deturbatus, aliis quampluribus lafis graviter 
aut peremptis; sicque dies ille qui prima facie hono- 


ris exultationem pratendebat & gaudium ,'moeroris 


confufionem fuperinduxit & Jamentum. "Papa Crz- 


MEN s antequam Rex Franci recederet à Lugduno, 


conceffit ei caput fancti Lupovic ravi fuüicumuna 
de coftis ipftus in Capellam fuam Parifius à Mongíte- 


rio fancti Dionyfi] tranfportandum ; ejüíque. precibus: 


PETRUM & JacosBuM de Columna fratres , qui 

per Papam Bonifacium à Cardinalata dudum degra- 

dati fuerant, ad: priftinam reftituit dignitatem. In- 

fuper in recompenfationem expenfarum factarum in 

Flandriis, decimas Ecclefiarum & annualium ufque 

ad triennium conceffit , necnon pro fuis fratrümque 

fuorum Capellanis & Clericis de prebendis in: proxi- 

mo vacaturis fere in omnibus Ecclefiis Regni fui fa- 

vorabiliter providit, necnon ad monetz debilis quam 

f. * inftan- fecerat meliorationem , & inftanter * folutum , redi- 

1m foive- tionem , ut ferebatur , indixit. ^C r EMEN s Papá 

ditionm Lugduni fuper: numerum Cardinalium , decem & 

duxi. — octo novos conftituit Cardinales, duos etiam Car- 

«nales pro fe transmifit Romam ad fervandam Sena- 

«oriam dignitatem ; duos Epifcopos etiam fieri At- 

trcbatenfem & Pi&avienfem difpofuit; Epifcopo Du- 

f Paria. H€lmi Patriarcham * Jerofolymitanum conceffit , nec- 

chaum, mon pauperibus Clericis gratias amplas fecit , provi- 

dens eis de beneficiis fecundüm exigentiam & merita 
petfonarum. rou | 

Rex Putr1rPus poft Natale Domini in Francia 

Tevertiturà Lugduno. Papa Ct EMEN circa Purifi- 

cationem beate Virginis à Lugduno recedens Bur- 

degalis per Matifconem , Brivatum, Bituricas . ... 

err 5o & Lemovicas iter faciens tam Religio- 

dorum quàm fzculatium Ecclefias & Monafteria tam 

per fe quàm per fuos fatellites depredando , multa & 


gravia intulit eis damna; unde & Frater ZEGrpius. 


Bituricenfis Archiepifcopus per hujufmodi depra:da- 
tienes ad tantam. devenit inopiam , quód tamquam 


-^7» "7-29 T^r —— 


Guilelmi de Nangis. "Zu 
unus de fuis fimplicibus Canonicis ad percipiendum 
quotidianas diftributiones pro vitz neceffariis horas 
Ecclefiafticas frequentare coactus fit. R oBEgR Tüs 
Burgundie Dux bone memoriz decceffit in Martio, 
cujus corpus in Burgundia ut vivens ordinaverat eft 
delatum, atque Ciftercij Monafterio efttumulatum. 


 MCCCYVI. 


EpuanDus Regis Ánglie EpuARDrt filius 
contra Scotos qui RoBER Tu M du Brus fibi prafe- 
cerant cum armata multitudine profectus devincitur, 
multis in przlio de fuis interfectis , & fub fug przfi- 
: dio evafit illafus; Feriá tertià poft Afcenfionem Do- 
mini PHiriPPus Rex Franciz caput beati Ludo- 
vici abfque tamen mento & mandibulis inferioribus, 
necnon unam de coftis ipfius Parifius cum ingenti 
Cleri plebífque tripudio tranftulit ; dictam coftam in 
Ecclefia Cathedrali beate MA&1 £ relinquens , capüt- 
que fuum gloriofum in Capella Regalis Palatij, quam 
ipfe fan&iffimus Rex fponte conftruxerat opere in 
vafe pretiofo decenter pariter ac devoté reponens. 
Ceterum ipfum diem Parifius per totam fuans dioc- 
ceíim annuatim in perpetuum inftituit, & de cetero 
firmavit habere folemnem. Intemperata fuit ficcitas 
in vere pariter & zítate. Die fancte Trinitatis PE- 
T&us de Morneyo Epifcopus Autiffiodorenfis de- 
fungitur, cui Magifter PE T Rus de Bella Pertica in 
jure nominatiffimus fucceffit. Rex Philippus mone- 
tam debilem quam fecerat , que A in Regno per 
undecim annos vel circa curfum fuum habuerat , in 
fortiorem folitam fübitó commutare volens , prefcr- 
tim cüm paulatim adeó debilitata fuiffet ; ut contra 
2s S . Florenus parvus Florentig xxxvi. fol. 
Par. hujufcemodi currentis monete valuerat *. Cir- f * valeret 
ca feftum fancti Johannis Baptiftz fecit per Regnum 
edictum Palatij publicé proclamari , ut à fcfto beate 
Virginis fubfequenti omnes reddituum exceptiones , 
contractuumque folutiones pretio — * deinceps « monia. 

| iil iij 


22 Continuatto Chronici 
fierent quz tempore beati Ludovici currebat; pro 
quo multi de populo fuerunt mirabiliter perturbati. 

Eodem concurfu temporis vel circa ad requeftam,. 
ut dicitur, Remenfis, Senonen(ts, Rothomagenífis , 
ac Turonenfis Árchiepifcoporum, qui fibi fuífque: 
fuffraganeis ac corum populis ac fubditis, tam per 
Papam quàm per Cardinales aliquos vel illorum fa- 
tellites ac curfores illata fenferant multipliciter & 
adhuc'fentiebant gravamina, Rex Franciz PuiLI»- 

* favorabi- pus. favorabiliter * in hac parte eis fe exhibens, etfi 

n non in toto , in parte tamen cis utiliter fubvenire pro- 
vidit. Menfe Augufto Rex Philippus omnes Judaeos. 
de Regno Francie penitus & omnino fecit expelli. 
certum regreffionis terminum fub poena mortis prarfi- 
gens eifdem. Tempore hyemali fada inundatione: 
nimia fluvialium aquarum, antequam decreviffent. 
adeó funt fortiter congelatz , quód in locis pluribus. 
damna multa poftmodum exinde pervenerint ; impe- 
tu fiquidem glacierum poft earum diffolutionem veloci 
labentium curfu tam domus, quàm pontes molen- 
dináque quamplurima corruerunt. Tuuc etiam Pari- 
fius in portu Gravix naves multe diverfis onerat 
mercaturis cum cunctis in eifdem confraétx perie- 
tunt. 

Occaftone mutationis monetz debilis in fortem ,. 
damnofa feditio precipue propter locationes domo- 
rum Pariftus exorta eft. Cüm enim civesParifius locare 
domos & earum locationis pretium in forti moneta 
juxta Regale ftatutum recipere niterentur; quod ta- 
men communis populi multitudini grave nimium 
propter triplicationem confueti pretij videbatur; tan-- 
dem aliqui ex popularibus ipfis tam contra Regem, 
quàm contra cives conjunc&i , paritérque cum.multis 
fibi complicibus adunati, ad domum Templi Pari- 
fius, ubi Regem effe fciebant , illico properantes cüm 
ad ipfum acceffum habere non poffent, ftatim domu s. 
Templi introitus omnes & exitus occuparunt pro viri- 
bus, ne Regi victualia deferrentur.. Porro dum poft- 


Cuilelmi de Nangts. 625 


modüm perpendiffent STEPHANuM dictum B4 n- 
BET TE civem Parifius divitem ac potentem * civi- 
tatí(que viarum, ordinationis hujus circa domorum 
-locationes przcipuum effe confiliarium ac . .. ... 
in ipfum crudeliüs efferati, primitus domum fuam 
pos extra portas habebat civitatis fuburbio juxta 


* operc 
monctarie 
Prafc- 
ctum. 


an&um Martinum de Campis, multum locupletem. 


divitiis concordi vefania depredari feíftinant : quo 
comperto Rex tam fuam quàm przfati civis injuriam 
impuné ulterius ferre non fuftimens, quotquot re- 
perit hujus actores fceleris aut etiam incentores morti 
protinus adjudicare decrevit. Plures etiam ex ipfis 
qui in fa&o magis culpabiles fuerant, foris portis ci- 
vitatis ad vicinas eis arbores necnon patibula ad hoc 
de novo fpecialiter illic facta, przcipué ad majores 
& infigniores introitus fufpendi fecic, quatinus eo- 
rum poenz alios deterrerent , & ab hujufcemodi rc- 
bellione coercerent. PHiLIPPus Regis Francie 
PHiLIPPI filius fecundus genitis JoHANNAM 
primogenitam OD oNrs quondam Burgundiz Co- 
mitis ex filia RosEn T1 Áttrebati Comitis apud 
Corbolium Menfe Tanuario duxit in uxorem. Menfe 
Martio vel circa Papa Cr z M e N s & Cardinales 
eoo o9 on n 5. Juerunt & illic circum circa circiter 
per Menfes fexdecim refederunt. 

Pfeudo quidam nomine Dur criNrus fub habitu 
benigno faná&itatem fingens , fed revera peffimus hz- 


reticus erat. Frater Dulcinius haereticus in quodam: 


monte Vercellis, ubi tutum fibi reperiffe putabat re- 


fugium, à Pontifice civitatis aliifque fidelibus captus 


carceri mancipatur, Pape judicio puniendus, illic- 

ue de fuis complicibus ducenti vel circiter fuerunt 
occifi. Illius enim hzcefis inter cetera hunc continere 
dicebatur errorem ; quód ficut tempore legis nature 
vel Mofaicz regnabat * per Patrem quz eis prapara- 
tur, & Filius per fapientiam à tempore adventus 
Chrifti ufque ad adventum Spiritus die Pentecoftes ; 
ita ab adventu Spiritus fan&i ufque ad finem mundi 


- 


. * [ater 
per poten- 
tina & ju- 
ftiriam qus 
Judais prz- 
paratur. 


é24 Continuatto Chronta 

regnat ipfeSpiritus fan&us , qui amor eftper clemen-- 
tiam. ltaque prima lex fuit lex religionis & juftitiz, . 
fecunda fapientiz, tertia que nunc eft amoris ,.cle.- 
mentiz , caritatis; ita quód quidquid petatur fub.no- 

mine caritatis quidquid fit illud , etiam actus fornica- 

tionis venerez , abíque peccato poteft concedi peten-- 
ti, immo nec fine peccato poteft licité denegari; quod 

peffimam fonat in herefim cuilibet Catholico vel fide- 

li. Hzc eadem fuerunt babita tempore Philippi anno - 


millefimo trecentefimo duodecimo , & au&or fuit. 


ArLMaRnricus de Leva juxta. Montem-fortem , de 
quo loquitur Decretalis, Damnamg;..EDuARDUS 
Anglie Rex atate provectus , aftutus pariter & cautus 
Princeps , necnon in przliis fortunatus, annotricefi- 
mo quinto Regni fui .deceffit ; cui. fücceffit inRegno 
Anglie. & dominio Hibernie. EptuA4& Dus cjus 
filius ex Comitiffa Pontivi. Siquidem de M A n c 4- 
RKETA uxore fua fuperftite Regis Francia forore tres 
alios reliquerat filios, quorum primogenitus T H o- 
MAS nomine Cornubiz tenuit .Comitarum. 


MCCCVII. Epua&Dus. 


Circa Pentecoftes Rex Francie P HurripPpuslo- 
cuturus Pape Pictavim Proficifcitur , & tunc ab eo. & 
à Cardinalibus, ut. dicebatur, fuper pluribus & ar- 
duis negotiis deliberatum fuit ac etiam ordinatum, 
praefertim de Templariorum captione , prout fequens 
rei exitus declarabit. Tunc fiquidem ipfe Papa Ma- 
giftris tranfmarinis Hofpitalis & Templi mandavit 
exprefíé ut Pictavis coram ipío. infra certum tempus 
omiffis omnibus perfonaliter comparerent : quod Ma- 
gifter Templi nec.morá complevit; fed Magifter Hof- 
pitalis in itinere apud Rhodum infulam à Sarracenis 
qui eam occupaverant impeditus, ad prafixum ter- 
minum venire non valens , fe ipfumlegitimé per nun- 
«ios excufavit , ac.demum per menfes aliquos eadem 
infulá cum armata manu rccuperatá pariter & obten- 
tá, ad Papam Pictavis accedere maturavit. Magifter 

BrRNARDUuS 


Guilelmi de Nangi:. 6 2f 
BenNARDus defancto Dionyfio Magifter in Theo- 
logia famofus Aurelianenfis Epifcopus deceffit; cui 
fucceffit Magifter R 4 Dur rus Ecclefiz prefatz De- 
canus in Jure peritus. Lupovrcus Navarre Rex 
Regis Franciz primogenitus, cognito quód quidam 
Miles nomine Fon TuNus quem Regni fui cufto- 
dem praefecerat & Rectorem, fuum Regnum illius 
calliditatis aftutia ufurpare tentabat , multos fibi con- 
fentaneos habens & complices nobilium ac potentum; 
przcipué Bolonie Comitis ,.& GALTHERI de Ca- 
ftellione Francie Goneftabularij comitiva valentis ; 
Menífe Julio proficifcitur Navarram , Fortünumque 
predictum cum fuis complicibus potenter fubijciens, 
vifitato Regno pariter & fedato , in civitate Pampelo- 
nia coronatur in Regem. | m. 

PrT&us deBella-Pertica Autiffiodorenfis Epifco- 
pus deceffit, ac Pe TRus de GreffiDbus Cantor Pari- 
fienfis ac Navarre Regis Cancellarius fucceffit eidem. 
Die Jovis poft feftum beati Dionyfij Martyris C 4- 
THERINA heres Conftantinopolitani Imperij Ca- 
roli fratris Regis uxor fecunda, qua precedenti die 
Lune decefferat in villa fancti Audoeni , apud Pre- 
dicatores Parifienfes, prefentibus Rege Francie & 
Proceribus & Pralatis, necnon Magiftro Templitranf- 
marino , qui unà cjus corpus cum aliis ad tumulum 
deferebat , Ecclefiafticee traditur fepulture. — * — 

Die veneris poft feftum beati Dionyfij tertio Idus 
O&obris omnes Templarij quotquot in Regno Fran- 
ciz funt reperti, quafi fub ejufdem horz momento, 
illucefcente videlicet fole vel circiter, juxta decretum 
Regium ac preceptum fübità capiuntur ac diverfis 
carceribus mancipantur : inter quos etiam in domo 
Templi Parifius captus eft & detentus generalis to- 
tius Ordinis Magifter tranfmarinus. Dudum fiqui- 
dem ad aures Regis pervenerat ex teftimoniis plu- 
rium & relatu , quorum quidam Ordinem ipfum ante 
profeffi fuerant , quód tam Ordo quàm Ordinis pro- 
feffores deteftandis criminibus erant irretiti pariter 

Tom. XI.  —. — KXKK 


f. * Prx- 
ccptoris. 


* [upple 
idoli, 


626 Continuatio Chronici 
& infedi, qua etiam fi negarent legitim? poffet pro- 
bari. Primó namque ( quod dictu nefas eft ) in pro- 
feffione fua quam ut cauté facerent, intempeftz no- 
&is filentio faciebant, ad preceptum Przceptorum *, 
necnon Przeceptorem s iin ( quod nominandum 
quafi turpiffimum ) inferiüs in pofterioribus ofcula- 
bantur immundé : infuper Crucifixi confpuebant ima- 
ginem ac etiam conculcabant , quód caput * fecreté 
cum maxima veneratione tamquam Idolatra cole- 
bant, quin immó Sacerdotes eorum quando celebrare 
debebant, verba confecrationis minim? proferebant, 
& licet à mulieribus abftinere voverent, concedeba- 
tur tamen eis ad invicem modo Sodomitico commif- 
ceri : &€ hec omnia de quibus vehementer habebantur 
fufpccti fecit Rex Francie Dominica fequenti in . . 
ec n 5. 5 . Regalis Palatij coram Clero & Populo 
palam & .publicé proclamari ; qua etfi prz horrore 
quem continent & fidelium imprimunt cordibus, 
quafi incredibilia videantur, ipfe tamen Magifter to- 
tius Ordinis prefatus apud Templum coram Magi- 
ftris Univerfitatis prefentibus ductus , ut dicebatur, 
fequenti hebdomada recognovit expreffé , excepto 
uod dixit Sodomiticum vitium fe minimé commifif- 
fe, nec in profeffione fua fuper imaginem Crucifixi, 
fed magis fuper terram à latere confpuiffe : etiam per 
fuas patentes litteras fuis Fratribus omnibus intimaffe 
fertur, quód dicam confeffionem poenitentia du&us 
fecerat , & eos ad faciendum fimiliter hortabatur. 
Factümque eft quód eorum nonnulli fponte quedam 
premifforum vel omnia etiam lacrymabiliter funt 
confeffi; alij quidem , ut videbatur, poenitentiá du- 
&i , alij autem diverfis tormentis quaftionati feu com- 
minatione vel eorum afpeQu perterriti, alij blandis 
tracti promiffionibus & ille&i, alij ar&a carceris ine- 
dia cruciati, vel coadi, multipliciterque compulfi; 
multi tamen penitus omnia negaverunt , & plures qui 
confeffi primó fuerunt ; ad negationem poftea reverfi 
funt in ea finaliter perfiftentes, quorum nonnulli 


C'uilebni de. Nangis. "P, 
inter ipfa fupplicia perierunt. "n 
Rex itaque Magiítrum Generalem apud Corbo- 
lium , ceteros vero Pariftus & aliis diverfis carceri- 
bus mancipari fecit, donec cum Sede Apoftolica & 
Pralatis deliberationem haberet, qualiter in hac par- 
tc procedendum effet fecundüm Deum & juftitiam , 
tam contra Ordinem quàm perfonas etiam. Eorum 
bona ubique faiíiri fecit & in manu fua teneri certis 
ad hoc cuftodibus ac receptoribus deputatis. 
Quidam de Judaifmo ad fidem converfus Protus 
nomine coram Inquifitore pravitatis hareticz reco- 
gnovit, quód inftindu cujufdam fratris fui nomine 
Monffeti ad Judaifmum redierat, ac primó in aqua 
calida balneatus & demum circumcifus prout in tali- 
bus à Judzis fieri confuevit. Poftmodüm tamen tractu 
temporis examinatus fuper hoc, ac demum requifi- 
tus , dixit peromnia fe mentitum , & folüm in odium 
fratris fui prefati, qui aliqua folvere debita nolebat , 
recognoviffe pramiffa : & quia vertebatur in dubium 
cui confilio (tandum effet, tandem de confilio peri- 
torum , affenfu pariter Epifcopi adjudicatum eft con- 
feffioni prima ftandum potiüs quàm fecundz : ipfüm- 
que tamquam lapfum à fide perpetua poena carceris 
puniendum , quod & factum eft. Verüm poftmodum 
cüm recognoviffet coram Inquifitore predicto fe di- 
xiffe in carcere quod Chriftianus non erat , fed Judzus 
p vocatus, quódque Chriftiani comedunt 
Deum íuum, cum infítantia requirens quód ft mori 
eum contingeret , fieret de eo ficut de Judeo , de com- 
muni peritorum confilio adjudicatus eft ftatim abí- 
que ulla audientia Curiz fzculari tradendus. | 
Eodem vel circá concurfu temporis quidam alius 
ad fidem converfus Johannes nomine confeffus fuit 
coram Inquiíitore predicto , quód palam & publicé& 
coram Cafíteleto Parifjus dixerat fe Chriftianum .non 
elfe, fed Judzum nomine Mutlotum , atque de pec- 
«&to quod in aqua commiferat recipiendo baptif- 
mum , per ignem purgari fe velle. Vou ae tamem 
K ij 


624 Continuatio. Chronici 
cüm hoc feciífe graviter poeniteret , inftantérque re- 
quireret fibi fuper hoc mifericorditer indulgeri, di- 
cens fe ex melancholia & levitate capitis in talia 
prorupiffe , juxta peritorum confilium impofita eft ei 
poenitentia falutaris. "M 
Menfe fanuario EDpu AR Dus Anglie Rex filiam 
unicam Regis Francie PHrL1PP1 nomine IzABEL- 
LAM annorum duodecim vel circiter, apud Boloniam 
fupra mare dicto Rege Francie unà cum filiis fuis ac 
Regni Proceribus illic prefentibus accepit in uxo- 
rem , ac majoribus Regni in Ánglia affociata in Regi- 
nam cum honore debito coronatur. Filius Sabaudiz 


Comitis EpuaRDus fororem Regine Navarre ' 


fcilicet fecundam filiam Ducis Burgundie duxit in 


CARoLus Regis Franciz tertius filius Blancham - 


filiam fecundam quondam Ducis Burgundie O T H E- 
LINIinuxorem accepit. Illuftris & femina Venera- 
bilis ac honefta viduaaMARGAR ET A Sicilie Regina 
relicta primi CAR OLI RegisSiciliz fratrifque fancti 
Lupovicr, utpiecreditur , migravit ad Chriftum. 
JoHAmNNEs de Namurfiofilius Gu iD owrs Flan- 
drenfis Comitis accepit in conjugem filiam R oBER TI 
Comitis Clarimontis. dE | 


MCCCVIII. 


Rex Franciz Philippus pro. fa&o Templariorum 
pracipué profe&urus Pictavis, ubi adhuc Papa cum 
Curia refidebat , ob hócque plurimis pene de omni 
civitate five Caftellania Regni apud urbem Turonis 
Pafchali tempore convocatis, copiofam tam nobi- 
lium quàm ignobilium fecum duxit illic turmam. 
Sané de diverfis traQatibus inter Regem & Papam 
prehabitis , totius. ordinis Generali Magiftro poft- 
modüm ad Papz mandatum adducto cum aliquibus 
.quos nobiliores ftatu feu przeminentia fuiffe confti- 
terat; inter ipfos ibi tandem deliberatum fuit & fatis 
concorditer ordinatum , quód Rex ipfe omnes & 


Guilelmi de. Nangts. 629 
fingulos didi Ordinis profeffores ubicumque effent 
mancipati carceribus, ex hoc & deinceps nomine Ec- 
clefiz & manu Sedis Apoftolicz detineret , ad eorum 
relationem , expeditionem feu punitionem minimé 
proceffurus abfque ordinatione Sedis Apoftolicz vel 
mandato ; ac de bonis eorum quorum difpenfatio feu 
cuftodia ipfi Regi fub debita fidelitate relinquebatur, 
ufque ad Concilium generale póft fatis celeriter cele- 
brandum, pro modo competenti vite neccffaria nii- 
niftraret eifdem. | — 

dn CLEMENSs cüm effet Pictavis de Fratrum 
confilio propter fubfidium terre fan&s ac reformatio- 
nem ftatus univerfalis Ecclefie , necnon precipue 
propter facum quod circa ordinem Templi ejf ue 


profeffores emerferat, quorum etiam fexaginta vel 


circiter fupradicta eifdem impofita crimina fuiffe con- 
feffos tam in fua quàm in Cardinalium prafentia, 
Papales litterz fub bulla continebant przcipué ; ge- 
nerale Concilium Kal. Octobris ufque ad biennium 
à Kalendis ejufdem menfis proximé fequentibus con- 


tinué computando Viennz celebrandum decrevit, - 


& ubique per fuas patentes litteras intimare Archie- 
pifcopis & Epifcopis , infuper & Epifcopis fpecialiter 
in Regno Franci conftitutis,Inquifitoribüfque pravi- 
tatis heretice dedit in mandatis, quatinus E per facto 
Templariorum diligenter intenderent, & juxta quali- 
tatem eorum in quantum períonas eorum tangere po- 
terant , fine debito terminare juxta peritorum confie 
lium maturarent ; Generali tamen Magiftro aliquo- 
rümque eorum majorum de ordine illo, quamvis nu- 


mero paucorum, perfonis ufque ad tempus & ex certa. - 


fententia Apoítolice Sedis excommunicationi feu 
corre&tioni refervatis. 


Circa idem tempus venerunt in Franciam quidam . 


viri de Flaadriis fub habitu fimplici *, ficut rei exitus 
comprobavit , ad quorum fimulatam aftutiam aftu- 


* (ed impo- 


ftores, 


t&mque fimulationem confeftim in populo frivola 


quadam fed communis exiit fama , quód Comes 
Kkkk iij 


"EL, Continuatio Chronic 
Augi Dominus G opErA1Dus de Brebento, Jo- 
HANNES de Brebento filius ejufdem, dominus Vir- 
fionis aliique quamplurimi, qui dudum cum R o- 
BERTO Áttrebati Comite apud Corteriacum fuc- 
rant interfeQi, quafi per miraculum evaferant inde 
vivi, & propter fus liberationis beneficium voverant 
Deo & inter íe conduxerant , ac etiam firmaverant fub 
fimplici paupertatis habitu per Regnum Francia men- 
dicare , & fe ipfosapud fuos ufque in feptennium oc- 
cultare; tunc enim feptennio revoluto, certo loco , 
fcilicet Bolonia fupra mare fimul eodem die compa- 
rere debebant , ac palam detegere quinam effent. Et 
fa&um eft quód ad quedam levia interfignia in przfa- 
tis Flandrenfibus vifa nonnulli utriufque fexus in 
tantum feftinati & quafi infatuati fuerint, ut eos cre- 
dentes cffe prefatos dominos cum honore fufeipe- 
rent , cüm tamen ipfi qui vix & raró ex certa loque- 
bantur malitia fe non affererent de quibus frivola fa- 
ma communiter referebat. Quadam etiam Matronz, 
Nobiles nonnullos ex ipfis ad maritales amplexus 
tamquam proprios conjuges fufceperunt , de quo poft. 
modum fequuta funt alis in derifum , & precipue 
domina. . | 

Comes Valefij C 4 & 0 Lus tertiam accepit uxorem 
filiam GurDonrs Comitis fancti Pauli. Roses Tus 
PHiLrIPPI Áttrebatenfis filius uxorem BLANCHAM 
alteram filiarum quondam Ducis Burgundie accepit 
uxorem. Eodem anno Gurpo quondam Comitis 
Blefenfis primogenitus cum filia Caroli Valefij ex 
conjge CATHERTIN A adhuc tenere ztatis fertur 
fponfalia contraxiffe. Die Sabbati poft Áfcenfionem 
Domini circa Vefperas, in Dioecefi Parifienfi preci- 
pué, nix tam copiofa & damnofa nimiüm, & im- 
petuofa tam ex lapidibus grandibus & groffis defcen- 
dentibus, quàm ex ventorum flatu vehementer ceci- 


dit tempeftas. Tunc cum granis fegetes & cum botris 


vinea perierunt, plures arbores radicitus funt. evul- 
Íz, campanile Ecclefie porrochialis de Caprofia 


Cuilelzpi de Nangis. 6jr 

ex impetu venti corruit ipfo die, | 
/Eftatis fervore tranfacto, Papa & Cardinales om- 
nes folutá ad tempus Curiá ab urbe Pi&avis ubi diu 
fteterant. recefferunt. Papa fiquidem ad terram fuz 
nativitatis properans, cum paucis Cardinalibus fe- 
cum retentis, illic & circá poftmodüm dicitur refe- 
diffe , licentiatis ceteris & ad tempus ad invicem fc- 
paratis. GurcHARDus Trecenfis Epifcopus pro 
fufpecto vehementer habetur , quód mortem J o H 4 N- 
NA Reging quondam Franciz & Navarre quibufdam 
procuraffet fortilegiis aut veneno, propter quod au- 
dita etiam fuper hoc quorumdam depofitione teftium, 
videlicet falforum , prout fequentia quamvis longo 
tempore probaverunt , capitur, diutiüfque fub car- 
ceris arca cuftodia etiam de voluntate Summi Pon- 
tificis , prout ferebatur , maximé poftquam ad ejus 
notitiam teftium ipforum pervenit depofitio , detine- 
tur. Inter nobiles ac potentes juvenes ERAR Dus 
fcilicet defan&o Veranno, &OupARDus deMon- 
te-acuto natione Burgundus, ut aiunt, diffenfione 
fuborta , tandem ex utraque parte multis Nobilibus 
dic fefti beati Dionyfij in Comitatu Nivernenfi con- 
gregatis pro habendo confliu juxta mutuum utriuf- 
que condi&um , videlicet ex parte dicti Erardi, Co- 
mite Sacri-Czfaris DR ocoNz de Mellento, do- 
mino Mt1L0 N E de Noeriis cum aliis multis : Ex par- 
tc veró prefati Oudardi DeL Purw o Alverniz do- 
mino, BERAND o de Marcolio filio Comitis Bolo- 
niz, tribus fratribus, qui de Vr £N N 4 communiter 
appellantur , aliífque quampluribus arte nimis & 
valde celeriter confummatus eft conflius inter ip- 
fos. Ceffit autem Erardo infignis victoria , & de parte 
Oudardi di&us Berandus de Marcolio cum quibuf- 
dam aliis fuit captus ; quare fe reddidit Comiti Sacri- 
Caríaris, ut dicebant. Poftmodüm tamen Rex Fran- 
ciz di&um Erardum pluréfque alios capi fecit & di- 
verfis prifionibus detineri. Art sEgTusRomanorum 
Rex à quodam.nepote ex forore, ut dicitur, inter- 


M 


ój2 Continuatio Chron —-— - 
fe&us deceffit; cui HE NR 1 cus Comes-Lucembur- 
gi , Miles fiquidem ftrenuus, prudens ac fidelis fuc- 
ceffic in Regno. | 
.* Circa Purificationem beata Virginis filia RosER TI 
Comitis Clari-Montis uxor JounaANNrs de Na- 
murfio Parifius defuncta fepelitur : poft quam ipfe Jo- 
hannes quafi anno poftmodüm revoluto filizm domi- 
ne BLANCHE de Britannia defponfavit. Indulgen- 
tia magnavaldeque à CLEMEN T E Papa anno pre- 
cedenti dum effet Pictavis transfretantibus vel pecu- 
niam fuam largientibus in fubfidium terre fancte 
concefferat , cujus executorem vel receptorem Magi- 
ftrum Hofpitalis tranfmarinum conftituerat , per Re- 
gnum Francie publicatur ; factümque cft ut in Ec- 
clefia beate MA R1 Parifius & pene in omnibus aliis 
Regni Ecclefiis ftatuerentur gazophilacia ad pecu- 
niam reponendam , quz illic à devotione populi du- 
rante dumtaxat. illa indulgentia , videlicet ufque ad 
quinquennium , deferretur ; in quibus multi in exor- 
dio publicatio nis precipue multa dicebantur mififfe. 
STEPHANUS quidam nomine de Verbia Sueffio- 
 nenfis dieecefis , accufatus coram Inquifitore haereticae 
pravitatis fuper quibufdam blafphemis verbis, maxi- 
mé circa corpus Cu n 1s T I, confeffuseftea fe dixif- 
fe ; fed tunc non erat bene compos mentis , quia ni- 
mis biberat in taberna, nec aliqua quz dixerat licet 
malé viderentur fonare , tamen ea non protulit in 
contumeliam Creatoris vel contemptum , fed fubrep-. 
ritié, & de hoc poenitebat & petebat fibi mifericor-. 
diter indulgeri , quod & factum eft de confilio peri- 
torum , injuncta tamen priüs poenitentia falutari. 


"^HzNnrICus. MCCCIX. 


Circa feftum Pentecoftes filius Regis Arragonum 
habito confli&u contra Regem Granate Sarracenum, 
ingenti Sarracenorum cede facta gloriofam vi&oriam 
reportavit. Menfe Junio HgzNR1cus in Regem 
Romanorum nuper eledus concorditer . . .. ... 

" folemnes: 


Cuilelmi de. INangis. 633 


folemnes nuntios & ambaffiatores cum electionis fuz 
decreto mifit Ávenioni , ad petendam benedictionem 
& confecrationem Imperiique coronam de manu 
Summi Pontificis , necnon ipfius & Ecclefi» Romanz 
favorem & gratiam confuetos ; cujus votis & poftu- 
lationibus plene fatisfecit, & electum ad fuftinendam 
Imperialis cclíütudinis dignitatem de coníiJio fa&o 
circa finem Julij Menfis folemniter approbavit , eidem 
ad confecrationem & coronam Imperij fümendam in 
bafilica Principum Apoftolorum de Urbe concedens : 
& Concilium ad feftum Purificationis beate Man1;E 
futurum ufque ad biennium , computando à proximo 
 feíto Purificationis ejufdem, & ífalvo quód eidem 
Summo Pontifici abfque inconftantiz nota quando & 
qualiter , & quotiens expedire fibi pro occafione Con- 
cili] Generalis . . .. . . . . aliàás videretur, prafi- 
xum & praedictum terminum prorogare liccret. 

Papa CLEMEN s palam in Palatio fuo Avenioni 
intimationem quamdam appendi fecit, ut aiunt , in 
qua continebatur quód generaliter omnes & finguli; 
qui in fa&o denunciationis , accufationis feu appella- 
tionis contra Papam Bonifacium pro vel contra vel- 


lent procedere quoquomodo qualitercumque . de . 


pramiffis fufficienter inftructi , infra Dominicam quá 
cantatur , OcZ, fi fua. crederent. intereffe , fe. Papae 
confpectui prafentarent ;. aliàás fuper hoc deinceps 
nullatenus admitti, quinimmo ex tunc eifdem om- 
ni denegatá audientiá perpetuum in hac parte imponi 
filentium ipfo facto. Inter quos fpecialiter & expref- 
fé G. de Nogareto Militem, de quo dicebant ad affi- 


gnatam diem fuiffe vocatum perfonaliter & citatum 


adícribunt. Qui fiquidem ad affignatam, diem domini 
G. de Plaiffaco aftuti Militis & diícreti ,"aliorümque 
potenti comitiva vallatus Ávinioni comparens , tam 


appellationem contra Papam Bonifacium factam , 


quàm objecta crimina eidem, innovavit, eáque le- 

gitimé probare fe offerens, cum inftantia petiit ipfius 

effa tamquam hzretici exhumari , ac etiam igue de« 
Tom. XI. L1lL 


^ 


$ ;u Continuatio Chronici 


bere comburi : parte nihilominus adverfa fcilicet quo- 
rumdam Cardinalium & aliorum quamplurium , qui 
caufam Bonifaci] Pape fovebant, fe in contrarium 


f. * nomm viriliter opponente & tam circa fancti * Sebaftiani , 


acce(atoris 
cuj «[dam. 


f. * Juppi- 
ter dimie 
dium vel 
dominium 
iter vel in- 
ter. 


quàm praedicti Guillermi perfonam multa gravia & 
enormia retorquente. Sicque negotium ipfum ufque 
ad pleniorem fuper hoc deliberationem fuit pofitum 
in fufpenío. - 

Tertio Kalendas Novembris ab occidente hyemali 
vel quafi, tam vehemens per unam horam & ampliüs 
irruit ventus , quód ad ejus impetum arbores quam- 
plures multàque edificia, necnon pinnaculum fancti 
Macuti de Pontifara corruerint. Arcus ctiam magni 
lapidei qui à parte Orientali funt Ecclefiz fancti Dio- 
nyfij in Francia ob magna ejufmodi füborta ftellici- 
dia quamvis ad terram non corruerint , teftantibus ta- 
men eorum oculis qui viderunt vacillaffe concufsíque 
fuiffe dicebantur , ut mox ad terram corruere putaren- 
tur, Ultima die menfis Januarij poft meridiem per 
unam horam & viginti quatuor minutas vifa eft 
eclypíis folis in fui medio fta, fcilicet quód centrum 
Lunz fuit juxta centrum Solis, & tunc fuit conjunctio 
Solis & Luna juxta vicefunum Aquarij gradum : du- 
ravit autem ifta ecclypíis à principio ufque in finem 
per duas horas naturales & ampliüs, quia in hora 
eclypfis aér crocej vel rubej coloris apparuit. Hujus 
in affignabant Aftronomi dicentes quód in pun- 
&oeclypfis ; ........... inter tunc croceo 
fulgore vel aureo coloravit. | 

Inter Anglie Regem & ejus Barones occafione cu- 
jufdam Militis nomine PE T & 1 de Gravaeftone na- 
tione Vafconis , dudum quidem ut dicebatur de Re- 
gno Angliz banniti, fed jam ad tantam Regis fami- 
liaritatem affumpti, ut Comitatum fibi Linconien- 
fem poffidendum hereditate conferret , multáfquc no- 
vitates , ut dicebant, ad ejus függeftionem conftitue- 
ret cóntra omnium voluntatem & patri confuetudi- 
nem, quz in prajudicium Regni.& contra ftatuta 


L) 

Guillelmi de Nangis. "271 
converterentur ; orta eft diffenfio gravis adeó & acer- 
ba, quód Proceres ipfi contra Regem tam occafione 
premiffa quàm fimplicitate fua feu fatuitate convidi, 
ipfum quem fic habebant exofum non folüm medio- 
criter perturbaffent , quinimmo , ut. communis af- 
ferebat opinio , ab omni miniftratione Regni privaf- 
- fent , nifi ob gratiam Regis Francie ejüfque filiz Re- 
gine Anglie, que feipfam Baronibus gratiofam & 
amabilem exhibuerat, refrenati fuiffent. Fratres Hof- 
pitalarij cum multitudine populi Chriftiani apud Rho- 
dum infulam , de qua per Sarracenos fuerant Fideles 
expulfi, transfretaffe dicuntur, & ibi laudabiliter fe 
geffiffc. 


MCCCX. 


CrrEuEN s Papa Generale Concilium , quod ad 
inftantes Kal. Octobris indixerat, ad Kal. Menfis 
ejufdem anno revoluto fubfecuturas prorogare decre- - 
vit. Concilium Senonenfis provincie propter fadum - 
Templariorum ab x1. die ad xxvi. diem, fecundo 
Philippo tunc Archiepifcopo prafidente Parifius ce- 
lebratur; illic fané Templariorum fingularium factis. 
& ea tangentibus diligenter infpectis , penfatis eorüm- 
que demeritis , qualitate , necnon circumftantiis cunr 
multiplici veritate; ut fecundüm menfuram deli&tt 
effet & plagarum modus juxta confilium tam in jü- 
re divino quàm Canonico peritorum , facro appro- 
bante Concilio adjudicatum eft, ac etiam diffinitum 
quofdam ex ipfis ab Ordine fimpliciter abfolvi. Quof- 
dam veró poft peractam eis injunctam poenitentianr 
liberos & illzfos abire permitti, alios autem fub arcta 
carceris cuftodia detineri, aliófque quamplures 1n- 
clufione muri perpetuó circumcingi , fed eorum non- 
nullos tamquam relapfos in herefim tradi Curiz fx- 
culari, quod tunc permittunt Canonice fanctiones 
de eis hujufcemodi fic relapfis, qui titulo Clericalis 
militiz fuerant adfcripti vel in facris Ordinibus con- 
ftituti , primitus ab Epifcopo orIE , quod & fa- 

E T 


656 Continuatio Chronic 

cum eft. Tunc itaque quinquaginta novem Tem- 
plarij foras civitatem Pariftus in campis videlicet ab 
Abbatia Monialium, quz dicitur fancti Antonij, non 
longe diftantibus, incendio fuerunt extincti; qui.ta- 
men omnes nullo excepto nil omninó finaliter de im- 
pofitis fibi criminibus cognoverunt, fed conftanter & 
perfeveranter in abnegatione communi perftiterunt , 
dicentes femper fine caufa morti fe traditos & inju- 
fté : quod quidem multi de populo non abfque multa 
admiratione ftuporéque vehementi confpicere nulla- 
tenus potuerunt. Circa idem tempus apud Silva- 
nectum provincie Remenfis Concilium convocatum, 
& illic quafi confimili in Senonenfis provincie Con- 
cilio celebrato Parifius fuper Templariorum facto de- 
liberatione prehabita novem Templarij concreman- 
tur. : 

Lupovicus Rosen r1 Clarimontis filius fo- 
rorem Comitis Hannoniz defponfavit ; ejus quoque 
frater JoHANNEs nomige Comitiffam ... . . . . 
accepitinuxorem. CLEMENs Papa quamdam bul- 
lam , ut dicitur à Cardinali ] 4 c o 5 o Gajetani aliis 
quoque quondam Papa Bonifacij partem foventibus 
prefentatam, per quam adverfam'ei partem. impu- 
gnare volebant ; praefertim cüm in ea contineretur 
expreffe, quód Papa de confilio Fratrum unanimíque 
confenfu appellationes omnes & proceffüs contra 
Papam Bonifacium attentatos inanes & irritos de- 
cernens , partémque ejus multipliciter commendans, 
reputabat ipfum fuper objedtis ei criminibus inno- 
xium & infontem, in pleno Confiftorio, ut aiunt, 
fecit deftrui tamquam falfam. 

Circa fcítum Pentecoftes accidit Parifius quód quz- 
dam píeudo-mulier de Hannonia nomine M A & G 4- 
RETA, dicta Porrette , quemdam librum ediderat , 
in quoomnium Theologorum judicio qui ipfum dili- 
genter examinaverunt multi Md errores 
& harefes, & inter ceteras, quód anima adnihilata 
in amore conditoris fine reprehenfione conícientiz 


C'uillelni de. INangis. 627 
vel remoríu poteft & debet naturz quidquid appetit 
& dc(üderat concedere; quod manifefté fonat in hz- 
refim. Dum libellum hunc aut in co contentos erro- 
res abjurare nollet, quinimmo latam in fe excom- 
municationis fententiam ab Inquifitore heretice pra» 
vitatis contemneret , quia coram Epifcopo fufficien- 
ter monita comparere nolebat, & per annum vel am- 
pliüs pertinaci fu(tinuiffet animo 1n fua malitia fina- 
liter indurata, tandem in communi platea Gravie 
coram Clero & populo ad hoc fpecialiter evocatis de 
peritorum confilio expofita eft & tradita Curiz fzcu- 
lari; quam Parifieníis Prepofitus in fua poteftate fta- 
tim accipiens ibidem in craftino incendio fecit cex- 
tingui, Multa tamen in fuo exitu poenitentiz figna 
oftendit nobilia pariter ac devota , per que multorum 
vifcera ad compatiendum ei pié ac etiam lacrymabi- 
liter fuiffe commota teftati funt oculi qui viderunt. 
Eodem die cüm quidam de Judaifmo dudum ad fi- 
dem converfus, iterum ficut canisad vomitum conver- 
fus, in contemptum beate Virginis fuper imagines 
ejus confpuere niteretur, ibidem incendio concre- 
matur temporali tranfiens ad. fempiternum. Tunc 
. etiam Pfeudo quidam GurzAnm Dus nomine de 
Creffoneffart, qui Angelum Philadelphie à Deo im- 
mediaté miffum ad confortandum adherentes Chrifto 
fe nominans, dicebat qàód nec cingulum pelliceum 
quo erat precin&us , nec habitum quo erat indutus ad 
mandatum Papz deponere tenebatur, immo Papa 
przcipiendo peccaret , tandem incendij timore habi- 
tum, cingulümque deponens , & errorem fuum fina- 
liter recognofcens , adjudicatus eft perpetua muri in- 
clufione przcingi. 

Lugdunenfes rebellionis fpiritu affumpto contra 
Regem Francie Purrii:PPuM caftrum Regni quod 
dicitur fancti Jufti violenter diripiunt, ingentíque 
vallo circa civitatem feipfos fatagunt reddere for- 
tiores; ad quorum expugnationem Rex Franciz pri- 


mogenitum fuum Navarre Regem cum duobus ejus 
| L11l iij 


"TE Continuatio. Corontct 
fratribus & eorum avunculis, unà cum exercitu co- 
piofo circa feftum Johannis Baptiftz deftinare decre- 
vit. Illic fané inclyta & felicia juventutis fuz primor- 
*necdum. dia etfi aliàs in talibus inexperta , necnon * cingulo 
militiz precin&us, adeó laudabiliter exercere cura- 
vit vel providit, ut fuz fagacitatis & probitatis in- 
duftria cunctis amabilem & gratiofum fe exhibens, 
fuorum mirabili affectu junxerit fibi corda. Dum ita- 
que hoftes à noftris affultum fibi imminere confidera- 
rent, illicó timore percuffi, feipfos & urbem Regis 
fubjiciunt ditioni; fed & Archiepifcopus civitatis Pz- 
TRus de Sabaudia nobilitate pollens, qui eorum 
Capitaneus principalis & totius rebellionis occafio 
videbatur, per deditionem à Comite Sabaudiz ad 
Regem Philippum in Francia adductus veniam de 
commiffis petens , tandem ad Magnatum obtinuit in- 
terventum. ! 
Offa cujufdam Templarij dudum defunai y o- 
HANNIS nomine DE THuRgO quondam Thcefaura- 
rij Templi Parifius exhumantur , & tamquam hzre- 
* condem- tici quodam * aliàs, fcilicet in proccffu & jam facto 
BE contra Templariorum Ordinem & * pars in palam 
' . revelata fuit , comburuntur. 

HrezNRrCUus Romanorum Rex cum Duce Auftriz, 
Leodienfi Epifcopo multifque aliis Principibus cum 
exercitu copiofo per Comitatum Sabaudiz Italiam 
intrans , primó apud Aftenfem urbem , & deinde 
apud Mediolanum vigilià Nativitatis Dominice cum 
honore fufceptus , in fefto Epiphanie Domini in Ec- 
clefia fan&i Ambrofij à Mediolanenfi Epifcopo coro- 
na ferrea unà cum uxore fua multis Przlatis prefen- 
tibus honorificé coronatur. Quo peracto in ipfa civi- 
tate cum oppofita fibi parte conflidum habuit , eóf- 
que potenter & celeriter fubjugavit , ut meritó fuis 
adverfariis timorem incuteret & tremorem. Hoc eo- 
dem anno facta eft mutatio inter Árchiepifcopum 
Narbonenfem & Rothomagenfem ; nam cum Rotho- 
magenfis Archiepiftopus BEzRNARDus nomine 


— -——— — ——! — ——— 


C'uillelmt de Nangtie.— 620 
nepos CLEMEN Tr: S Pape propter jüventutis fuz 
infolentiam cum Normannis nobilibus pacem bo- 
nam non haberct, eo tranflato ad Archiepifcopatum 
Narbonenfem , /E G1 D ru M pro tunc Narbonenfem, 
przcipuum Regis Confiliarium prudentem in agibi- 
libus & utroque jure peritum ad Rothomagenfis At- 
 chiepifcopi * tranftulit dignitatem. Variis circa fa- 
é&tum Bonifacij Papz proceffibus habitis hinc & inde, 
Papa CL EMEN sde innocentia Regis Francie & 
fuorum fuper captione & affultu Paps Bonifacij apud 
Agnaniam , necnon rapina vel difperfione thefauri , 
feu aliis quibufcumque, quz in conflictu vel fa&o hu- 
jus captionis fuerant attentata tam per confeffionem 
& accerfionem Guillermi de Nogareto Militis cui ifta 
imponebantur , quàm aliàs inqui(itione fuper his dili- 
genti prehabita fufficienter inftructus , per fuas litteras 
patentes , de confilio Fratrum , auctoritate Á poftolica 
pronuntiavit, declaravit pariter & decrevit Regem 
ipfum in premiffis omnibus omnino inculpabilem 
fuiffe, & in appellationis negotio vel proceffu obje- 
&ores , denunciatores aut affentores praedi&os ad de- 
nunciationes , objectiones vel affentiones contra per- 
fonam ipfius Bonifacij Papz factas przconcepta mali- 
gnitas, aut alia mala caufa non impulit, fed Catho- 
licz fidei fincerus aut juftus zelus induxit. Demum 
etiam cüm tam illi qui tarum & memoriam Bonifacij 
defendebant ex una patte, quàm ipfe Rex pro feipfo 
& Regni incolis univerfis, necnon obje&oribus & 
denunciatoribus predictis ex altera , ad Summi Pon- 
tificis * attingere, quod hujus negotij rigorofa pro- f, * sum- 
fecutio plena periculis exiftebat , per excitationem "4m For 
laudabilem & precum inftantiam totum negotium & iiie 
plenam decifionem libere ditioni ac ordinationi Se- auis. 
dis Apoftolice dimiferint ; de plenitudine poteftatis 
Apoftolice Regem ipfum omnéfque ei adhaerentes 
in hac parte, Regnum & univerfos ejufdem incolas 
ab omnibus culpis , offenfis , injuriis aut fententiis 
quibufcumque latis per Papam Bonifacium ab ho- 


* Papa 


6 £o Continuatio Chronict 
mine vel à jure infli&tis in eum five fuccefforem ejus; 
in eos aut eorum alterum publicé vel occulté, vel 
quacumque occafione przmiflorum aut alicujus ce- 
rum imputari feu infligi quomodolibet poffent in po- 
fterum vcl impingi , etiam fi fupponerentur vel dice- 
rentur captio predicta vel aliqua de premiffis facta 
nomine dicti Regis feu adjutorum vel adharentium 
predictorum , ad cautelam abfolvit , relaxavit & pe- 
nitus abolevit , & de regiftris fententias & interdicta, 
& omnia & fingula predictos proceffus tangentia, 
omnino tolli mandavit & penitus amoveri; diftrictius 
inhibens , ne quis fententias , excommunicationcs , 
interdicta vel proceffus predictos in fcriptis publicis. 
vel privatis penes fe retinere aut quomodolibet oc- 
cultare feu aliis communicare prefümat , fed litteras, 
fchedulas , membranas & alias quafcumque litteras 
publicas vel privatas fententias , & proceffus dumtaxat 
continentes predictos penitus deftruant & confu- 
mant : eos qui in quatuor menfes poftquam ad eorum 
notitiam mandatum pervenerit, & tempus lapfum 
fuerit, ita quód przdicta facere potucrunt & non 
paruerunt competenter, excommunicationis fenten- 
* incurrere tjam X, à qua tantüm poffent abíolvi, nifi in mortis 
articulo , per Romanum Pontificem. Quamvis autem 
à dicta abfolutione fuis litteris & earum effectu Guir- 
LERMUM de Nogareto predictum ac REGINALDUM 
de Supino Milites , decemque alios vel circiter Ana- 
gniz cives , qui captioni, affultui & depredationi thc- 
fauri predictis interfuiffe fpecialiter dicebantur, no- 
minatim excluferit, & ex certa fcientia intendens cx 
* expiatio- Ipfis per aliam viam condigne promiffionis * reme- 
nis. dium exhibere; finaliter tamen Guillermum de No- 
gareto- predictum confideratione Regis vel contem- 
platione pro ipfo fupplicantis ab omnibus fententiis 
ad cautelam abíolvit, injungens ei poenitentiam .ad 


cautelam , videlicet quód in primo terre fancte paf- 


fagio generali cam armis & equis ipfe in propria per- 
[ona in terre fanctz fubfidium transfretare teneretur, 
m ] | Mlic 


Gu ae—M—.  (—— — —— "RÀ FU m [d —H 


Guillelmi de Nangis. — ar 


iflicperpetué moraturus, nifi à Papa vel füccefforibus 


ejus fübreviationem in pofterum obtinere & gratiam. 


mereretur j injungens etiam quód interim certas pere- 
grinationes quas fibi impofuit efficaciter adimpleret ; 
& fic eum omnium przmifforum participem effe vo- 
Iuit & confortem , dummodoó has pcenitentias devote 
fufciperet , & dum vitam ageret in humanis cum ef- 
fectu perageret , ipfo mortuo , heresejus. 


MCCCXI. 


. HENR1ICus Romanorum Rex per Cremonenfem 
urbem Italie tranfitum habens pacificunt, quoniam 
pars Guelfa, qua major & potentior erat in dominio 
civitatis de Cremona, unà cum uxoribus & parvulis, 
rebüfque fuis quas. fecum commodeé deferre potue- 
runt ad civitatem Brixie Guelfam , qua propter prz- 
rapta montium , qua civitati fupereminebant, tutior: 
videbatur, unanimiter propter Imperatoris metum 
confugerant , relictis palatiis paucífque viris Guibe- 
linis; "m audientes exercitum Imperatoris folüm per 
duo milliaria diftare ab urbe, fumptis clavibus civi- 
tatis, qua pacis funt efficientes * , ab eo pacifice re- 
cepti, pacificum fibi prebent introitum civitatis. Sa- 
tis veró poft ingreffum civitatis omnes fortes domos 
& turres illorum qui ad Brixiam confugerant funditus 
deftruxit, portáfque civitatis egregias unà cum muris 
corrui fecit, & ex his amplifftma rm civitatis im- 
pleri fecit, ita ut muri & foffata folo cozquarent ; 
deinde accepta redemptione multorum millium. flo. 
renorum ab his qui in civitate fuperfuerant , ad civi- 
tatem Brixie fe tranftulit ; quam rebellem fibi Brixiae 
civitatem ab Aícenfione Domini ufque ad Nativita- 
tem beatz Virginis potenter obfedit. Habito itaque 
confli&u Capitaneum civitatis ditum THEOBALDUM 
Brizath vivum. capiunt , qui adductus ad Imperatoris 
przfentiam , videns fe mortis pericalum effugere non 
poffe, multas confpirationes in mortem Imperatoris 
& fuorum proditorié fa&as publice confitetur , Ma- 
Tom, XI. Mmmm 


* offerentes 


* bonum, 


a2 Continuatto Chronici | 
jores de civitate Mediolanenfi hujus fa&i complices 


. accufando , quo audito Imperator per medium exer- 


citus trahi , deinde fufpendi quafi per duas horas fecit, 
ipfum remotum de patibulo deold ac caput inlan- 
cea affixum fecit in eminentiori loco exercitus de- 
monftrari, truncum veró corporis in quatuor partes 
fruftatim decifum fecit per quatuor partes exercitus 
deportari; tam crudelem mortis ab [mperatore fen- 
tentiam fuftinens , ut ejus mortis atrocitas ceteris 
proditoribus & confpiratoribus effet de cetero fpe- 
culum & exemplum , ut fic faltem à malis malorum 
acerbitas coérceat , quos ad, verum * operandum be- 
nignitas non inclinat : eamdémque civitatem fibi 
iobidind , cum illis de civitate & muros quorum 
przfidio nitebantur deftruxit. In hac autem obfidio- 
ne frater ejus W ALERANNUuS nomine occubuit y 
cujus mors cordi Principis fübinduxit non immeritó 
moeroris materiam ac doloris. Hujus etiam obfidio- 
nis tempore omnes civitates partis Italie, que ftri&o 
nomine Lumbardia nuncupatzur , & fidelitatem & 


 fubje&ionem tamquam domino fuo debitam obtu- 


lerunt. Eodémque temporis curfu tres Cardinales à 
domino Papa miffi videlicet Oftienfis & alij duo pro 
fua coronatione venerunt, fequentes eum per totam 
Italiam deinceps ufque Romam. Brixia civitate fub- 
jeta, HeNR 1Icus Romanorum Rex per Terdonam 
Januámque pacificé eft profe&us , & illic maximo 
cum honore fufceptus; ubi dum aliquamdiu moram 
contraxit , uxor ejus Romanorum Regina viam carnis 
ingreditur univerfa. | | 

.. Circa idem tempus in populo Flandriarum rebel- 
lionis & guerrz commotio , quz aliquarmisper fopita 
fucrat, renovatur; & ob hoc vehementer fuüfpe&us 
Comes Flandriarum ad fui purgationem à Rege Fram- 
corum convocatur; quo comparente . . ... » «e 
Comes cjus filius Lu D ovrcus, quitotius hujifce- 
modi commotionis & fceleris cul db cft repertus , 
primó apud Moretum, deinde Parifius in cuftodia de- 


Guillelmi de Nangis. 643 

tinetur , dequa citó póft fugit ut confcius hujus mali 
vel timens fibiipfi: propter quod poftmodüm de confi- 
lio Procerum Regni de Comitatu fuo non immeritó 
per arreftum in pleno palatio fententialiter eft priva- 
tus, Philippis Rex Francia fimplicium ac duplicium 
Burgenfium fieri fecit monetam pro fimplicibus du- 
plicibus Parifius * denariis concurrentem. Hzc mo- f. * pai- 
neta ratione indebiti valoris & ponderis , & ratione fi«fibus, 
novitatis curfus capi refutabatur, quia ab omnibus 
atque re&é fapientibus redundare. non minimé di- 
ceretur in exactionem indebitam reíque publice de- 
trimentum;quod etiam nonnulli Nobiles &Magnates, 
quibus fuper hoc difplicebat , graviter conquerendo 
ore tenus & expreffé expofuerunt eidem. | 

CLEMEN s Papa conceffit & mifit privilegium 
Clericis Zodendie ftudentibus pro conftituenda 
Univerfitate fub hac tamen conditione, fi Regi pla- 
ceret, & fuper hoc liber ejus atque fpontaneus inter- 
veniret affenfus; Rege autem non affentiente Clerici 
fibi invicem juramentis aftricti à civitate recedunt 
ftudiümque diffolvunt : poftmodüm tamen anno non- 
dum revoluto tam poenitentià ducti quàm per Regem 
equaliter fedati iterum ad locum priftinum rever- 
tuntur , & (ic ftudium pauco tempore diffolutum de- 
nuo reparatur. | 
. Concilium Generaldquod Papa CrEMENs fecerat 
convocari prima die Menfis Octobris apud Viennam 
urbem Provincie centum quatuordecim Praelatorum 
cum -mitris , abfque ceteris non mitratis , & abfen- 
tium Procuratoribus congregatur. In quo duz Seffio- 
nes fuerunt Antiocheno & Alexandrino Patriarchis 
in medio fedentibus ; & antequam celebraretur in» 
junxit Papa Przlatis.& aliis qui pro Concilio venerant 
Miffas celebrari & triduo jejunari. In prima itaque 
Seffione qua fuit etiam die Sabbati in o&tabis beati 
Dionyfij in. Ecclefía Cathedrali ; facta invocatione 
Spiritus fancti ficut in talibus fieri confaevit, Papa ; pj, ,.,, 
affumpto Themare ifto: Z5 confilio jufferum (7 congregaw 1. . 

Mmmm jj 


(424. | Continuatio Chronia 

tione maqrià opera Domini , exquifta in omnes volantatet 
ejus , praedicavit, & exponens caufam triplicem con- 
vocationis Concilij Generalis, fcilicet propter factum 
Templariorum enorme , propter fubfidium terra, fan- 
&x & reformationem ftatus utilis Ecclefiz. Et hoc 
. fa&o , datáque benedidione fuper populum unuf- 
» quifque ad propria remeavit. Poftmodüm inter do- 
minum Papam deputatófque ab eodem Papa circum- 
fpectos plurimüm & difcretos admodüm viros & Car. 
dinales, Pralatos, Procuratores & alios quorum in- 
tererat , poft conventus multos variófque tractatus, 
multa deliberationes habite vel fa&z fuerunt in pra- 
miffis , ufque tamen ad adventum Regis Francie , qui 
habitorum à principio contra Templariorum Ordi- 
nem & perfonas proceffuum fpecialiter promotor & 
zelator praecipuus in favorem fidei dicebatur. Et erant 


cunda ardua quz in Concilio tradaabantur, ita ut - 


quafi in dubio vel fufpenfo poni feu in verbo fieri 
videbantur, | | 


MCCCXII. 


Die Pentecoftes PHiLiPPus Rex Francie L u- 
DOVICUM primogenitum fuum Navarre Regem, 
Campanie Comitem , necnon & duos ejus fratres. 
PHirLiPPuM & CAR OLUuM unáàcum HuGoNE 
Burgundie Duce G u 10 0 w É Blefenfi aliífque pluri- 
bus Regni Nobilibus Milites novos fecit vel accinxit 
balteo militari. o 

Die Lune poft Qsafímodo celebratur Viennz in Ec- 
clefia majori Seffio fecunda Concilij generalis, Rege 
Franciz P H 1L 1pPP0O , qui circa Quadragefimam illic 
cum filiis & fratribus fuis, multorum Praelatorum, 
Nobilium ac Magnatum decenti pariter ac potenti 
comitiva vallatus advenerat , unà cum Cardinalibus , 
Patriarchis, Praelatis & aliis fuperiüs nominatis ex 
ipfo, à dextrisSummi Pontificis prz ceteris omnibus, 
in Sede tamen inferiori aliquantulum , fedente ; illic 
né poft aliqua quz in talibus fieri funt confueta , 


Cuilleimi de Nangi*: "P313 


primó Papa affumpto Themate : Aen refurgent impij 
4m judicio , neque peccatores in Concilio Iufforum 5 & per 
modum prazdicationis ad Templarios appellato Or- 
dine Templi, non per modum diffinitivae fententiz , 
. cüm Ordout Ordo non effet adhuc conjun&us * , fed 
permodum provifionis & ordinationis tantüm : tamen 
quia modum recipiendi quem nec anté voluerant de- 
tegere fuerat ab antiquo fufpectus, & per infinitos 
Fratres Ordinis & Majores fuerat hoc prolatum; au- 
&oritate Ápoftolica facro approbante Concilio dele- 
vit & amovit, & tam ipfius nomen quàm habitum pe- 
nitus adnullavit, tum quia de cetero effet inutilis Or- 
do cüm nullus bonus vellet deinceps ipfum intrare; 
tum propter alia mala removenda & fícandala evitan- 
da. Statímque conftitutionem fuper hoc editam legi 
fecit in omnes qui de cetero habitum retinetent , vel 
de novo fumerent feu alium ad hujus profeffionem 
reciperent , excommunicationis fententiam profe- 
rens , quam tam recipientes quàm recepti incurrerent 
ipfo facto : ordinationem tamen de períonis rema- 
nentibus & bonis Sedis Apoftolice difpofitioni re- 
fervans , fuper hoc antequam folveretur Concilium 
provifurus attenté. - | | | 

Ceterum quoad fecundum principalem Concilij 
generalis intentum, fcilicet fubfidium terrae fana , 
affumpto Themate : Deffderium fuum juffis dabitur 5 poft 
verba amaritudinis propinare incipiens verba dulce- 
dinis , expofuit toti Concilio qualiter recuperatio 
terrz fanctz, que fibi fieri precipué & generaliter 
cuilibet fideli Catholico fummé' eft defideranda , & 
tamen quia eft diutiüs in dilatione pofita , & nimiüm 
retardata juftorum defiderij * per totius fui & cujus- 
liber Catholici afflictiva *; nunc erat effici proxima, 
praefertim càm Rex Francim Philippus przfeus fibi 
per fuas patentes litteras ( qua ftatim lectz funt in 
pleno Concilio ) fideliter promififfet quód infra an- 
fum cum liberis, fratribus fuis, necnon Procerunr 
Regui fui &aliorum Regnorum multitudine copiofa , 

Mmmm iij 


Pfal. 1. €. 


* convictus 


Pro«. 10. 
14. 


Adde *, 

complctig 
f. * affli- 
étionem., 


* ejufdem. 


"PLE . Continuatio Clhrontci 

crucem affumeret, & ab inftantibus Martij Kalendis 
ad fex annos iter arriperet ad transfretandum in fubfi- 
dium terrz fan&z , quód fi morte vel aliàs effet legi- 
timo impedimento excufandus , primogenitus fuus 
ad hoc exequendum fe fideliter obligavit, fed nihil 
fecit. Qua de caufa Praelati devota affectione decimas 
ad fex annos concefferunt eidem ; quorum videlicet 
tam Regis devotionem , quàm decimarum obligatio- 
nem Summus Pontifex & Sacrum Concilium appro- 
barunt : & fic fuit illa Seffio terminata. 

Priufquam Concilium folveretur, poft habitos tra- 
&atus varios de bonis Templariorum , quibus vel ad 
quos ufus effent potiüs applicanda, quibufdam con- 
fentientibus quód nova Religio ad quam applicaren- 
tur effet fundanda , aliis alia dicentibus; tandem pro- 
vidit Apóftolica Sedes Regibus & Przlatis affentien- 
tibus eadem in favorem terre fan&z integraliter ad 
fratres Hofpitalis devolvi, ut ad eofdem * terra re- 
cuperationem five fubíidium poffent effici fortiores 
ex ipfis : Sed utapparuit proceflu temporis, facti funt 
deteriores. De perfonis autem remanentibus non- 
dum fuit ad finem. Porró & fi de aliquibus ftatum vel 
reformationem Ecclefiz univerfalis tangentibus, quod 
tertium principale intentüm , aliqua prolocuta fue- 
rint , & eorum ordinatio, feu provifio, feu decifio à 
Przlatis & aliis quorum intérerat , priufquam Conci- 
lium folveretur , & inftanter & pluries à Papa petere- 
tur, de quibus etiam ipfe Papa , ut dixerunt aliqui, 
Decretales quafdam, praterea Conftitutiones edidit 
& ftatuta; numquam tamen in dio Concilio fuerunt 
publicé promulgata , fed penitus judicio Apoftolico 
libere füerunt refervata & ad plenum dimiffs. | 

Henricus Romanorum Rex per Pifas, Plumbinium, 
Viterbium atque alias civitates Italie multas in pace 
px circa feftum Afcenfionis Dominicz ob 
ufcipienda fuz coronationis infignia Romam ten- 
dens, in ipfius urbis introitu cum fratrís Roberti 
Sicilie Regis & Urfinorum familia priüs habito vehe- 


T -- - - 


R—— [EL j à P -A- o M 7M E —77» 


"Guillelmi de. Nangis. 627 
menti confli&u , per portam fandte M A n 1x de Po- 
pulo civitatem ingreditur, & ad fanctum Johannem 
1n Laterano à toto populo recipitur cum honore. Illic 
fané etfi à fuis prafatis hoftibus conflictus terribiles 
paffus fuerit & affultus, ut etiam Leodienfis Epifco- 
pus & Albanenfis de viris Thrich quidam Comes de 
Sabaudia & alij plures de fuis ibi corruerunt : demum 
tamen ad feftum SS. Petri & Pauli in Ecclefia me- 
morata per prefatos Cardinales , domino Hoftienfi 
Miffam celebrante, aliifque Cardinalibus ex utroque 
later cum Epifcopis, Abbicbus aliíffque adftanti- 
bus multis de mandato Summi Pontificis quod ibi- 
dem coram omni populo & Clero fuit lectum, cum 
ingenti fuorum gaudio & adverfariorum triftitia Im- 
periali diademate coronatur. — | 

Sufceptá itaque coroná Imperij famam fui nominis 
ampliüs dilatare cupiens ut. Auguftus, fuo rebelles 
Imperio civitgtes Italie circuire & fibi cum valida & 
armata manu fubjicere potenter accelerat & audacter » 
egreffus fiquidem ab urbe , & Tudertum decima quin» 
tà die menfis Julij cum honore fufceptus, a€ exinde 
tandem Perufium; cüm ipfum nollent recipere Peru» 
fini, villas & domos quamplures comitatus eorum igni 
vel ferro tradidit , fru&us & vineas extirpavit , & ca, 
fira aliqua expugnavit : & fic venit Áretium quafi per 
milliare centum à Perufij civitate diftanrem , ubi vi- 
gefima die Menfis Augufti cum gaudio & honore rc- 
cipitur. Ac deinde Montem-Garchi & Caftrum fancti 
Johannis Comitatus Florentinorum expugnans , ca- 
ftrum quód Anciía dicitur occupavit, habito cum 
eorum Poteftate conflictu & eorum quingentis ars - 
matis. Demum menfe Septembris appulfus Floren- 
tiam , & eam obfidens à loco fanctz Crucis ufque ad 
Hofpitale fan&ti Galli , totam partemillam ad Talpes 
fuper Nigellam deftruxit , & igne fuccendit. Pugnavit 
etiam una vice contra portam fancde Candide, & 
habito cum vigore triumpho , cüm Arno tranfito per 
Vallem qua dicitur Hema juxta fan&am Margaretam 


* amiffio-- 
1$. 


* effecerat 
exofum. 


* Scar- 
burgh. 


* vita. 


644 Continuatio Chronici 
veniffet , & aliqui ex Lucanis & Senenfibus milites 
gentem fuam invaderent, ipfi à Domino de Flandria 
fuo Marefcallo exercitus ufque ad portam fancti Pe- 
tri Gartulini fugati fuerunt , ubi sheer de praedictis 
hoftibus corruerunt. Ceterum cüm in fan&o Caffiano 
tentoriis fixis totum Ducatum, Livari excepto , & 
poftea podium Bonigi & Cafuli recepiffet, gente fua 
terram illam muniens menfe Martio . . .. . . re- 
vertitur: etiamque Regem Sicilie RosEg Tuv quem 
ibi hoftem fenferat & rebellem in platea fan&z Ca- 
therinz publicé citavit, quatinus Aretium corant ipfo 
fub poena * coronz & Regui infra tres menfes com- 
pareret. | | 

PzTRus deGavafcione, natione Gafcus, cui Rex 
EDpuARDus Cornubiz. Comitatum contulerat, fed 
fe ipfum ut fupra retulimus erga Barones Anglie non 
mediocriter afferebat ** & exofum :tandem à Comite 
de Lancaftre, aliis multis affentientibus confilium- 
que opem & favorem przfítantibus , in caftro Con- 
cilio * repertus detinetur & capitur, moxque à quibuf- 
dam Gallantibus, quos praedicti Proceres ad ejus oc- 
cifionem credebantur ex certa induftria nrififfe, trun- 
cato capite ignominiofé * privatur. Et fic quamvis in 
principio fuper hujus fa&o Rex Angliz non medio- 
criter contriflatus & ad iracundiam multum provo- 
catus fuiffet , tandem tamen inter ipfum & Proceres 
per duos Cardinales Albanienfem videlicet Papz 
Camerarium & alium quemdam , qui ad hoc miff 
fuerunt, pax & concordia reformatur. Circa Natale 
Domini Eduardo Regi Anglie ex conjuge IzABELLA 
nafcitur filius nomine Ebpu AR Dus. SIMON priüs 


. Noviomeníis , fed nunc Belvacenfis Epifcopus viam 


univerfz carnis ingreditur ; cuifjo HAN N Es de Ma- 
rigniaco frater ENGugR ANNI Cantor Parifienfis 
Ecclefiz in Epifcopatu fucceffit, —— — — 


MCCCXIII. 


. Die Pentecoftes PHiL1PPUus Rex Francie Lu- 
DOVICUM 


"oc €—— 


Cuilelmi de Nangis. "PT, 
DOvICUM primogenitum fuum Navarre Regem 
Campaniz & Brie Comitem , necnon duos ejus fra- 
tres PHriLIPPuM & CAROLUM, unà cum Hu- 
GONE Duce Burgundie , Gurponz Blefenfi, aliíf- 
que quampluribus Regni Nobilibus Milites novos 
fecit vel accinxit balteo militari , Rege Angliz E- 
DUuUARDO & IzABELLA Regina Regis Francie 
filia przíentibus, quiad decorandum Militie corum 
nova primordia illuc advenerant cum Anglorum no- 
bili comitiva. Eodem concurfu temporis die Mercurij 
oft Pentecoftes Philippus Rex Francie una cum tri- 
le filiis fuis praefatis novis Militibus jam effectis, 
necnon Rex Anglix Eduardus & Regni Angliz Po- 
tentes de manu Cardinalis Nic or Ar ad hocàáSum- 
mo Pontifice deftinati Crucem pro transfretando in 
terra fancte fübfidium affumpferunt , & idipfüm poft- 
modüm non modica communis populi multitudo, 
auditis ad hoc fatis primoribus * devotionem facere » pizmo- 
maturavit, Princeps Tarentinus circa feftum Mag- "itiosibus 
dalenes filiam. Comitis Valefij ex conjuge CATHE- Eius 
R IN 4 heredem Conftantinopolitani Imperij defpon- re devor. 
favit, ejufdem juvenem * licet juvenem fecum def- /.* eroxcm 
ponfandam filio fuo ducens. Die Martis poft feftum 
Magdalenes apud Curteriacum convocatis illic de 
mandato Regis Francie Baronibus & Pralatis, inter 
Regem & Flandrenfes fit. pacis compofitio in hunc 
modum, fcilicet quód Flandrenfes de fumma pecu- 
niz aliàs ordinata R egi ad plenum fatisfacerent , nec- 
non fortalitia fua infra certum tempus eis praefixum 
ex nunc à Brugis & Gandavo incipientes, & ufque 
ad operis confummationem perfeverantes , propriis 
fümptibus & expenfis ufquequaque , ut fieri judi- 
carent à Rege fuper hoc deputati , qui experti forent 
in talibus, bin e demoliri; domino R oBERTO 
Comitis Flandrenfis filio, necnon totis Cortriaci ca- 
ftellis cum fuis pertinentiis ob hoc datis obíidibus ad 
cautelam & firmitatem majorem. 
HzNR1ICcus Romanorum Imperator R o8E & TuM 
Tom. XI. | | Nnng 


Bs 


6go Continuatio Chronici 

Sicilie Regem qui ftatuto fibi tempore prafixo apud 
Arecium coram ipfo comparere contempferat , palam 
& publicé Regno & pariter corona privavit. Quam 
tamen privationem Papa CLEMEN s in fuis Confti- 
tanus eo quod citatio facta contra dictum Ro- 
bertum non effet debita & rité fa&a, quia non erat 
citatus in tuto loco, nullam penitus effe dixit; & fi ali- 
qua, totaliter adnullavit. Papa etiam multas alias 
* termina- caufas quz ibidem allegantur, quas * híc admittere 
zit. vt E*' pon eft prafentis operis, Ordinatóque menfe Julio 
Fé —— contra eum exercitu per Comitatum Senenfium fibi 
rebellium iter faciens ufque ad locum qui dicitur In- 
fula, multa eis intulit detrimenta : tandem veró ap- 
plicans Bauconventum, poft peractas multas & iníi- 
gnes victorias morbo pariter & febre correptus, vel, 
ut dicebant aliqui, Euchariftiam fumendo de manu 
Sacerdotis & proprij Confefforis de Ordine fratrum 
Predicatorum exiftentis corrupti pecunia per Regem 
Robertum , vel ut veriüs creditur, per Florenrinos 
fibi adverfarios veneno potionatus , diem vitz claufir 
extremum. Cujus corpus Pifas eft translatum, & in 

Ecclefia Gathedrali honorificé tumulatum. 
PHiLtPPus Rex Francie circa feftum Beate Vir- 
ginis monetam Burgenfium , quam fieri fecerat, & 
per biennium Parifius curfum füum habuerat , quod 
aliàs in Regno Franciz fuerat inauditum , przfertim 
cüm Jufti pretij & ponderis zquitate ceteris paribus 
folummodó zquipolleret . . . . . . . . vel parvis 
Turonenfibus in valore ad folidum & antiquum par- 
vorum bonorum Parifienfium curfum volens redu- 
cere , Parifienfium & Turonenfium monetam ejufdem 
valoris & ponderis quo fuerant tempore Beati Ludo- 
vici fabricari fecit, florenos ad agnum, qui in quin- 
dena pro viginti duobus folidis parvorum Burgenfium 
Comitis ponebantur, ufque ad aliam füperhocordi- 
nationem pro quindecim folidis Turonenfibus dum- 
taxat curfum fuum habere decernens, Fecit infuper 
€dicto Regio & füb peena amiffionis totalis bonorum 


" 


Guillelzpi de. Nangis. "7. 
diftrictiüs inhiberi publicé & proclamari , ne quis alia 
moneta quacumque auri vel argenti aliter vel fub al- 
terius aftimatione pretij uteretur publicé vel occulte. 
Quamquam ex hujus mutationis caufa fubita multum 
exierit murmur in populo in brevi , quód multa damna 
faltem exinde perpeffi funt & incommoda , & przci- 
pué mercatores, qui ob hoc unà cum aliis in locis 
pluribus , qua fpecialiter prope Parifius, infidiati funt 
malitiof? nimium & pro tune per fervientes fuper hoc 
deputatos. ! 

Eodem concurfu temporis Ecclefia beate MARTE 
de Efcoys, quam Ánguerannus de Marigniaco nuper 
zdificaverat & in ea Canonicos inftituerat , dedica- 
tur. Cardinalis NicóoraAus fub poena excommu- 
nicationis latz fententie auctoritate Apoftolica di- 
ftri&? inhibuit, nequis conftitutionibus novis, quas 
aliqui poft tempus Concilij Generalis emanaffe de 
Curia & eorum copiam fe habere dicebant , uti pre- 
fumeret in judiciis aut in fcholis, cüm de confcien- 
tia Summi Pontificis minime proceffiffent, & aliàs 
fuper hoc intenderet providere. Generaliter etiam: 
circa feftum beati Dionyfij omnia torneamenta di- 
ftri&? prohibuit , tam in torneantes quàm in eifdem 
faventes, necnon in Principes permittentes fenten- 
tiam excommunicationis ipfo facto proferens , & eo« 
rum terras interdicto Ecclefiaftico fupponens : poft- 
modüm tamen difpenfavit Papa ad requeftam puero- 
rum nobilium ac aliorum nobilium qui novi Milites 
cffc&i fuerant cum eifdem , ut nonobftante hujus pu- 
blicatione per tres dies ante caput inftantis uadra- 
gw hac vice dumtaxat fe ipfos in ludis hujufmodi. 


icité exercerent. | 
GuricHARDus Trecenfis Epifcopus quem fuper 
procuratione mortis quondam Regine JoHANNZE 
fuiffe fufpectum fupra retulimus , pet confeffionem 
cujufdam Lombardi cognomine Nofle Parifius ad 
mortem judicati pro fuo crimine & fufpenfi , innoxius 


eft repertus. " 
Nunn 1) 


ój2  ' Continuatio Chronici 

Orta diffenfione maxima quamvis occafione mini- 
ma vel modica , & quz de facili fedari potuiffet à prin- 
cipio, inter Ducem Lotharingie & Metenfem Epif- 


copum, tandem utriufque partis exercitibus con-^ 


gregatis juxta caftrum quod Fleve dicitur die Jovis 
ante feftum fancti Martini hyemalis, inter eos acre 
bellum committitur , & Epifcopus cum fuo exercitu 
licet in multitudine, virtute & potentia exercitum 
Ducis excederet , adverfariorum induftria & prudenti 
aftutia fuperatur. Epifcopi namque exercitu per vil- 
las , planiciem vel diftrictum contraDucis exercitum 
properante , Ducis exercitus, E jam adverfa partis 
capitibus eminebat , montem aícendens, & illico de 
equis defcendens , tanto impetu cum calculis & lapi- 
dibus quorum illic ingens abundabat copia, aliífque. 
vexilibus utenfilibus aptis peditibus potenter in ho- 
ftes irruit, quód eorum quampluribus quafi ducentis 
vel circiter interfe&tis , reliqui fugere funt compulfi, 
& nonnullos in proximo decurrens fluvius fugiendo 
fubmerfit. Illic etiam Comes Barri Metenfis Epifcopi 
nepos , Comes de Salmis ejus filius, & alij Nobiles, 
qui partem prefati fovebant Epifcopi , capiuntur , qui 
tamen poftmodum multa pecunia funt redempti , & 
fic de carcere & tandem de diuturna Ducis cuftodia 
liberati. Mortuisfcilicet Gur D oNx Sueffionenfi & 
eee S n s S Cathalaunenfis Epifcopi Gir& AR Dus 
de Malomonte Sueffionenfis, & PETRus de Lathiliaco 
Regis Cancellarius Cathalaunenfis , à Pontificibus & 


à Rothomagenfi Archiepifcopo primá Dominicá in 


Adventu in Ecclefia Monialium juxta Pontifaram 
confecrantur.. GurDOoNz Silyane&tenfi defun&o in 
Epifcopatu fucceffit. . ..... 

Totius quondamOrdinisTempli Generalis five tranf- 
marinus Magifter cum aliis tribus, fcilicet Vifitatore 
eorum in Francia, necnon Aquitaniz & Normaniz 
Magiftris , de quibus ordinare finaliter refervaverat 
fibi Papa, de mandato ipfius per dominum Albanen- 
fem aliófque duos Cardinales Legatos, Senonenfi 


Guillelpi de. INangis. 6;3 
Archiepifcopo , aliífque quibufdam Przlatis, necnon 
in jure Divino & Canonico pariter ob hoc fpecialiter 
Parifius convocatis , & eorum communicato confi- 
lio, cüm praedi&i quatuor nullo excepto crimina fibi 
impofita palam & publice coufeffi faiffent , & in hujus 
confeffione perfifterent; finaliter quód velle perfiftere 
viderentur, de prafato confilio multa cum maturi- 
tate digefto in platea communi Parvifij Parifius Ec- 
cle(iz, die Luna poft feftum beati Gregorij, adju- 
dicati fant muro & carceri perpetuo retrudendi. Sed 
ecce dum Cardinales finem negotio impofuiffe credi- 
diffent, confeftim & ex infperato duo ex ipfis, videlicet 
tranfmarinus Magifter & Magifter Normaniz, contra 
Cardinalem , qui tunc fermonem fecerat , & Seno- 
nenfem Árchiepifcopum fe pertinaciter defendentes, 
ad abnegationem confeffionis tam etiam eorum om- 
nium qua confeffi fünt. revertuntur , nec reverentiz 
parcentes , non abfque multorum admiratione. Ft 
dum à Cardinalibus in manu Prapofiti Parifienfis , 
qui przfens tunc aderat, ad cuftodiendum dumtaxat 
traduntur, quoufque die fequenti deliberationem fu- 
per his haberent pleniorem ; confeftim ut ad aures 
Regis , qui tunc erat in Regali Palatio, hoc verbum 
infonuit , communicato cum fuis, quamvis proinde 
Clericis non vocatis, prudenti confilio, circa vef- 
pertinam horam ipfius diei in parva quadam infula 
Secanz inter hortum Regalem & Ecclefiam Fratrum 
Heremitarum pofita, ambos pari incendio concrc- 
mari mandavit : qui fic paratum incendium prompto 
animo & volenti füftinuiffe fünt vifi, ut pro fuz mor- 
tis conftantia & abnegatione finali cunctis videntibus 
admirationem multam intulerint ac ftuporem ; duo 
veró reliqui adjudicato fibi carceri funt reclufi. 


MCCCXIV. 


MARGARETA Navarre Regina juvencula, & BLAN- 
cua Regis Navarre CAR OLI fratris Junioris uxor , 
pro adulterio ab cis turpiffime frequentato & perpe- 

Nnnn tj 


Cal. * l;- 


^ATÉ( s. 


Gal. * 4- 


poules. 


654 Continuatio Chronici 
trato cum PurLrpPPo &€ GarTERO de Álneto: 
fratribus Militibus , à prima videlicet cum Philippo ,. 
& altera cum Galtero, fuis exigentibus culpis à pro- 
priis repudiatz: conjugibus , omni non immeritó: ho- 
nore temporali private , deputantur carceribus , ut 
ibi fub ar&ta cuftodia omni humano deftitute folatio- 
infeliciter. agerent vitam & miferabiliter finirent. 
Duo veró przfati Milites cüm non folüm tamquam 
adulteri, fed & dominorum fuorum conjugij viola- 
tores nequiffimi , qui de ipfis tamquam familiaribus 
nimis domefticis przecipuam gerebant fiduciam ;. cüm- 
ue de eorum veftibus * & familia reputarentur verá: 
fientid, & erant peffimi proditores, necnon mulier- 
culis ipfis adhuc atate juvenculis, quas pro fexu fra- 
gili fuis lenociniis & blandimentis illexerant , multó 
magis in facto — - Pontizaram die ve- 
neris.poft Quafimoa) confeffi funt hoc fcelus quafi per 
triennium frequentaffe , ídque pluribus locis & tem- 
poribus facrofanctis ; próque tanti perpetratione fla- 
gitij-ignominiofz mortis genus & poenam luentes , in 
communi platea Martrei cunctis videntibus vivi ex- 
coriati, dins virilibus una cum genitalibus ampu- 
tatis, cafifque capitibus ad commune patibulum tra- 
&i, canáife ue omnino corio denudatis , per fpatu. 
las* & m riam compagines fufpenduntur. Poft- 
modüm juxta eos oftiartus quafi qui fautor & conf- 
cius przdici fceleris meritó videbatur, multi etiam. 
tam nobilium quam ignobilium utriufque fexus qui 
prafati facinoris confentientes videbantur aut. conf- 
cij , plerique tormentis "ng din fuerunt , aliqui 
veró in aquis vehementibus fubmerfi, plurimi verà 
eccultis mortibus perierunt , plerique innocentes re- 
perti penitus evaferunt , inter quos przcipué quidam 
frater Przdicator dictus Epifcopus né Georgij qui 
ecce nn » aut fortilegis que homines provocabant. 
ad illicita cooperator & conícius memorati flagitij 
dicebatur , quem aliqui dixerunt Parifius apud Fratres 
Pradicatores carcere fuiffe detentum , alij veró Car- 


iei: PVP NESSUN — PORE PRSE SUN 


| Guillelmi de Nangis. 6f 
dinalibus cüm jam vacaret Sedes ÁApoftolica deftina- 
tum , & eorum judicio derelictum. Porró etfi Jo- 
HANNA dicz Blanche foror fponfa PurrirbPr 
Comitis Pictavienfis vehementer in cafu habita fueric 
in principio pro fufpecta , & à viro fuo aliquandiu fe- 
parata, & apud * Durdanum caftrum fub carcerali cu- * Duida- 
ftodia refervata , poft inquzftam nihilominus ob hoc ^ 
factam , à przdicta fufpicione purgata , inculpabilis & 
omnino innoxia in Parlamento Pariftus prefentibus 
Comite Valefij & Comite Ebroicenfi , multífque No- 
bilibus aliis judicatur, & fic anno minimé revoluto 
reconciliari promeruit Comiti fponfo fuo. 

Papa CrEMEN TE Pafchali tempore juxta ÁAvi- 
nionem viam univerfz carnis ingreffo , Sedes Apofto- 
lica vacavit diutius, difcidentibus inter fe Cardina- 
libus.& protervé divifis, maxime tamen poft palatij, 
ubi congregati erant propter factum Papalis eletio- 
nis , incendium , quod apud Carpentras, ubi pro 
ele&ione convenerant , per Marquiftum Vicena nepo- 
tem Clementis Papz nuper defuncti , in favorem Car- 
dinalis Vafconum , qui contra alios Cardinales Ita- 
licos fcilicet & Gallicos eletionem fibi ipfi vendicare 
volebat, fuiffe dicitur procuratum , & ex certa fen- 
centia, maxime cüm Cardinales & alij , praecipué 
mercatores multa & gravia detrimenta in domibus 
rebüfque ceteris incurriffent. De loci veró ad electio- 
nem congrui acceptione, Italicis dicentibus quód ad 
civitatem Romanam effet eundum, aliis alibi , reperti 
funt non minus quàm fi principali facto electionis 
ageretur contrarij & difcordes : verüm ob hoc qui- 
dam Cardinalium apud Auriacam civitatem , alij veró 
Avinionem vel alibi, quafi prout proprius ducebat i 
fpiritus, ufquequaque quafi perdices territz difper- 

ntur. 

Dolens Anglie Rex Epu 4 n Dus per Scotos cum 
RosEnTO de Brus corum Capitaneo principali 
terram fuam fibitam injufté quàm violenter feu frau- 
dulenrer * exceptam fuiffe , ut dicebat; pro ejufdem f-* ereptam 


"1 Continuatio Chronici 
recuperatione nititur totis pro viribus Regnum, fuum 
graviter incurfare. Circa feftum Decollationis fancti 
Johannis colle&o fuorum exercitu copiofo indifcreté& 
pariter & pompofé cum eis in planis congreditur, mox 
de ipfis cüm fatis pauciores effent in numero przíu- 
mens optabilem habere triumphum. Sed confeftim 
aciebus Anglorum valida adverfariorum manu po- 
tenter contritis, tandem Rex ipfe Eduardus diver- 
tensà przlio vix cum paucis fuge prafidio fe falvavit : 
quod deinceps Anglicis omnibus in opprobrium ver- 
f. * om; fum eft fempiternum. Illic fané * amino Scotigena 
no $:cti-. pede tanti feré tanti pofiti os * , eorum memorato 
pen» pede- Duce fcilicet Roberto du Brus quafi corde in medio 
anté pofi membrorum pofito , quamvis ut afferebant nonnulli, 
* pe», Clicio potiüs quàm armis protecti, à Domino, qui 
r«piu, — dat dignis victoriam, fpeciali fiducia premunki, ut 
in fuos omnes & fingulos non folüm probitatis fux 
conftantiá floreret , quin etiam humilitatis obfequio 
divinum patrocinium provocaret, pro fua & patriz 
libertate e ipfos audaci conftantia morti fi neceffe 
fieret exponentes , adeó verifimiliter decertabanr, 
non folüm pariter , fed & infignem victoriam repor- 
taverunt de Anglicis, Gloceftre Comite & aliis pluri- 
bus interemptis, pluribüfque etiam Magnatibus at- 
. que Nobilibus vivis captis ; qui fe populis poftea mul- 
ta pecunia redemerunt , . .... . . . tam ex re- 
demptione captiwrum quàm exprzda fugientium 
colle&a fpolia dividentes , locupletati funt admodum 
& ditati plufquam folito, per omnia fortiores effe&i. 


Ceterum quamvis hac peractá victoriá Reginam Án- 


glie IZ ABELL AM, quam in caftro propinquo ce- 
* obe Piffe * vel obfeffe ad deditionem un com« 
tencban,, pulíide facili potuiffent, abire tamen libere & quiete 
a1 dedirio- fpeciali metu vel amore Regis Franciz cujus erat filia. 
pellere de permiferunt. Flandrenfes iterum Baillivo Regis de 
*ili.—  Corteriaco per eos expulfo, circa feftum íolemne 
contra Regem Francie fpiritum rebellionis affu- 

munt ; qua de caufa excommunicationis publicatur 
fententia 


pu *—— — 1» € - 


Guillelmi de Nangi:. 67 
fententia in omnes pacis perturbatores, diffenfionis 
eonícios & rebelles, primó Parifius in platea Parvifij, 
ac demum apud Tornacum , fandtum Audomarum , 
Noviomum, Áttrebates & Duacum , videlicet per Re- 
menfem Archiepifcopum & Abbatem fan&i Dionyfij 
in Francia executores fuper hoc auctoritate A poftoli- 
ca deputatos; quamvis in. executione fibi commiffi 
officij nonnulla infidiarum pericula fint perpeffi ; fere- 
batur tamen Flandrenfes ab eorum fententia ad Se- 
dem Apoftolicam appellaffe. Dum itaque PuiriPPus 
Rex Francie ad eorum expugnationem varios dire- 
xiffet exercitus circumquaque, LupovicuM vi- 
delicet primogenitum fuum Navarre Regem apud 
Duacum, PuirLrirPuM Comitem Pictavenfem apud 
fandtum Áudomarum , CAR OoruM tertium junio- 
rem filium cum CAR oL 0 Valefijj Comire apud Tor- 
nacum , & LupovicudM Ebroicenfem Comitem 
apud Infulam cum affignato unicuique certo termi- 
no * bellatorum. Demum tamen fpe pacis habenda 
& fub certis conditionibus per Comitem fandi Pauli, 
Ebroicenfem & INGERRANNuM mediatores & 
compofitores inter partes *; pro qua videlicet confir- 
manda Comes Flandrie & Flandrenfes venire ad 
Regem Francie tenebantur infra tempus eidem prz- 
fixum , domino Roberto qui pro obfide tenebatur & 
aliis obfidibus primitus liberatis. " Omnis exercitus 
Regis Francie memoratus inefficax etiam & hac vice 
defraudatus turpiter & illufus fatis celeriter & nimis 
de facili in hoftibus fidem accommodans ad propria 
remeavit. 

Circa idem tempus dum apud Frequewort propter 
ele&ionem Romanorum Regis Electores pariter con- 
gregati fuiffent, inter invicem difcordantes *, qui- 
buídam eorum videntibus * de jure electioni Lupo- 
viCI Ducis Baicarie , & ab aliis Duce Auftriz FRE- 
pERICO *. Di&us Lupovrcus alteri fortitudine 
confilij , faventiümque armorum potentia pariter ac 
virtute prevalens, adverfa parte immutata, Aquit- 

Tom. XI. Oooo 


* numcro. 


* dc pace 
tractatur. 


* sícque. 


* extitefuntc 


* fuffra- 
gantibus. 


* elcétc. 


* provi- 
dens. 


655 Continuatio Chronic 

grani poftmodüm in Regem Romanorum Regali dia- 
demate coronatur circa feftum Nativitatis : Dux veróà 
Auftriz poftea ab Archiepifcopo Colonienfi, qui ejus 
partem fovebat, non tamen Aquifgrani, fuit poftea 
circa feftum Pentecoftes coronatus. 

Exrortionis indebitz, exactionis injufte inventio 
nova, infolita in Regno Franciz ab urbe Parifius fpe- 
cialiter ubique deninc affumpfit exordium, unde- 
quaque exactione accepta propter expenfas in guerra 
contra Flandrenfes , ut dicebatur, factas; ita videli. 
cet quód ementes & vendentes quilibet pro rata fua 
de libra fex denarios Parifienfes vel ampliüs Regi 
folvere cogebantur per ipfius confiliarios Satellites & 
Miniftros. Quam nonnulli nobiles & ignobiles , nec- 
non Picardi cum Catmpanicis . . . .. . . per jura- 
mentum ad invicem confoederati pro fua & patrie 
libertate ferre nullatenus fuftinentes , ob hoc viriliter 
fe opponunt ; & tandem optatam obtinent liberta- 
tem , extortione de mandato Regis non folüm in terris 
corum , fed ubique per Regnum Franciz penitus & 
omnino ceffante : & dixerunt aliqui quód predicta 
exactio de confcientia Regis minimé procefferat, 
fed per ipfius confiliarios & iniquos fuerat intro- 
ducta. 

PurrrpPpus RexFranciz diuturna detentus infir- 
mitate , cujus caufa Medicis erat incognita , non folüm 
ipfis, fed & aliis multis multi ftuporis materiam & ad- 
mirationis inducit; praefertim cüm infirmitatis aut 
mortis periculum nec pulfus oftenderet nec urina « 
tandem à fuis apud Fontem-Blaudi , unde & oriun- 
dus , fe deferri precepit. Illic fané non multos poft 
dies diem fui obitus imminentem confiderans, tam 
domui fuz quàm etiam rei domeftice falubriter &c 
intenté difponens* dominum C4 & oruM juniorem 
filium fuum , quem nondum hereditaverat , de Co- 
mitatu Marchiz & terra circumjacente inveftivit. Sed 
& de falute animz fux attentiüs cogitans, exactionem 
maletoltz, qua jam ad aures ejus infonuerat, & ei 


a——— — AF» -— -——— 


Gutllelni de Nangis. Ó $9 
multüm difplicebat , ceffare fecit penitus & omninó. 
Tandémque teftamento. füo. multa cum maturitate 
relecto & fapienter pariter & prudenter quàm * fieri 
commodeé potuit ordinato; domino Lupovrico 
Íno primogenito jam Navarrz Regi falubria falutis 
monita fapienter impendens, & cidem efficaciter ad 
implenda & fub minitatione diving pariter & paterne 
maledictionis imponens, necnon Ecclefiam fanctam 
Catholicam , fed inter ceteras beati Dionyfij Regni 
Franciz peculiaris patroni fpecialiüs & familiariüs rc- 
commendans. Demump . . . . . multorum &cun- 
&is videntibus qui aderant admirabilium nimis & 
ferventi valde, przcipué facramentis devoté recep- 
tis, inconfeffione verz & Catholica fidei anno Regni 
fui xxx. die Veneris vigiliáà fandi Andrez Apoftoli 
feliciter fpiritum reddidit Creatori. Cujus corpus ut 
commodiüs & honceftiüs fieri poffet, ad fepulerum 
patrum fuorum videlicet Eccleftam beati Dionyfij de- 
portatur , & ibidem inloco quem vivens defignaverat 


* quantum, 


in fecretis honorificé,ut Regalem decebat Majeftatem, 


die Lunz fequenti vigefimo quinto , Prelatís prefen- 
tibus, fcilicet Archiepifcopo uno Miffam celebrante, 
decem Epifcopis, decem & quatuor Abbatibus, inte- 
graliter, corde dunitaxat excepto , Ecclefiaftica fe- 
pulturz traditur. Cor autem ipfius quod Poiffiacum 
Ecclefiz Monialium fan&i Dominici tumulandum re- 
liquerat , cm eamdem Ecclefiam à fundamentis con- 


ftruxiffet, ipfo die poft corporis fepulturam illic in . 


craítino defertur tumulandum debito cum honore. 
Lupovricus Rex Francie & Navarrae Cathalau- 


nenfem Epifcopum à Cancellaria fua deftituit , & ei-- 


dem ST gzPHANuM de Marugo in jure civili expet- 
tum, & ejufdem CAR ort avunculi fui Cambella- 
num fubrogavit. Mifit etiam circa Natale Domini 
Cambellanum & Secretarium fuum HucoNEM de 
Bouilla Militem cum aliis certis nuntiis ad partes Si- 
cili ad adducendam Cr gzMEN T 14M Regis Hun- 


gariz filiam. fibi matrimonio copulandam. Miffi funt . 


Oooo ij 


édfo . Cuntnuatto Chronici 

etiam Ámbaffiatores vel folemnes nuntij à Rege 
Francie apud Romanam Curiam , fcilicet GirRkARDus 
Sueffionenfis Epifcopus , Comes Bolonie, PET Rus 
de Bleve Miles in jure peritus, pro electione Summi 
Pontificis promovenda, qui tamen parum aut nihil 
profecerunt. 


Lupovicus. MCCCXV. 


INcERANNUus de Marigniaco Miles admodüm 
gratiofus, cautus , fapiens , aftutus, auctoritatis & 
praeminentiz in populo plurimüm habuit , Regífque 
Francie PHiILrIPPI nuper defundi przcipuus inter 
ceteros & principalis Confiliarius; qui etiam quafi 
vel plufquam alter Major-domüs effectus totius Re- 
gni Francie przfíidebat regimini , per quem expedie- 
bantur ardua omnia difponenda, & ad ejus nutum 
tamquam przcellentem obediebant omnes & finguli; 

* Hc € * à CAR OLO Valefij Comite Lupovricri Regis 
f«eti^ avunculo, aliíffque quibufdam ( quibus in hac parte 
quidam *- communis arridebat populi multitudo ) przcipué tam 
Hifhria — occafione frequentis & folite mutationis moneta", 
Mini" quàm etiam extortionum quamplurium , quz tem- 
p.68. poreRegis Philippi defuncti eis impofita fuerant , fuo 
| nequam confilio , ut credebant ; coram Ludovico 
Rege fuper variis deteftandifque nimiüm crzninibus 

notorié palam & publicé accufatur turpiter, & ad 

ipfius Caroli fuggeftionem tam ipfe Ingerannus Pari- 

s im apud Templum, quàm alij, quos plures pro cufto- 
diendo Regis thefauro, vel aliis negotiis Regis & 

Regni prafecerát , Clerici videlicet Officialis , Laici 

veró Parifienfis Praepofiti, quorum etiam nonnulli 

variis tormentis addidi , quzftionati fimiliter , di- 

*;4» . Veris carceribus mancipantur. * Et licet Miles prz- 
^i^ — didus ob fui purgationem legitimam fepe & fzpius 
cum multa inftantia audientiam poftulaffet, obtinere 

tamen non potuit, predicti Comitis impeditus po- 

tentia; quamquam Rex juvenis libenti animo juvare 

& ipfi benigniter in hac parte favere, faltem in prin- 


Cuilelni de Nangis. 66r . 


cipio voluiffet.. Dum itaque quafi viá mediá contra 
eum vellent procedere , & ut cum eodem mitiüs age- 
retur , jam quafi adjudicatus diceretur in Cyprum in-- 
fulam ufque ad Regis revocationem exilio relegari :" * 14e» 
ecce ad aures Caroli memorati repente pervenit, quaf- ^ 775 
dam fítatuarias imagines per JacoBuM di&um de 
Lor, & ejusuxorem & famulum ad fuggeftionem uxo- 
ris & fororis didiIN GE R AN N 1 vel ipfius, pro ipfius 
liberatione fortilegio fa&as , & ad maleficium tam in 
Regis, quàm Caroli vel aliorum perfonis nequiffimé 
procurandum. Qo comperto dicus Jacobus in car- 
cere vinctus ex defperatione laqueo fe fufpendit , & 
poftmodüm uxor ejus incendio concrematur. Sed & 
uxor & forores Ingeranni carceribus mancipantur , & 
ipfe tandem Ingerannus coram militibus judicatus, 
communi latronum patibulo Parifius eft fufpenfus. 
Qui tamen de predictis maleficiis nihil recognovit ; 4 
nifi quod exactionum ac monete mutationum cum P? 77^ 
aliis non folus fuerat in caufa, nec audientiam fuper 
purgatione fua habuiffe potuerat ; quamvis eam in- 
ftantiüs requififfet, & fibi in principio promiffa fuií- 
fec: unde & ipfius mortis caufa, multis non omnino 
cognita, multam admirationis materiam induxit & 
ftaporis. — : ! | 

PgTRus de Latilliaco Cathalaunenfis Epifcopus 
de morte Regis Francie Philippi ac fui predecefforis , 
qua per eum dicebatur fuiffe procurata fufpe&us , de 
mandato Regis fub nomine Remenfis Archiepifcopi 
in cuftodia detinetur. R ADurrus etiam de Pena- 
riis fufpe&us Advocatus in Parlamento pracipuus, 
vel quafi pro fufpicione confimili detentus , & in car- 
cere apud fan&am GENOVvEFAM Parifius pofitus 
& diverfis quzftionatus fuppliciis, cüm nihil omnino 
de impofitis fibi criminibus ex ejus ore extorqueri 
potuiffet , quamvis ob hoc gravia pariter & varia per- 
tuliffet tormenta , tandem liber abire permittitur, 
plurimis tamen bonis füis mobilibus & immobilibus 
. diverfis collatis, aliífque perditis & diftratis. MAn- 
Ooo0 iij 


é62 Continuatio Chronici 
GARETA quondam Navarrz Regina, quam fui Íe- 
nocinij exigénte infamia carceri mancipatam fupra 
meminimus , univerfz carnis viam ingreffa, Vernone 
in Ecclefia Fratrum Minorum Ecclefiafticz. traditur 
fepulturze. BLANCHA veró in carcere remanens à 
ferviente quodam ejus cuftodie deputato dicebatur 
f. * priu. impraegnata fuiffe quàm * à proprio Comite * dicere- 
quam , vd tur, vel ab aliis impregnara. HucuEL 1Nu s frater 
qam — MARGARET Reginz juvenis Burgundie Dux, 
* conjuge. €ui fucceffit frater ejus, de prafenti vita deceffir. 
Scr . [n provincia Senonenfi confcderati ad. invicem 
multi de populo, ad hoc prout communiter fereba- 
tur, quafi violenter induci & quadam neceffitate 
compulfi propter vexationes quamplurimas & extor- 
tiones indebitas, quas przcipué in Curia Senonenfi 
Archiepifcopi per infolentiam & proterviam Ádvoca-, 
torum & Procuratorum ipfius Curiz nequiter perpeffi 
. fuerant, & de die in diem patiebantur injufté ; Re- 
^ gem, Papam ac etiam Cardinales de ipforum multi- 
tudine laicali fibi przficiunt , malum pro malis red- 
dere ftatuentes, & eorum. maliciis obviare pertinaci. 
* jutiiz. malitia cupientes : fed dum ipfi plus inftationis * ex-- 
*lntn- cedunt limites, excommunicationis * ad hujus Cleri- 
tiam incure . . . 
mnt ad — COrum inftantiamaut pro * fe ipfos abíolutos pronun-- 
Cleico-  £jant , vel abíolutos reputant, & eifdem Sacramenta 
x qua per Ecclefiaftica fubminiftrant , aut hec à Sacerdotibus 
£. fieri comminatione mortis violenter & terrore pro- 
curant. Tandem ad Praelatorum quorumdam , qui 
ob hoc Regem cum inftantia adierunt fupplicationem 


& requeftam detenti, ne facilitas venie ad delin-- 


quendum praeberet alis interminium * , poenarum 
* indi. Afflidione * condigna pro fuorum qualitate exceí- 
n fuum puniuntur. " 
».  —- Circa Aícenfionem Dominicam Lupovricus 
quondam Nivernenfis & de Rethel Comes, & Jo- 
HANNES de Namurfíio venientes , in familiaritatem 


Regis & gratiam revocantur, przfatóque Comiti dicti 


duo Comitatus ; à quibus dudum privatus fententia- . 


-—-  —— -— — — 


C'uileiomt de INangis. 6s? 
liter fuerat , reftituuntur pacificé & quieté, quod 
plerifque occafionem praftitit multi murmurij & ca- 
chinni. Die Martis poft Trinitatem comparuerunt 
coram Rege Abbas quidam Ciftercienfis Ordinis, & 
alij procuratores RoBg& r1 Comitis Flandrenfis ; 
didum Comitem excufantes, quód. quamvis perfo- 
naliter veuire * fübmonitus pro pace confirmanda, 
qua anno praterito fuerat prolocuta , venire tamen 
non poterat competenter , tam propter corporis debili- 
tatem , quàm propter incurfum hoftium in Comitatu 
Flandreníi : que tamen excufationes reputatz funt 
frivolz , prorogatóque die & fubmonitionis termino 
tranfacto ; tandem Vigilia Apoftolorum Petri & Pauli 
dictus Comes Flandrensífque populus adjudicatur 
contumax & rebellis, compulsífque redire procura- 
toribus, Ludovicus tamen Comes Nivernenfis, & 
filius predi&i Comitis , & dominus Robertus de Na- 
murfio remanferunt in Francia cum Rege Ludovico 
pace Flandrenftum fic infacta. | 

Sabbato ante feftum fan&i Johannis tres mulieres , 
qua potiones confecerant , quibus defunctus Catha- 
launenfis Epifcopus fuerat *, combuftz fuerunt in 
quadam infula brevi , qua erat in fluvio Secanz , ante 
Ecclefiam fratrum Heremitarum fan&i Auguftini. 
JonANNEs filius Flandrenfis * . . . . . Domi- 
nicá in octabas Apoftolorum defponfavit filiam Co- 
mitis fancti Pauli. 


Hoc anno medio menfis Aprilis ufque ad finem" 
menfis Julij vel circiter facta eft inundatio pluviarum 


quafi continua, frigüfque zftivo tempore infolitum, 
propter quod nec fegetes, nec vinez ad maturitatem 


congruam poterant pervenire : & ob hoc maximé toto 


menfe Julio vel quafi, facte funt proceffiones devote 
à Clero & populo. Vidimus namque per quindecim 
dies continuos apud Ecclefiam fancti Martyris * ma- 
ximam utriufque fexus multitudinem unà cum Clero 


* deberet. 


* fufpc us. 


* Comitis, 


* Dionyfij. - 


non tantüm de prope, immó etiam à quinque leucis 


& ampliüs, ctiam; nudis pedibus , quin immo exceptis 


"PP Continuátio Chronici | 
mulieribus totis nudis corporibus procefftonaliter 
confluentem , ibíque deferebantur corpora Sanctorum 
devote & aliz Reliquiz venerandz ; non tantüm in 
dicecefi , immo etiam in Carnotenfi; Rothomagenfi, 
aliis quoque Regni Francia partibus confimiles pro- 
ceffiones icbuak Eodem tempore Julio menfe in fefto 
beate Chriftine Lupovicus RexFranciz accepto 
vexillo apud fanctum Dionyfium , quod dicitur Auri- 
flamma & domino HgzN & 1c o de Herqueri tradito, 
proficifcens in Flandriam ultima die menfis ejufdem, 
Reginam CLEMEN TIAM fibi matrimonio copula- 
vit dominicá fequenti in fefto Inventionis fan&i Sre- 
phani proto-martyris. Ipfis veró pariter coronatis & 
facra unctione confecratis , cüm ipfe Rex ad caftrum 
Flandriz quod Infula dicitur applicuiffet , movénfque 
inde exercitum dum apnd locum qui dicitur. .Bondus 
fixis tentoriis pontem ibi parari feciffet ; hoftes enim 
qui ultra Lilium fimiliter tentoria fixerant , pontem 
illi fregerunt , ut ad illos cum exercitu fuo tranfire non 
poffet ; tanta illic inundatio pluviarum & ita continua 
| fecuta eft, ut ufque ad poplites tam equi quàm ho- 
mines in luto & coeno multá angariá premerentur. 
Sícquetandem Rex ipfe de Baronum communi confi. 
lio , licet non abíque difplicentia & amaritudine 
cordis , cüm nec ad ipfum nec ejus exercitum victua- 
lia poffent deferri ; tandem compulíus eft exercitum 
licentiare infecto negotio, & reverti : & ne hoftes de 
przda locupletes fierent , ignem in tentoriis juffit 
apponi; qued videntes adverfarij eftimantes noftro- 
rum exercitum in eos velle irruere per pontem para- 
: tum, mox igne fimiliter in tentoriis fuis appofito fu- 
gam intenderunt. Illic autem ante fuum receffum 
Rex ipfe de avunculorum & fratrum Baronümque 
confilio Reginam Clementiam dicitur de viginti mil- 
libus libris in redditibus dotaffe , przcipué apud 
Lorriz , Bogenciacum , Montargis , Fonte-Blaudi & 
alibi, & de hoc litteras confeciffe. Hoc anno fuit vini 
defectus univerfalis in Regno Franciz aliàs inauditus, 
| non 


um e—— .— -— — C794. 


Cuillelmi de Nangis. 6g 
non folüàm in quantitate, fed etiam in qualitate. 

Menfe O&obri fa&o Concilio Silvane&enfi pracfi- 
dente Archiepifcopo Remenfi ejáfque fuffraganeis, 
& aliis quibufdam Pralatis , prepofitifque duobus pra. 
dictis cafibus contra Cathalaunenfém Epifcopum ; pe. 
tiit idem Epifcopus ut ante omnia ipfe qui tam in per- 
fona quàm in bonis fpoliatus erat , reftitueretur ; quod 
& obtinuit , ut juserat: quo conceffo voluit quód fu. 
per hoc Przlati inquirerent , & fic fuper hoc proro. 
gatur Concilium & Parifius affignatur. Circa iftud 
tempus Papa JoHANNES divifit Epifcopatum Tho- 
lofanum in fex Epifcopatus , & facta eft civitas Tholo- 
fana Sedes Metropolitana. 

Epifcopatus Pi&avenfis per eumdem in tres Epifco. 
patus fcilicet Pid&avenfem, Maleacenfem * & Lutecia. * wait- 
nenfem eft divifus; erant autem priüs dux Abbatia (4ó £^ 
fubdite Epifcopo Pi&avenfi, quz nunc fa&z funt ^^ 
Ecclefiz Cathedrales, &' Abbates earumdem funt 
etiam Epifcopi. Quidam Milites & alij'nobiles Ver- 
mandeníes & Campanenfes confoederati invicem con- 
tra Comitiffam M A T H 1L D'E M , quz ipíos indebit 
volebat opprimere, infurgunt; quemdam Militem, 
quem in carcere detinebat de caftro fortiffimo , quod 
dicitur Hedin, potenter auferunt, JoH ANNA Pi-. 
é&avenfi Comitilfa di&a: Mathildis filia & poftea Re- 
p" Angliz tunc praíente, & ab eis permiffa liberz 

ugz prafidio fe ipfam falvare. Hac veró. de caufa 
quia di&i Milites confpiraffe dicebantur contra Re- 
giam Majeftatem, vocati funt à Rege Lupovico 
circa feftum Omnium Sancorum apud Compendium, 
& ibi comparentes emendaverunt Regi ut dicebatur. 
Carolus Valefij & multi alij Barones Regni Franciz 
in regreffu de Flandriis fecerunt monetam novam 
Parifius, & cucurrit, quz etfi pauco tempore cur- 
fum aliqualem Parifius & circa habuerit, non tamen 
diutiüs, Rege eam prohibente, nifi tantüm in terris 
corumdém qui hanc monetam fecerant fabricari. 
Circa feftum fan&i Thomz.viía fuit cometa in calo; 

Tom. XI. - Pppp 


f. * Lug- 


duno. 


666 — | Continuatto Chrontci- 


qua mortem Regis prznolfticare videbatur , ut patuir 
poftmodüm in ctfedu. ! 


MCCCXVI. 


Hoc anno prz defectu annonz , de qua tactum c& 
fupra, tanta fuit cariftia gravis in Regno Franciz, 
quód fextarius bladi Parifius & circa quinquaginta 
folid. Parifienfium fortium, ordei veró triginta & 
avenx decem & oco vel ampliüs vendebatur: & fimi- 
liter accidit in aliis partibus Regni Francix fuo modo. 

Lupovicus Rex Franciz & Navarre febre gra. 
vi pcr. aliquos dies in domo Regali nemoris Vicena- 
rum correptus, quinta die Menfis Julij diem claufit 
extremum , Reginam CLEMENTIAM de quodam 
puero impregnatam relinquens , habéníque filiam 
unicam nomine JoHANNAM de Margareta prima 
conjuge defuncta ; hujus autem corpus primo Parifius 
in Ecclefia beata Virginis ipfo die defertur, die veró 
fequenti ad Ecclefiam beari Diony6j patrum fuorum 
fepulcrum delatum proot Regalem magnificentiam 
decuit, tertia die poft obitum Ecclefiafticze traditur 
fepulturz. P HiL1PPUSs ComesPi&avenfis , qui pro 
crearione Summi Pontificis acceleranda Lugdunum * 
Avinioni profectus fnerat, audita morre fratris fui 
Regis Francie Lupovici reverti Parifius matura- 
vit: includere camen Cardinales faciens priufquam re- 
cederet à Lugduno , Comitem de Forés ad ipforum 
cuftodiam relinquens. Venit autem idem Comes Pa- 
rifius die Lunz poft rranflationem beati Benedidi, 


acceptifque Regiis equis apud Caceriam ; die quoque 


fequenti celebratis obíequiis in. ejus przfentia apud 


'Canobium fandi Dionyfij pro fratre fuo Rege Lu- 
.:dovico, revertens inde Parifius Parlamentum fecit 
-congregari, in quo fane tamen de confilio Procerum 


& Militum Regni extitit ordinatum, ut ufque ad de- 
cem & octo annos, etiam fi ex Regina CLEMENTIA 
quam frater:cjus gravidam reliquerat puer maículus 


naíceretur, fervaret .& regeret Regnum Franciz X 


Cutllelmi de Nangis. —— 667 
etiam Navarra , unde & in ejusmagno fieillo fic erat 
confcriptum : P HiLiPPUS Regi Francorum filius 
Francie e& Navarre regen; Regna. Circafeftum Mag. 
dalenes Lup o vicus Comes Clarimontis & JonAw- 
N ES frater ejus Comes Sueffionenfis cum aliis multis 
crucem tranfmarinam de manu Patriarcbz Jerofolymi- 
tani congregatis Przlatis quamplurimis Parifius fo. 
lemniter affumpferunt , proclamatümque fuit ex parte 
Comitis Pictavenírs , qui jamdudum patre vivente ac- 
ceperat, ut qui tunc vel etiam anté crucem acceperat, 
ad' transfretandum cum ipfis in fefto cji d ab 
eodem fefto immediate poftannum futurum totis fe vi- 
ribus przpararet. Hoc anno fuit magna mortalitas ho. 
minum & maxime pauperum, quorum multi famis ine. 
dià perierunt. 

Poít vacationem Apoftolicz fedis per biennium & 
ampliüs , tandem Cardinales inclufi dominum jJ A c o- 
B u M. Cardinalem, priüs veró Ávinionenfem Épiíco- 
E , virum fiquidem in jure peritum & vita laudabi- 

em, nacione Caturcenfem prima die menfis Augufti 
fefto fan&i Petri ad Vincula in fummum Pontificem 
elegerunt : qui mutato nomine JoHANNES XXi1I. 
Papa vocatusibidem ante Nativitatem beatz Virginis 
fua fufcepit infignia , CAR oro Comite Marchiz. 
fratre PHiLIPPI regentis Regna Francix & Navarrz ,. 
eorümqueavunculo Lup ovi1c o Ebroicenfi Comi- 
re frenum equi cui infidebat regentibus , ejüfque fe- 
ftum decorantibus ipfo die. Die veneris poft, Nativi- 
tatem beatz Virginis factus eft terrzmotus apud Pon: 
tifaram & villam fan&i Dionyfij in Francia, quamvis. 
rarus in iis terrz. partibus evenire infolitus, & aliás. 
inauditus, Papa Johaunes conceffit hoc tempore an- 
nualia ad quatuor annos Philippo Pi&avenfi Comiti 
regenti Regna Franciz & Navarrx. Eclipífiss Lunz- 
facta eft prima no&e primi diei Oc&obris immediat& 
fequentis: JouANNEs Comes Sueffionenfis qui. 
nuper Crucem tranímarinam affumpferar, diem claufit. 
extremum. 


Pppp ij 


éé 4 Continuatto Chronic 

RosERTUS nepsMaATHiLDrzS Áttrebatenfis 
Comitifiz Bellimontis Rogerij occupare volens Co- 
mitatum Acttrebati , quod ad ipfum ratione patris fui 
Puriribpi dudum defundi fratris diiz Mathildis 
pertinere dicebat; jun&is fibi confcederatis de quibus 


Tupra meminimus , nonobftante quód Philippus Re- 


. gnum Franciz regens negotium ipfum in manu fupc- 


* E» main 
[ouveeaine. 
* In Gual- 
therum Co- 
neítabula- 

rium, 


* aduoaba 
M.$. 


riori* pofuerat, vel in quacumque inhabitatione à * 
Galthero Coneftabulario Francie , qui illic ad ejus 
motus reprimendos dire&us fuerat , potenter infur- 


gens, civitatem Attrebatum caftrümque Sandi Audo- 


mari vi armorum accepit , mandatüíque.ad Parlamen. 
rum Parifius venire refpuit. Quod audiens Comes 
P HiLiPPUS contra ipfum arma corripiens die Sab- 
bati ante feftum Omnium Sanc&orum apud fanctum 
Dionyfium vexillum accepit Epifcopo fan&i Maclovij 
Miffam celebrante., & ipfum benedicente , fan&is ta- 
men Martyribus non extractis aut fuper altare pofitis, 
nec ipío vexillo ut aliàs fieri folet eifdem conta&o, 
Cümque veniffet Ambianis civitatem cum exercitu co- 
piofo , ante omnem congreffum hoftilem talis compo- 
fitio fuit fada , quód certis perfonis ad tradandum de 
pace inter ipfum & Comitiflam przdicam deputatis, 
nifi poffent eos pacificare, de plano judicarentur per 
Dares & Proceres Regni, proceífu negotij in codem 
Ítatu remanente in quo erat tempore quo deceffit Ro- 
bertus Attrebatenfis Comes pater dictz Mathildis , & 
avus ipfius Roberti , nonobítante judicato quocum- 
que. Interim veró CARO Lus Comes Valefij ejuf- 
quefrater Lupovicus ComesEbroicenfis Comita- 
tuin manu fuperiori pofito,omnes ejusredditus.& pro- 
ventus reciperent ; ipfe veró Robertus qui confeede- 
ratos & eorum factum advocabat * hoc tamen excep- 
to quód fi aliqui contra Regiam Majeftatem aliàs at- 
tentaffent , de quo purgarele ipfos legitime, loco & 
tempore offerebant, Parifius in prifione fe redderet : 


quod & facum elt.Et fic Comes Philippus licentiato 


exercitu Parifiuseft reverfus; Comes veró RosER rus 


Guilelmi de (Nangis. "7f. 
primó in Caftelleto Parifius & poftea apud fan&um 
(Germanum de Pratis in prifione detentus eft 

Parifius apud Luparam xvir. Kal. Decembris ex 
Regina CLEMENT I1 A quartana laborante natus eft 
puer mafculus Regis Lu p ov 1c 1 nuper defundi pri- 
mus filius , nocte videlicet die Dominica prxcedente, 
qui natusin Chrifto regnaturus JoHANNE'sque vocatus 
xir1, Kal. menfis przdicti ibidem deceffit , die fcilicet 
Veneris immediate fequenti. Die veró fequenti in 
Ecclefia beati Dionifij ad pedes patris fui defunài, 
Philippo Pi&avenfi Comite milite * , corpüfque par- 
vuli unà.cum filiis X , avanculis CARoLo & rupovico 
ad tumulum deferente , & extunc pro Rege Franciz & 
Navarra non immeritó fe tenente, traditus eft Eccle- 
fiafticz fepulturz. Philippus Regis Lupovicr de- 
fundi frater Dominicá poft feftum Epiphaniz unà 
cum conjuge fua JoH ANN A inunc&us eft Remis in 
Regem, avunculis fuis Carolo & Ludovico Proceri- 
— Regni, & Paribus licet non omnibus ibidem 
praíentibus. | 

Quamvis enim frater ipfius Carolus Comes Marchia 
fecum Remis ufque veniffet , ante coronationem ta- 
men fummo mane ex infperato receffit, Dux etiam 
Burgundiz venire non voluit , immo etiam & * anti- 
qua Duciffía Burgundia appellatiane ut dicebatur fa- 
cta , intimari fecit Paribus qui Coronationi intererant , 
& precipue Pralatis , ne in ipfa procederent, donec 
tractatum efTet de Jure quod Jon ANN A juvencula 
puella Lu p o vici Regisdefundi primogenitá habe. 
bat in Regno Franciz & Navarra: ex quibus aliis fi- 
gnis & factis nonnullis , multorum concludebaturjudi- 
cio, przdi&os & alios nonnullos Regni Proceres & 
Magnates contra Regem ipfum faltem in occulto fi- 
., multatem habere , etiam avunculo ejus Carolo Comi. 
te Valefij Philippus * tunc effet , partem eorum ut di. 
cebatur fovens * : iftis tamen non obíftantibus Corona. 
tionis feftum fuit folemniter celebratum januis civita. 
tis claufis, & armatis ad corum cuftodiam deputatis, 


Pppp 1j 


* comi:àn- 
te. 
* fuis, 


* ab 


* Redun- 
dant fori? 
ifla tria 
verba. 

* Fovcente. 


6 7o Continuatio Chronici 
Quamvisautem effet diffenfio inter Belvacenfem Epif- 
copum & Lingonenfern quis corum in ordine feffionis. 
ratione pracferri deberet Paritatis , tamen adjudicatum 
extitit pro Epifcopo Bclvacenfi; M At H i1 Disetiam: 
Comitniffa Attrebatenfis mater Reginz tamquam Par. 
Regni córonam Regui cum ceteris Paribus dicitur 
fuítentaffe , de quo aliqui indignati fuerant. Defun&o 
P uiriPpo de Marigniaco fratre Ingeranni , de quo. 
fupra meminimus, Archiepifcopo Senonenfi , fucceffic 
vir nobilis Gur 1 L E&MusVicecomitisMelduni filius. 
Circa etiam idem tempus , defun&o ZEgidio Bithu. 
rie Archiepifcopo , fucceffit Lemovienfis Epifcopus.. 
Decefferunt etiam GurcHnARDUus quondam Tre- 
cenfis Epifcopus, & JjoHANNES quondam Cantor 
Aurelianenfis , qui in Epifcopatu Trecenfi fuccefferat , 
ipfo die confecrationis fuz. | | 
RostrmaTus Áttrebatenfis Comitiffz nepos ex 
fratre ex prifione relaxatus , poftaltercationes aliquas 
in judicio & extra ratione juris Gomitatus prazdidi 
tandem compofitione amicabili inter ipfos fa&a , juri 
Comitatus omnimodé renunciávit , eo pacto videlicet 
quód Kex in hoc facto debite provideret. Duxit au- 
tem Robertus filiam Comitis Valefij in uxorem. Circa 
Purificationem deceflit C og AR bus Abbas Cifter. 
ciérifis , cui fucceffitt Gat, THERUuS. Circa Purifica- 
tionem béata Virginis congregati fuerunt in przefentia 
Pt&T&RIde Artabloi dudum Regis Philippi Cancella- 
tij, quem Papa de novo Cardinalem effecerat , quam- 
plures Proceres & Regni Nobiles ac Magnates unà. 
cum plerifque Pralatis & burgenfibus Parifienfis civi- 
tatis ; qüi omnes coronationem Regis Philippi pariter 
appróbabahnt, nec non ipfi tatmquam R egi pariter obe- 
dire, & poftéum filio ejus Lupov1€0o primogenito 
tamquam fucceffori & heredi legitimo juramento fir- 
márunt , Magiftris Univerfitatis civitatis ipfius hoc ip- 
fum unanimiter approbantibus , quamvis non adhibito 
juramento. Tunc etiam declaratum füit quód ad co- 
ronam Regni Francie mulier non fuccedk. Die Mar. 


— 


Cuillelimi de INNangtt, | Ó 7; 


tis ante Cineres factus eft in Pictavenfi dioccefi terra 
motus. Lupovicus puerulus PHiriPPi Regis 
Franciz primogenirus die Veneris poft Cineres defun- 
gitur, & apud Fratres Minores Panrifius juxta aviam 
fuam JoHANNAM Francix & Navarrxz Reginam 
Ecclefiafticz traditur fepulturz. Floc eodem anno 
fuit hyems fatis afpera continue à fefto beati Andrex 
vcl circiter ufque ad Pafcha. 


PHiLiPPus MCCCKXVII. 


Hoc anno tractatus eff habitus cum. Flammingis. 
Comesveto Valefj malens filiam fuam fieri Comi- 
tiffam Flandriz quàm filium fratris fui Comitis Ebroi- 
cenfis , tractavit quomodo illud matrimonium mu- 
taretur ; & ad boc rantum eft deductum negotium, 
quód non obftante affignatsone dici pnpriarum pracfixa 
inter eos, non obftanre eriam quód onmia erant pro 
dictarum nuptiaram celebratione.com apparatu cele- 
bri, ut tantas decebat nuptias , przparata ; R.ex nihilo 
minus totum mandavit differri , volens ut afferebat, 
unam de filiabus propriis.cum dicto filio marirari, Cim 
.ergo Rex & Flammingi fupertra&atum pacisinrer.eos, 
ut fperabatur, reformandz , non poflent in omnibus 
hinc .& inde appofitis conditionibus cencordase ; ex 
aflenfu tam Regis quàm FJandreníium fuit ordinatum 
ut ad Papam recurrerenr, qui poflet ordinare fuper 
pundis in quibus inzer paxtesidifflenfio: intererat , quod 
cüm vcllet Papa concorditer ordinare , dixerunt;F]am- 
mingorum nantij, quódipfi non habebant potentiam 
vel mandatum aliquod * canfirmaudi, fed fuis refenrent 
omnia fi vellent quod ordinatum fuerat. approbare. 
TuncPapa mifit in. .Eranciam Arcbiepifcopum Bitu. 


ricenfem &  Magiíbrum 'Ordieis Pradicatorum , qui | 
parribus auditis concordiam audoritate .Apoftolica. . : 


confirmarent, Flammapgi v£ró quarentes occafiones 


* aliquid. 


 frivolas difcordandi ;.diaebant quód libenter confenti- E 


rent dummodó dáreur eis firmà fecunitas , quód R e- 
gales nan infringerentfadam.pacem,.& hcc dum Rex 


é72 Continuatio Chronici 

annueret, tamen nullam oblatam fecuritatem reci- 
pere voluerunt; & ita nuntij Papae per Flammingos 
unà cum Rege & Francie Proceribus delufi infe&o 
negotio redierunt. 

Interim Rex Francie & Dux Burgundia diífcordanz 
tes, amicis partes fuas interponentibus , ad concor- 
diam funt addu&i, Rex autem filium non habebat, 
*nanflius* « « . « *. . . . unicus quem de Johanna uxore fua 

habuerat, cüm effet in Burgundia pro congregandis 
Cardinalibus pro ele&ione Summi Pontificis Johannis, 
pauló ante obierat ; verumtamen plures filias habe- 
bat, quarum majorem natu dedit Duci Butgundiz in 
uxorem, Et cüm guerra Flandrenfium timeretur, 
fuerunt ufque ad fequens Paícha treugz date, qux 
rin funt ufque ad fequens feftum Pentecoftes pro- 
ongatz , &.tandem ufque ad fequens Pafcha ut antea 
protenduntur. Circa idem tempus Rex amicorum 
Ingerranni fufpenfi verbis & precibus ut creditur cir- 
*ei,&  CUumventus * de atibulo deponitur & in medie chori 
ia if. — fratrum Carthuftenfium juxta Parifius fepelitur, ubi 
frater ejus Johannes Senonenfis Archiepiícopus fatis 
citó poft decedens pofitus, fub eodem lapide cum 

fratre Ecclefiaftica: traditur fepulturz. | 
Confítlitutiones, qua C/ementine communt vocabulo 
nuncupantur, eó quod per domnum CL E MENTEM 
Summum Pontificem in Concilio Viennenfi edite 
'fuiffent, cüm propter multas latas excommunicatio- 
ries, fufpenfiones , & ceteras juris peenas in ipfis con- 
tentas nimis rigide viderentur, ad tempus dp nn : 
JonaNNEs Papa xxir. fecit Parifius & in aliis ftu- 
. diis folemnibus fub bulla publicari, & eas fub posnis 
1 ons; 4. COntentis przcipiens obfervari : unde ex hoc turbatae 
ftin&ione , funt Ípecialiter Beguinz, quoniam in eis five omnis * 
wl , difcre- difcretionisftatus Beguinagij condemnatur ; fed non. 
*inE«i, Obftante condemnatione ftatus earum proceffu tem- 
Papa. — poris convalefcit; nam adhuc. & nomen earum per- 
eeu , leverat & genus in * Ecclefia, & Papa ** füb quadam 
O:idin, .COmmnunitate tranfeunte,, cum longé melius fit eas 
hic 


C'uillelmi de Nangis. 675 
fic effe quàm laxatis habenis in fzculi pompis & va. 
nitatibus evagari; inter ipfas enim-funt multe bonx 
& religiofz perfonz , & inter ipfas exercentur opera 
pietatis... Quod tamen mandatum non fine. confilio 
& adjutorio creditur effe fa&um. Nonnulli volunt 
afferere, quód Ordines Mendicantium non nifi equi- 
vocé feu folo nomioe mendicabunt, quamdiu Begui- 
natij ftatus in fuo robore perdurabit. Circaferé idem 
tempusin Italia infurrexerunt in confinio & Comitatu 
Mediolani Hzretici, qui tam ratiene fuz perverfz 
vitz & operationis, quàm etiam ratione temporalis 
p valde perturbaverunt Ecclefiam Dei , fci- 
icet Mattheus de Comitibus Mediolanenfis, & ejus 
fillus Galeachius ,| Marchus, Luchinus ,| Iobannes & 
Stepbanus, contra quos inquifitione * inventi funt 
haretici manifefti , & finalitertamquam hzretici con- 
demnati. Frequenter enim Nuntios Sedis Apoftolicz 
receperunt , verberaverunt , incarceraverunt, litteras 
eorum laceraverunt, fpoliaverunt Ecclefias , rapue- 
runt pofita in Ecclefiis, Epifcopos, Abbates & alias 
perfonas Ecclefiafticas de locis propriis expulerunt, 
flagellaverunt , miferunt in exilium , occiderunt plu. 
res, cremaverunt Hofpitalia & Ecclefias & alia pia 
loca. Item Matthzus interdixit perfonis Ecclefiafti- 
eis Synodos, Concilia, Capitula, vifitationes, prz- 
dicationes ; ipfe abufus eft multis puellis & cas cor- 
ruptas violenter intraxit *;, in Monafteriis multas 
Sanctimoniales violenter corrupit, inhibuit in Medio- 
lano pofitum interdictum obfervari, coégit Clericos 
folemniter nonobítante mterdicto exercere Divina, 
& filij fur confimilter in aliis locis, fecit praedicari 
quód excommunicatio contra eum lata non erat ti- 
menda : confaderavit fe cum Schifmaticis ex quo 
guerra * & Schifmata funt fecuta., & multa alie ha- «iine 
refes ortum habuerunt. Carnis refurrectionem nega. 
bat, vel faltem de ea dubitabat: avus & avia sm 
fuerunt haeretici, propter hoc igne cremati, Man- 
freda fibi germana * ex . . , .... . . haretica & *exmare 


Tom. XI. Q3343 


* facta. 


* interfecic.. 


* inlis, 


* lucrabun- 
tu [. 


* erunt, 


f. * Frazc- 
fort [ur le 
AM uma, 


674 Continuatto Chrontct 
combufta Orvarz , dicebat Spiritum fan&um incar- 
natum. Inguillina hzretica qua confimiliter eft com- 
buíta, Hoc etiam tempore * tamquam excommuni- 
catos & hareticos condemnatos fccit Papa J o H A w- 
NES multos proceffus & multas fulminavit fenten. 
tias; fed quoniam obftinati erant, in parvo immo in 
nihilo valuerunt : unde perpendens quód per hanc 
viam non proficeret, dedit contra ipfos dimicantibus 
largas indulgentias in bunc modum ; Quód quicum. 
que Clerici vellaici, qui contra hos fchifmaticos, ha- 
reticos, excommunicatos, hoftes Chrifti rebelles , 
fanctz Matri Ecclefiz inimicos procedent in propriis 
perfonis, fuis vel alienis expenfis ,'& manebunt per 
annum fequendo vexillum Romanz Ecclefix , vel qui 
mittent idoneos bellatores per annum, hanc indul- 
gentiam, quz folet dari proficifcentibus in fubfidium 
terrz fanctz *; qui per partem anni,partem indulgen. 
tiz ; qui morientur in via,indulgentiam integram ; qui 
mitterent de fuo, participes indulgentiz fecundüm 
quantitatem doni vel donationis *. | 

Et quoniam illi qui antea fcripferunt à xir1r. anno 
& circiter de Bavaro, qui fe Regem Romanorum di- 
cit , nihil Ícripferunt ; idcirco ab ejus ele&ione fumens 
exordium, licet aliquantulum tactum fuerit fuperiüs, 
hic annotare curavi cum factis przcedentibus. Qui 
circa iftud tempus Italiam intrans fe fupradictis im- 
maniter fchifmaticis & hzreticis fociavit. Anno Do- 
mini M?. ccc?. xiir?. poft mortem inclyta recor- 
dations H gNR1ci1 Imperatoris Ele&ores Regis 
Alemanniz tres Archiepifcopi fcilicet Magontinenfis, 
Treuirenfis & Colonienfis, cum«ribus aliis Ducibus 
in Franquemont * fupra Moüanum fluvium caufa Ele- 
Cionis funt ad invicem congregati, quorumquinque 
unanimiter Lupo vrcuaw Ducem Bavariz in Regem 
Alemanniz elegerunt, folo Colonienfi Archiepifcopo 
Fredericum Ducem Auftrix eligente. Quo fa&o ce- 
teri Principes Ludovicum predictum Aquifgranis du- 
centes ubi folitifunt Reges Alemanniaz coronari , fu. 


Guillelmi de INangis. é7f 
per fedem Magnifici Imperatoris Caroli Magni circa 
beatz MARE Virginis Nativitatem eum ftatuentes, 
.in Regem Romanorum Regali diademate corona- 
verunt. Colonienfis veró Archiepifcopus FaEDERrI- 
cu M ab eo ele&um circa fequens feftum Pentecoftes 
non Aquifgrani, fed in villa que Bona dicitur qua- 
tuor leucis à Colonia diftante coronavit. Ludovicus 
veró qui pro fe majorem partem eligentium habuifle * 

otior videbatur, de coronatione reverfus apud No- 
remberg, ubi Reges Alemanniz poft coronationem 
fuam in Regem Romanorum primam fedem fuam po. 
nere confueverunt, fecit Curiam fuam publicé pro- 
clamari , ibidem homagia Imperij recipiens , jura & 
jurifdi&iones temporales exercens, privilegia confir- 
mans ,. ceterófque actus Regales faciens qui fibi jure 
Imperiali & Regali competebant & competere vi- 
debantur & poterant : & hoc dicebat fe pofle facere 
abfque omni requifitione Ecclefie & Papa ,'& quód 
ipfe & pradecetlores fui ita fecerant , & przícripfe- 
rant à tanto tempore quod de contrario memoria non 


exiftit. Occafione veró przdi&a electionis orta eít. 


gravis diffenfio inter di&os electos, terras fuas hinc 


& inde multis incurfibus devaftantes : finaliter veró- 


commiffum eft bellum inter eos campeftre ; & licet 


plures & potentiores & fortiores partes effent cum: 


Frederico Duce Auíftriz , Ludovicus tamen cum pau- 


cis refpe&tivé, multis occifis, multífque ex parte Fre. 


derici predicti fugientibus , capto P rederico & Henri- 
co fratre ejus in di&o przlio gloriofé triumphat. 
Habito veró di&o de adveríarüs triumpho, more 


pradecefforum fuorum pro confirmatione Imperij, 


necnon coronatione & benedi&ione Imperiali fibi, 
ut dicebat , de jure debitis, di&us Ludovicus folem- 
nes nuntios ad Summum Pontificem deftinavit. Qux 
tamen Papa omnino facere recufavit, dicens quod 
cüm ipfe in difcordia electus effet, antequam ipfum 
ad jus & dignitatem Imperij confirmaret , ad ipfum 
pertinebat finalis decifio quis ele&orum in jure potior 


Qq343 9 


* & fortiof 


"277 Continuatio Chronici 

haberetur. Item quód ad Papam pertinet, ut dicebat, 
non folüm electionis, fed etiam perfona electa ap- 
probatio, antequam poffit hcite jura Imperialia exer- 
cere; & ipfe Ludovicus in his fe immifcuerit, homa- ' 
gia Imperij recipiens , feodófque diftribuens minus 
debite , & in prjudicium Ecclefiz Romanz hoc at- 
tentans; fi quod prius jus habuerat , hoc exequens, 
jure fuo merito privabatur. 

Circa eadem fere tempora in curia Romana orta 
eft quaítio (crupulofa circa ftatum :;Fratrum Mino- 
rum , qux in Eccleíia proceffu temporis , ut oculis 
noftris infpeximus, perverforum fcandalorum & (chif- 
matum femiarium fuerit, 'Dum enim in didorum 
Fratrum Regula contineatur , & de hoc Fratres fa- 
ciant votum explicitum & expreffum, quód nullus 
Frater habeat aliquid in. proprio vel communi, & 
quod jure quocumque nullum apud fe retineant do- 
minium; fed folüm habeant fimplicem ufum faài; 
afferentes nihilominus.quód hic eft perfectus vivendi 
modus, hzc eft vita ;:Evangelica quam CH R1sTUS 
&. Apoftoli tenuerunt & tenendam docuerunt , unde 
& afferunt Chriftum nihil omnino habuiffe , nec in 
proprio nec in communi : quz res in admirationem 
nonnullos induxit , quafiin re cujus ufus eft ipfa con- 
Íumptio, ficut in re comeftibili, putà pane vel ca- 
feo , certum eft quód tali in ufu tranfit dominium , & 
ille igirur habec dominium qui babet ufum, & qui 
ufum dominium : unde cüm in iftis non poffit domi- 
nium feparari ab ufu ,'& fub voto eorum expreffo ca- 
dat in nulla re habere dominium, '& tamen habere 
ufum dominij in przfenti vita eft neceffarium ; fup- 
dep quód- velint vivere, neceffarium eft profeffori- 

us iftius Regulz frangere votum, immo apparet quód 
omni die fit fractio talis vori.. Unde concludebant 
mulu, tales non effe in ftatu falutis, & votum non 
effe (anditatis fed magis affümptz fineratione volun- 
tatis ; & ad hanc partem dicebatur quód maeis fe 
Summus. Pontifex inclinabat. Adhuc toto anno ifto 


Guillelmi de IN'angis. 677 


durabat cariftia bladi in Regno Francia. 


MCCCXVIII. 


'"Cüm ut priüs di&um fuit , inter Regem Francie 
PuirrpebPuaM & Ducem Burgundie dom difcor- 
dix occafio appareret , quz amicis intervenientibus de 
facili eftfopita & ad concordiam revocata ;, etiam in 
majus fignum concordiz magna inter ipíos amicitia 
fcedera (unt fequuta. In fefto Trinitatis duxit DuxBur- 
cundiz filiam Regis primogenitam in uxorem, & de 
voluntate Regis & Ducis nepris corum Regis Ludovi. 


ci nuper defundi ex forore Ducis filia primogenita - 


Comitis Ebroicenfis Ludovico * data eft uxor , & quod 
multis admirationis materiam miniftravit, nonobítan- 
te quód efTent impuberes , nihilominus per verba de 
praíenti fuit inter eos folemniter matrimonium ce- 
lebratum. 

Lupovicus primogenitusComitis Flandrie ho- 
mo ligius Regis Franciz de Comitatu Nivernenfi , & 
de Baronia de Donziaco , & de Comitatu Reftelli 
quod fibi ratione conjugis contingebat , accufíatus fu- 
per multis machinationibus per eum facis contra Re- 
gem & Regnum , ut pote Flammingos in rebellione 
nutriens , pacem impediens , caftra fua & fortalitia 
contra Regem & Regnum muniens,pueros & familiam 
ad pueros * traímittens, fe cum omnibus quos x ítima- 
re poterat Regi infeftosaut etiam inimicos confocians; 
ad quindenam affumptionis beatz MAnrE coram Re- 
ge & Regalibus fuper przmiffis refponfurus folemniter 
citatus apud Compendium , cum intimatione five veni- 
ret five non fibi tamen fieret juftitiz complementum, 
nondum comparuit, quinimmo fe & fuatranítulit ad 
Flammingos ; propter quod Rex in fua manu fupra di- 
&os pofuit Comitatus, facta fufflicienti proviffone uxo- 
ri fux ratione Comitatus de Rethel, quam ille ut ma- 
lus peromnia repudiaverat , cüm tamen ut fama publi. 
ca tefítabatur effet fancta mulier & honefta.| Comitiffa 
Attrebatenfis M A T 11 p15 filia Roberti Attrebaten- 


Qqqq iij 


* Ludovici 
filtoPhilip- 


po. 


*: hoflcs. 


é74 Continuatto Chrontct 
fis , volens per terram fuam ingredi cum manu armata,. 
refiftentibus fibi contra eam multis Militibus in dico: 
Comitatu & circa confaderatis, fibique fignificanti- 
bus quód fi fine armis terram ingredi vellet , libenter- 
annuerent, fi veró in manu armata, fibi in paffibus refi- 
fterent: quod audiens ComitifTà predicta timens peri-. 
J culum defiftit ab inceepto. | 
Papa iterumalios nuntios dirigit ad Flammingos,fci- 
licet Magiftrum P grR&uw de Plaude Fratrem Pradi- 
catorem & Doctorem in Theologia, & duos Fratres 
Minorcs cum littera Papz, cujus feries erat, quód Papa. 
 Íecuritates quas Rex offerebat fufficientes reputabat ,. 
confulens quód eas pacifice acceprarent , fin autem , 
Cos reputabat perjuros & impeditores paffagij Traní- 
marini.Qui refponderunt;Papa nihil nobis przcipit;fed 
tantüm confulit, unde non reputamus nos tamquam: 
obligatos. Acceptaverunt tamen diem ad tra&andum: 
apud Compendium in O&abas A ffumptionis; ad quam. 
diem Papa mifit Magiftrum Ordinis Predicatorum 
cum unoMagiftro in Theologia Fratre Minore , Rex 
etiam folemnes nuntios ad dictum diem deflinavit ; fed 
ex parte Flammingorum nullus comparuit,nifi foli duo . 
juvenes filij burgenfium,qui dicebant fenon effe miffos 
ad aliquid ordinandum ; quafito ab eiscur venerant, 
refponderunt,animalia perdidimus & exivimusad quz- 
rendum. Et fic delufi tam Papales quàm R egales nun- 
tij ad domum fünt reverfi. Tentaverunt autem Flam- 
M cha mingi antea fe confoederatis * cum Pi&avia * conjun- 


* Pidavis, SC1€ fimili juramento , ut contra Regem fierent for. 
tieres ; fed ipfi eosrecipere noluerunt. 

Eodem anno fuit guerra in Lotharingia in civitate 
Virdunenfi inter cives adinvicem, ita ut pars partem 
compelleret extra urbem. Comes autem Barri qui 

* burgen- Partemexteriorum * defendebat contraEpifcopum ci- 
5». —— vitatis & ejus fratrem dominum de Afperomonte, con- 
Bregaro exercitu, poft longam obfeffionem circa ca- 

rum folemne quod Diulandum dicitur, muris dirup- 


tis & confradisillud cepit cumalio caftro nomine Sa- 


Cuillelmi de INangis. 670 
pigniacum: Sed Rex Franciz qui gardiam habet villz, 
mi(fo Conneftabulario Franciz , peripfum ad concor- 
diam du&i funt, expulfis ad propria revocatis. Hoc 
anno renovavit Dominus antiquum miraculum de 
multiplicatione panum. Nam cüm jam effet cariftia 
bladi pervalida undique in Regno Franciz , ut fexta- 
rius bladi afcenderit ad quadraginta folidos in valo- 
re, ante omnem meffionem & colle&ionem fru. 
é&tuum redactum eft ad valorem duodecim folidorum 
& circiter, Deo gratiam apponente ficut vidimus ma- 
nifefté:nam panis qui vix ad unam horam parvam fufh- 
ciebat bomini ad edendum, quinimmo quafi efuriens 
poft comeítionem furgebat , tranfacta cariftia copio- 
se tota die fufficeret pro duobus. 
Regina CLEMENT14A vidua Ludovici quondam 
Regis Franciz relicta, credens avunculum fuum Re. 
gem Siciliz ibidem invenire , circa feftum Omnium 
Sanctorum Avinionem intravit ; fed quamvis ab ipfa 
ibidem aliquamdiu expectatus, quafi * ita citó pro- * tamen 
p guerram Rinuefium per quos tranfitum fecerat, il. 
uc venire non potuit, Ipía falutato Papa à quo mul. 
tim benigniter recepta fuerat , de ejufdem confilio 
Aquis in Conventu Sororum San&i Dominici fe tran- 
ftulit , & avunculi fui Regis adventum diütius" expe- "nonf.4ef 
&avit. Hocanno Rex Siciliz civitatem Januam appli- 
cuit, & ita*urbemà Guelfis, qui intra urbem rema. * iatrans 
nentes Guibellinos expulerant, cum honore receptus:* * cf 
fed defiderans Summum Pontificem vifitare ab urbe: * « aicacee 
nihilominus Guelforum i&ítantiá , cüm fibi imprope- 
rant fi eos contra Guibelinos qui eorum civitatem ob- 
fidebant indefenfos dimitteret , imminere fibi confu- 
fionem & opprobrium fempiternum , & hujufmodi 
rationibus... Sed...... ibidem difpofuit diutius 
quod **antecredideratimmorari. ——— * quàm 
Tranfacta igitur hyeme Rex verfus Sagoniam* xxrirz. 
agus * cum multitudine armatorum , fed refiftentibus Pann 
ortiterGuibelinis portum ibidem apprehendere nequ-*& 
verunt ; fed divertentes * àd portum qui dicitur Sanct TPIBEDEN 


édo Continttatio Chronic. 
Andrez , caftrum ut dicebaturà Guibelinis prenruni« 
tum obfidentes , & brevi in tempore capientes, copio. 
fam in eo flammam accenderunt : quod Rex & Januen« 
fes videntes fuorum fuccurfum , navigaverunt cum in« 
centi multitudine armatorum ; quod perpendentes ad- 
verfarij eis obviam procedentes. graviflime funt con. 
erefli , ita ut nox fuperveniens eos fepararet :- cümque 
invicem condi&um effet ut craftino manead locum re. 
verterentur iterum ficut agmina pugnaturi , illi qui di- 
&um caftrum acceperant , exeuntes mane in campum 
neminem inveniunt ;alij autem fugientes timentes Sa- 
*farcinis fi- vonianvamittere ,, cum quibus potuerunt ... *... tota - 
muc no&efucere nonceffaverunt. Quod advertentes qui 
ad pugnam exierant , ad caftra deícendentes cibaria & 
reliquam fupelle&ilem rapientes , quotquot ibidem in- 
venerunt homines occiderunt. Poft hzc veró Rex ad 
auxilium obfidentium Sagoniam mifit copiofam multi. 
tudinem armatorum ; cujus Capitaneus dominus Pr- 
TRus de Genefio dum pro quarendis victualibus à ca. 
*fullt . ftris fuorum per longum fpatium elongatus * przhabi: 
tá pugná graviffimá fuis omnibus occifis, finaliter ab 
adverfariis captus eft. 
Capto FR EDER1cCO Duce Auftriz & HgN&RICO 
fratre ejus in bello campeftri per Ducem Davariz ele- 
&um in Regem Romanorum , ut premiffum eft, ite- 
rum Dux Bzrpopnus dici Frederici frater , nitens 
' fratrem de manibus Bavari eripere terras ejus multipli- 
. citer incurfat, fed Bavaro fibi viriliter refiftente , Re- 
*imeno géque Bohemiz auxilium fetente, deficitab interim.* 
Circa ifta tempora de flore lilij Parifius ftudij exie- 
"Lwdwo runt duo filij nequam genimina viperarum , fcilicet 
5, Mon- MagifterfonaNNEsDpE JaANDuNo * natione Gal- 
inus cuia; licus,& Magifter MAns1L1usdePadua*natione Ita- 
vinus cujus ) 2 VM ARSIL S 
Deer — licus, multa falfa & erronea mentientes contra Eccle. 
bua fiam & ejus honorem , multos latratus peftiferos emit- 
proLudovi. tentes Bavari contubernio fociati, moventes & exci- 
5," ^P. tantesnon debereeum timere ad verba frivola Papz, 
dianijg9 quinimmo jura Imperij more przdecefforum füorum 
| etiam 


Cuillelmt de Nangis. 6édr: 

eciam contra Ecclefiam viriliter obfervare , quinimmo 
jara Ecclefiz magis ex dignitate Imperij proceffiffe. 
quàm alibi *. * aliunde, 

Circa ifta tempora Papa Jo HANNES circa Regu- 
lam Fratrum Minorum aliquas declarationes promul- 
gavit, Nam cüm dicerent Fratres, ut aliqualiter di- 
&tum eft, in quacumque re folum ufum przcife fe ha. 
bere, & dominium refervari Papa; Papa ex ifto ffo- 
minio nihil omnino * utilitatis ratione acrefcere Eccle- , 1... 
fiz , cüm apud Fratres remaneat ufus facti, à fe do. raiione vi- - 
minium tale tamquam fibi & Ecclefix ratione inutile **"* 
abdicavit , procuratorem *'ipforum fuper dominium . c4, . 
talis rei omnimode revocavit , .folum illarum rerum v4. proco- 
apud fe retinens in rebus Fratrum fpirituale, & dire. r29^cs 
&ioni mandatum dominium , prater commune domi- 
nium quod habet univerfaliter in bonis totius Eccle- 
fi , in domibus & in libris & rebus divino fervitio de- 
putatis.. Et fuper his fecit Pàpa Conftitutiones & 
Decretales quas Parifius & aliis folemmibus- Studiis: 
fub bulla tranfmifit , & ficut ceteras Decretales publi- 
ce legendas przcepit : decernens quód in rebus ufu: 
confumpribilibus dominium non poteft feparari ab 
ufu , necé contra... Qua res multosin dubitationes ve- 
hementer induxit qua'ítionis, * fine magno conícientiz * utrem 
fcrupulo: & animarum periculo poterat talis viris ob. fne 
fervantiz difcretio ab ipfius R'egula Profefforibus cum- 
tam gravi farcina diuuüs fupportari: | 

Circa fere eadem tempora Bavarusaudiens Papam" 
fibi [mperialem benedi&ionem renuere , cüm tamen: 
fibi de jure deberetur , ut dicebat; tamen quia ma-: 
jorem partem eligentium habebat pro fe, fe ele&um: 
pacifice reputabat: unde ex hoc fibi dicebat quód de: 
jure & approbata de przedecefforibus fuis confuetu-; 
dine Imperij temporalia omnia competebat miniftra-- 
re, feodos diftribuere , homagia recipere, honores: 
Imperij diftribuere, & hoc przdeceffores fui confi-- 
militer electi fecerant, Papa fuper hoc nullatenus re- 
quifito : * ad Geni Condom appellavit , & apex itque. 

Tom. XI. | R rrr 


Ls 


* perfcetio 


* viam. 


* (upple , 
lmperator 
Occidentis, 


* proficiíci 


642 Continuatio. Chronici 

pellationem fuam in locis publicari fecit; afferens 
Papam eífe hareticum , maxime, ut dicebat , cüóm 
ipfe videretur niti ad fübverfionem Regulz S. Fran- 
cifci & Ordinis Fratrum Minorum , quz à fan&is fuis 
prz decefforibus fuit antea confirmata, & tantis ipfius 
Regula fanctis profefforibus laudabiliter obíervata ; 
ita ut non nifi dementia fit & erroris in fide Catho- 
lict& Cnun&1sT1, velle contra Regulam tam fían- 
&am vel Regula profeffores aliquid attentare , maxi- 
mé cüm in ea przcipiatur obfervanda profeffio * to. 
tius Spiritualis vitz: , hujüfque Regula profeffores vi- 
tam * obíervant paupertatis Evangelicz , quam 
CunrsTus tenuit & tenendam Apoftolis & Apofto- 
licis viris, quales func hujus profeflores Regulz , pra- 
cepit & docuit. | 


Nullus*;, MCCCXIX. 


Anno Domini millefimo trecentefimo decimo no. 
no , Sabbato poft Afcenfionem Domini obiit vir il- 
luftris dominus Lupovicus Comes Ebroicenfis, 
& íequente feria tertia przfente Rege Francia didi 
defundi Comitis nepote , multííque Proceribus, 
Epifcopis & Abbatibus, GoNczEr1No tituli fan- 
&orum Marcellini & Petri Presbytero Cardinali , qui 
de pace Flandrenfi Parifius advenerat , Miffam folem- 
niter celebrante , juxta uxorem fuam in Ecclefia Fra- 
trum Przdicatorum Parifius eft fepultus. Predi&us 
Cardinalis unà cum Treceníe Epifcopo pro Flam- 
mingorum pace reformanda in Francia dire&us, ver- 
füs Flandriam proficifcens, mandat Epifcopo T orna- 
cenfi in cujus Epifcopatu fituatur, ut Flandrenfibus 
adventum fuum innoteíceret & mandatum Apoftoli. 
cum nuntiaret ; qui timens in 9c perfona illuc *, 
duobus fratribus Minoribus di&um negotium com. 
mifit nuntiandum ; quo nuntiato ftatim fuerunt de 
mandato Comitis captivati. | 

Hoc eodem tempore Comes Flandriz convocato 
exercitu unà cum comitiva Gandavenfi , timens In- 


Guillelmi de Nangis. 6$? 
fulenfes in & fub manu regia exeuntes * , intendens » exiten- " 
debellare, voluit Life fluvium pertranfire; fed Gan. "s & hos. 
davenfes dicentes de treuga fervanda cum Rege Fran- 
ciz juramentum feciffe, noluerunt cum ipfo ulterius 
pertranfire, quinimmo Gandavenfes omiflo pracepto : 
Comitis funt reverfi : unde indignatus Comes eos ad 
magnam pecuniz fummam fibi folvendam condem- 
navit: quam renuentes folvere , Comes paffus & vias 
per quas erat tranfitus in Gandavum cuftodiri folli- 
cité faciens , quofdam redimens, quofdam carceribus — * 
mancipans, nonnullos occidens, eifdem multimodas 
injurias irrogavit ; & contra veró Gandavenfes po- 
tenter refiftentes fe * & fuos viriliter impugnabant. , ji. 
Circa idem tempus hoc obtinuit Cardinalis predictus — — 
à Comite Flandrixz , ut ipfe cum filiis füis in terre - 
Papz confinio fecum ad colloquium accederet fuper 
informatione pacis cum Rege, cum eodem & Regis 
nuntiis folemnibus ibidem ex parte Regis affiftentibus 
tractaturus : unde & ibidem extitit concordatum, quód 
Comes veniret Parifius in media Quadragefima fa&u- 
rus Regi homagium ; & conventiones priüs habitas 
firmaturus ; ad quem tamen diem nullatenus compa- 
ruit, more füo excufationes frivolas per internuntios 
allegando. 

Eodem anno Rex RosERTUs ad Papam venit. 
auxilium petiturus, Papa veró decem galeas arma- 
verat in futurum fubfidium Lem à terre fanda, 
quas Rex impetrans quatuordecim de fuis cum eis ad- 
jun&is mifit omnes fimul ad auxilium Januenfium ob- 
fefTorum ; quarum adventum Guibelini extrinfeci 
praícientes , ipfos prevenire cupientes , eidem civitati 
infultum fortiffimum intulerunt. Eodem anno Pui- 
Li1PPus Comitis Valefij filius affumpto fecum C A- 
ROLO fratre fuo necnon multis d& Regno Francix 
nobilibus, in Guelforum fübfidium ad requeftam Re- 

is Roberti ex parte matris avunculi fui contra Gui- 

ar i Lombardiam ingreditur ; ad civitatem Ver- 

cellenfem veniens , cujus partem Guibelini , alteram. 
| Rrr ij 


6a Continuatio Chronici 
Guelfi tenebant ,. à Guelfis cum gaudio recipitur, 
Guibelinos impugnans ut poterat ; fed Guibelinis ha- 
bentibus liberum introitum & exitum civitatis , parum 
vel nihil contra eos proficiebat : unde ob hoc cum fuis 
fuper hoc inito confilio , egreffus civitatem & obfidio- 
nem ponens retro , €os ita ar&avit ut nec poflent ci- 
vitatem ingredi , nec eifdem victualia deportari ; quo 
comperto Guibelini miferunt ad Capitaneum Medio- 
lanenfem ab eo auxilium poftulantes. Rex Robertus 
Avinioni cum Papa refidebat , ita eum circa fua ne- 
gotia occupatum detinens, ut non folüm aliena fed 
etiam propria negotia Papa negligere videretur, 
Eodem anno circa feftum: beati Johannis Baptiftx 
in Hifpania accidit, forte peccatis noftrorum exi- 
gentibus , quoddam. grave infortunium Chriftianis. 
Vir enim nobilis & .annorum probitate ftrenuus Re- 
gis Caftellz pueri «utor .& avunculus -nomine J o- 
HANNES, cum fuá & cujufdam avunculi fui probi- 
tate Sarracenos Regni Granatz multoties impugnaf- 
Íet, jam parte dici Regni Sarracenis profugatis per 
eum occupata , fperabatur per ipfius probitatem to- 
tum dicum Regnum in brevi pofle ubjici.Chriftia- 
nis. Sed Deus, cujus voluntatis non eft inveftiganda 
ratio, przdicum negotium immutavit ; nam cüm 
quinquaginta millia tam equitum quàm peditum ar- 
matorum , ftante fecum avunculo fuo pradic&o Jo- 
hanne contra quinque tantüm millia Sarracenorum 
congrega[ffet , accidit ut ante congreffionem exerci- 
tuum ad invicem dictus Johannes decumbens lectulo 
moreretur : quo audito Chriftianorum exercitus in 
tantum mente profternatus eít, ut licét parvum vi- 
derent de facili: vincibilem adverfariorum numerum, 
nihilominus tamen cujufcumque prece vel pretio illa 
die congredi noMerunt ; unde dictus pueri Regis Ca- 
Ítelle tutor & avunculus tota die fervida per exerci- 
rum quafi totus extra fe pofitus per exercitium & ad- 
monens de hoftiumagegreffu, cüm fe confpiceret nihil 
proficere , nimio calore fuffocatus, necnon dolore 


Guillelmi de Nangi. 6$; 
. cordis attritus intrinfecus , expiravit, & tunc fugam to- 
tus Chriftianorum exercitusarripuit,.& cümáà Sarra- 
cenis adverfariis potuiffent faciliter debellari, nullus 
tamen vice verfa aufus fuit perfequi fugientes; unde & 
quidam miles Sarracenus Regi Granatz qui ad hoc 
 prafens non fuit fic ait : Sciatis quód nobis & Chriftia- 
 nisoffenfus eftDominus;illis,quód cüm tot effent ut de 
nobis poffent faciliter triumphare , non permifit Deus; - 
nobis etiam quia cüm eos fugientes ut inermes pueros 
capere & occidere potuiflemus , tenens nos Dominus 
non permifit. Circa ifta tempora in Alemannia inter 
Lupovrcux Ducem Bavarie & FiREDERICUM 
Ducem Auftriz & fratres ejus LEororpuu , Hz w- 
"'RIcuM , ODoNEM & JonANMNEM occafione 
ele&ionis inter duos Duces in difcordia celebrata, orta 
funt multa &magna difcrimina,terras fuas rapinis & in- 
cendiis mutuó defolantes ; qua mortifera peftis in Ale- 
mannia, & przcipue in terris predictorum Ducum 
. multas fecit viduas defolatas,terráfque defertas,multóf- 
que cives exules, & divites dimifit pauperes & inanes. 


Nullus Imperator. 'M CCCXX. 


- Anno Domini millefimo trecenteffimo  vigefimo 
Comes Flandrie venit Parifius cum. Comite Nivernen- 
fi, & Procuratoribus Communiarum Flandriz haben- 
tibus ab eifdem poteftatem & mandatum cum Rege 
Francia pacem & concordiam unà cum Comite Flan- 
dria faciendi ; & ad inftantiam Cardinalis,qui fpeciali- 
ter propter Flandrenfes à Papa in Franciam dire&us 
fuerat , fecit homagium Regi , & lztati funt multi cüm 
firmiter crederent pacem effe firmandam.  Verunta- 
men Comes ad diem affignatam pro de articulatíone 
pacis in pacem noluit uec ecu , nifi fibi redderentur 
Bethuna , Infula & Duacum , quas ut dicebat , Rex ío- 
lo pignore detinebat. Unde indignatus Rex remifit * *juravit per 
in Ramenfium publicum , quód villarum illarum domi- facramen- 
nium de cetero non haberet , rogans fratrem fuum Ca- budond 
rolum Comitem Marchix , dominum etiam Carolum 

Rrrr iij 


ind quid. 


6fó Continuatio Chronici 

avunculum fuum Comitem Valefij , ceterófque Baro- 
nes & precipue illos de Regia ftirpe ibidem przfentes , 
quód juramentum hujufmodi confirmarent quod & 
/ ipfi unanimiter confenferunt, Comes veró receffit de 
Parifius hofpite infalutato ; Procuratores veró Com- 
muniarum de Parifius exeuntes poft illum miferunt di- 
centes; Certi fumus quód fi ad illos qui miferunt nos 
paceinfeca cum Rege redierimus , non remanebunt 
nobis capita quz in capuciis noftris ponere valeamus, 
unde vobis conftet nos numquam de Francia receffuros 
donecinternos & Regem fuerit concordia confirma- 
ta. Comesverà hocaudiens , fciénfque quód fi fibi re- 
belles haberet Communias totum de facili poffet amit- 
tere Comitatum, Parifius rediens in pacem prolocu. 
tam confiftit & juramento firmavit , qui necnon in 
fponfalia inter unam de filiabus Regis & filium Co- 
mitis Nivernenfis confentit ; ratione quorum Co. 
miti Nivernenfi redditus eft Comitatus Nivernenfis & 
Reftellenfis fub hac conditione, ut fupra Nobiles & 
Religiofos, qui contra eum ad Curiam Franciz appel. 
*domi-  laverant , appellatione durante , nullatenus exerceret.* 
Sotéldseibs Fuit veró poft pradicta fponfaliainter przdi&um Co. 
mitis filium & Regis filiam in die Magdalenz folemni- 
s ter celebratum *, licet Comes fubterfugia quzrens & 
- 7. frivolavellet di&um negotium diffipare ; fed Cardinalis 
timensne ad Papam rediensin vacuum laboraffet , hoc 

excgit à Comite , ut quod promiferat adimpleret. 
Circa iftud tempus càm Henricus dicus Caperel 
natione Picardus Parifius in prifione Cafteleti quem- 
dam divitem homicidam & reum mortis detineret , ut 
dicitur , diéfque immineret quo fufpendi juxta fua faci. 
nora debuiffet, alter pauper & innocens impofito fibi 
nomine divitis , loco divitis fubrogatus patibulo affigi- 
tur , altero homicida fub nomine pauperis innocentis 
ire permiffo ; de quo fcelere convi&us , ut dicitur, 
multííque aliis criminibus,fuz nequitia poenasluens fa. 
E hoc à deputatis à Rege ad fufpendium judicatur ; 
icet tamen nonnulli velint afferere hoc eidem ex fuo. 


Guilelmi de Nangis. "P2 


rum zmulorum invidia proceffiffe. Eodem anno quz. 
dam impetuoía hominum commotio ad modum turbi. 
nis in Regno Franciz fubitó ex infperato erupit. Qua- 
dam enim Paítorum congeries & hominum uolicion 
uíquead magnum numerum fe in unum cuneum con- 
gregavit,dicentes fe ultra mare velle p''ocedere & con- 
tra fidei inimicos velle pugnare , aflerentes quód per 
ipfos deberet acquiri terra fan&a. Habebant autem in 
comitatu fuo quafi duces fallaciz compofitores, unum 
fcilicet Sacerdotem, qui propter fua maleficia fuerat 
fua Ecclefia fpoliatus, alium veró Monachum Apofta- 
tam ex Ordine San&i Benedicti. Hi duo ita iftos fim- 
plices dementaverant , ut congregati poft ipfos curren- 
tes , etiam pueri xv1. annorum invitis parentibus, cum 
folis.pera & baculo fine pecunia , dimiffis in campis 

orcis &-pecoribus, poft ipfos quafi pecora conflue- 
n in tantum , ut fierec hommum maxima multitudo. 
Utebantur autem voluntate & poteftate potius quàm 
ratione & zquitate ; unde fi quis judiciaria poteftate 
eorum aliquem vel aliquos vellet fecundüm malitiam 
fuam punire , ipfi potenter refiftebant , necnon fi de. 
tenti carceribus effent , infringentes carceres eos invi. 
tis dominis de carceribusextrahebant ; unde Parifien- 
fem Caftelletum intrantes propter quorumdam fuo. 
rum liberationem ibidem detentorum, Parifienfem 
Prapofitum reniti volentem per Caftelleti gradus gra- 
viffimé przcipitantes colliferunt , & quos detinebat in 
carcere de fuis vellet nollet carceribus fractis extraxe-' 
runt, Unde & in prato Sandi Germani, quod dicitur 
Pratum Clericorum , fe quafi defenfüriad przlium pa. 
raverunt, nullus tamen contra eos exivit; quinimmo 
liberi permiffi funt de Parifius exire ; unde & ex hoc 
verfüs Aquitaniam properantes, nullam ex quo Pari. 
fius immunes & liberi abfcefferant refiftentiam fe de 
cetero invenire fperantes , ex hoc jam animofiores ef- 
fe&i, paffim omnes Judxos quotquot invenire poterant 
obfidebant , & bonis propriis fpoliabant. Unde & 
quamdam turrim Regis Franciz fortem & altam , ad 


* exiftentes 


* propriis 
que 


* & 


64$ Continuatio Chronici 
quam Judzi propter ipforum metum undique confuge: . 
rant, obfederunt; & contra infra turrim exeuntes*, pro. . 
jectis innumerabilibus lignis & lapidibus loco eorum, , 
propriis * projets pueris fe viriliter & inhumaniter de- 
fenfabant ; fed nihilominus obfidio non ceffavit , nam 
Paftorelli ad portam turris ignem applicantes, inter. . 
clufos Judaos fumo & igne graviter afflixerunt. Vi. 
dentes autem dicti Judzi quód evadere non valebant, 
malentes fe occidere quàin ab incircumcifis occidi , Io. 
caverunt unum de fuis qui eorum fortior videbatur, ut - 
eos gladio jugularet, qui eisaffentiens quafi quingen-. 
tos protinus interfecit : defcendens veró de turri cun 
paucis viventibus * refervatis jadazorum pueris , impe- 
trato cum eis colloquio, paftorellis quod feceratnum- 
tiavit , petens cum pueris baptizari : cui paftotclli4 Tu 
in gente tua tantum flagitium perpetrafti , & vis ita 
fübterfugere poenas mortis? quem ftatim membratim 
difcerpentes occiderunt , parcentes.- pueris quos fece- 
runtá Catholicis & fidelibus baptizari. Inde vcró jux 
tà CarcafTonam pro fa&o fimili procedentes , multa in. 
via facinora committebant ; unde & Cuftos patria ex 
parte Regis Francia praconifari fecit in villis in didis 
paftorellorum itinere conftitutis , ut eisfe opponerent, . 
& Judzos ut Regis homines defenfarent ; quod tamen: 
multi Chriftianorum gaudentes de interitu Judaorunr 
facere recufabant, dicentes zquum non effe quód infi- 
deles Judzos & Chriftianz fidei ha&enus inimicos con-- 
tra fideles & Catholicos defeníarent. Quod animadver-. 
tens Cuftos patri« , fub poena capitis precepit ne quis: 
faltem favorem aliquam impenderet Paftorellis,. Unde 
& copiofo contra eos congregato exercitu, aliquibus 
occifis, aliquibus diverfis vinculis mancipatis , aliis fe 
praíidio fuga cuentibus , quafiferé ad nihilum in brevi. 
tempore funt reda&i : unde & procedens di&us cuftos: 
verius Tholofam & loca circum adjacentia , ubi pluri- 
ma commiferant flagitia , illic viginti: jillic triginta fe. 
cundüm plus & minus fi ufpendens in patibulis & arbori- 
bus , pofteris immutabile reliquit judicium, ut ad talia 
com- 


Cuilehni de Nangis. — 645 
committenda flagitia non de cetero facilé animum 
declinarent. Et ficut fumus fubitó evanuit tota illa 
commotio indiícreta ; quia quod in principio non va- 
luit, vix in proceffu temporis convalefcit. 

Mattheus Mediolaneníis Capitaneus comperta 
Vercellenfium Guibellioorum urgente neceffitate vi- 
€&ualium, propter obfidionem civitatis per dominum 
Pu:iriPPum Comitis Valefij filium & plures Fran- 


ciz Mobiles, Lombardis Guelphis eis auxiliantibus, - 


factam; pro ferendo Guibelinis obíeffis auxilio G 4. 
LERATIUM filium fuum eis mifit, cujus adventum 
dominus Philippus audiens per internuntios , quarfivit 
fi cum ipfo confligere intendebat ? qui refpondit fua 
intentionis non effe cum aliquo de.domo Franciz pu- 
gnare, fed tantüm defendere terras fuas , & amicis 
Ínccurrere in.przlio conftirutis : cui Philippus iterum 
remandavit, quód fi Veroellenfibus inzendebat vi- 
&ualia deportare *, quomodo poflet refiftere , & eum 
refilire facerer ab intento. Sperabat enim firmiter fe 

roximorum Guelphorum copiofum bellatorum auxi- 
| dins accepturum. Cui Galeatius fic dicitur refpon- 


* jntendc- 
bat ipíe 
quomodo 
mcliüs..- 


diffe : Vi&ualia inclufis deferam , & fiquis me impu-.. . 


gnaverit, me defendam , quia jufté non poffum ab 
aliquo de hoc reprehendi. Tunc eim fupponens 
quód eum confligere oporteret , dimtfa obleffione, 
retroceffit per unum milliare, locum ad pugnam con- 
gruum ele&urus ,.& in quadam planicie prope viam 
quá tranfiturus erat Galeatius exercitum congrega- 
vit feu collocavit. Ad quem locum veniens Galea. 
tius , premifit centum quatuor Theutonicos cum 


equis & dextrariis ad pugnam congruentifhmé prz- 


paratos , quos fequebatur copia victualium , quam 
quafi fecundo. ordine fequebantur ftipendiarij quaft 
numero infiniti ad vi&ualium cuftodiam deputati , 
quos ordine tertio fequebatur .Galeatius cum maxi- 
ma militia Lombardorum ; ita quód tam primi, quàm 
fecundi, quàm tertij.exercitum Philippi fere in de- 
cuplo excedebant. Et cüm jam primi ejus exercitum 
Tom. X I. 


'* habito. 


Y? Continuatto Chronic 

rzteriffent, nec adhuc unum tantüm de Guelphis 
ipie , quos. fibi firmiter fperabat fuccurfum & 
auxilium impenfuros , timens ne inclufus. ab hoftibus 
periculum ;pateretur , petivit quód Galeatius datis 
treugis fecum ad amicabile colloquium conveniret; 

ui fponte & gratanter veniens , fecreté diu mutuó 
bed , quorum locutio licet ignoretur, expreffe 
ramen qui vel qualis fuit effe&us fequens luculen. 
tifimé demonítravit, Ambo enim Principes cum 
utroque exercitu fine pugna fimul ingreffi fnt civi. 
tacem, in qua cüm Philippus per dies aliquos conve- 
niffer, accepto fecuro condu&u ufque extra hoftium 
terminos à Galeatio, maxime cüm fibi & fuo exer. 
citui ftipendia pro vi&ualibus deficerent, licet do. 
Jens tamen * confilio cum fuo exercitu in Franciam 
ingloriofus eft reverfus. RexR oa ER rus Avinioni 
refidebat cum Papa, licet Guelphi & Janueníes magnis 
periculis fubjacerent. 

Eodem anno fuit impofitum Comiti Nivernenfi 


quód patrem fuum Comitem Flandriz veneno moli- 


retur extinguere; FER R 1cus enimde Picqueniaco 
moleíte ferens quód fine ipfo & domino de Ranty 
ipfe effet Regi Franciz foederatus , adduxit ad patrem 
quemdam garcionem cum lacrymis veniam poftulan- 
rem fuper malo propofito quod ipfe conceperat con- 
tra ipfum , paraverat enim, ut dicebat, venenum fibi 
dare; cümque pater quzreret quare facere voluiffet, 
refpondit, filius vefter Nivernenfis Comes mihi pra- 


ceperat fratri Galthero per omnia obedire, erat au- 


tem frater ilte Galtherus de ordineHeremitarum fan&i 


Guillermi ,, quem dictus Comes quafi in fuam Curiam 


retinebat. Quod pater audiens turbatus eft, & de vo- 
luntate fua. & filij fui RoBER Tr, przdiái Milites, 
fcilicet Ferricus de Picqueniaco; dominus de Fren- 
nes, & dominus de Rethel domino Nivernenfi Co- 
miti ponentes infidias ,-captum ad fua fortalitia in im- 
perio deduxerunt. —Di&us.autem frater. licet captus 


& plurimis tormentis expofitus nibil penitus recogno- 


Cuillelpai de Nangis. E77, 
vit, & fic crimen impofitum ,improbatüm remanfit. 
Necdum tamen propter hoc Nivernenfis Comes de 
carcere liberatur, & licet fuper hoc Comes à Rege 
folemnes litteras habuiffet, detentores noluerunt aí- 
fentire nifi eis fuam prifionem remitteret, data cau- 
tione idonea, quód nec per fe nec per alium inferret 
eis inpoíterum aliquod .derrimentum ; hac tamen 
conditione appofita, ut quamdiu pater viveret Comi- 
tatum Flandriz non intraret; hoc malitiofe contra 
ipfum agentes ut patre mortuo Robertus alter Comi- 
tis. filius in poffeffione fe poneret Comitatus. Qui 
Nivernenfis Comes licet diu fuper hoc affentire no- 
. luerit & diftulerit, videns quód aliter liberari non 


potuit *. ese es s. S ad affenfum in hoccarceris , poffe, 
. VIX Egit. 0 praebuit af- 
, mu" fenfum , & 
Nullus Imperator MCCCXXTI. fic € car- 


TN certe vix 
Anno. Domini millefimo trecentefimo vigefimo **'vit 

primo Rex Francix terram fuam , unde concedente 
eam fibi patre jure hereditario. Comes fuerat Pica. 
vienfis fcilicet follicite:vifitabat, & diutiüs, ut dice 
batur ,. "ibidem commorari difpofuerat ;. cüm quafi 
circa feftum ían&i Johannis Baptiftae rumor publicus 
apud eum & apud omnes infonuit, quód in tota. 
Aquitania fontes &. putei erant vel ftatim effent ve- 
neno infecti per leproíos , propter quod crimen confi. 
tentes multi leprof: in fuperioribus partibus Aquita- 
niz jam morti adjudicati fuerant & combuíti, inten- - 
. dentes,ut ad ignem applicati confirebantur, per venena. 
ubique diffuía hoc contra Chriftianos efficere, ut 
omnes morerentur , vel faltem ficut & ipfileprofi effh- 
cerentur,, intendentes per totam Franciam & Germa. 
niam iftud tantum maleficium dilatare, Unde & ad 
horum rumorum confirmationem majorem dicitur 
dominum de Pernayo circa iftud tempus Regi fcrip- 
fiffe fub figillo fuo cenfeffionem cujufdam magni le- 
profi in terra fua capti ; qui , ut dicitur, recognovit, 
quód quidam Judaus.dives induxerat eum ad hac 


692 Continuatio Chronici 
maleficia facienda, & fibi tradiderat potiones, & da- 
tis fibi decem libris promifit fibi quód ad ceteros cor- 
rumpendos leprofos fibi copiofam pecuniam mini. 
Gala * Ílraret. Et cümab eo recepta * talium potionum qua. 
"eMe — reretur , refpondit quód fiebant de fanguine humano 
& urina, de tribus herbis quz nefcivit aut noluit no- 
minare. Ponebatur etiam in eis, ut dicebat , Corpus 
CuxisT1, &.cüm effent omnia difficata ufque ad 
pulverem terebantur, quz miffa in facculis ligata 
cum aliquo ponderofo , ab ipfis in puteis & in fonnbus 
ja&abantur. Aliàs veró in villa noftra & nobis. fub. 
je&a in Pictavia oculis confpeximus potiones à lepro- 
fa quadari faciente per villam tranfitum, qua timens 
capi projecit poft fe panniculum ligatum , qui delatus 
ad juftitiam ftatim fuit, & inventum eft in panno ca. 
put colubri, pedes bufonis & cápilli quafi mulieris 
infedi quodám liquore nigerrimo & fztido, itaut 
horribile effec non folàüm fentire, fed etiam videre; 
quod totum ín ignem copiofüm propter hoc accen- 
fum projedum , nullomodo comburi potuit, babito - 
manifefto experimento & hoc itidem effe veneuum 
fortiffimum. EFiis & hujufmodi Regis auribus info- 
nantibus , Rex concito gradu in Franciam repedavit , 
triaridans ubique per Regnum ut omnes leprofi in- 
carcerarentur, uíquequo de ipfis deliberatum eflet 
quid juftitia fuaderet. | 
»dehia- Unde *talis tenor habuit, uride multi multa dixe- 
lis rumor. runt: verior tamen ut communiter dicitur, modus eft 
^it dicendi qui fequitur. Rex Granatx dolens fe fpiüs 
/. per Chriftianos fuperatum & maxim& per avuncu- 
um Regis Caftelle , de quo fupra trieminimmus, nec 
potens fe ad libitam vindicare ; quod vi armatorum 
hon potuit, éxcogitatá perficere tiequitià machina. 
* machina Vit *.. Utide & cum Judsis dicitur colloquiam habuiffe 
"s c. — fi per eos poffet aliquod maleficium fieri umde Chri- 
ftianitas deleretur, qui promifit eis infinitám pecu. 
niam fé daturum ; qui de maleficio pollicentes, dixe- 
runt quod per ipíos executio maleficij nullatenus 


b 


Nob oco CONDO CONO Dm Sc mes OXONE DOSCSI INO 
LI 


Guillelmi de INangis. "TT. 


poffet ad effectum perduci , erant enim ut, dicebanr, 
Chriftianis fufpecti, fed per leprofos, qui continué 
cum Chriftianis cónverfanture proje&is in fontibus - 
& puteis Chriftianorum per eos venenis & potionibus, 
dicebant hoc maleficium poffe congreentifime pro- 
curari. Unde & Judzi quofdam leproforum majores 
ad confilium convocantes , ita ad ipforum falfam fug. 
geftionem interveniente diabolo funt delufi, ut ab. 
negata primitus fide Catholica, & in dictis peftife- 
ris potionibus , quod terribile eft audire, Corpore 
CHR ts TI cribrato & appofito, ficut plurimi poftea 
funt confeffi leprof1, in di&um perpetrandum malcfi- 
cium confenferunt. Didi igitur leprofi Majores ex 
omni parte Chriílianitatis convocati quatuor Con- 
cilia quafi generalia collegerunt, nec fuit, dig dum 
duabus de Anglia leprofabus, ut aliqui poftea 
confeffi , aliqua leprofaria nobilis, in X qua dictorum: f. * ex qua 
quatuor Conciliorum non aliquis intereffet leprofus, ^ di&is 
qui quod in di&is Conciliis fieret ceteris nuntiaret. Conciliis, 
Fuit igitur in dicis leproforum Conciliis per eorum 
Majores ceteris propofitum fuadente diabolo per mi. 
nifterium TJadzorum, quód cüm ipfi leprofi effent 
apud Chriftianos viliffimz & abjectz perfona nec ab 
ipfis reputatz , bonum effet aliquod tale committere 
ut Chriftiani omnes morerentur, vel omnes unifor- 
miter leprofi efhcerentur, & (ic cm omnes effent 
uniformes nullus ab alio defpiceretur; quod confi- 
lium licet peftiferum omnibus placuit , & quilibet 
cuilibet in fua provincia nuntiavit. Unde multi fe. 
cundüm falías eis promiffiones factas, Regnorum, 
Comitatuum ceterorümque bonorum temporalium * & 6. 
fedu&i, inter feipfos nunciabant , & ita eífe futurum 
fe firmiter zítimabant : unde circa feftum beati Jo. 
hannis Baptiftz combuftus fuit hoc anno unus in ci- 
vitate Turonenfi, qui fe AbbatemMajoris Monafterij 
nominabat. Unde & per totum Regnum Franciz hoc 
flagitium per leprofos ad Judzorum inftantiam quafi 
venenum mortiferum diffundebat , & amplius diffu. 
SfÍfÍ uj 


T» Continuatto Chronic 

diffet , nifiita citó Dominus eorum: perfidiam detexií- 

fet. Unde & fuper di&os leprofos edi&um Regis pro- 

ceffit , quód cul Jens n traderentur , alij in — 

ris perpetuó clauderentur, & fi aliqua leproía cul. 

abilis effet pregnans , ufque ad partum fervata, incen- 

dio traderetur. Judzxi veró in aliquibus partibus fine 

differentia funt combufti , & maxime in. Aquitania, 

Unde & in Baillivia Turonenfi in quodam caftro Re- 

gis , quod dicitur Chinon , una die facta quadam fovea 
permaxima , igne copiofo in eam injecto octies viginti . 

fexus promiícui funt combufti ; unde & multi illorum 

& illarum cantantes , quasique invitati ad nuptias, in 

dictam foveam faliebant , multz veró mulieres vidux 

fecerunt filios proprios inignem projicere , ne ad bap- 

tifmumà Chriftianis & nobilibus ibidem affiftentibus 

raperentur, Parifius veró folümiinventi culpabiles funt 

combufti , alij veró perpetuo exilio condemnati, aliqui 

veró ditiores refervati ufquequo eorum divitiz fciren- 

| . tur& fiíco Regio applicarentur unà cum omnibus bo-. 

* libris a»* nis fuis, centum videlicet quinquaginta millibus *, quas 

quia alind exab ipfis dicitur habuiffe, 

Eodem tempore fertur apud Vitriacum talis cafus: 
accidiffe. Cüm quafi quadraginta IM propter cau. 
fam prz dicam in Regis carcere haberentur , & jam fe 
morti proximos zftimarent, nein manus incircumcifo.. 
rum inciderent , ceperunt tractare invicem ut unus eo-; 
rum omnesalios jugularet, & fuit omnium confenfus. 
unanimis & voluntas, ut per manusunius antiqui om.. 
nes morti traderentur qui ab eis inter ceteros fan&ior &. 
melior videbatur , unde & ob ejus bonitatem & anti. 
quitatem pater ab aliis vocabatur ; qui noluit acquief-. 
cere nift ad hoc opus pietatis exequendum aliquis fo- 
lüm juvenis fecum adderetur , quod omnes.annuentes ,. 
omnes nullo excepto ambo pariter occiderunt: cüm- 
que ambo fe folos confpicerent & quis corum alterum. 
occideret inter eos quaílio verteretur , juvene volente 
à fene occidi & € contra fene à juvene ; tandem prz. 
valuit verbum fenis , & ut occideretur à juvene fuis, 


Cuilelmi de INangis. 69 
precibus impetravit. Cümque fene occifo & ceteris 
omnibus , juvenis fe confpiceret folum , accepto auro 
& argento quod circa mortuos reperire. potuit , facto 
funiculo de panniculis fe de turri inferiüs deponere co- 
gitavit; fed cüm funis effet brevior quàm deberet, di- 
mittens fe deorfum cadere , tibiam fibi fregit auri & ar- 
genti prz maximo pondere gravatus ; qui ad juftitiam 
addu&us przdictum flagitium commiffum recognovit, 
& ad igniominiofz mortis cum ceteris mortuis pocnam 
applicatus.* | * e 

Circa ila tempora incoepit Rex ordinare ut in toto 
Regno fuo non effet nifiunica menfura vini & bladi & 
omnium vendibilium & emptibilium , fed prxventus 
infirmitate quod inceeperat opus non implevit. . Pro- 
pofuit etiam idemR ex ut intoto Regno omnes monetz 
ad unicam redigerentur ; & quoniam tantum negotium 
fine magnis fumptibus impleri non poterat, falfo , ut 
dicitur, detentus confilio, propofuerat ab omnibus Re- 
gni fui quintam partem bonorum fuorum extorquere ; 
unde & propter hoc ad diverías partes folemnes nun- 
cios mittens* , * Przlatis & Principibus quibus ab an. * vifi 
tiquo competit jus diverfías monetas fecundüm diverfi- 
tateslocorum fuorum & hominum exigentiam facien- 
di, unà cum Communitatibus bonarum villarum Re- 
gni diffentientibus , infe&o negotio ad dominum funt 
reverfi. Eodemanno circa principium Augufti Regem 
duplex arripuit a: gritudo , dyfenteria & quartana , qux 
numquam potuerunt quorumcumque medicorum au- 
xilio curari , fed per quinque menfes continue jacuit in 
languore. Dubitant autem nonnulli propter maledi- 
&iones populi fub ejus regimine conftituti propter 
comminatas exactiones & extortiones hactenus inaudi- 
tas in didam zgritudinem incidiffe ; nihilomihüs ta- 
men durante tempore zgritudinis fuit dicta extortionis 
negotium fufpenfum, licet non totaliter pratermiffum, 
Interim veró convalefcente xgritudine Abbas & Con- 
ventus beati Dionyfij pro ipfius recuperanda fanitate , 
nudis pedibus , unà cum cruce & clavo Domini; nec- 


696 Continuatio Chronici 

non & brachio S. Symeonis ufque ad locum in quo 
agrotabat, qui dicitur Longus. campus, cum proceffio. 
ae devoré & humiliteraccefferunt : qui Reliquias Sa- 
cro-fancas humiliter & devote fufcipiens , pretmus eis 
ractis & ofculatisfenfit fe notabiliter meliàs habuiffe, 
unde & publice ferebatur Regem curatum effe. Sed 
quia antiquatz & radicatz zgritudines nifi caute du- 
cantur , faciliter revertuntur, Rex minis prudenter fi- 
bi ipfi precavens in pracdidam argrirudinem reincidit ; 
unde & fertur poftea dixifTe, íÍcio me meritis & precibus 
beati Dionyfij curatum fuiffe, & malo meo regimme 
iterum in eamdem zgriuridinemáncidifTe. Unde tertia 
die fequentis Jamuarij , priàs tamen devote fufceptis 
cunc&is Ecclefiafticis Sacramentis, circa mediam no. 
&em migravitad CH &i1sTuM, K die Epiphaniz fe- 
quenti in Monafterio beati Dionyfij juxta magnum al. 
tare venerabiliter eft fepultus. Cui fine cujuícumque 
controverfia velcontradi&ione fucceffit in Regno Co. 
mes Marchiz C A Rorus fraterejus. 

Satis citó póftobiit wA&IA quondam Regina Fran. 
ciz orta de Brabanto, & quondam Ducis filia, uxor 
P uiri: Regis Franciz filij San&i Ludovici qui 
obiit in Árragonia, ex qua genuir filium LupovicuM 
Comitem Ebroicenfem : cujus Regina corpus apud 
Fratres Minores Parifius eft íepultum, cor veró apud 
Prxdiratores. Defuncto igitur PuHiriPPOo Rege, 
CAR 0o.Lus fraterfuus Regnumfortituseft. Ad cujus 
aures delatum e& quód matrimonium inter ipfum & 
BraAwcHAM filiam Comitiffz Atrrebatenfis prepter 
adulrerium.ab ipfa confeffum & commiffum m caftri 
Gaillardi.carcere detentam , jamdiu celebratum, ratio- 

ne cognationis fpiritualis inter ipfumB.egem & matrem 
diea Blanche cm ipfam Bschos levaflet de Sacro 

fonte, eratnullum,przcipue cim fuper hoc non fuiffet 

per fummum Pontificem difpenfatum. Quam occa. 
fronem., ntilicitur , libenter amplectens , fcripfit Papae 
utfuper hoc provideret de remedio competenti : quod 
audiens Papa commifit Epifcopis Panificnfi & Belva. 
| cenfi 


[— E — EE . 


tolo Ém- Ex3 tx3 C3 


Guillelmi de INangis. 607 
cenfi & domino G AurRiDo de Pleffeiaco proto. 
notario Curiz Romanz , ut fuper hoc diligenter in- 
quircrent, & quod inveniretur iterum Curiz Roma. 
na nunciarent, 

CAROLUS. 


Nullus Imperator. MCC CXXII. 


Anno Domini millefimo trecentefimo vigefimo fe- 
cundo in Vigilia Aícenfionis, Papa fufficienter infor- 
matus quód di&a Comitiffa Atrtrebatenfis. di&a 
BrANcHa mater de facro fonte levaverat dictum 
Regem, quare fuit fpiritualis cognatio contracta inter 
Regem & dictz fpiritualis matris prolem , cum qua 
fine difpenfatione matrimonialiter copulari. non po. 
terat: & quia copulatus fuit difpenfatione pretermifz 
fa, Papain publico confiftorio fententiavit illud ma- 
trimonium nullum eile. Eodem anno circa feftum 
Purifivationis Comes Nivernenfis de carcere libera- 
tur; fed fatis ciró poft Parifius veniens diuturno lan. 
guore vexatus ibidem moritur , & apud Fratres Mi- 
nores Parifius eft fepultus.. Hoc eodem anno Rex 
uxore carens, ne tam nobile Regnum fucceffione ca. 
reret, acccpit MARIAM filiam HgNR1c1 quon. 
dam Imperatoris & quondam Comitis de Lucem. 
burg , & fororem Regis Boemiz virginem gratiofam 
in fefto beati Matthei Apoftoli in primo * caftro, c pi. 
R.eegio. no. 

Comes Flandriz moritur, € Lupovicus pri. 
mogenitus Comitis Nivernenfis habens uxorem fi- 
liam Regis defun&i, non obftante quód Ros ga rus. 
defuncti Comitis fecundogenitus aliqua caftra & for- 
talitia Flandriz füftentatus in hoc 4: Comite. de Nay. 
muco ,.contra id.quod Rex ei matrimonio filix fuae 
promiferat , occupaffet , de voluatate Communiarum 
Flandriz , quz fe nullum alterum in Comitem recep- 
turas juraverant, in Comitem Flandrie fublimatur; 
quinimmo Regi fignificaverunt , ut fr alium aliquem 
prater.dominum Ludovicum ad homagia admitteret 

Tom, XI.. Tttc 


$94 Continuatio Chronici 
Comitatus Flandriz, ipfi villarum fuarum fine Co- 
mite regimen exercerent : & fic non obftantibus qui- 
bufcumque contradicentibus, ipfe ad Regis homa- 
gium & ad Comitatus dominium pacifice eft recep. 
tus. 
Circa ifta tempora in Anglia inter Regem Angliz 
& plurimos Baronum, quorum capitaneus & princi- 
palis erat Comes de Lenclaftre, vir przpotens in An- 
glia & nobilis multüám , utpote avunculus Regis 
Francie ex parte matris, & germanus Regis Anglix 
ex parte patris, orta eft gravis diffenfio; nam cüm 
Rex aliquas novitates indebitas & contra bonum 
commune totius Ánglix vellet in Regnum introdu- 
.cere , quas fine ipforum confenfu facere non poterat, 
ut dicebant, & maximé quia ipfum idiotam & inep- 
tum ad Regni regimen referebant, contra ipfum re- 
bellionis materiam acceperunt : unde aliis partem Re. 
gis foventibus, aliis partem Baronum , in tota Anglia 
turbatio maxima eft fecuta. Accidit autem ut Miles 
quidam de Ánglia nomine AN pR EAsdeKarle Regi 
Anglix placere defiderans, in villa de Bourbrique 
Comiti de Lenclaftre ponens infidias proditorie ce- 
pit eum, & occilo Comite de Harrefort fuper pon- 
tem , ipfum Comitem de Lenclaftre cum multis Baro- 
nibus nobilibus Angliz ad Regem captum adduxit. 
Quem poft auditam Miffàm, & Confeffhionem devo- 
té ut moris eft, ut dicunt in Anglia, Sacerdoti fa- 
&am , Corpore Dominico affumpto , omnes parirer 
Rex tamquam confpiratores in Regem , & domini (fui 
proditores abjudicavit ; cet»ris omnibus ad diverías 
partes miffis divería paffuris fupplicia, di&um ibidem 
Comitem decollari przcepit: corpus veró. Comitis 
in quadam Abbatia prope locum in quo decollatum 
fuit fepultum eft , ul» ut multi afferunt, Dominus per 
eum & propter eum füper infirmos multa hodie mira. 
cula operatur. Rex veró Anglix in recompenfationem 
beneficij accepti dico Andrcz de Karle, qui didum 
Comitem & ceteros acceperat , dedit Comitatum 


Cutlelmi de Nangis. - "7 
Karleoli , in quo eft civitas & plura fortia caftra. Sz pe. 
di&us Andreas Miles decollato Comite de Lenclaftre 
apud fe cogitans non effe tutum in Anglia diuriüs 
commorari , per Scotos (e poffe tuezi apud fe cogita. 
vit, & cum R o5 ER T O de Brus , qui pro Rege Sco. 
' tiz fe gerebat , confoederatus , totum fibi datum Co- 
mitatum , & forórem didi Roberti promifit fe accipere 
in uxorem ;. hoc tamen totum fa&um eft Rege Anglia 
neíciente.. | 
Iíto anno Rex Angliz magno congregato exercitu 
Scotiam intravit, & omnia vaítans ufque ad caftrum. 
Pendebonum , quod dicitur caftrum Puellarum, ultra 
p non potuit, quia exercitus victualia. non 
abebat. Rediit igitur ufque ad montem qui dicitur 
Blancha-mora, in cujus pede eft Abbatia ad. quam 
major pars exercitus declinavit, Rex veró tetendit 
tentoria fua extra aliquantulum à remotis , Regina 
etiam prope eum.erat , qux dominum fequebatur: 
Rex veró licentiavit exercitum ; nam cüm Scoti per 
quadraginta octo milliaria à loco ubi Rex erat dila. 
rent, fufpicari non poterat quidquam mali ; dominus 
tamen * Jon AN NES de Britannia Comes Riche- ,,... 
mondiz & dominus de Sulliaco , quem Rex Franciz 
ad Regem Anglix. nuntium tranfmiferat , cum bona 
comitiva in Abbatia refidebant, Et* ecce di&us Miles « cin ccce 
Andreas de Karle Anglicus fignificavit Scotis ut ve- 
nirent, quia Regem Anglix invenirent exercitu de- 
nudatum: qui quaft effrenati per filvas currentes , uf- 
que prope Abbatiam przdi&am venerunt, una die & 
una nocte xrvin. milliaria peragentes, ubi. Comes. 
predi&us Richemondiz & dominus de Sulliaco co- 
medebant: qui vix adventum Scotorum nunciantibus: 
credere volentes füumptis armis quemdam ftridam 
paíffum, per quem erat aditus Scotorum, obítruere 
cupientes, licet ibidem plures Scotos occiderent , ta- 
men non valentes refiftere multitudini , Scotis fe fina. 
licer reddiderunt. Quodaudiens Rex , vix cum paucis 
fefalvavit; Regina veró ad quoddam caftrum fortiffi-. 
Ttct ij 


- * quia 


'* avuncu- 
lum fuum 
* verterc- 
tur 


760 Continuatto Chronici 
mum cui mare adjacct, fitum in quadam fupe, perquod 
ad Scotos eft tranfitus Flammingorum. Timens Regi- 
na ne à Scotis, & fortaífisetiam à Flammingorum au- 
xilio fi ibidem diutius ftaret fibi obfidio pararetur , ma. 
luit fe maris periculis exponere, quàm in manus inimi- 
corum fuorum fe ponere ; unde intrans mare ipía & qui 
cum ipfa erant , graviffima & quafi intolerabilia mala 
pe funt , unde & una de fibi ancillantibus mulieri. 
us expiravit , & altera peperit ante tempus, ipfa ta. 
men adjuvante Dco ad Securam locum Anglie poft 
multas anguítias applicavit. Rex veró Anglix pofitis 
undique infidiis Andream de Karle capi fecit, & cap. 
tum ad mortem terribilem adjudicavit. Trahitur enim 
primitus ad caudas duorum equorum ; quo fic tracto & 
non mortuo , eum exenterari fecit, & cxenterata viíce- 
rà ante proprios oculos comburi poftea caput ampu- 
tari & truncum per fpatulas fufpendi ; deinde per qua. 
tuor partes dividi , & divifum ad quatuor.civitates mit- 
ti , ut hoc horibile mortis judicium fieret de cetero ce- 
teris ad exemplum. Robertus de Brus fe pro Rege 
Scotix gerens , ad mandatum Regis Franciz , qui ficut 


nuntius miffus eftad Regem Ángiüz tunc in Scotia exi- 


ftentem ; dominum de Suilliaco.fine quacumque re- 
demptione in fequenti Quadragefima libere Regis 
Francie tradidit voluntati, Comite Richemundia. 


apud fe retento , quem pa&ione quacumque noluit li- 


berare. | 

Lupovicus filius Lupovicr Comitis Niver- 
nenfis nuper defundi Parifius d? Flandria veniens " 
qui * fine confenfu Regis homagia receperat apud Lu. 
p arreftatur ; fed data cautione poít modicum re- 
axatur. Cüm igitur inter ipfum & amitam * fuam 
quatio videretur *,quis avo in Comitatu;Flandrize de- 


. beret fuccedere;confideratis pacionribusper juramenta 


firmatis, inter partes judicatum eft pro di&o juvene. 
Ludovico , & aliis fuper his de cetero filentium impofi- 
tum , & fic ad homagium receptus poffedit pacifice 
Comitatum. CAROLus Rex novus contra bonum 


Guilelmi de Nangis. 261 
commune patris fui fequens veftigia , qui fuo tempore 
monetas mutaverat , hoc anno quorumdam feductus 
puer fuorum confilio debilem monetam poni inftituit ; 
unde in populo poftea damna innumerabilia funt fecu. 
tà. In Alemannia Duces incontroverfia ele&i , cum 
fuis complicibus, rapinis & incendiis atrociter fecum 
pugnant. 


Nullus Imperator. MCCCXXIII. 


Hoc eodem anno Jog pA Nus dicus pg INsurA 
inter Vaícones nobilis valdegenere,fed ignobilis actio- 
ne, cüm fama publica referente in multis criminibus 
coram Rege accufatus effet , nec fe de ipfis legitime 
purgare poffet ratione nobilitatis & generis; nihilomi- 
nüs Papa JonaANNzs eidem neptem fuam contulit in 
uxorem , ad cujus Papz preces Rex eidem Jordano 
Xv 111. cafus de quibus accufatus erat in Curia Franciz, 
& de quorum quolibet fecundüm confuetudinem Fran- 
cix dignus erat morte, mifericorditer condonavit. 

ui, di&i bencficij immemor ad nominatum malum 
malis * accumulans , utpote virgines opprimens , ho- 
micidia p malos & homicidas nutriens , prx- 
dones diligens, Regi rebellans; unde & in quemdam 


fcrvientem Regis in baculo fuo ut moris eft Regis fer-- 


vientibus , Regisinfignia deferentem, proprio baculo 
incerfecit. Hisaudius Parifius ad judicium advocatur; 
qui multa Comitum & nobilium Baronum Aquitaniz 
nobili turba circumdatus Parifius veniens , ftantibus ex 
oppofito fibi Marchione deAguonitano quondam Do- 
miniPape CLEMEN T1$s defun&i nepote, & domi. 
no de Lebret *, multiíquealiis : fuper fibi impofitis cri- 
minibus auditis ejus allegationibus & refponfionibus, 
priüs in Caftelleti carcerem repofitus dignus morte per 
Magiftros Palatij finaliter condemnatur , & in vigilia 
Trinitatisad caudas equorum tractus,in communi Pari- 
fius patibulo fuis exigentibus meritis eft fufpenfus. In 
fubfequenti fefto Pentecoftes Regina MAR 1A uxor 
CARoLrI Regisforor Regis Boémiz, ipfo & avuncu- 
Tttt iij 


* mala 


* d' Albret 


. NELaS or 


702 Continuatio Chrontcz 
lo ipfius Trevirenfi Epifcopo prafentibus, multífque 
Francorum nobilibus , Miffam celebrante & ipfam. 
jnungente Senonenfi Archiepiepifcopo,in Capella Re- 
eis Parifius coronatur. Eodemanno frater THnowas. 
de Aquino Ordinis Przdicatorum , natione Italicus ,. 
vir fecundüm fzeculi dignitatem nobilis , ut pote frater 
Comitis de Aquino , fed nobiliorfan&itate, in Theolo- 
gia Do&or excellentiffimus , cujus do&rina i on Ec- 
clefia univerfalis ut Sole & Luna , de confenfu fratrum 
diligenti examinatione przhabita de vita , moribus, 
doctrina , per Summum Pontificem canonizatur , & de 
cetero Sanctorum catalogo decernitur defcribendus. 
In dicecefi Senonenfi in quodam caftro Regis Fran. 
ciz, quod dicitur Caftrum Landonis , Gallice Cha/feau. 
Landon , quidam maleficus & íortilegiator cuidam 
Abbati de Ordine Ciftercienfi promiferat magnam pe. 
. cuniz fummam ab ipío perditam facere reftitui, nec 
*fauors Donfurespecuniarum & factores * earumdem fibi face. 
«€T — renominari. Modus autem per quem venire voluit & 
*hicct — credidit di&us fortilegiator obtinere intentum *;catum 
enim fumens nigrum & in quadam ciíla five fcrinio in- 
cludens , cibum confectum de pane madefa&o in chrif- 
mate, oleo fan&to & aqua benedi&a quod fibi ad tri- 
duanum victum poffet fufficere cum ipfo in di&a cifta. 
reponens , dictum catum in cifta repofitum in quodam. 
quadruvio plublico fub cerra defoffum inferiüs per tri- 
duum repofuit , eumdem poft triduum ad fe iterum ac- 
cepturum , provifo tamen dicto cato de duabus fiftulis 
concavis quz à fcrinio ufque ad terra: füperficiem pro- 
* prorende- tendebant *, per quem * poffet aerem midi & ite- 
*qu,  Tumrefpirare, Contigit autem quód Ps res per di. 
&um quadruvium cum canibus more folito pertranfi- 
rent ; fed canes odorem cati fentientes , fcilicet ac fi 
talpas fentirent , cum unguibus fcalpentes & terram 
fortiter effodientesà loco illo nullo modo evelli pote- 
rant : quod quidam ceteris fapientior Juftitiz nuncia- 
* prepofio Vit * , qui illuc cum plurimis veniens, rem ut gefta 
erat reperiens , ipfum & omnes alios in vehementem 


-— 


Guillelmi de INangis. 703 
admirationem impendit. Sed cüm Judex apud fe an- 
xiüs cogitaret quomodó actorem tam horrendi malefi- 
cij inveniret , Íciebat enim quód hoc propter aliquod 
maleficium inventum erat , fed ad quod vel à quo pe- 
nitus ignorabat ; unde cümapud fe cogitans revolve- 
ret, & ciftam de novo fabricatam agnolceret , vocavit 
omnes carpentarios : cümque quis artifex effet inqui. 
reret, unusin medio procedens confeffus eft eam fecif- 
fe , fed cuidam qui fe Johanoem Prapofiti nominabat 
vendidiffe , nefciens ad quos ufus ipfam intenderetap- 
plicare. Qui propter fufpicionem captus & ad quz- 
ftiones applicatus omnia confitetur; primó accufans 
quemdam qui dicebatur Johannes de Perfíant hujus ma. 
leficij principalem adinventorem & magiftrum illius 
artis , complices veró illius maleficij accufavit quem- 
dam Ciftercienfem Monachum apoftatam & hujus 
de Perfant fpecialem difcipulum , & Abbatem Sar- 
cuncellis Ciftercienfis Ordinis , & quofdam Canoni- 
cos Regulares: qui omnes capiuntur, & coram Of- 
ficiali Archiepifcopi & aliis Inquifitoribus hzretica 
pravitatis vin&i Parifius adducuntur. Cümque ab 
illis qui in hoc maleficio credebantur quzreretur de 
modo hujus maleficij operandi , dixerunt quód f: 
per * triduum extractum de cifta excoriaffent , & de 
corio ipfius corrigias feciffent quas rantüm pertraxif. 
fent,ut colligatz poffentunum circulum tantum facere 
ut homo aliquis poffet in medio circuli ambitus ftare 
[patio , quo fic fa&o invocans * di&ticirculife ponens, 
priüs tamen in pofterioribus fuis ponens de prz li&o 
cibo cati aliud nihil fa&urus, Berich demonem invoca- 
ret, & * veniens ad omnia interrogata refpondens furta 
& furentes , & quidquid ad perpetrandum maleficium* 
efft neceffarium revelaret. Quorum auditis confef- 
fionibus Johannes Prepofiti & Johannes de Perfant 
tamquam actores maleficij ad poenam ignis funt adJudi- 
cati : fed dum iftud fa&um aliquantulum protelaretur, 
alter iftorum deceffit, cujus offa in deteftationem cri- 
minis comburuntur , altero in craftino San&i Nicolai 


* poft 


* in medio 


704. Continuatio Chronici 

vitam miferabilem per poenam incendij finiente. Ab: 
bas veró & alter apoftata & ceteri Canonici Regula 

res , quiad perpetrandum maleficium San&um Chrif- 

ma & oleum fanctum miniftraverunt,penitus degrada- 

ti, ecundüm divería eorum demerita affligendi ad di- 

verífos carceres pm mancipantur. Eodem anno 


* hibbar: liberquidam cujufdam Monachi de Morigniaco juxta 


* cuam 


Stampas, qui liber haberet * Beate MA n 1 multas 
depictas imagines, qui caufam * cum hoc continebac 
multa ignota nomina quz ut firmiter dicebatur nomi. 
nà dzmonum credebantur, quia delicias & divitias pro. 
mittebát, quinimmo & quidquid homo optaret íi li. 
brum pro fe depingi faceret , & nomen proprium bisin 
illo infcriberer, & multa alia quz nihil, vel error , vide: 
bantur , meritó tamquam fuperftitiofus Parifius con. 
demnatur, ! 

Eodem anno dominus de Partanayo vir nobilis & 
potens in Pi&avia per fratrem MAuR1T1uM depu. 
tatum per Papam in Aquitaniam. przcipue laquifito- 
rem fuper factis hereticz pravitatis, Ordine Przdica: 
torem fed natione Britonem , fuper multis cafibus hz-- 
reticalibus prz honore à quocumque viro Catholico 
vix dicibilibus apud Regem Franciz graviter infama- 
cur. Cui Rexcitiàs quàm debuiffet acquiefcens,ut pu. 


*- puto tz- To X tamen hoc zelo fidei ductus, nulla deliberatione 


n:cen 
* parua 


vel poena * prachabita, ipfum capi precepit , & Parifius 
ad (uam audientiam evocari : qui captis omnibus bonis 


fuis & in manu Regis pofitis ,. Parifius adducitur & in 


domo Templi Parifius per aliquos diesarreftatur. . Po- 
[tea veró in przfentia plurium Przlatorum & perito- 
rum copia numerofa di&o nobili perfonaliter conftitu- 
to , propofuit contra ipfum dictus Inquifitor multos 
articulos hxreticos, petens ut ad eos ref ponderet, & 
de veritate dicenda juraret : qui contra dicti Inquifito- 
ris perfonam multa proponens per quz eum ineptum 
ad inquifitionis officium afferebat , nolens jurare nec 


 €riam refpondere ad ejus audientiam fi quz effet , ad 


Romanam Curiam appellavit. Quo Rex comperto , 
nolens 


Cuillelpi de Nangis: 70j 
nolens.alicui viam juris praccludere, priüs fibi bonis fuis 
integraliter reftitutis ipfum fub tuta cuftodia ad Sum- 
mum Pontificem deftinavit. Cüm igitur in przfentia 
Papa dictus Inquifitor przzdi&os articulos propofuiffet 
contra di&um Nobilem ; Papa eidem alios auditores 
affienavit, di&o Inquifitori przcipiens ut fiquid vellet 
contra ipfum proponere, proponeret coram illis , & ita 
fecundüm confuetudinem Curiz Romanz negotium 
ibidem diutius eft protractum. | 

In fineiftiusanni Lup o vrcus juvenisapud villam 
de Brugis veniens benigne ab omnibus recipitur, & 
multis eifdem conceffis libertatibus ab ipfo, in ipfius 
receptione multa gaudia renovantur: fed hoc eis fum. 
mé difplicebat quia utebatur, relicto Flammingorum 
confilio Abbatis Verziliacenfis confilio, filij quondam 
Petri FrLorE ante Curtracumcum Comite Attreba. 
tenfi RosER To occifi,quem propter mortem patrisre- 
putabant capitalem inimicum Flandrenfem *,unde & fi » Flasdico- - 
quid in toto Comitatu ordinatum effet, quod ad ipfo. fium 
rum votum fuccederet quantumcumque bene & jufté 
ordinatum effet, fi (cirent ex Abbatis proceffiffe confi- 
lio, quafi injuftum & malum reputabant ; unde & coa. 

&us eft Comes illum dimittere , & *ad propria remeare. * hic 
Hoc eodem tempore orta eft Brugis Lilenfio. Nam 
cümComes villis ruralibus talliam impofuiffct fatis gra- 
vem, colle&ores autem longe majorem levaverant: 
quàm impofita fuiffet :-unde rurales feu forenfes gravi- 
ter provocati , inito cum mediocribus de villa confilio : 
quos confimiliter Majores de villa gravaverant , fuitab : 
ipfis per di&as villulas unanimiter ordinatum,quó dcer- 
tà horá campanz.in eorum Ecclefiis pulfarentur,& om- 
nes ad fonitum pararentur , & fic congregati villam de - 
Brugis fubitó pariter funt ingreffi , & praecedente quo- 
dam quem fibi ad hoc ducem ftatuerant, quoídam de 
gentibusComitis & quofdam deMajoribus occiderunt, 

Circa ifta tempora mortuo MAT TH.£O Viceco- 
mite Mediolanenfi & Capitaneo Guibelinorum fucccf- 
fitin Regnum GArTHERus filius ejus. Contra. 

Tom. XI. Vuuu. 


706 Continuatio Chronic 
quem Papa & Rex Rosen Tus unà cum Cardinali 
de Pogeto & domino H E NR 1co de Flandria pugna. 
torum Capitaneo mifit copiofam multitudinem bclla. 
torum ;, quiadjun&is fibi Guelfis incter'Mediolanum & 
Placentiam cum Galeacio & ceteris Guibelinis.confli- 
&um graviffimum habuerunt. Sed domino Henrico 
de Flandria fratre Comitis de Namurco occifo , ut di- 
*eiam — Cebatur, & fratre Cardinalis * occifo , 'Cardinali fu- 
giente occifi funt ex parte Guelfa mille quingenti & 
ampliüs bellatorum ; & fic ceffit vi&oria Guibellinis. 
Circa finem iftiusanni quafi in medio Quadragefimz 
redeunte Rege de partibus Tholofanis, càm apud Ca- 
ftrum * in dicecefi Bituricenfi Rex cum uxore fua prz- 
gnante deveniffet ,forté gravataex itinere per menfem 
velcirciterante tempus peperit filium , qui baptizatus 
fatis citó poft modicum tempus expiravit , & aliquibus 
* dapis diebus * mater poft filium deceffit & apud Montem. 
*forrum  Árgiin Ecclefia Fratrum * fancti Dominici deportata 
honorifice eft fepulta. | | 
S Caufá electionis Regis Romanorum inter Electores 
dízoa  Alemannos in difcordia celebrante* , poft multas eer- 
coniinuan- rarum fpoliationes, incendia & rapinas , ex confenfu 
5s Ele&orum ad bellum campceftre dies affumitur , dies 
fcilicet ultirna Septembris. Ex parte Ducis Bavaria 
erat Rex Boémiz, Dux veró Auftriz conduxerat fe- 
cum maximam multitudinem Sarracenorum & Barba. 
rorum , quos in prima fronte belli pofuit, Duce eorum 
* conftiuto fratrefuo H EN A 1COÓ", Contraquos ex parte Bava- 
ri Rex Boémiz primum bellum habuit; poft diutur- 
num veró confli&tum Sarracenis & Barbaris interfectis, 
capto Henrico fratre Ducis Auftriz cum multis aliis, 
cefhit Regi Boémiz victoria gloriofa. Sequenti veró 
die , fuit prima dies Octobris, pugnavit Bavarus contra. 
Ducem Auftriz F&EDERI1CUM, quocaptoin prz- 
' liocum multis Nobilibus multífque occifis, Bavarus 
die ipfo gloriofiffimé triumphavit. Captis autem utrif- 
que Frederico videlicet Auftriz & Henrico fratre fuo , 
Henricusfe citiüs liberavit ; pro redemptione enim fna. 


* Exoldu- 
num ficum 


Guilelmi de INangis. 707 
dedit Regi Boémiz. undecim millia marchas argenti 
boni & puri, rcftituit etiam quamdam terram quam du- 
dum pater didi Henrici Rex videlicec AL BER TuS 
violenter abítulerat Regi Boémiz , in qua terra erant 
fexdecim: munitiones , Ícilicet civitates & caftra bo- 
na & fortia , exceptis villis campeftribus qua in ifto nu- 
mero clauduntur. . Hanc terram Rex Boémiz recepit, 
& Henricum fratrem Ducis liberum abire permiffit, 
Fredericus veró Dux Auftriz per duos annos & fep. 


tem menfes apud Bávarum captus continue detinetur; . 


fed non obftantecaptione Ducis Frederici Dux LrPo- 
pus frater Dacis & ceteri fratres ejus à frequentibus 
bellorum incurfibus contra Bavarum nullatenus quie- 


verunt, unde Ducis captivitas guerram non abftulit. 


fed potiüs aggravavit.. 
Nullus Inpp.. MCCOCXXIV. 


Hocanno uxore Regis Franciz forore Regis poé- 


miz defunda , Rex JOHANNAM quondam filiam . 


Comitis Ebroiceníis cognatam fuam germanam, ut- 
pote avunculi fui filiam , accepit in uxorem. 

Super hoc tempore in Vaíconia per dominum de 
Montepefato baftidia quedam in dominio Regis Fran- 


ciz de novo fundatur , quam tamen efTe in dominio 


Regis Angliz-di&us afferebat. Cüm igitur fuper his. 


inter gentes Regis Franciz & Regis Anglix quxftio 


oriretur , lata eft pro Rege Francizx fententia , unde ex 


w 


hoc di&a baftidia Regi Franciz adjudicatur & ad do-. 


minium Regni Francorum applicatur. Unde offeníus 
ex hoc dominus de Montepefato ducens fecum * Senef- 


* milites .- 


calum Regis Angliz advocavit; qui fimul ad didam : 


baftidiam venientes , omnes ibi inventos de homini- 
bus Regis Francia occiderunt , & aliquos de ibi recep- 
tis* Majoribus , ut dicitur , fufpendentes, baftidiá fun- 


* repertis ^ 


ditus deftru&á, ad caftrum de Montepefato omnia quz 


ibi poterant inveniri portaverunt, Et licet Rex per fe- 


ipfum potuiffetinjuriam vindicare , nibilominus tamen 


volens omnia re&é facere , Regi Anglic hanc fignifi- 


V.uuu ij 


206 Continuatio Chronta | 
cavitinjuriam , ut in terra fua factam juxta condignum 
fibi faceret emendari. Ad quod faciendum Rex An- 
glix fratrem fuum de fecunda uxorc patris fui cogna- 
tum germanum Regis Franciz ex parte matris, RA 1- 
«rims. MUüMDuM * nomine , cum quibufdam Magnatum 
dun ÁAngliz ad Regem Francix mifit , cum poteftate ab eo- 
dem conceffà tractandi cum Rege Franciz de emenda- 
tione , & tractatum cum eo habitum integraliter con. 
firmandi. Rex veró voluit ut unà cum 'Senefcalo An- 
 .gliz in Vaíconia partibus deputato dominus de Mon- 
tepefato cum quibufdam , quorum confilio dictum ma- 
leficium dicebatur perpetratum fuiffe, omnimode fux 
voluntati pro emenda traderetur , hoc adjuncto etiam 
quód caftrum redderetur. Cámquemanifefté cognof- 
cerent Anglici Regis animum ad aliam recipiendam 
ian P emendam* quam , ut predictum eft , nullatenus incli- 
Fianie — nari, in eam fimulatorié confenferunt ; adjunctóque 
 *Ar&blyo éjs domino Jon AN N E de Anebleyo* Milite Regis, 
utin ejus przíentia nomine Regis fieret di&i negoti) 
executio, versüs Vaíconiam properarunt ; fed pactum 
non tenuerunt, & nuntians Regi quomodó ab Anglicis 
fit delufus,& quomodó caftra & villasAnglicis munien- 
tesfe ad bellum ut poterant preparabant: Rex avun- 
culum fuum Comitem Valefij cum duobus ejufdem 
avunculi filis PHriL1PPO & CaAROLO & domino 
de Áttrebato Comite Bellimontis-Rogerij in Vafco- 
niam mifit cum electa copia pugnatorum : qui veniens 
* Agennen- apud civitatem Agieníem *, * voluntarie fe reddidit 
*»g fimepugna. Áudiens veró Comes Valefij fratrem pra- 
dicum Regis Angliz cum Anglicis in villa qua dici- 
tur Regula , quz vulgari Gallicorum dicitur Za RioeZe, 
cum pugnatorum fuorum potentia refidere ; illuc cum 
exercitu applicuit. Sed cüm quidam de noftris nimis 
prope portam acceffiffznt , & incauté illos de villa ad 
pugnam provocaflent , occifo domino de Florentino 
cum quibufdam aliis Militibus, turpiter funt devicti. 
Quod graviter ferens di&us Comes Valefij , erectis 
machinis & ceteris ad deltru&ionem villa ne ceffarns 


— o — o —. 


Guilelmi de Nangis. 709 
inftrumentis , obfidionem pofuit contra villam, ita 
ut ex nulla parte pateret invillam ingreffus vel egref- 
fus. Videntes veró illi de villa fibi & fuis undique peri- 
culum imminere, quz pacis erant protinus obtule- 
runt. Fuit autem ordinatum hoc modo, quód villa 
redderetur, & habitatores qui adhuc vellent Regi 


"Anglie adharere poffent falvá vitá & fupelle&ili ad 


loca alia fe libere transferre: qui veró vellent ibidem 
remanere fidelitatem facerent Regi Franciz, & obe- 
dirent.Cuftodibus ibidem ex parte Regis Francix. de- 
putaus, Dié&us veró Edmundus Capitaneus di&i belli 
& frater Regis Anglie ex parte patris, nepos veró 
domini CA R OL 1 exparte matris, permiffus eft redire 
ad Regem Anglix, ut fi Rex Anglix vellet tenere 
paca quz Regi Franciz Parifius promiferat , pax fir- 
ma eflet, fi non, ipfemet rediret ad dominum Carolum 
tradendus Regis Francie voluntati; .& ob hoc dati 
funt obfides quatuor .Milites Anglici, & data funt 
treuga ufque ad fequens Pafcha ; & fic licentiatus 
Edmundus per Burdegaliam in Angliam remeavit, 
dicentes * eum primitus debuiffe ad Regem adduxit- 
íe, vel ante didam licentiam, Regis fuper hoc im. 
perium expectaffe. Sic igitur capta eft Regula, & ca- 
ftrum de Montepefaco funditus eft deftructum, cujus 
dominus antea mortuus fuerat, & ut dicitur prz triíti- 
tia & dolore. Et fic fedata * eft Vaíconia tota fub do- 
minio Regis Francixz, exceptis Burdegali & Baiona 
& San&us Severus , quz adhuc funt fub obedientia 
Regis Ángliz remanentes. Dominus veró Carolus 
licentiato exercitu in Franciam repedavit. 

Ifto anno przcepit Papa Przlatis & univerfis aliis 
tam Religiofis quàm non Religiofis habentibus offi- 
cium przdicandi in virtute fan&z obedientiz , ut pro- 
ceffus quos contra Lupovicuw Ducem Bavarix 
fecerat , Clero & populo publicé nuntiarent; inter- 
dicens füb poena inobedientiz ne quis ipfum Impera- 
torem diceret nec etiam nominaret : unde & omnes 
vaffallos ejus à juramento fidelitatis abfolvens , prx- 

Vuuu iij 


* dicenti- 
bus muitis. 


* fubjecta. 


710 Continuatto Chroritct | 
cepit n& quis durante ejus rebellione & inobedientia, 
contra Ecclefiam , fibi przberet auxilium , confilium: 
vel favorem. Si quis veró. fecüs facere videretur, fi: 
Pralatus, etfet beeliu , fi laicus, excommunicatus, , 
& terra ejus Ecclefiaftico fuppofita interdi&o. Pra. 
cepit etiam ut Decretalis nova ab co.edita damnans. 
quorumdam do&rinam hzreticam afferentium Cris. 
TUM nihil habuiffe in proprio vel in communi, ut 
Evangelio & fcripturz fand , qua. clamat Chriftum . 
loculos habuiffe, diflonam & contrariam Panfius &.: 
inaliis Scudiis generalibus publicaretur. Fecit: etiam. 
fpecialius codem anno publicari. indulgentias datas. 
contra Galeacium & fratresejus , patre eorum jam de- 
fun&o , de quibus fupra fecimus Jam mentionem. In 
fine quafi iftius anni ad preces fororis fuz Reginz: 
* veniens, Angliz.ad eum humiliter veniens *, Rex * treugas. 
* Frane. inter ipfum & Regem Anglic per dominum CAxo- 
LuM ufque ad Paícha pofitas, ufque ad feftum beati 
Johannis Baptiftz prolongavit; ut interim per utriuc 
que amicos.inter duos Reges de concordia tractare. 
tur. 
Dux Auftriz. per Bavarum captivus detinetur, fed i 
Dux Lepodusceteríque fratres Ducis Auftriz in eum: 
& terram fuam multa maleficia moliuntur. 


Nullus Imp. MCCCXXV. 


Hoc anno ad Reginz. uxoris fux fubmonitionem; , 
ut firmiter creditur , Rex Angliz ad diem certum pro- 
mifit in Franciam fe venturum , & Regi de terra Vaí- 
coniz & Pontivi homagium fe fa&urum. Hoc inftan. 
ti tempore Regina Franciz nova przgnans erat & 
po proxima, unde & Regis Ángliz adventus di. 

tio tolerabilior habebatur ; fperabatur enim ficut &c 
quidam Aftronomi prznofticaverant , ut dicitur, ip- 
fam filium habituram, Regisenim adventus novi par- 
tus gaudium multipliciter augmentaffet : fed Domi- 
nus qui omnia difponit prout vult, aliter quàm huma. 
nà mentiebatur opinio , ordinavit; non enim multum 


Cuillelpi de Nangis. 21I 
póftfiliam peperit fibi primogenitam. Illo in tempore 
"«Regina Anglix refidente in Francia apud fratrem 
fuum Regem Franciz, Rex Anglix, qui certa die 
promiferat venire & Regi Francie homagium fe fa- 
.&urum , mutato propofito quidquid juris habebat in 
Ducatu Aquitaniz dedit filio fuo primogenito EpuAR. 
po qui poft eum erat in Anglia regnaturus; veniénf- 
que de mandato patris in Franciam intercedente ma. 
tre ad homagium benigniter eft receptus. Regina 
Anglix refidens in Francia ut ad eum veniret in Án. 
gliam interim revocatur; fed Regina íciens Regem 
habere Confiliarium, qui fibi quantum poterat con- 
fufionem & vituperium procurabat , poft cujus tamen 
vocem Rex indifferenter omnia faciebat, timuit & 
non immeritó illic ire : unde & remittensin Angliam 
armigeros & ancillas & etiam Milites quos fecum ve. 
niens adduxerat , paucis retentis elegit in Francia re- 
manere ; interim veró Rex Franciz pro fe & retenta: 
familia expenfas & neceffaria faciebat miniftrari. 

juvenis Comes Flandria habens dominum R o- 
BER TUM avunculum fuum füfpe&um né in ejus mor- 
tem malum aliquod moliretur, hominibus in villa de 
NV arnefton prope Infulam ad tres leucas habentibus, 
ubi dictusavunculus refidebat, per litteras mandavit, 
ut vifis litteris di&um avunculum fuum interficerent 
tamquam proditorem ; fed Cancellarius Comitis an- 
tequam litterz figillatz traderentur hominibus di&z 
villz , hoc domino Roberto fignificavit. Quo com- 
perto dominus Robertus fe à villa quàm citiüs potuit 
elongavit, & fic littere Comitis poftea venientes ad 
villam effe&um ipfo domino Roberto abfente nulla- 
tenus habuerunt ; unde ex hoc inter dium Comitem 
&. dominum Robertum pergrandes inimicitiz funt 
fecutz. Comes veró captum Cancellarium interro- 
eans cur fic fecretum fuum revelaffet , refpondit confi. 
tens fe hoc factum feciffe n& horior Comicis deperiret ; 
nihilominüs tamen dicus Cancellarius in carcere 
Comitis eft detentus, Satis citó poftea fort& ipfius 


* pactis. 


712  . Continuatio Chronici 

fuis exigentibus peccatis dio Comiti grande fortu. 
nium accidit in Curtraco, quód cüm prazcedentibus. 
factis * in compofitione pacis Comes & Flandrenfes 
Regi maximam fummam pecuniz promififfent fuper 
Comitatus villarum colle&am, per dominum Comi. 
tem impofitam & ad eamdem levandam & explecan- 
dam aliqui Nobiles , aliqui etiam de Majoribus de: 
Brugis, & de Ypra, & de Curtraco per di&um Co- 
mitem deputantur. Communitatibus veró. & homi- 
nibus villarum campeftrium vifum eft quód major 
pecunie quantitas per dicos colle&ores levaretur: 
quàm effet fumma quz Regi Francie debebatur ,. 
ienorantes etiam quód ex hoc Regi erat aliqua fatis. 
factio facta : unde Rectores Communitatum. à Co- 
mite petierunt ut de receptis rationem redderent col- 
le&ores; fedrenuente:Comite orta eft gravis diffenfio: 
inter ipfos. Colle&ores veró unà cum Comite fe in 
Curtraco recipientes, inito fimul confilio cogitave- 
runt villz fuburbia incendere , ut venientes qui pro. 
Communitatibus ab eis. compotum exigebant, non: 
habentes ubi fe protegerent faciliàs poffent fuperari : 
illic enim convenerant cum armatorum multutudine 


copiofa. Sed Dominus quod contra alios malitiof&- 
compofuerant in ipíos retorfit ; ignis enim in fuburbio . 
pofitus in tantum invaluit, ut non tantum fuburbium - 


fed etiam totius villz refiduum concremaverit, Quod 
ili de Curtraco perpendentes, & hoc eíTe fa&um à 
Comite & fuis proditorie zftimantes, qui priàs pro 
ipío & cum ipío erant contra eum unanimiter arri- 


piuntarma, & utriufque partis multi occiduntur etiam - 


Nobiles, & maximé dominus Jon AN ws de Flan. 


dria aliás dicus ex parte matris de Nigella. Comes. 


veró capitur, & quinque Milites, & duo alij nobiles 
domicelli , qui omnes fic capti illis de Brugis funt. tra- 
diti. & carceri mancipati. Unde ex hoc Majores .cum 
Communitatibus & villis circumadjacentibus, excep- 


.tis: Gandavenfibus , concordati dominum R o 5 x a. 


TuM Comitis avunculum, & ut przdi&um eft Co. 
mitis 


e $»?- e—- —— [bm — MP -— 


Los m] ——» 


pw uer M, ces ftem BERE. m-—. -—» FR 


Cuillelont de Naneis. 21$ 
mitis inimicum Ducem fibi concorditer elegerunt: 
qui fuper ipfos Ducatu accepto incarceratum, ut 
priüs di&um fuerat , Comitis Cancellarium liberavit, 
& liberatum multipliciter honoravit, Gandavenfes 
veró partem foventes Comitis contra Brugenfes te- 
nentes incarceratum Comitem arma fumpíerunt , & 
in ipfos virilem impetum facientes, fere quingentos 
ex ipfis, ut dicitur , occiderunt ; nec tamen Comes 
fic fuit à carcere liberatus. Unde & circa idem tempus 
Rex Francim íolemnes nuntios mifit Brugenfibus, 
rogans & exhortans fuper Comitis liberatione, fed 
nuntij vacui redierunt, | 

Circa feftum Magdalena: & in tota precedente & 
fequente ac(tate maxima fuic ficcitas, itaut per qua- 
tuor lunationes continuas vix plueret, quodjuxta zíti- 
mationem pluviz duorum dierum debuerit zftimari , 
etiamfi omnes pluviz quz in iilis quatuor lunationi- 
bus fucceffiva: fuerunt , etiam fimul & in unum adu- 
nata *; & quamvis aítus effet permaximus, non fue- 
runt tamen tonitrua vel fulgura, vel etiam tempefta. 
tes , unde & fuerunt fru&us pauci, fed vina folito 
meliora. In fequenti hyeme fuerunt frigora permaxi- 
ma, itaut in brevi tempore bis Secana gelaretur in 
tantum ut fuper glaciem onerati tranfirent homines,, 
& dolia plena Ua a traherentur, glaciei veró ma- 
gnitudinem atteftatur utriufque pontis Parifrus lignei 
poft glaciei diffolutionem ruptio fecuta. 

Circa ifta tempora CAR oL u M Comitem Valefij 
gravis arripuit zgritudo , itaut ufu membrorum fuo- 
rum parte media corporis privaretur. Et quonianr 


vexatio dat intellectum , creditur firmiter factum In-- 


gerranni de Marigniaco per eum fuípenfi, ut diceba- 
tur, ad conícientiam revocafIe; quod ex hoc per- 
pendi potuit; nam cüm quotidie ingravefceret ejus. 
zgritudo , fuit Parifius pauperibus quedam generalis 
pecuniz diftributio fa&a, cümque pecunie predica 
diftributores fingulis. pauperibus fingulos darent de- 
marios, dicebant pauperibus; Orate pro domino Inge- 
Tom. XI. | | Xxxx 


* fuiffeno 


714 Conttnuatto Chronici 
vanno £7 pro domino Carolo , Ingerannum domino Ca. 
rolo praponentes ; unde & ex hoc plurimi collegerunt 
quód de & fuper ipfius morte conícientiam faciebar. 
Qui poft diuturnum languorem in villa quz dicitur 
Partecum Carnotenfis dicecefis decima die anni expi- 
favit. Cujus corpus fepultum eft apud Fratres Prz- 
dicatores Parifius ; adíerunt tamen nonnulli quód ibi 
eft locus propri fupulturz, fed propter malitiam 
temporis & ineptitudinem non valens ulteriüs depor. 
tari fuit ibidem fub cuftodia depofitum , tempore 
magis competenti ad locum Cartufienfium quem ipfe 
fundaverat & dotaverat , & ubi ut dicitur vivens fe. 
pulturam elegerat , aliàs deportandum ; cor veró ip- 
fiusapud Fratres Minores Parifius eft fepultum. Hoc 
codem anno multi de diverfis mundi partibus audien- 
tes qu6d dominus Lup ovicus de Claromonte in 
fequenti proximo Pafchate transfretaret ad terram 
fanctam, fervore devotionis & fidei excitati, rebus 
pum diftra&is , nonnulli venditis patrimoniis 
epulcrum Domini noftri Jesu Cung rsTI cupien- 
tes, fi effet eis poffibile, vifitare, &-adorare eum in 
loco ubi fteterunt. pedes ejus, Parifius advenerunt: 
quod perpendens didus dominus Ludovicus, & vi. 
* przepara- dens quód fibi nihil effet profperum * ad di&um paífa- 
sum. gium peragendum , maxime cüm deeffet facultas unde 
ad tam arduum aggrediendum paffagium opportuna 
navigia pararentur ; in die fan&a Veneris quz eft 
Parafceve ante Paícha Parifius in Regali Palatio in 
pleno fermone fecit eis publicé przdicari , quód illo 
anno non intendebat nec poterat transfretare, fed 
quód eadem die anno nid irn & in civitate Lugdu- 
nenfi fuper Rhodanum parati cum eo transfretarent, 
& ibidem nominaretur eis portus ad quem mnes pe- 
regrini deberent pariter applicare; quod di&um mul. - 
tis verfum eft in fcandalum , nonnullis etiam in deri 
fum , & fic fraudati ab intento ad propria vacui re. 

dierunt. 

Hoc eodemanno in fine Januarij vir venerabilis de 


Cuillelpit de Nanets. ZI 
Pontizara aliás de Chambeliaco Abbas Monafterij 
S Dionyfijjin Franciaex .* ... .. .. . . futuris, Su. 
perutile dereliquit, quód novam domum infirmorum plum Mez 
fui Monafterij inchoavit, & inchoatum miro & valde chis. 
fumptuofío opere confummavit. Cui fucceffit fequenti 
meníe Martij à Fratribus dicti Monafterij pacifice & 
concorditer ele&us Frater Gui1p o de Caítris, vir 
Religionis honeftate confpicuus , omníque morum 
honeítate praclarus ; cujus electionem Avinioni pofi 
tus domnus Summus Pontifex fequenti menfe Aprilis, 
quinto videlicet Kalendas Maij confirmavit. 


Nullus Imp MCCCXXVITI. 


Hocanno Regina JoH AN N A viri illuftris Lupo- 
vict quondam filia cum magno fumptu & apparatu 
licéc * ... . .. . fru&uofe die Pentecoftes Pari. * parum. 
fius coronatur. Hoc eodem anno Regina Anglix 
IzABrrLLAÍoror Regis Franciz timens mariti fui 
off-níam incurrere fi diutius in Francia moram pro. 
traheret, necnon & credens eum placare offenfum fi 
ipfam unà cum filio fuo primogenito prafentialiter 
conípiceret , unácum filio fuo verfüs Angliam acceptá 
à Rege & Regalibus licentia iter arripuit 5 & expectans 
nova de domino fuo Rege Ángliz , in Comitatu Pon. 
tivi, qui fibi ut dicebaturratione dotis fuerat à Rege 
Anglic affignatus, aliquamdte. difpofuit immorari, 
Interim autem venerant rumoresad Regem Franciz;, 
ut dicebatur, quód Rex Anglie in toto Regno fuo 
omnes de Regno Franciz exiftentes in Anglia occidi 
prezceperat, bonáque omnia eorum confiícaverat; 
unde Rex Franciz permotus. przcepit omnes Angli. 
cos in Regno Francia. exiftentes capi, & eorum bona. 
confilcarr, necnon in diverfis Regni carceribus. ip- 
forum corpora detineri : quod & factum eft una. die & 
una hora in toto K'egno Franciz , in craftino videli- 
cet Aflumptionis beatz Ma&ie.— Quod factum om. 
nes Anglicos de Regno Franciz mirabiliter terruit, 
timebant enim quód ficut una die capti fuerant, una. 

' Xxxx.ij 


. * Íolct. 


* Spenfer 


* Regi. 


7216 Conttintatio Chrontet 

die morti pariter traderentur : fed Deus qui fic etiam 
male ordinata in. melius immutare * , aliter ordinavit. 
Nam Rex cognofcens falíam effe fuggeftionem de 
captione & occifione Gallicorum in Anglia , Anglicos 
captos in Francia liberari przcepit : illorum tamen 
Anglorum , qui divites apparebant , bona quoad par- 


tem qua ad eos contingere poterat confifcavit; in 


uo facto omnes boni homines de Regno turbati 
(int , nam ibi notabatur in Rege & Confiliariis hujus 
fadi nota deteftabilis avaritia: fuiffe potiüs quàm 
propter Regis vindicandam injuriam. 

Interim Regina Angliz de transfretando deliberat 
in Angliam, fed quomodó fieri poffet verifimiliter 
dubitabat. NamRex Anglie per malos Confiliarios 
fuos & precipue per dominum HucowE M di&um 
* Le Defpen[ier contra eam graviffim& permotus , per 
omnes portus mandaverat ut fi ipfam ad ipforum ali. 
quem applicari contingeret , utpote Regali * & Re- 
galibus praeceptis inobediens tamquam rea criminis 
caperetur. Quod perpendens Regina affumpto fecum 
domino JoHANNE de Hanonia viro nobili & potenti 


 & inarmis induftrio & probato , cum trecentis arma- 


tis hominibus ad quemdam portum de quo nullatenus 
fperabant Anglici effe eam tranfituram , eo quód 
portus eft nimis diftans à Francia & nimis periculofus, 
cum magna fui & fuorum anxietate applicuit, unde 
& quzdam domicellarum fuarum prz timore & tur- 
batione maris mortua , altera antequam tempus effet 
pariendi protulit abortiuum. Ipíà veró cum fuis ad 
portum, ut pradicitur applicatá, illi de portu qui 
etiam fuper hujus captione Regis mandatum accepe- 
rant, acceptis armis, ad Regis implendum pracep- 
tum fe quàmcitiüs poterant difponebanr,. Sed Regi- 
na prudenti ufa confilio eorum furorem barbaricum 
fine armis & fine quocumque bellico apparatu pru- 
denter & manfuete compeícuit. Nam ipfis ad fe ad 


alloquium evocatis, oftendit eis filium fuum futurum 


corum Regem & dominum , afferens fe terram intra fTe 


Cuilemli de INangis. 7I7 
fic non propter Regis domini fui vel certé * turbatio. 
nem, fed propter malorum Confiliariorum Regis , qui 
fuis malis confiliis Regem videbantur dementare, & ex 
hoctotius Ángliz pacem & concordiam perturbare , fi 
poffet,excufationem *, vel fi non poffet, faltem à Rege 
elongationem,ut per hoc maléa&a corrigerentur,&ter- 
ra, ad ftatum pacificum reduceretur. Vio veró Anglici 
eorum domino filio fcilicet Regis tota eorum ferocitas 
in manfuetudinem commutatur , & Reginam cum filio 
fibíque coaffiftentibus cum magno gaudio fufceperunt, 
& Regi Ángliz Reginz uxoris fuz & filij adventum fi- 
bi & Regno pacificum quàm citiüs innotefcere cura- 
verunt , cámque ab ipfo clementer & benigniter debe- 
re recipifupplicantes. Sed Rex Anglix obftinatus in 
malo animo , predicdam admitfionem gratanter non 
— , ed indignanter remandavit , fibi difplicere 
quód cum manu armata vifa effet terram Anglix fub- 
intrare , praefertim cüm eam Regni & Regis aflereret 
inimicam.Q uibus auditisR egina fibi de cetero magis ti- 
muit , fed favorem Baronum & bonarum villarum & 
maxime Londoniz civitatis quantum potuit procura- 
vit , & obtinuit. Poftmodum Regina fperans cor Re- 
gis ad amorem & maníuetudinem poffeinfle&ere , ver- 
fiis ipfum aliquamdiu properavit ; fed Rex eam mali. 
güorum depravatus confilio quafi fibi omnino abomi- 
nabilem nec audire voluit , nec videre. Unde Barones 
indignati unà cum domino JoHAN NE de Hanonia 
contra Regem ad bellum procefferunt , & multis ex 
parte Regis occifis, inter ceteros Huc o Difpenfator 
pracipuus & primus inter Regis Confiliarios vivus ca- 
pitur, & Rex fugiens de przlio cum paucis de fuis in 
quodam caftro fortiffimo fito in finibus W'alliz & An- 
elizferecepit. Deinde veró cüm de illo caftro voluif- 

et predictus Rex ad locum aliumfe transferre , à qui- 

buídam Baronibus ibidem in infidiis pofitis violenter 

capitur , & fratri Comitis de Lenclaítre , qui dicebatur 

ad Curtum. collum eo quód ejus fratrem dominum 

T uHnoMAM de Lenclaftre decollari feciffet , cufto- 
Xxxx ij 


/ 


* Regni 


* accuíatio- 
nem «vel 
executio- 
nem. 


«€ 


724 Continua^to C^ronta 


diendus traditur ; quem fub tuta & ar&a cuftodia uf- 


que ad viz [ux finem diligentiffimé cuftodivit. Dcin- 
de convocato in Londoniis Confilio Baronum & Co- 
mitum, EpuARDus nuper Rex unanimi omnium 
confenfu ramquam indignus & inhabilis ad Regni An- 
gliz regimen judicatur , dignitate & auctoritate Regia 
necnon & Regis nomine meritó de cetero decernitur 
*plurimum effe privandus, filium veró fuum licet parvulum * re- 
nitentem ipío patre adhuc vivente fuperíe Regem co. 
*coron- IOnavit*. Satiscitó póft Hugo Difpeníator per Baro- 
runt num judicium ad caudas equorum fuit tra&us , & ipío 
exenterato , ipfo vivente vifcera ejus funt combufta , & 
deinde fufpenfus vitam fuam miferabiliter terminavit. 
Deinde veró plures alij , qui fibi in malis fuis favebant 
confiliis,diverfis mortis generibus atrociter perierunt. 
Hocanno mittitur in Italiam cx parte Summi Ponti. 
ficis Legatusfcilicet dominus B gE& TR AN Dusde Po. 
geto , & aliquantulüm poft adjungitur eidem dominus 
JoANNEs Gayetanus Cardinales , ut partem fove- 
rent Ecclefiz contra Guibelinog & maximé contra 
illos dominos de civitate Mediolani, ratione quorum 
totam civitatem & patriam dominus Papa Ecclefiam 
fuo fuppofuerat interdi&o , quod tamen interdidum 
ipfi nullatenus obíervabant, & fi qui utpotereligioft 
aliqui illud obfervare vellent, neceffarió cogebant fu- 
gere & patriam relinquere, vel diverfis affli&i fuppli- 
ciis interire; unde & ob hoc adferunt nonnulli quód 
multi occififunt cüm nollent in eorum prafentia cele. 
brare , vel eis Sacramenta Ecclefiaftica. miniftrare. 
Circaiíta tempora moritur E pu AR pus Rex Ángliz, 
& in loco patrum fuorum honorifice ab uxore & filio 
fuo — Regni fui Proceribus fepelitur, & filius 
cjus EnuAR Dus cifüccedensin Regno Anglia con- 
firmatur -utrüm tamen mors accelerata fuerit vel non, 
novit ille qui nihil ignorat. Cirga ifta fere tempora 
inter Comitem Sabaudiz & Delphinum grave initum 


eft bellum, fed multis ex parte Ducis corruentibus ,. 


multis cum Comite fugientibus , capiuntur multi. No- 


[ 


Guilelmi de INangis. 27. 
biles , IC frater Ducis Burgundie , Comes Autitf;io- 
dorenfis & multi alij Nobiles & Potentes, & fic Del- 
phino quem pater predi&ti Sabaudiz Comitis per mali- 
tiam diu opprefferat ceffit victoria , fed pars Comitis 
major & fortior videbatur. 

Lupovico Duce Bavariz in Inperatorem , ficut 
pradi&um ett*;detentóqueapud eumin vinculis Duce * & habente 
Auftriz FREDERICO, per Ducem LEPoDuM 
& fratres ejus , frater ** videlicet Ducis Auftriz, Ale- * fratres 
mannia multisin modisinquietatur & rapinis hincinde. 

Sed Dominus qui immutat corda hominum ficut vult 
cüm in eo fint non folüm Regnorum fed etiam Regum 
omnium jura & poteftates , cor przdiài Ludovici erga 
przdicum Fredericum Ducem Auftriz ejus antea ini- 
micum , licét cognatum germanum , taliter ad miferi 
cordiam inclinavit, ut ei omnem offeníam remitteret, 
& eumá carcere & vinculis cum pluribus Nobilibus qui 
cum ipío quee detinebantur,fine prece vel pretio libe. 
ratum velliberum & immunem ad propria tranímiferit; 
facto tamen fibi priüs juramento — Corpus Cunis- 
T1, dequo uterque hoftiá divisà in duas in eadem Miffa 
communicavit , de fervanda fibi in pofterum fidelitate, 
quam * & Dux Auftriz fecit, & fic liber cum fuis ad * quod . 
propria remeavit. 

Circa ifta fere tempora ad Ludovicum Ducem Ba- 
variz fe Regem Romanorum publice nominantem ve- . 
nerunt in nomine Bereth de Studio Parifius duo filij 
diaboli , videlicet Magifter Jon AN Nzs de Gondu- 
no * natione Gallicus & Magifter MARsriLIus de? Dicer 
Padua natione Italicus , & cüm fuiffent Parifius in arias 
Ícientia fatis famofi, à quibufdam de Ducis familia, qui Epift Greg. 
eos à Parifius agnoverant circumípedi & agniti , ad eo- "To 
rum relationem ad Ducis non folüm Curiam , fed etiam dum Re- 
gratiam finaliter admittuntur. Unde & dicitur Du- ritas. 
cem prazdi&um eos effe taliter adlocutos:Pro Deo,quis fori pa- 
novit vos venire de terra pacis & gloria ad hanc ter. ei 
ram bellicofam refertam omnis tribulationis & angu. 

ftiz ? Refponderunt, ut dicitur: Error quem in Eccle- 


7 20 Continuatto Chronici. — 
fia Dei intuemur nos fecit hucufque exulare , & non 
valentes hoc ampliüs cum bona confcientia fuftinere ,, 
ad vos confugimus, cui cüm de jure debeatur Impe. 
rium ad vos pertinet errata corrigere , & male acta ad 
ftatum debitum revocare : Non enim , ut dicebant, 
Imperium fubeft Ecclefix , cüm effet Imperium ante. 
quam haberet Ecclefia quidquam domini. vel Princi. 
patüs ; nec regulari debet Imperium per regulas Eccle- 
fix , cüàm inveniantur Imperatores 3 regen ele&iones. 
* confz-. Summorum Pontificum confummafle *, Synodos con- 
malc vocaíTe & auctoritatem eifdem ctiam de diffiniendis eis 
quz fidei erant jure Imperij conceffiffe ; unde fi per 
aliqua eempora contra Imperium & Imperij liber- 
* przícip- tates aliquid * profcripfit Ecclefia , hoc dicebant 
x: non rité & juftefa&um , fed malitiose & fraudulenter 
contra Imperium ab Ecclefia ufurpatum : afferentes fe 
hanc quam dicebant veritatem contra omnem homi- 
nem velle defendere, & fi neceffitas effec etiam pro: 
ejus defenfione quodcumque fupplicium & mortem fi 
naliter fuftinere.. Cuitamen fententiz quin potiüs ve. 
* acquieuit faniz. Bavarus non totaliter *; quinimmo: convocatis. 
fuper hoc peritis, invenit hanc e(Te prophanam & pc- 
ftiferam perfuafionem, cui fi acquiefceret ,eo ipfo.cum:. 
fit hzretica jure Imperij fe privarec,, & ex hoc viam 
Pape aperiret per quam contra ipfum procederet. 
Unde & perfuafum eft ei ut illos puniret, cüm ad Tin- 
peratorem pertineat non folüm Catholicam fidem & 
hileles fervare,fed etiam harreticos extirpare.Quibus di. 
citur fic Bavarus refpondifTe; Inhumanum effe hemines. 
punire vel interficere fua caftra fecutos, qui propter 
eum dimiferunt propriam patriam , fortunam profpe- 
ram & honores ; unde eis non acquicfcens eos femper 
adfi(tere prcepit , jaxta eorum: ftatum fuámque ma. 
gnificentiam eos donis.& honoribus ampliavit. Quod 
tameu factum: dominum Papam ToHANNE M non 
latuit ; unde & fuper hoc factis multis fecundüm vias. 
juris contra eos proceffibus, excommunicationis fen. 
tentiam contra ipíos & Bavarum fulminavit, eáémque 
| mittens 


Guilelmi: de Nangis. 72I 
mittens Parifius ceterífque locis folemnibus fecit pu- 
blic& proclamari. 

Hoc eodem anno domnus Papa multis condu&is 
füpendiariis contra Guibelinos & maxime contra 
GALEACIUM & fratres ejus * Vicecomites, Me. 
diolanenfi patreteorum domino MA T T H O in ex- 
communicatione. defun&o , ceterófque , Mediola. 
num multos ftipendiarios data eis plena indulgentia 
mifit. Qui in Italiam venientes, & fe contra Italicos 
ad prxlium opponentes , omnes, vim eorum evadente 
Capitaneo , pariter funt occifi. Unde & fuper his & 


* Vicceco- 
mite patte, 


non fine cauía dicitur domnum Papam meritó ifta 


pati, * inimicos fuos materiali gladio Ecclefia non 
utatur, . maxime. cüm hzc dicerent nonnulli , hot& 
domnum Papam proprio motu inconfultis Fratribus 
inchoaffe. Papa igitur depauperatum fe videns mifit 
nuntios fpeciales per univerfas provincias Regni 
Francix , ad petendum Ecclefiarum & Ecclefiaftica- 
rum perfonarum Regni Franciz fübfidium pro guerra 
fua in Italia profequenda. Quod Rex Francizx affe- 
rens hoc in Regro Franciz inconfuetum , prohibuit ; 
fed domino Papa fibi fuper his reícribente , poftmo- 
düm Rex confiderans Do st des, faciliter conceffit ; 
unde & pro duobus fuccedentibus annis Papa Regi 
biennalem decimam fuper Ecclefiam conceffit : & ita 


* cüm con- 
tri. 


dum miferam Ecclefiam unus tondet, alter excorias. 


Valuit iftud fubfidium multàm Domino Papz., nam 
ab aliis decimam integram, ab aliis mediam, à non- 
nullis quidquid exigere * potuerunt. Unde & ab om- 


* exhibere. . 


nibus qui beneficia Ecclefiaftica tenebant au&oritate : 
A poftolica habuit Papa valorem totius beneficij unius - 


anni, quod ufque nunc in Regno Francix fuerat inau- 
ditum , unde & meritó formidandum ne futuris tem. 


poribus Gallicanz Ecclefix defolatz , cüm non fit . 


qui fe opponat, magnum prajudicium generetur. . 


Hoc eodem anno quidam baftardi nobilium viro- 


rum de W aíconia in concubinatu filij , terras & villas 


Kegis Franciz cum armis & bellico apparatü mulu. . 


Tom, XI. Yyyy 


722 Continuatto Chronici 

pliciter & hofliliter invaferunt ; contra; quos Rex 
mifit confanguineum fuum dominum Á LP HoNsuM 
de Hifpania nuper de Canonico & Archidiacono fci- 
licec Parifius fa&um Militem ;, fed licet circa hujus 
perfecutionem negotij multam Regis pecuniam ex- 


|» penderet , parum tamen vel nihil prefecit , & accepta 


* quaprop- 


tcr. 


inibi febre quartana, de qua fatis citó poftmodum 
mortuus eft, infecto negotio inglorius in Franciam 
remeavit. Baílardi veró przdiài de Vafconia ufque 
ad civitatem Xanc&onenfem in Pi&avia cum quibuf. 
dam Anglicis applicuerunt. Erat autem civitas Xan. 
tonarum Regis Francix , fed caftrum fortiffimum 
quod füper eminebat civitati erat Regi Angliz ; in 
Quo fe przdidi baftardi Vafcones contra civitatem 
& Comitem Augi cum multis aliis nobilibus ibidem 
ex parte Regis Franciz tranímiffis viriliter. protege- 
bant. Sed cüm multos infultus illi Vafcones cum 
Anglicis in caftro fuftinuiffent, reli&is paucis ad cu- 
ftodiam caíftri ad campos bene diftantes à civitate 
clam confugerunt, mandantes Comiti Augi, & cis 
qui in ctvitate erant ex parte Regis Franciz , quod 
ipfum in tali loco & ad diem certum & prafixum ad 
bellum campeftre expectarent : qui Comes przdi&us 
libenter annuit, & acceptis fuis & hominibus de civi- 
tate ad bellum aptis ad locum eidem defignatum 
quantüm potuit properavit. Perpendentes veró Vaf- 
cones cum Anglicis eum à civitate elongatum, per 
aliam occultam viam divertentes civitatem ingreffi , 


eametiam cum civitatis Ecclefiis totaliter combuile: | 


runt. Quod * Comes Augi unà cum domino R o- 
BERTO Bertrando Mareícallo Franciz fe deceptos 
videntes, eos ufque in Vaíconiam profecuti funt , &c 
multas ibidem terras & villas Regis Franciz fübmit- 
tentes dominio, predicos Vafcones & Anglicos ita 
fugere compulerunt, ut nullomodo prafumerent vel 
auderent deinceps in propriis partibus 7 f siii Hoc 
eodem anno Regina Franciz apud Caítrum-novum 
juxta Aurelianis praegnans ducitur, quia fperabatur 


-— [X 2 — JE — au O— 


a — P t» foe ge——— 0 p————À3 0 9—— a9 


Guilleimi de Nangis. 723 
ipfam in di&o caftro* quàm alibi filium mafculum ha. x poris. 
bituram, ficut prenofticaverant quidam fortilegi & 
fortilegz ; fed Deus volens mendaces eos oftendere 
aliter ordinavit, nam & Regina filiam peperit , & fa- 
tis citó poft altera ejus primogenita filia expiravit, 
Circa fere idem tempus Comes Flandriz Brugis 
E Brugenfes detentus aliquamdiu in carcere , deli. 
eratur ; prius tamen praítito juramento , quód jura, 
libertates & confuetudines eorum fideliter & inviola- 
biliter obfervaret, & quód occafione prifionis feu 
detentionis fibi fac nullum eis malum inferret vel 
inferri faceret in futurum , quia ut ipfi afferebant ad 
ejus magnam utilitatem fuerat properatum, * juravit y. perpe- 
etiam quód de cetero in fuis arduis negotiis eorum tam 
confilio fpecialiter uteretur; quod tamen ut rei pro- 
bavit eventus notabiliter ut promiferat* adimplevit, —*no» 


MCCCXXVII. 


Hoc anro Rex Francie CAKorus mifit nuntios 
ad Regem Anglic novum , ut ad eum accederet de 
Ducatu Aquitaniz, homagium fa&urus ; fed Rex 
Angliz propter recentem mortem patris aflerens fibi 
non tutum effe patriam elongare , verifimiliter fibi 
timens aliquos latentes inimicos, fe ex hoc erga Rc- 
gem Francie excufavit, & Rex Franci cxcufatio- 
nem libenter acceptavit. Parifius pro fedanda diícor- 
dia inter Comitem Sabaudiz & Delphinum cum Rege 
multi Barones congregantur , fed non invenientes in 
eis pacis materiam vacui revertuntur* , eorum unicuij- , & 
que de jure fuo defendendo , nonobftante quód com- 
miffüm * fuiffet in Regem , licentia conceditur. Hoc «pp. 
eodem fere tempore dominus Lup o vicus Comes lam fuif- 
Clarimontis volens occulté omnibus oftendere devo. n Ss 
tionem & affectionem quam habebat ad terram ían- 
&am , proponens , ut dicitur, quàm citiüs poffet com- 
mode transfretare , licentiam accepit in'Ecclefia bea- 
tz MaRrz Parifius ,* in Capella Regis jurans publice « & 
Íe ab illa die Parifius nullatenus ingreflurum , donec 


Yyyy yj 


724 Continuatto Chronici 
juramentum fac&um. adimpleviffet . de paífagio: tranlI- 
marino; & licet poft emiffum juramentum ighorare-. 
tur Parifius intraviffe, non tamen ab eo: multüm fe. 
*Lwspaa, elongavit; nam in domo Templi , &.in Lupera*, & 
in ceteris juxta Parifius fuburbiis tutum portum.inve- 
niens, ibidémque continue permanens juramentum 
* credcba- emiffum , ut credebat*, à longe confpiciens laudabi- 
T liter obfervavit, ; 
Hoc eodem anno concordatum eft inter Regem 
Francie & Regem Anglix, Hifpanix , Arragonix , 
Sicilie & Majoricarum , ut Mercatores undecumque 
terrarum cum fecuro condu&u poflent de Regno ad 
Regnum tam per terram quàm per mare cum merci. 
moniis fuis incedere, & mercimonia fua deportare : 
& ut hoc edictum nulli lateret vel latere potuiffet, 
fuit hoc per fingula Regna proclamatum publice. 
Hocanno dominus Alphonfus de Hifpania ex Clerico 
& Parifius Canonico nuper fa&us Miles, ex infirmi- 
tate quam in Vaíconia acceperat, apud Gentiliacum 
juxta Parifius in domo Comitis Sabaudiz moritur, 
& apud Prazdicatores Parifienfes Ecclefiafücz: tradi- 
tur fepulturz. 
'Hoc eodem anno circa finem Augufti Lupovicus 
Dux Bavarixz íe Regem Alemannorum publice no- 
minans, cum viginti tantüm equis vel circiter quafi 
venationi vacans Alpes tranfgreditur ; quod. utad no- 
titiam Lombardorum deventum eft, & maxime No- 
bilium, domini fcilicet C A'N 1s de Verona , domini 
CasTRucri, domini GALEATII ceterorümque 
fratrum fuorum filiorum domini Matthxi, cetero- 
rümque de Comitatu Mediolanenfe Nobilium cum 
* ci, magno exercitu:* occurritur, & produ&us * ufque 
"Piscis Mediolanüm, à primoribus civitatis & patriz ho- 
norificé , multis & magnis ditatus muneribus, ibidem 
recipitur ;-& ibidem permanens, .& «cum pradi&is 
Nobilibus de rebus fuis difponens, in Octabis Epi- 
phaniz in Imperatorem coroná ferreá coronatur. 
Hoc eodem anno in die. Natalis Domini circa me. 


lw 


C'utlehni de Nangis. z2j 
diam noctem Regem Francie CAROLUM gravis zgri- 
tudo arripuit ; quá diu laborans, in vigilia Purificatio- 
nis beatz MAR iz apud nemus Vicenarum prope 


Parifius expiravit, reli&a Regina uxore fua defolata 


vidua & pragnante. Cujus corpus juxta PHiLiPPuM 
Fratrem fuum more patrum fuorum fepulcris Regum 
Franciz apud fanctum Dionyfium honorifice fepeli- 
tur. Cor veró ipfius apud Prxdicatores Parifius tu. 
mulatur. Et ita tota progenies fillorum P HniLiPP: 
PurcRki quain Regno Francie numquam pulcrior 
vifa fuerat, in quatuordecim annis totaliter extermi. 
natur, 

Defun&o Rege CARnoro Barones ad tractandum 
de Regni regimine congregantur : nam cum Regina 


effet praegnans, & incertum effet de fexu , nullus au-- 


debat fub incerto fibi nomine affümere Regis nomen, 
fed folüm erat quaítto inter eos, cui tamquam pro- 
pioquiori deberet Regni regimen committi , precipue 
cüm in Regno Franaz mulier ad Regnum perfonali- 
ter non accedat. Anglici autem dicebant quód E- 
DuARDus juvenis Rex Angliz tamquam propin- 
quior , quia filius filiz Philippi Pulcri, & per confe- 
quens nepos Caroli ultimó defundi, ad regimen Regni 
& etiam ad Regnum, fi Regina non haberet maícu- 
jum, deberet accedere , & non P n111PPus Comes 
Valefij, qui folüm erat cognatus germanus Caroli 
ultimó defun&i Regis. Unde & in hanc fententiam 
multi peritorum in Jure Canonico & Civili convenie- 
bant ; dicebant enim quod Iz A 5 ELL A Regina Án- 
glie filia Philippi Pulcri & foror Caroli ultimó de- 
fundi repellebatur à Regno & Regni regimine, non 
quia non effet genere propinquior, fed propter de- 
fe&um fexus; ubi igitur poterat dari fexus genere 
propinquior ubi non effet defe&us , putà maículus, 
ille deberet in Regno & regimine fuccedere : * & con- 
tinuo veró illi de Regno Franciae non zquanimiter 
ferentes fübdi Regimini Ánglicorum *; quód fi di&us 
filius Izabellis haberet aliquod jus in Regno, hoc fibi 


Yyyy 3j 


* E contra» 
rió. 


* dicebant, 


726 Continuatto Chronici 

naturaliter accederet ratione matris, ubi ergo mater 
nullum jus haberet , per confequens nec filius , aliter 
accefforium effet principalius principali. Et hac fen- 
tentia tamquam faniori accepta , & à Baronibus appro- 
bata , traditum eft regimen Regni P HriipPo Co- 
miti Valefij , & vocatus eft tunc Regnum Regens feu 
Regni : & ex tunc accepit homagia Regni Fraunciz ; 
nonautem Regni Navarrz , quia Comes Ebroicenfis 
PHILIPPUS ratione uxoris quz fuerat filia Lupovi- 
ci primogeniti Philippi Pulcri , cuiratione matris de- 
bebatur Regnum Navarrz , dicebat fe in eo jus habere, 
E contra Regina Jo H AN N Ade Burgundia quondam 
uxor Philippi Longi, dicebat jus illius Regni debere 
filiz fux uxori Ducis Burgundia ratione patris fui , qui 
predi&di Regni & jurium & pertinentiarum ejufdem 
faifitus mortuus fuerat &  veftitus,. Simili etiam & per 
eamdem rationem Regina JoHANNA Ebroicenfis 
uxor CAROL1 Regis dicebat illud eidem filiz fux 
ratione patris fui , qui inter ceteros ultimus pradidt 
Regni jurium & pertinentiarium mortuus fuerat faifi. 
tus & veftitus , fortiori ratione deberi, Hinc & inde 
multis altercationibus habitis aliquamdiu remanfit ne- 
gotium in fufpenfo. 

H.dsMi- Circa fere idem tempus captus eft Pez &us Ke- 
niic TE- migij principalis Thefaurarius C A & o 1 1 Regis ulti- 
atp. 606. 9: ! : : 2 

mó defuncti. Nam cüm accufatus effec à mulcis fuper 
multimoda infideli difpenfatione bonorum Regalium, 
pluriámque mobilium & immobilium, itaut nonnulli 
& Magni affererent. valorem bonorum fuorum ultra 
duodecim & ampliüs centum millia libras afcendere 
mirabili depauperatione: càümque haberet thefaurum 
innumerabilem , & requifitus effet de villicationis fux 
fibi commiffz reddenda ratione ,. càm non haberet 
quid convenienter refponderet, adjudicatus eft ad fuf- 
pendendum. Quicümeffet ad patibulum juxta Pari- 
fius , confeffus eft proditionem feciffe Regi & Regno 
in Vafíconia;unde & propter hanc confeffionem ad cau- 
dam quadriga qua eum ad patibulum portaverat ap- 


Guillelmi de INangts. L2 2H 

plicatus *, ftatim de paruo patibulo ufquead magnum « atigaus 

atibulum , quod ipfe novum fierifecerat , modümque 
hciendi & ordinem cum magna , ut dicitur , diligentia 
operariis tradiderat , trahitur, & primus ibidem fuf- 
pos Juftum enim judicium eft, laborantem dela. 

orum fuorum fructibusaliquid!percipere. Sufpenfus 
eft autem xxv. die Aprilis qua fuit dies beati Marci 
Evangeliftz , quod splcin MCCCXXVriI. li- 
cét ejus captio fuiffetanno x x v 11. aliquantulum poft 
mortem Caroli Regis. | 

Circa finem iftius anni die fcilicet Veneris San&i X, * (caa 

qua tunc fuit prima dies Menfis Aprilis, Regina Jo- 
HANNA uxor nuper Canorr Regis apud nemus 
Vicenarum peperit femellam ; & cüm mulier ad diguni- 
tatem Regiam non afcendat , PHiLi1PPus Comes 
Valefij qui dicebatur Regens de cetero di&us eft Rex. 
Unde apparet liquidé quód reda linea Regum Fran. 
ciz defecitin ifto, & tranflatus * eft ad lineam tranf. ree 
veríalem ; ifte enim Philippus nunc Rex , fuit filius ncgnum 
C &^& oL 1 Comitis Valefij ,. qui Carolus Comes erat 
avunculus Caroli Regis ultimó defundi, & ita ifte 
Philippus priàüs dictus Regens modó veró Rex, fo. 
]üm erat germanus Caroli Regis , & ita à germano 
ad germanum tranílatüm eft Regnum in linea tranf- 
veríali. 


Puiripeeus Vanrsius MCCCXXVIII 


Hoc anno aliquantulum poft Pafícha Lupovicus 
Dux Bavariz apud Mediolanum coronatus, fub con- 
ductu CAsrTRurit, qui pro tunc dominabatur in civita 
te Lucana & plurium aliorum Guibelinorum versus 
Romam proficifcitur ; quod audientes cives Romani 
ultramodum gavifi funt, & eidem venienti cum ap- 
paratu & ingenti gaudio occurrerunt ; quem cum 
hymnis & canticis ufque ad Ecclefiam fancti Petri tam 
Clerus quàm Populus perducentes , affenfu omnium 
Imperator femper Auguftus eft nominatus: & fic con- 
fummato toto myfterio quodin coronatione Impera- 


7a Continuatio. Chrontei 

torum confuetum eft fieri , eum ad Imperiale palatiunr 
erduxerunt, Cümque per menfem velcirciter in ci- 
vitate Romana permanfiffet , furrexerunt quidam filij. 

diaboli zizaniam peffimam in. horto Ecclefia. feminan- 

tes, & dixeruntfic : Ex quo Deus dedit nobis & civi. 

tati Romanz , qux ab antiquo dicitur & eft caput to- 

*perunum tius mundi , *- unum caput fcilicet Imperatorem in 
brachio potentix fuz temporaliter nos & civitatem. 
noftram immo & totum mundum defendi & tueri; 

bonum cít & omnino expedit quód habeamus & caput 

aliud quod in fede fan&i P ET & r refideat., &: more 

* przcolen. prudentium * Patrum nobis fpiritualia miniftret , ma. 
s xime ut ipfidicebant, quoódipfi habebant chartas au. 
* przceden- thenticas & prudentium * Patrum Sanctorum au&ori. 
unm. — tate factas , in quibus contineri videbatur , quód ubi 
Papa fufficienter requifitus per cives & populum Ro- 

manorum nollet vel diff:rrerad fedem fancti Petri ac. 

cedere , ex hoc Canonicos fancti Petri & fan&i Johan- 

| nis Lateranenfis devoluebatur poteftas & auctoritas 
TSESIRR Papalis * alium eligendi. Quod verbum toti populo: 
placuit, & fic ad. ele&ionem alterius Papz proceffe- 

runt , & quemdam fratrem. Minorem qui dicebatur. 

Frater Per &us Rainalutijunanimiter licét nequiter 
elegerunt , & ele&um coníecraverunt ; & in Cathedra 

fancti Petri honorifice quomodo folitum efítaliis Pa- 

pis antiquitus fieri pofuerunt. Qui fic introdu&us ali- 

quos apud fe Cardinales ordinavit , & fere quotquot 

fuerunt per eum ordinati erant de ordinibus Mendican. 

tium , & omnes Guibellini, unde & ille qui propofuit 
verbum de illius electione dicitur fuiffe deordine Fra- 

trum Minorum lancti Auguftini. Afferunt tamen non- 

nulli quód hujufmodi non Papz fed Antipapz electio 

de Lupovici Ducis affenfu & conícientia non pro. 

ceffit, fed nequiens tumultuationem tumultuantis po- 

puli fedare , quod voluit populus facere,neceffitate ma- 

gis quàm voluntate compulfus toleravit. Dictus veró 
Ántipapa , qui priüs dicebatur Frater Petrus , vocavit 

fe NicorAuw quintum; cuialiquz civitates Italiz 
Guibelinz 


Guilelmi de INangis; 729 
Guibelinz & terra Ducis Bavaria in fpiritualibus obe- 
diebant. Cüm veró di&us Ántipapa & Bavarus ali- 
quamdiu in civitate Romana refediffent , & importa. 
biles expenfas quotidie fuper civitatem facerent, nec 
plus poffet nec vellet eos populus Romanus tolerare, 
neceffarió compulfi funt de civitate exire , & hinc in. 
de per civitates Italie evagari. 

Circa iftatempora PapaJoH ANN Es fratrem Mi- 
CHAELEM Generalem totius Ordinis Fratrum Mi- 
norum ad fe evocat in Ávinione tunc temporis exi- 
ftentem , eidem in virtute (an&z obedientix przci- 
piens , ut ea qua circa declarationem Regula eorum, 
& maximé ea qua de paupertate Evangelica ipfe te- 
nenda przceperat, ipfe firmiter obfervaret, & fibi 
fubditis inviolabiliter obfervari przcipeset; qui fibi 
fuper his, ut fertur, fatis arroganter refpondit. Ve. 
rumtamen finaliter fuper his hujufmodi refponfionis 
deliberatione o&o dierum inducias impetravit, fed 
durante induciarum tempore non expectans tempus 
ad fibi refpondendum prafixum , ipfe cum quodam 
fratre di&o Bonagratia, qui in Curia Romana nuper 
optimus Advocatus fuerat, & cum quodam dicto fra- 
tre Francifco Do&ore in Theolosia, clàm de noce 
fugit, & mare Marfiliz cum fuis intravit : poft quem 
Papa Cardinalem de Arrebleyo ut caperetur mifit, 
fed cüm jam mare intraffet in vanum laboravit. Qui 
frater Michael , ut dicitur , ufque Januam navigavit, 
& dc Janua verfüs Antipapam & Bavarum fe transfe- 
rens , fe eorum, utfertur, contubernio fociavit. Papa 
veró contra przdicos generaliter fcilicet Bavarum, 
Antipapam & Fratrem Michaelem praedictum , & con- 
tra quemlibet eorum fpecialiter multos proce(fus fe- 
cit, & eos finaliter tamquam hareticos condemnavit, 
fratrémque Michaelem ab adminiftratione Generalis 
Ordinis depofuit , & fratribus Ordinis przcepit qua- 
tinus providerent fede alio Generali. Sed fuper his & 
aliis gravaminibus fibi, ut dicebatur, per Papam fa. 
&is frater di&us Michael cum fuis complicibus à Papa 

Tom. IX. Lzzz. 


* mcliüs 
co.;iultum, 


, Continuatto Chrontci 
non bene confulto ad Papam * dicitur appellaffe. 

Rex Francix cum Daronibus fuis tractatum habuit 
fuper ordinatione Regni Navarra & Comitatus Cam- 
paniz, & convocatis plurimis Nobilibus de Regno 
Navarra , de eorum voluntate & affeníu , hoc appro. 
bante Procerum Francorum confilio, reftituit Rex 


. di&üm Regnum & dignitatem Regiam P uiLiPPo 


* v ilc. 
* pluribus. 


* impofuit. 


Comiti Ebroicen(i, ratione uxoris fuz, cui de jure 
Regnum debebatur, cüm effet filia Lu povrc 1 pri- 
mogeniti JOHANN.E Regin Navarrz quondam 
uxoris P Hir ipPPr Pulcri; ratione veró Comitatus 
Campania , in Comitatu Marchic juxta civitatem 
Angolifmenfem alios redditus affignavit. In boc au. 
tem facto Rex principium Regni fui mirifice decora. 
vit, qui à gectitudine juftitia: incipiens non folüm in 
aliis & de aliis, fed etiam de feiplo exhibuit juftitix 
complementum. 

Circa iftud tempus Comes Flandrie fuo domino 
Regi Franciz ficut debebat fecit homagium: quo fa- 
&o Comes * di&o Regi plurium * fubditorum fuorum 
& maxime de Brugis, de Ypra & de Catello, &.de 
pluribus aliis locis intolerabiles extorfiones expofuit " 
Et quód ipíz tantx poteftatis non effet quód folus 
poffet eorum maliciis obviare & rebellionis materiam 
extirpare; Unde & fibi à di&o Rege fieri auxilium 
dn fupplicavit; quod Rex libenter annuit, fed 
quando & quo tempore hoc fieret, cüm —— hye- 
mis inítaret , & ipfe & Barones fui improvifi eflent, 
fub deliberatione fui confilij determinandum dereli- 
quit. Interim veró pro coronatione Regis & Reginz 
Remis fiebat maximus apparatus, itaut pro tunc non 
effet memoria aliquorum , quód in Regno fuifTet talis 
vel tantus apparatus fa&us, & duravit feftum coro- 
nationis per quindecim dies continuos. Coronatus 
veró Rex eft cum Regina uxore fua Remis per ma. 
num Archiepifcopi Remenfis , domini videlicet Gurir- 
LERMI de Tria, dominica die in fefto fanctz 'T rinita- 
tis. Statim pofl coronationem fuam Rex cum fuis 


Guilelmi de Nang: 731 
Baronibus fuper fa&o Flammingorum tractatum ha. 
buit , an videlicet eodem anno illuc iread pugnam con- 
tra eos ut contra rebelles & hactenus incorrigibiles ex. 
pediret, vel differre ufque ad annum fequentem, Cüm- 
que plurimi * & majoris partis effet fententia , ut dici- 
tur , expedientius effe differre ufque ad annum fequen- 
tem , & hoc quia , ut dicebant, antequam Rex & Ba- 
rones fui parati effent , & antequam effent parata ea 


quz tanto exercitui erant necefílària, tempus propter. 


inftantem hyemem effe omnimodé ad praeliandum in. 
aprum, Quod verbum dicitur multum difplicuiffe Re. 
gi,cüm haberet propofitum firmatum illic ire, unde 
auditá iftorum fententià domino GArTHERO de 
Crecyaco pro tunc Regni Franciz Coneftabulario, vi. 
ro in armis ftrenuo & probato fertur dixiffe : Et vos 
Coneftabularis quid fuper hoc dicitis? qui licet pluri- 
müm renuens dicitur refpondiffe : Semper bonum 
tempusinveniunt qui bonum cor habent, Quod Rex 
audiens gavifus valde eft, furgensamplexatus eft eum, 
dicens : Qui me diligit me fequatur. Unde & ftatim 
proclamatum eft , ut omnes in fefto Magdelenz effent 
apud Attrebatum parati ad pugnam. Unufquifque 
aliarum civitatum & locorum infignium nonfe parave- 
runtad przlium , quia datá ob hoc Regi pecuniá in fuis 
locis & civitatibus refederunt. | 
Rex de coronatione fua rediens vifitato priàs beato 
Dionyfio Patrono fuo, Parifius cum magno honore 
recipitur, & Ecclefia Cathedrali beatz M A & 1 .« de- 
voté vifitata Regale Palatium Parifienfe ingreditur, 
ubi parato Regali convivio à fui Regni Primorebus , ut 
Rex magnificus magnifice honoratur. Interim veró 
Parifius cum aliquot diebus perfifteret , & de Regni 
negociis maxime de Flandrenfi itinere cum fuis difpo- 
neret, ipfe mane furgens Parifienfes Ecclefias devote 
cum paucis fecum affumptis vifirabat , &: maxime pau- 
peres domus Dei , unde & dicitur plurimüm eorum. 
dem pauperum manus ofculatus fuiffe , & cibos manu 
propria ei(dem porrexiffe , & multa eifdem & domui 
L2zzij 


* plutimo- 
rum 


* Corpore 


* ageredi- 
tur 


Kdeprzdans 


7222 Continuatto Chronici 
elemofynarum & pietatis opera impendiffe. Peractis 
veró aliquibus diebus , Rex interim apud fan&uri 
Dionyfium revertitur ; & extra&tis corporibus beato- 
rum T Dionyfij , Ruftici & Eleutherij de locis 
propriis ubi pofiti requiefcunt , capucio & cucupha 
depofitis , ufque ad eorum altare propriis manibus ve- 
&avit, & ibidem ea devotiffime collocavit , per ipfum 
juxta pofito corpori* beari Ludovici , & auditá Miffá 
ab Abbate fancti Dionyfi] fuper altare fandtorum Mar- 
cyrum folemniter celebratá, vexillum quod Auriflam- 
meum dicitur, ab eodem Abbate fuper dictum altare 
benedi&um in prafentia Przlatorum & Baronum de 
ejufdem Abbatis manu recepit & domino Miloni de 
Nucherico , viro utique in cun&is bonis actionibus 
ftrenuo & probato , ad portandum tradidit & fervan- 
dum.' Quibus ftrenué peradis Rex fan&orum Mar- 
tyrum corpora propriis manibus ufque ad cryptam 
corum reportavit devotiffime ; & quod nullum przde- 
cefforum legimusantea feciffe ,1pfe etiam perfonaliter 
cryptam eorumdem intravit humiliter non fine lachry. 
mis ut notabiliter videri potuit , implorans auxilium 
quorum patrocinio poft Deum & beatam MARIAM 
indubitanter fperabat de adverfariis fuis obtinere vi- 
c&oriam. Die veró fequenti poft íamptionem facri ve- 
xilli Rex iter fuum verfüs Flandriam egreditur*, & ex. 
pe&ansaliquandiu Baronum fuorum exercitus , multis 
alisad ejus auxilium continue affluentibus, tranfiens 
Attrebatum dereli&is paludibus , qui aliquamdiu pra- 
decefforum fuorum aliqualiter fuerant occafio fcandali 
& ruinas, verfüs caftrum Flammingorum quod dici- 
tur Cafellum iter arripuit, fixifque contra dictum ca- 
ftrum tentoriis , terras circumquaque deprzdantes * 
multipliciter devaftavit. Flammingi veró Regis & 
ejus exercitus adventum fentientes fe properanter ad 
przlium paraverunt. In di&o veró d sd in Regis & 
totius Francorum exercitus derifum & fubfannationem 
in quodam eminenti loco pofuerant Flammingi quem- 
dam gallum permaximum de tela tincta , dicentes: 


4 ÍwW — hn c 


Cwuilelni de Nangis. 733 

Quando gallus ifte cantabit, Rex Cafellum capiet vi 
armorum , unde & gallicé in gallo fcriptum erat: 
Quand ce coq chanté aura , e Roy Caffel conqueffra. V o- 
lentes per hoc aftruere caftrum prxdi&um nullo tem. 
-— capiendum. Unde & fübíannantes Regi dice- 
ant eum: & vocabant Regem inventum ; fed ut in 
proceffu apparere poterit , in malum fuum propheta. 
verunt, bene enim invenit eos, & melius eis fuifTec 


effe perditum quàm roraliter inventum, 


Hoc eodem tempore domnus Papa decimam bien. 


nalem priàs CAROLOo Regi defunc&o *, Philippo * permic- 


Regi modo confimili ut Carolo noviter confirmavit. 
Hoc eodemanno pacificati funt Scoti & Anglici , qui 
à multis temporibus fuerant inter fe difcordantes, fub 
hac , ut dicitur, forma : Quód filius Regis Scotiz ha- 
beret fororem novi Regis Angliz in uxorem , & quód 
de cetero Rex Scotiz , ut dicitur, teneretur juvare 
Regem Angliz in omnibus guerris fuis, excepto folo 
Rege Franciz. Hoc eodem anno moritur vir nobilis 
& in armis potens & ftrenuus dominus JOHANNES 
Dux Calabriz , unicüfque filius Regis Sicilie R o- 
BERTI, principalis Capitaneus totius Guelfz in Ita- 
lia. Hoc eodem anno menfe Septembri fuit in Italia 
magnus terrz motus, & maxime circa civitatem Pe. 
rij. & circa adjacentia loca , itaut illius terra ali- 
qua funditus pro parte caftra corruerint. Unde & in 
Francia in principio O&obris , & dire&e in vigilia 
beati Dionyfij , & in octabis, venti permaximi fue- 
runt , itaut alique domus & aliqua pinnacula corrue- 
rint , & maxime pinnaculum fandi Petri de Calvo- 
monte in territorio Balgaffini *. | 

Hoc eodemanno affixe funt clam & de no&e quz- 
dam litterz apertz. in valuisbeat& Mariz Parifius , & 
in Ecclefiis Minorum & Pradicatorum, ex parte Ba: 
vari & Ántipapz , & etiam Michaelis nuper Generalis 
Ordinis Fratrum Minorum ; in quibus continebantur 


multa nefanda contra domnum Johannem Papám, 


afferentes eum: hareticura & ab Ecclefia przcifum, 
- Lz22 ij 7 


(am. 


* f. Vulcae 
fhini, 


724 Continuatio Chronic 
maximé quia paupertatem Evangelicam quam Cuns- 
Tus & Apoftoli tenuerant & viventes docuerant , ni- 
tebatur deftruere , ut dicebant, & ob hoc Concilium 
generale per dictum Antipapam & Bavarum in civi- 
tate Mediolanenfi celebrandum convocabant, Quaf- 
dam etiam litteras claufas Epifcopo Parifienfi & Uni. 
verfitati mittebant ; & quoniam eis fufpe&z erant, 
habita deliberatione fuper his , eafdem claufas domno 
Summo Pontifici remiferunt , expectantes quid fuper 
his effet ordinandum. | 
In vigilia beati Bartholomzi Apoftoli poft pran- 
dium cüm Rex vellet more folito fopori aliquantulum 
inclinari, Marefcaliz & aliis exercitus cuftodiis hinc 
x lex c4], & inde difperfis, poft aliqualem * Paletationem fa- 
Pale. — Cam cum Bidaldis prope Caffellum, Bidaldis fugienti- 
bus, ficut folet, aliquantula commotio in exercitu 
Francorum habetur & ftatim fedatur: quo fa&o fta- 
tim póft nullo clamore pramiffo, & ecce exercitus 
Flammingorum juxta Calellum colle&us quafi in mo- 
dum cunei prorupit tendens in quantum poterat di- 
recte verfüs tentorium Regis; & cüm jam bene infra 
* pene in- * tentoria Francorum pofiti effent, & Regis tento- 
tra. rium. multum appropinquarent, nullàmque ex ore 
fuo dicerent verbum, fempérque ante fe incederent, 
credebant Franci non inimicos effe fed potius aliquos 
extraneos qui ad Regis auxilium incederent, & ab 
aliquibus dominis immiterentur ; unde & quidam no- 
bilis Miles ditus REG iN Ar. Dus deLor credens eos 
de Francix exercitu, volens eos ut amicos licét per- 
turbantes quietem exercitus corripere, ab eis in via 
occiditur ; & eccefubitó in exercitu Franciz clamor 
attollitur, & ad arma clamatur. Primus veró qui hoc 
Regi volenti quiefcere nunciavit , fuit unus frater 
Przdicator Regis Confeffor, càm omnesalij dormi- 
* vel fear- Ient vel ftupefadi effent , & * fe citis quàm poterant 
"arn.  armabant. Cümque Rex fuper hoc effet incredulus, 
& nuntianti Fratri nollet acquiefcere,videns eum quód 
Clericus vel Sacerdos effet, & quód non ita effet , fed 


Cuileml: de Nangts. 23f 
quia territus hoc diceret , illo contrarió affirmante fir. 
miter ita effe , & inimicos Flammingosjam prope effe. 
Cümque fic verbis ad invicem contenderent Rex & 
Frater, ecce dominus M r1 o de Nucheriis Regis ve- 
xillifer tentorium Regisingreditur, & confirmans ver- 
bum Fratris , de fe armando velociter exhortatur. 
Quo audito Rex ad arma cucurrit , fed qui eum 
armarent armigerum vel militem non habebat cüm * noa 
unuíquifque ad arma curreret, & de fe falvando co. . 
gitaret; fed foli jeum fuz Capellz Capellani & Cle-- 
rici armaverunt. quo armato licet minüs complete 
quàm deberet , Rex afcenfo equo cum paucis de fuis , 
eis obviàm de fronte voluit incedere , fed dictus de Nu- 
cheriis Regis vexillifer in armis doctiffimus eum duxit 
per viam ranis , dicens non effe tutum eis frontaliter 
obviare. Etecceinterim cüm Rex per devium cum fuis 
paucis deducitur , vifis — infigniis totus equef- 
tris exercitus , multis peditum fugientibus , ad eum 
quafi unus homo congregatur. Quod perpendentes 
Flammingi ftatim fe in uno globo quafi involuto po- 
fuerunt ; cümque aliquandiu hinc inde concertarent, 
nec dividi.poffent cüm omnes pedites effent , uterentur 
etiam fortiffimis & acutiffimis baculis quos equorum 
pectoribus apponebant ; finaliter tamen equorum & 
equitantium potentia funt divifi, & quafi in momento 
occifí. Cümque eorum nonnulli vellent fugz prafi- 
dio fe falvare , habuerunt obviàm Cómitem Hanonix 
cum toto fuo exercitu, * quafi leo füper fugientes ir- *«i 
ruens fere omnes in momento trucidavit ; & fic illis 
mortuis ceffit vi&oria Regi & Francifcis. De Francif- 
cis vero pauci funt mortui , itaut numerus mortuorum 
inipfo confli&u ultra decem & feptem períonas tam - 
nobilium quàm ignobilium non excederet ,* equorum «a: 

ermaximus numerus. De Flammingis veró morienti- 
bs fatis diffimili * eft loquendum , nam morientium « modo 
in loco ubi confli&us habitus fuerat numerus x1. " v.* 
XLVi1tI. * exceptis his qui per diverticula fugientes fue. « 1,545. 
runt occifi hinc & inde miferabiliter , unde & fufpica- 


736 Continuatio Chronici 
bacur numerus occiforum tam in loco conflidüs quáni 
4i3$oo. Extra per diverticula xx." cc.* miniis *, ficut Rex 
Francia teftificatus fuit per fuas figillatas litteras fuper 
hoc Abbatifan&i Dionyfij dire&as, quas vidi, Rex 
veró hac habità vi&orià , tentorium ingreffus ante. 
quam arma deponeret przcepit folemniter cantari 7e 
Deum Laudamus , quo finito incoepta eft antip hona 
beatz MAR 1.£ & poft Antiphonam beatz Manrx 
antiphona beati Dionyfij, de vi&oria fibi & fuis nihil 
attribuens, fed potius Deo,beatz MAR 1 & & Sandis 
Martyribus,qui per eorum minifterium hoc operati funt 
opus. Unde fxpe & fzpius Rex poftea teftificatus eft, & 
non folüm ipfe,fed & omnes qui in prdi&o przlio fue- 
runt hoc idem adferunt,quód inhoc fa&o non fuit opus 
hominis fed Dei , qui in hac die voluit malignorum 
*deprimere fuperbiam deponere *, & Regem ad eosin humilitate — 
. &juftitia accedentem exaltare , & coronam Francie ' 
per eos vilipenfam & contemptui habitam , contra eos 
 perorationem beatz M Ant & & Sanctorum Marty. 
rum protegere & tueri. 
. Confummato veró ad honorem Dei & Regni Fran- 
ciz de adverfariis triumpho , pofitus eftignis in caftro 
Caffelli & funditus eft deftru&um. Quo fa&o Rex 
cum exercitu versus Y pram iter arripuit, & aliquantu- 
lum diftanter à terra tentoria fixit; quod videntes illi 
de Y pra, quz pacisfunt conferentes , ad Regem hu. 
militer accefferunt , petentes recipi ad mifericordiam 
falva vita & patria; fed Rex noluit, nifi totaliter ad 
voluntatem fuam fe obJigarent , quod & factum eft: 
Et ita Rege extra villam remanente de precepto Regis 
dominus de Nucheriis ingreffus eft villam cum. multi- 
tudine armatorum. Cümque füper tractatu pacis effet 
inter íe invicem magna difcordia, & inter eas gentes 
qua ex parte Regis dirigebantur ; tamen finaliter con- 
cordatum eft , quód quingenti de villa quos R ex vellet 
aceipere,traderentur in hoftagium & Parifius duceren- 
tur , omnes confpiratores contra Regem & Comitem 
& ctiam eerum complices ufque ad Regis revocatio- 
nem 


H — px .-— I sd 


Guillelmi de ANangis. | 247 
nem bannirentur , fortalitia veró funditus deftrueren- 
tur. In hac veró pace quidam Sacerdos de villa nulla. 
tenus concordabat , fed Y preníes à concordia quan. 
rüm poterat & obedientia Regis revocabat, & jam 
multos de villaà bono propofito retrahebat; quod au- 
dientes qu: ex parte Regis diredti fuerant , ftatim con- 
tra eunf arma moverunt , quem fugientem ad quam- 
dam domum de villa fortiffimam cüm quafi quatuor- 
decim fibi fatue adharentibus , ipfum & domum pari. 
ter combufferunt. Cives veró Brugenfes datis de villa 
mille hoftagiis, voluntati Regis fe pevitus fubjece- 
runt. Tota veró Flandria jam quafi quietata & fub 
obedientia Regis pofita, Rex in prz(entia Daronum 
convocari fecit coram fe Comitem Flandriz , cui fer- 
tur fic dixiffe : Comes, ad requeffam veffram buc veni , 
€ fortó quia negligens fuiffis de juffitia facienda , ut ta- 
anen vos [citis , venire non potui fsne * € meorum maximis « weis, 
expenfs € laboribus , ecce. de liberalitate totam terram 
veflram quietam € pacificam vobis. reffituo , expenjfas 
condono 5 fed de cetero caveatis nà propter defetlum juffitie 
eporteat me redire, [cientes quód fi ob defeflum verum 
rediero , non ad vefiram [ed ad meam utilitatem sedibo, 
Et fic quibufdam dimiffis de fuis ad auxilium Comi- 
tis, Rex reverfus eft ad Franciam victor. 

Comes veró memor verbi Regis in Flandria rema. 
nens , de confpiratoribus & malefa&oribus diligenter 
inveftigans , infra tres menfes vel cirgiter de eis , ut di- 
citur, diveríis mortis generibus fere decem millia ex- 
tirpavit. Rex veró in Francia exiftens beatum Dio- 
nyfium penitus * devoté & humiliter vifitavit, & po- . jii. 
Ítea ivit Carnotum *, & Ecclefiam beatz MAK14 * Parfios. 
ingreffus , coram imagine eifdem armis quibus in bello 
armatus fuerat fe armari * , & fuper equum cui exiftenti * fecic. 
in bello infederat afcenfüs, beatz MA 14e, cui fe 
boc in belli periculo fa&urus * donaverat, Ecclefiz f. * fa&u- 
ejufdem arma & equum deferens devotiffime prafen- «m ona 
tavit, eidem de tanti evafione | Foieiua gratias agens. 
Cümque Comes Flandriz conípiratores & malefacto- 

Tom. XI. Aaaaa 


254 Continuatto Chronici m 
res diligenter , ut przdi&um eft, inquireret ; quidam . 

didus GuinirERMus Decanide Brugis, quitotius 
confpirationis contra bonum oe & patris caufa mo- 
vens & principalis fuerat , fibiipfi non immeritó ti- 
mens, ad Ducem Brabantiz fugit petens ab eo auxi- 
lium contra Comitem Flandriz, qui, ut afferebat, 
multos bonos & probos viros de Flandria morti & fine 

caufa inhumaniter tradiderat , nec adhuc , ut dicebat, 
defiftere proponebat, promittens Duci fi hoc vellet. 

facere, equos, arma & pecuniam. Cui Dux fuper hoc 
deliberatione habita dicitur refpondiffe , fe hoc fine 
Regis Franciz.confilio & affenfu nullatenus velle fa- 

cere , fed primitus ipfum & gentes fuas ad Regem mit- 

* (cun. teret, & defa&o quod petebarauxilium * Regis con: 
dim. filium ordinaret. Qui Guillermus captus ad laqueum ' 
quem tetenderat fub tuta cuftodia ad Regem Parifius - 
adducitur , & inquifitus de vita & regimine ad duriffi- 
* piis. mam mortemadjudicatur ; qui * enim in pilorio ver- : 
titur, & deinde amba manus fcinduntur, & in rota 
eminenti lifátus ponitur pugnis abícifis ante eum ad 
circumferentiam rotz pendentibus ; cüm veró morti 
videretur jam proximus ob nimiam fanguinis effufio- 
nem, deponitur & fequenti die tractus ad caudam : 
quadriga ipfe cum fuis pugnis abfcifis in magno pati- 
bulo fufpenditur , laborum fuorum mercedem reci- 
piens per duos dies ante Natale Domini. "e 
Hoc anno cirga medium menfis O&obns Crrx-- 
MENTIA uxor quondam Regis Lupovici pri-- 
mogeniti Regis P Hir iP» Pulcri Parifius moritur, 
& in Ecclefia Fratrum Praedicatorum Parifius fepeli- 

tur. Hoceodem anno JoH AN NES dictus de Cher. 
chemont Pi&avienfis dioecefis & Cancellarius Regis 
Franci , vir utique in fzcularibus negotiis hujus 

mundi peritiffimus , in curiis Regis & Papa praftan-- 
tiffimus , utpoté apud omnes potens opere & fermo-- 
ne , fed in vidu delicatiffimus, & in exteriori geftu- 
fecundüm quod apparere poterat fuperbiffimus fere 
* julicaus Judicio omnium. meditatus *; cüm vellet quamdam 


^as t. 


* ^ us 
* 


Cuilelpi de. Nangis. 729 
Capellam Canonicorum in loco ubi natus fuerat edifi. 
,catam vifitare, magis , ut creditur, inter fuos, quód 
natus effet de humili plebe, magnitudinem nominis 
& potentiz fuz volens oftendere, quàm Deum in hu- 
.juímodi fa&o honorare ; ftatim ut dicecefim & terri- 
torium Picavienfe ubi multüm honoris & gloriz mun- 
,danz íe. indubitanter accipere credebat ingreditur, 
nemini loquens morte fuübitanea | füffocatus eft. Si- 
gillum veró Regis quod fuper fe geftabat ad Regem 
mifit, corpus veró ad Capellam. quam zdificaverat 
, defertur, ubi per Pi&avienfem Epifcopum qui tunc 
.prafens aderat tumulatur. | 
Hoceodem anno Rex mifit in Angliamad Regem 
nuntios fcilicet Magiftrum P E T& uM Rogerij Abba- 
tem Fifcanenfem, Docorem in Theologia, .virum 
fumma memoriz & ultra modum communem homi- 
num eloquentem cum pluribus aliis, ut eum citarent 
venire ad Regem pro uiserg Ducatus Aquitaniz 
faciendo : fed Regis Franciz nuntij diutiüs expectan- 
tes, loqui cum Rege Anglix .nullatenus potuerunt, 
fed ut dicitur , cum cjus matre loquentes ineptum - 
modo muliebri refponfum acceperunt, & fic cüm ha- 
 berent prafixum terminum , ad Regem Francia funt 
reverfi, quz fecerant & audierant referentes. Hoc 
.codemanno & tempore Dominus Papa JoHANNES 
quofdam proceffus per Epifcopum Relatenfem * con- x . 
.tra fratrem PET RuM Rainalutium fa&os , qui falfo nenfem, 
nomine fe Papam Nicorau vocare faciebat, 
Parifius publicari fecit. In quibus continebatur quód 
 przdi&us frater Petrus cum quadam muliere di&a Jo- 
die Mathiz ante ingreíffum, Ordinis matrimonium 
, confummaverat , & ad uxoris petitionem. ut. ad. eam 
rediret fecundüm legem matrimonialem pluries. cita- 
tus & monitus, claves vilipendens Ecclefie venire 
conrempferat , & ob hoc ipfum ficut contumacem ex- 
communicatum virtute dictorum proceffüum public 
nuntiabat. | | part 
Rex Francie cum fuo. Confilio deliberat utzrüm 
Aaaaa ij 


* Cra40n, 


7 40 Continuatio Chronici 
propter defe&um hóminis & homagij, Ducatus Aquií- 
taniz: fibi & fuo dominio debeatapplicari, & accepto 
ex deliberatione fui Coufilij, A non, fed folüm 
& durante vacationis homagij tempore fuppofita ci- 
tatione fufficienter debita, dominus interim de terra 
vaffalli poteft facere fructus fuos, ufquequo vaffallus 
ad homagium revertatur. Propter quod mifh funt in 
Vaíconiam dominus Petrus Rogeri] nuper Fifcanen- 
fis Abbas, modó veró Attrebatenfíis Epifcopus, & 
vir nobilis dominus de Creduno * ut emolumenta ter- 
rz: Vaíconiz ponerent in manu Regis Franciz , uíque- 
uo Rex Anglix de di&a terra homagium d. bitum 
Bciffet . & interim éx abundanti Rex alios nuntios 
mifit in Angliam ad Regem, ut eum citarent una vice 
pro omnibus fuper przdi&o homagio faciendo, pro- 
teftans quód fi hoc negligeret Rex, contra eum pro- 
cederet quancüm de jure effet in talibus procedendum, 
Circa fere ifta tempora Regina peperit filium , qui 
ftatim narus moritur, & in Ecclefia Fratrum Mino- 
aum Parifius fepelitur. mE 


MCCCXXIX. 


Anno Domini millefimo trecentefimo vigefimo 
nono, Dominicá poft feftum Trinitatis Rex Anglix 
cum fuis deliberatione prxhabita , cum paucis, ut di- 
citur, mare tranfiens venit ÁAmbianis ubi Rex Francic 
tunc przíens erat pro homagio ducatus Áquitanix 
faciendo. Sed cüm Rex Angliz magna parte illius per 


| patrem Regis Francia dominum videlicet CAR oLuM 


quondam Comitem Valefij fpoliatum fe diceret , & in 
fui & Regis Ángliz prajudicium ad dominium Regni 
Franciz applicatum effe diceret minüs juíte; dicebat 
ad di&um homagium non teneri , nifi ipfo de tota terra 
priüsin integrum reftituto. Cui refponíum fuit , quód 
E ejus EnuA& Dus forefecerat , & quód Rex 

ranciz per dominum avunculum fuum fcilicet Caro- 
lum de Valefio, & patrem Regis qui nunc eft, eam 
jure belli jufté acquifierat ; quare dicebat Rex Francie 


C'uillelzni de Nangis. 741 
fead reftitutionem aliquam non teneri. Finaliter veró 
inter eos concordatum eft, quód Rex Angliz homa- 
gium faceret Regi Franciz de Dücatu Aquitaniz pro 
portione quam tenebar , remanente parce acquifita 
Regi Franciz, & fiin hoc Rex Anglix fentiret fe in 
aliquo lzíum effe , veniret ad Parlamentum Regis 
Franciz Parifius, & (üper hoc Rex perjudicium Regni 
fui (ibi exhiberet Juftiria complementum : & fic fatto 
homagio Rex Franciz Belvacum revertitur , Rege 
Angliz ftatim in Angliam transfretante. 

Circaiftud tempus mifit in Franciam Rex Cypri fo- 
lemnes nuncios, unum videlicet Archiepi(copum cum 
quibufdam aliis ad dominum Comitem Clarimontis,ut 
eidem* pre filio fao daret filiam fuam matrimonio co. * idcm 
pulandam, gaudebat enim Rex Cypri pofteritat.m de 
Francorum femine & Sanguine prorogari. Hoceodem 
tempore frater Peraus de Palude de Ordine Przdica- 
torum vir utique magnx vitz & famz, Door in 
Theologia , Avinioni exittens , Patriarcha Jerofoly- 
mitanus per Summum Pontificem ordinatur. . Circa 
iftud tempus Rex Franciz miffisin Flandria ad hoc fo- 
lemnibus nunciis , domino fcilicet Jon ANNE de 
Vienna Epifcopo Ebroicenfi cum multis aliis,portas de 
Brugis ,de Y pra & de Curtraco cum fortalitiis corum 
funditus deftrui & diftumpi fecit , quod. tamen nullus 
przdecefforum fuorum ante fecerat. Sibi & pofteris 
Regibus Francorum providens de remedio opportuno 
ad demendam fuperbiam Flammingorum. Hocanno 
dominus Rosa rus di&usde Brus Rex Scotorum 

pacefa&a cum — , ut przdiximus , moritur , & 
fucceffit in Regno fuo fiiusejus pro co. 

Dominicá fecundà Junij Epifcopus Parifienfis Pon- 
tificalibus inductusin Parvifio Ecclefiz beatz MAR1& 
Parifius coaffiftentibus fibi quibufdam Epifcopis , con- 
vocato ad hoc Clero & populo multos proceffus factos 
contra fratrem PETRUM Rainultij deOrdine Fratrum 
Minorum, in anima fuz & multarum aliarum difpen- 
dium ultra montes pro Papa fe gerentem, necnon & 

| Aaaaa iij 


: EET * 7. e 
742 Continuatio | Chronici 
LupovicuM Regem Bavariz,& fratrem MICHAELEM 
- quondam Fratrum Minorum Generalem per dominum 
Papam depofitum , & ipforum complices , promulga- 
vit , & in eos ficut hereticos & ab unitate fidei Catholi- 
cz & Ecclefiz przcifosau&oritate Apoftolica excom. 
municationis fententiam fulminavit. Quaídam etiam 
litteras per eos Parifius directas, & clam de node in 
valvis Ecclefie beatz MAn rx Parifius & in valvis 
Ecclefiarum Fratrum Minorum & Pradicatorum aff. 
xas, in quibus multz blafphemiz de domino Papa 
Jo HANNE falseinferebantur , tamquam manifeftam 
zrefim ibidem auctoritate Apoftolica condemnavit, 
& videntibus cunis qui aderant , eaídem in ignem ibi 
accenfum projiciens concremavit. Quo fic pera&o in- 
continentifrater H gNR 1cus deSemons Do&or in 
Theologia & Provincialis Ordinis Fratrum Minorum 
in przfentia omnium furrexit, & ex parte generalis eo- 
rum Capituli , quod pro.tunc Parifius tenebatur , ne in 
aliquo viderentur falfis fratribus fe favorabiles exhi. 
bere, fa&a, proceffus & excommunicationes contra 
Fratres przdictos Ordinis eorum per domnum Papam 
factas, : nen hzc verba: Fidelia omnia mandata ejes, 
confirmata in [eculum feculi , fatla in veritate € equi- 
ate 5 palam & publice approbavit ,, depofitionémque 
fratris Michaélis quondam Generalis eorum Miniftri 
per dominum Papam factam ex parte generalis eorum 
confilij & etiam Capituli & Ordinis, juftam & laudabi- 
lem proteftatus fuit , fa&áque Antipapz & przdi&i 
fratris Michaelis, fratris etiam Bonagratia , & fratris 
etiamFrancifcide Ordine Fratrum Minorum, & eorum 
fi qui effent confortes vel complices tamquam falfa & 
haretica , & eorum Ordini inimica & contraria repro- 
bavit, & de eorum facis vel maleficiis Fratres & Or- 
dinem multipliciter excufavit. | 
. Circa principium Julij Patriarcha Jerofolymitanus 
unà cum Epifcopo Mimatenfi & nunciis Regis Cypri 
ducentes fecum filiam Comitis Clarimontis filio Regis 
Cypri deponfandam , cum multis aliis peregrinis , ac- 


Pfal. 10. 7. 


V 


Cuilelmi de Nangis. 743 
ceptá licentiá à domno Papa per portum Marfiliz ad 
Infulam Cypri tendunt , fperantes Domini noftri J g su 
Cnunxrs Tr auxilioab illo loco ufqueJerufalem trans- 
 fretaré , ut Dominum noftrum JzsuM ' CuaisTuM- 
verum Deum adorentin loco ubi fteterunt pedes ejus. 
Hoc eodem tempore Dux Britanniz in Ecclefia beatx 
M XR 14& Carnotenfi przfente Rege Franciz P n 1- 
L1PPO, ejufdemloci Epicopo Miffam celebrante, fo- 
rorem Comitis Flandrix defponfavit. Hoc anno in. 
menfe Septembri Mediolanum & multz civitates Ita-- 
— lix Ecclefiaftico fuppofitz interdico ad obedientiam. 
humilem accedentes , fatisfactionem debitam promit. 
tentes , fiqui excommunicati erant , dominus Papa 
abfoluit, & interdictum Ecclefiafticum amovit. Hoc 
anno menfe Novembris circa feftum beati Clementis 
quadam die MATiLDAM Comitiffam Attrebatenfem 
matrem Reginz JonANN de Burgundia rever- 
tentem Parifius de Sancto Germano in Laya , ubi col. 
loquium habuerat cum Rege pro quibufdam de no- 
vo contra eam emergentibus arduis negotiis ratione 
Comitatus Attrebatenfis , procurante domino R o-- 
BERTO Acttrebatenfi nepote fuo , utpote filio fratris 
fui , fcilicet domini P HrtLiPPr de Attrebato, di-- 
cente & adíerente predictum Comitatum ex fucceffio- 
ne patris fui deberi fibi occafione quarumdam littera. 
rüm ab eo de novoinventarum,licét in Parlamento Pa- 
rifius in przfentia P &1 11» » 1 Pulcri Regiseffet antea 
de contrario contra eum judicatum , in via gravis arri- 
puit agritudo, & infra oavum diem fequentem mor- 
tua eft Parifius , & fepulta in domo Fratrum Minorum. : 
Cui in Comitatu Attrebatenfi fucceffit Regina Johan- 
na de Burgundia ejufdem filia. | s 

Hoc eodem anno circa finem ejus, P uir 1PPus 
Comes Ebroicenfis pofitus fuper fcutumante altare in 
civitate Pampelonz unà cum uxore fua , rationes cujus 
competebat fibi Regnuní, in Regem & Reginam Na-- 
varra unanimi confenfu totius terrz Procerum & No- 
bilium elevantur , & inun&i more folito ibidem coro- 


74£ — Continuatio Chronici 
nantur, Circaiftatempora fuit in Epifcopatu Parifien. 
fi,in quadam villa quz dicitur Pomponne,quidam puer 
oXto annorum vel circiter , qui dicebatur infirmos folo 
verbo curare , unde & multi infirmi ex diveríts partibus 
ad eum confluebant , unde & fiquis febricitans ad eum 
veniret przcipiebat ei comedere piía vel anguillam & 
cetera talia , quz nofcuntur omnino effe contraria fani. 
tati, Quod Epifcopus Parifienfis & fapientes perpen- 
dentes , ftatim eum cum fua medecina & vaticinationi. 
bus contempferunt : unde & Parifienfis Epifcopus vo. 
catis patre & matre unà cum puero evidenter cognof- 
cens fuperftitiofum effe & fatuum quidquid per pue- 
rum agebatur, przcepit patri & matri fub poena ex- 
communicationis ne eum taliter agere permitterent, 
* expeten- cun&tifque fubditis ne de ceteroad eum causa expe- 
e &andz * fanitatis * (ub poena anathemaris interdicens. 
Hoc eodem anno dominus GuiriirRMusde Mel. 
duno Senonenfis Archiepifcopus , vir fiquidem humil- 
limus & devotus, menfe Novembris moritur , & in 


quoddam Monafterium Regularium quod dicitur ze 


Jar; prope Meldunum honorificé fepelitur. Cui in 
Archiepifcopatu fucceffit Magifter Pg r&us Roge- 
rij Doctorin Theologia Ordinis (an&i BEN ED1c T x, 
& ex Abbate Fifcanenfi fadus Attrebatenfis, & de. 
mum Senonenfis Archiepifcopus. | 

- Circafirueém hujus annt in menfe Martij Lupovicus 
Dux Bavarie audien; mortuum FAEDEzRiCUM 
Ducem Auftriz, qui contra eum in Regem Alemanniz 
ele&us , & contra juramentum fuum in przjudictum 
Bavan Regem Alemanniz , omiffa fidelitate quam 
promiferat publicé fe nominans, partem Bavari con. 
trariam fuftinebat , de Italia in Alemanniam fe retraxit; 
ubi dicitur multorum Nobilium & Majorum Aleman- 
niz auxilium impetraffe ad procuranda jura Imperij & 
tuenda. Interim autem Bavaro: ftante in Alemanria 
Antipapa non multüm audebat fe oftendere , fed clam 
hic & ibi 


fratre Michátle quondam Ordinis Fratrum Minorum 
Generali 


ubi poterat cum fuis falfis Cardinalibus & 


Guilelmi de Nangis 74f 
Generali & quibufdam aliis excommunicatis & con. 
demnatis de hzrefi falfis fratribus Minoribus latita- 
bat. E | 
Circa ifta tempora 4ddu&us eft Avinioni quidam 
frater Minorum de Provincia oriundus, nomine V g- 
RANUS, qui apud Montem.Peffülanum & in aliis eo. 
rumdem locis folemnibus dicebatur fuiffe Le&or, ob 


: hoc quia contra Papam dicitur publice pradicaffe 


qui ad ejus addu&us przfentiam nullà fibi fadá reve- 
rentiá , dixit fibiin faciequód erat verus hzreticus & 
non Papa , & quód pro ifta veritate defiderabat mori: 
requifitus de caufa, dixit , Quia tu. deftruis vel de- 
Ítruere niteris paupertatem Evangelicam quam Chri. 
ftus verbo docuit & exemplo, propter quod dicum 


detentus eft in cárcere cum quindecim aliis ejufdem ' 


Ordinis Fratribus , qui de diverfis mundi ) apice ad. 
du&i propter fua di&a hzretica in diverfis carceribus 
miferi detinentur. 


Circa ifta tempora Rex Francie P HiLiPPRUS con- 


vocavit Parifius omnes Przlatos Regni Franciz fuper 
corrigendis exceífibus Pralatorum & Officialium eo- 
rumdem. Cümque multi cafus in predi&o Confilio 
ex parte Regis & multorum dominorum Nobilium 
temporalium contra Pralatos in medio produceren- 


tut , qui.jurifdidionem eorumdem multüm prope : 


tangere videtentur , verifimiliter à nonnullis ambige- 
batür ut Rex ab Ecclefiis jurifdi&ionem jntenderet 
amovere temporalem : quod Rex quàm citius perpen- 
dere potuit fecit eis refponderi , quód jura & libertates 
quz Ecclefia ab antiquo habuerat, & qua przdecef- 
fotes fui & fua libertate * & magnificentia eidem con- 
tulerat, non inténdebat quoquomodo minuere vel 
anferre , fed potis augmentare , fed ob hoc Conci- 
lium vocaverat, ut Officialium non folàm Ecclefie 
fed etiam Regalium corfigerentur exceffus, & nomi. 
natis pluribus exceffibus & etiam ertoribus, monitio- 
ne przmiffa ut corrigerentur , *foluit Concilium abire. 
In Anglia E p Mux Dus avunculus juvenis Regis Án- 
Tom. XL  : Bbbbb 


* liberali- 
tate. 


* fivit. 


n———————————————————————á——À"'UTTP r 


P2 Continuatto Cbrontct 


gli afferens fratrem fuum E pu AR pu M Regem pa. 


trem Regis juvenis vivere, & ob hoc nolens ejus filio, 
vivente patre, ficut - legitimo. obedire , infuper 
accufatus de proditione fada contra Regnum & Re. 
gem, ex precepto Regis nepotis abícilo capite vitz 
tranfmiffus cft perpetua. 

. Comes Hannoniz GurrrreR&Mus exiftens in 
Claromonte civitate Arverniz,mifflis Ambaffiatoribus 
ad Papam, & per eos audiensejus adventum non effe 
gratum Papz , indignatus contra cum vehementer , ad 
propria remeavit. 


Ld 


MCCCXXX. | 


P uir ippus filius Regis Majoricarum vir utique 
nobilis, utpote de eximio genere Hifpanorum, & 
illuftri profapia Regum Francorum, utpote cognatus 
germanus P uiLiPPI Purcmr ex parte matris; 
cüm abundanti gauderet patrimonio, beneficiáque 
Ecclefiaftica plura & pinguia in wi ultra omnes 
Clericos obtineret , omoibus dimiffis peditdncer ut 
pauper quarens eleemofynas in habitu Begardorum 
per mundum progreditur, necà quoquam volens ali- 
quid accipere etiam fratre vel forore, nifi fibi pietatis 
intuitu & titulo eleemofynz concedatur. In Lombar- 
dia homines Cardinalis de Pogeto ex parre domni 
Papz ibidem Legati in meníc Janij cum. Guibelinis 
congrediuntur ad bellum, & vincuntur ab eis, vivi 
aliqui capiuntur , fed major pars occiditur. Circa me- 
dium iftius menfis Regi Franciz ex uxore fua forore 
Ducis Burgundiz nafcitur filius cui nomen imponitur 
Lupovicus, propter quem Rex Francie ad fanctum 
Lupovicun de Marfilia ipfius Regis ex parte ma- 
trisavunculum peregre profe&us eft, fed hoc nonob- 
ftante puer quintadecima die ab ortu fuo moritur, & 
in Ecclefia Fratrum Minorum Parifius fepelitur. Rex 
vero de Marfilia revertens ubi peregre prof. &us fue- 
rat , domnum Papam hgmiliter & devoté vifitavit , & 
ab eodem honornficé fufceptus fumpto fecum convi- 


—t* fo FE £23 r3 e 9»—- A» . S 9A» —  t—— 


— c» | m] 


p 0 5 5 Sud —PQàPL3m —— gae 8———.  9—— Q4 [ 


dan: POOUXMC —P icu Cr CUR pO PMIENE WA P RRNUCRER- VR 


ES - Guillelmi de Nangis. 747 


vio ad e remeavit, In fecunda Dominica menfis 
Augufti iftius anni proceffus fadi contra Bavarum & 
rwr cm am & eorum complices Parifius au&oritate 
Apoltolica repetuntur. 

In xxiirr. die menfis Augufti Antipapa in habitu 
fzculari ccn timorem vulgi nonaudensin proprio 
apparere habitu, Avinionem ingreditur , & die fe- 
quenti pofito fibi pulpito ut eminenter & evidenter 
ab omnibus poffet videri, domno Papx & Cardina- 


libus * in Confiftorio Fratrum -Minorum exiftens ha- y. * coná- 
bitu, pra(ehtatur , & afcendens pulpitum fümpto the. dentibus, in 
mate: Pater peccavi in celum e coram te 5 &. pro*the. Luc v5. 11. 


mate : Erravi ficut ovis que periit , require [eruum tuum ; Pfal 


altoro. 
. 18. 


multos confitens & enumerans errores in quibus ipfe :7€. 


inciderat, & multos in-periculum anima fuz aberrare 
fecerat, omni venia fe fe indignum judicans , & om- 
nem poenam in comparatione errorum füorum tam- 
quam arenam & quafi nihil effe afferens, nihilominüs 
ad gremium veniens Ecclefix veniam humiliter pre- 
cabatur, afferens, & domnum Papam füper hoc te- 
ftem invocans, cui fuper hoc ut dicebat , ( & domnus 
Papa fuper hoc teftimonium perhibebat ) quód per 
unum annum ante & quatuor menfes fcripferat fe 
voluiffe citiàs ad Ecclefie obedientiam redire , fed 
malignorum Guibelinorum & aliorum multorum de- 
tentus violentia, quz jam diu ante bonum propofi- 


. tum conceperat, pro voluntate fua citius non potuerat 


deducere ad effe&um. Dominus Papa ipfo defcenío 
de pulpito partem fui thematis refumens, videlicet: 
Require feruum tuum 5 priüfquàm * multa de erroribus 
fuis & de errorum periculis predicaffet , nihilominus 
tamen fübjunxit ovem errabundam non effe morfibus 


luporum imponendam , vel omnino ut abje&am inter 


pericula dimittendam , fed diligenter requirendam, & 

requifitam ac inventam fuper humeros repofitam ad 

ceterarum caules ovium reducendam. Quibus didus 

di&us Antipapa ad pedes domini Papa fune in collo 

pofito cum lacrymis veniam poftulans humiliter Íe 
| | Bbbbb ij 


* cüm prids 


D 21 Continuatio Chronici é 


proftravit ; dominus veró Papa funem de ejus collo 

deponens, primó eum recepit ad ofculum pedis, de- 

inde manus, tertio oris, & dehoc mirati funt multi, 

& 7e Deum Laudamus incipiens Cardinalibus & alis 

affiftentibus fubfequentibus , Deo cum toto Clero & 

opulo celebratis Miffarum folemniis gratias egit, qui 

LE die tantum & tam. opprobrofum & intolerabile 

malum contrito fub pedibus Ecclefig fuz fan&z pa. 

tre & capite totjus diffenfionis diabolo , ab unitate 

* chifma, Ecclefiz * extirpavit: & hoc idem dominus per uni. 

* Ecclciam verfalem ** per bas bullas fieri demandawit , dictum 

veró uo e in quadam camera juxta domum 

Cambellani fui poni p ufquequo pleniüs de- 
liberaffet quid fuper his effec fa&urus. — 

Circa medium menfis Septembris Rex Hifpaniz & 
Arragoniz cum $arracenis in Regno Granata congre- 
diuntur, & Deo favente ceffit vidtoria Chriftianis , ex 
Paganorum fex millibus equitum & decem millibus 
pedituminteremptis, & multis cum hoc captis. Prima 
die Nevembris in soto Regno Francig una hora & 
die de mandato domni Papa capti funt omnes fratres 
Hofpitales de AltopafIu cum omnibus bonis, quia 
litteris & indulgentiis abutebantur Apofítolicis , & 
eim in fuis litteris qua vidimus nominanter contine- 

antur, quàm in bullis principalibus ; & idcirco in 
diverfis carceribus Epifcoporum fecundüm diverfas 
quas inhabitabant dicecefes detenti funt. Hoc anno 


in Regno Francia univerfaliter fuerunt vina peffima - 


& pauca; nam circa feftum beati Dionyfij & modi- 
cum ante füperveniens gelu fortiffimum ipfi vindemix 
licet modicz , ita eam attrivit quód nullo modo poftea 
potuerit ad maturitatem perduci. Hoc eodem anno 
in menfe Novembris & in principio Decembris fue- 
ruit quafi continué permaximi venti, & aquz flu- 
vialgs valde magna propter frequentem inundantiam 
pluvialem. | 

Hoc eodem anno in vigilia beati ANDRE x Apoftoli 
apud Londonias in Anglia dominus R o c g&us di&tus 


m—— — 9 4 4 (yt) 9. 4. (O3 r1 x» €a. 


b vy "-A SV — wn Ct €-—7 id 


. Guillelmi de INangts. 749 
de Mortuo. Mari Miles , de quo & pro quo Regina 
Anglie mater Regis Anglix , filia quondam Regis 
Franciz Philippi Pulcri à multis multipliciter fuerac 
diffamata , ob hoc quód eidem Militi ut exteriàüsappa- 
rebat nimis familiarem fe reddebat ; convi&us de conf- 
piratione facta contra Regem & Regnum Angliz ,ipía 
Regina totius fadi complice & conícia ur dicebatur, 
per civitatem ad caudas equorum tra&us proditiones 
& maleficia confe(Tus eft , & maxime de procuratione* * mortis 
Regis Eduardi patris iftius Regis, ufque ad patibulum 
tra&us fufpenditur, filio ipfius in carcere remanente 
ufíquequo Rex & Barones fuper hoc plenius ordinaf- 
fent. Propter quod ipía Regina de mandaro fui filij 
Regis & Baronum in quodam caftro (ub tuta cuftodia 
detinetur. Hoc eodem anno quarta die Januarij dom- 
mus Papa Ávenioni exiftens fecir Confillorium publi. 
cum , ubi recitati funt proceífus facti contra Bavarum 
& ejus fautores, & contra Magifltrup Michaelem 
quondam Generalem Ordinis Fratrum Minorum, & 
contra alium ejufdem Ordinis fratrem dictum Bona- 
gratia, & plures alios. Et quoniam audiyerat Papa 
quód Bavarus quamdam convocationem Baronum & 
Nobilium aliquorum fecerat in Alemannia, & aliam 

oft Purificationem beatz M A & 1 & facere propone. 
Darsidcirco monuit ipfumBavarum de non faciendo,& 
omnes de non adeffendo , fibíque & mandatis fuis non 

arendo , alioquin fi íecüs facerent excommunicationis 
adm incurrerent ipfo facto : & multas ibidem 
contra tales excommunicationes terribiles fublima.- 
vit. * | .— * fulmina- 

In fefto Purificationis beate MAR 1€ Rex Fran. vi 
cjz primum terminum habuit de biennali decima fibi 
fuper Gallicanam Ecclefiam à domno Papa conceffa. 
Sarcina quzdam intolerabilis qux fuo tempore Galli- 
canam Ecclefiam mirabiliter fuffocavit , & invaleícen- 
teíemper avaritia meritó formidandym eft ne per hoc 
finaliter ad nihilum reducatur, nifi Deus folus, cujus 
Íolius regimine protegitur , ei fic oppre(Tx fubveniat 
 Bbbbb iij 


deef bic 


nonnibil 


* (ueceffit 


f. * tanta 
ficcitas (c- 
cuta cft 


7fe Continuatio C^rontct | 
intuitupietatis. Circa ifta tempora obiit Archiepiíco.- 
pus Rothomagenfis , & Magifter PET Rus Rogeri 
Monachus & Do&or in Theologia vir eloquentiffimus 
de Epifcopatu Senonenfi , quem vix per annum inte- 
grum tenuerat , in Rorhomagenfem tranílatus eft. 
Archiepifcopus Bituricenfis au&oritate Apoftolica 
tranflatifunt. Eodem tempore mortuus eft Epifcopus 
Noviomenfis,cui dominus deVienna — 
cenfis* Magifter veróJo HAN NES Hantfune natio. 
ne Normannus , procurator xs Francie in Curia 
Romana per provifionem Apoftolicam fa&us eft Epif- 
copus Abrincenfis : ut fic multiplicato numero muta. 
torum , multiplicaretur in Curia Romana numerus fer. 
vitiorum. M zdi&o confli&u mutationum in 
Przlationibus , ut eft di&um , mifit dominus Papa di- 
gnitatem Epifcopatus Noviomenfis tunc vacantis 
domino GuirrEgRMO de San&a- Maura T'ornacen- 
fis Dicecefis Cancellario Regis Franciz , qui tamen 
noluit eam acceptare; & fic eam dominus Papa contulit 
domino BER TR ANDOfratridi&i Guillermi natione 
Normanno. | 

Hoc eodem anno cüm Angliciin caftro Xantonen- 
fi congregati fe parare ad bellum viderentur, & appa- 
reret inter Regem Francie & Anglix notabilis materia 
diffenfionis & belli; mifit Rex Franciz fratrem fuum 
Comitem cum exercitu copiofo de Alenconia,qui illuc 
cum exercitu veniens caftrum illud fortiffimum Angli, 
corum hactenus tutamentum & refugium funditus di- 
ruit & ad terram proftravit , licét fuper hoc , ut dicitur, 
à Rege Franciz mandatum non haberet. Satis citó ve- 
ró poft Rex Anglix Franciam intravit , & pace inter 
fe inita & Regem Franciz fa&ifuntnon inimici. Hoc 
eodem anno poft inundationem pluviarum permaxi. 
mam,quz à principioNovembris incoeperat & durave- 
rat ufque ad principium Martij & deinceps, * ut terrx 


quamplurimz, quz propter duritiam arari non pote- 


rant , remanerent inculta. 
Circaidem tempus Rex Boémiz magis, ut afferunt, 


Cuillelpi de Nangts: fI 
causá curiofitaris & patriz videnda quàm alia quacum. 
que ratione , Italiam intravit ; quem videntes Italici 
Guibellini , & agnofcentes eum fuiffe H Ew&1cr 
Pij Imperatoris ultimó defundi filium , eum cum gau- 
dio & magno honore fufceperunt , & fe fibi abiugato * f. * abnega 
& Bavaro & ejusdominio cum pluribus civitatibus fub. iia 
diderunt. Abillo veró tempore multüm incoepit for- 
tuna Bavari difcurrere, & jam de eo fama pauca vel 
nulla currere videbatur, ipfo de die defcendente in * cim 


. diem*s,Theutonicorum femperconfuetudo fuerit,quód 


nullum libenter fequitur cujus fortuna fecunda nón 
eft, Circa ifta tempora multi Nobiles ,: Principes, 
Barones & alij nobiles ac milites parabant fe optantes 
proficifci in auxilium Chriftianorum in Regnum Gra. 
natz ; fed licét ad hoc multi avido dcfiderio ob favo. 
rem & zelum fidei devote moverentur , tihilomir üs 
fraudati funt defiderio fno. Nam Rex Hifpania Sarra. 
cenis treugas dederat , qui tamen totius negotij prirci- 
pium & caput fuerat , & per cujus terram ad Sarrace- 
nosingreffus fuerat, * & aliunde nullus effet ad eosac- * càm 
ceffus. Quas treugas dicünt multi Regem Hifpani 
coruptum pecunia conceffiffe.. — 


MCCCXXXI. 


Hoc anno lata eft Sententia in Parlamento Regis 
Franciz pro Duce Burgundia pro Comitatu Attreba- 
teni, contra dominum R.o BER TUM dictumde At- 
trebato Comitem Bellimoptis in Normannia ; nam 
littere quas dicebat fe quafi miraculos& invenifle in. 
ventz funt faliz *unde & ob hoc capta eft quadam 
domicella qua falfitatem fecerat, ficut ipfamet reco- 
enovit & modum faciendi & placandi figillum coram 
Rege oftendit. Ob hoccetiam captus eft quidam Prz- 
dicator Confeffor predic Roberti : dictus veró do- 
minus Robertus licentiatus à Rege & Optimatibus 
cum confufione difceffit, Circa iftud tempus Burgun- 
di de ultra Sonam de Comitatu videlicet Burgundiz 
contra Ducem Burgundiz rebellaverunt , nolentes ei 


* tenebat 


7y2 Continuatio Chronici — 

homapgiumfacere , cám tamen ratione uxoris fuz Co- 
| 'itatus eidem deberetur : unde utrimque facta eft ma. 
xit: 2 praeparatio ad bellum , & convocatio Magnorüm 
& Petentium & Nobilium utrobique ; fed ántequam 


 áliqualitét ren, Ji spiel Kege Francia mediante & 


multis aliis Nobilibus & Potentibus prudentibus , fuit 
inter eo5 pax reformata : unde venientes ad ejus homa. 
zium , ipfum uxorémque fuam per civitates, caltra & 
Redit patriz aíTociantes , ut dominum fuum pro- 
prium receperunt. | Circa ifta tempora Comes Fuxen- 
fis'matrem fuam fororem videlicet domini Roberti At. 
trebatenfis in quodam caftro incarceratam *, quia in 
confufioneni fui totiáfíque generis fui nimis effrenaté 
nimiam corporis fui laftiviam fequebatur ; quod fine 
affenfu & auctoritate Regis Franciz non creditur effe 
fa&um, InItalia fuerunt hoc menfe Septembris inun. 
datiónesaquarum permaxim4 , & fimiliter in Arrago. 
nia & Provincia in taiitum , ut aquarum impetu multa 
eaítra & ville dicantur ruiffe. In Francia veró nihil 
horum vel minime, licéttota hyems fequens fuetit plu. 
viofa & gelu paucum & quafi nullum. 
Circa medium menfis. OGobris quedam domicella 
ro facto litterarum, quas dominus Robertus Attre- 
qlers dicebat fe miraculose vel quafiinveniffe, capi- 
tür , & quia confe(fa eft fe dictas litteras placaffe de 
mandató di&i domini Roberti , idéirco éonfeffione iftà 
fa&ta ad plateam porcorum üucitur , & przfentibus 
Prxpofito Parifienfi & mwuleisaliis comburitur , multis 
tamen malis & machinationibus quamplutimis primi. 
tus , ut dicitur ,confeffis. Hisuc pratmittium ita geftis, 


dominus Robertus pradi&us fibi ipfi meritó metuens , 


ad fai defenfionem corporisextra metas R egniFrancix 


pofuit fe & ad Ducem Brabantiz cognatum fuum fe 


tran(tulit , dimifsis uxore & filiis infra Regnum: quo 
audito Kex précepit ftatim ut tota terra diti domini 
Robert in ríanü fua poneretur, & quoniam fk ex nole.. 
bat contra eurh procedere de fà&to, juris ordine prae. 
termiffo , idcirco mifit Rexad eum nunciosin Ducatu 

Brabantia, 


Guileim de Nangis. 7f 
Brabantiz , qui eum perfonaliter citaverunt coram 
Rege & Paribus Regni ad certum & przfixum diem 
juri pariturum, & quamquam" ratione poffet fe de fibi 
impofitis criminibus defenfurum, | 
Primà Dominicá Adventus hujus anni dominus Pa. 
pa debuit publicé prxdicare, quód animz deceden. 
tium in gratia non videant Deum per effentiam , nec 
fint perte&e beatz nifi poft refumptionem corporis : 
quod di&um multos fcandalifavit, verumtamen magis 
creditur hoc opinativé , quam cum affertione dixiffz, 
uoniam ut multi & Majores afferunt, dictum eft in 
"A haereticum , & qui hoc cum affertione diceret, non 
poffet faciliter ab hzerefi excufari ; & licet in principio 
ícandalum magnum de hoc fuerit, nihilominus pau- 
lative ceffavit in tantum ut vix de hoc mentio aliqua 
haberetur. 
uidam frater Prxdicator Confeffor domini Ro- 
berti prxdicti ad aulam Epifcopi Parifienfis in prefen- 
tia aliquorum Magiftrorum in Theologia,& przcipue 
fratris P g T & 1 de Palude tunc Patriarcha Jerofolymi- 
tani, & aliquorum aliorum Magiftrorum , & prxcipué 
Mendicantium, & aliquorum de Secretaris Regis 
adducitur , & de illis falfis litteris quid & quantum (i- 
ret diligenter interrogatur; & quoniam ibi & alibi 
femper dixerat quód illud quod de pradi&is litteris 
fciebat erat fub figillo Confeffionis, & per confequens 
illud non poterat nec debebat revelare, & in hoc pro. 
pofito viriliter perfiftebat : verumtamen quia ante- 
quam in ipforum Magiftrorum prafentiam veniret, 
ipfe confenferat quód fi Magiflri in Theologia vel- 
lent in przfíentia ejus afferere quód ipfe poffet iftud 
fine peccato revelare, ipfe revelaret de litteris & ea. 
rum mutatione, quando & quomodó inventa fue- 
runt, edoceret ; idcircó Patriarcha predi&us de Or- 
dine Predicatorum Doctor in Theologia affumpto 
verbo in prafentia di&i fratris Confefforis & omnium 
aliotum coaffiftentium , dixit quód ipfe poterat iftud 
fine peccato vel periculo revelare, quoniam, ut di- 
Tom. X I. Ccccc 


* quacum- 
quc. 


7 Conttnuatio Chronic 
cebat, fola peccata fub figillo Confeffionis :cadunt, 
& quia iftud non erat peccatum , fed magis erat ad 
manifeftationem & elucidationem veritatis & propter 
pacem & tranquillitatem totius Regni, & per hoc fi 
Ioenir, juftitia praclariffima virtutum in. Regno 
Francix fieret & etiam fervaretur, & idcircó de reve. 
latione nullum fibi periculum imminebat , imno fibi 
deberet pro merito compenfari. Cui finienti alij affi- 
ftentes Magiítri confenferunt unanimiter, magis ut 
plurimi credunt, volentes hominibus placere quàm 
fec«ndàm nominis fui profeffionem perhibere tefti- 
monium veritati , cüm iftud fit contra doctrinam com- 
munem, quam Pradicatores reputant veriffimam , & 
quam ipfi quoridi& defendere nituntur, qua dicit , 
quód ea quz fub eodem contextu cum peccatis di- 
cuntur, licet peccata non fint , fub eodem figillo Con- 
feífionis cum peccatis habentur. Nihilominus cüm 
hzc do&rina ibi locum non habuerit , quia veritas ibi 
nullum profefforem, & impletum eft illud propheri- 
cum :. veritas«orruit in plateis : verumtamen hac fen- 
tentia ligatus frater pradictus adferit quód ea quz de 
pra di&is fciebat libenterdiceret ; quo audito gravifi 
funt confiliarij & familiares Regis, & pacti funt in 
dolo bonum verbum facere de eo cum Rege, & tunc 
duxerunt eum cum Patriarcha przdico ad Capellam 
Epifcopi juxta aulam, & ibi in przíentia eorum qui 
ad hoc vocati fuerant, ea qua de przdi&is litteris & 
: earum inventione fciebat plené revelavit. Quid ta- 
men figillatim dixerit non dic vulgariter fcitum , hoc 
tamen bene fuit vulgariter fcitum , quód f;&a con- 
feflione fua ipfe iterum ad carcerem unde exierat re- 
ducitur, & deco poftea memoria vel mentio non ha. 
betur, & quid de eo fa&um fuerit penitus à communi 
populo ignoratur. | 
In menfe Februarij in demo Regia quz dicitur Lu. 
para, .coaffiftentibus Paribus Regni Franciz, Rcge 
fedente pro tribunali, unà cum multis aliis Regni Ba- 
ronibus & Nobilibus, multí(que Pralatis & Confi- 


Cutlelmi de Nangis. ! 

liariis Reghi fuit predictus dominus Robertus tertió 
vocatus , quoniam hzc erat tertia dies fibi praefixa ad 
refpondendum articulis criminalibus fibi impofitis ; ad 
quam diem perfonaliter non comparuit , mifit tamen 
unum Abbatem Okrdinis. fancti B.EN.EDIC TI cum 
aliquibus Militibus fine tamen procuratorio , qui in- 
ftanter rogabant Regem &. Pares ceteró(que judices 
ut ex abundanti quarta fibi dilatio concederetur, pro- 
mittentes. quód infra illud tempus perfonaliter com- 
pareret, & de fibi impofitis legitimé fe purgaret.. Eo-. 
dem veró die in przíentia Regis & Procerum adducta. 
fuit quedam domicella quz multum familiaris fuerat: 
dico domino Roberto & uxori fuz, qua à Francia 
fugerat in Brabàntiam ; & cüm multa ibidem detege. 
rentur crimina contra dictum:dominum Robertum &, 
uxorem fuam: quamplurima de m in prafentia om- 
nium qui aderant confeffa eft effe vera , uxorem .ta- 
men di&i Roberti fororem Regis Francie graviüs. 
quàm dominum Robertum in ejus praíentia accufa- 
bat, & maxime de falfitate figillationis Iitterz de qua - 
dominus Robertus fuerat accufatus. Eodem veró die 
negotio fic peracto, genu flexo Rex Boemix & J o- 
HANNES primogenitus Regis Franciz cum multis 
alis Baronibus Regem inftanter rogabant ut dicto: 
domino Roberto quartam dilationem gratiá:conce- 
deret, & quód ipfius bona durante termino nullate. 
nus confifcarentur ; quod Rex conceffit ufque ad fe. 
quentem. meníem Maij de gratia fpeciali. 

Hoc anno frater PET Rus de Palude Patriarcha 
Jerufalem , qui mifTus fuerat. ad Soldanum ad ícien- 
dum utrum via poffet inveniri, qu&-terra fanc&a recu. 
peraretur, rediens adJo H AN N £M Papam ," deinde , ipfi; 
PuirriPPO Regi Franciz in prafentia multorum — 
Praelatorum & Baronum relationem fuam de obftina. 
tione Soldant faciens, nimium: voluntatem Kegis & 
Baronum commovit, ut quaft unanimiter concorda- 
rent pro recuperatione terra fan&z transfretara 
Quad videns Summus Pontifex ad requeftam Regis. 
o Ccecc ij | 


7/6 Continuatto Chronici 

Francie mandavit & commifit Patriarcha & omnibus 
aliis Praelatis , quatinus in locis fuis Crucem przedica- 
rent ac przdicari diligenter facerent , admonentes ut 
Crucis fignatione omnes diligenter ad transfretan- 
dum íe praepararent. Hoc anno quintadecima die 
menfis Decembris fuit eclipfis Lunz valde magna 
modicum poft mediam nocem, & duravit per tres 
horas & ampliüs , fed quia tali hora accidit , ideo à 
paucis fuit vifa. Hoceodem anno Philippus R ex mo- 
netam antea mutabilem valde in meliori ftatu pofuit; 
nam ipfe ordinavit quód. unus florenus de Florentia 
non valeret nifi decem folidos Parifienfes, & alix mo- 
netz de auro fecundüm tale pretium, unus groffus Tu. 
ronenfis de argento novem Parifienfes parvos , & 
parvus denarius qui valebat duos denarios reduxit ad 
unum; & fic res multz qua ante erant carz valde 
quafi ad medium reducuntur. | 


MCCCXXXII. 


Hoc anno dominus Robertus fzpe nominatus fuit 
bannitus per Barones Regni Franciz, & omnia bona 
ejus Regi confiícata ; fed adhuc ex abundanti ad Ee 
ces aliquorum Magiftrorum Rex noluit bannire uíque 

*dif&ies. 4d men(íem poft Paícha differendum*, & fic fi infra 
do. talem terminum veniret & in voluntate fua fe poneret, 
ipfe faceret ei talem gratiam qualis expediens fibi vi- 
*expellere. deretur , fiautem non veniret omnino extorqueretur*. 
Bu. Hoc anno tranfa&o termino gratiofo domino Ro- 
berto de Attrebato fzpedicto à Rege conceffo Pari- 
fius xix. die menfis Martij, per omnia quadruvia prin- 
cipalia , tubis przcinentibus , preconibus proclaman- 
tibus, idem dominus Robertusin fua pertinacia perfi. 
Ítens, nec ad voluntatem Regis veniens, folemniter 
fuit bannitus; & inauribus totius populi recitatum eft 
quomodàó per falías litteras Comitatum Artrebaten- 
fem tentaverat obtinere, & quomodó ad refponden. 
dum fuper hoc & fuper alios quamplurimos articulos 
ante Regem &ante Pares Regni Francix pluries fuerat 


Guillelmi de INangis. 2p 
adjornatus ; & fic quia ad dies fibi fuper hoc affignatos 
non venit,nec procuratorem füfficienter fundatum pro 
fe mifit, per contumaciam fuit pofitus in defe&u. 

Hoc anno Rex P niriPPus ápud Meldunumfe. 
cit nuptias Jon AN wr filij fui Ducis Normanniz & 
filiz Jon ANNrSs Regis Boémiz quondam Hzgwauci 
Imperatoris filij. Hoceodem anno Philippus Rex in 
die fan&i Michaelis fecit Militem filium fuum Johan- 
nem Parifius cum magna folemnitate & gaudio totius 
populi ; & fuitibi magna congregatio Magnatum, in- 
ter quos fuit Rex Boémiz qui erat pater uxoris novi 
Militis, Rex Navarre, Dux Burgundiz , Dux Britan- 
niz, Dux Lotharingie, Dux Brabantix, Dux Bor- 
bonenfis cum multis aliis Nobilibus fine numero , & 
eodem die Rex fecit defponfíari filiam fuam MARIAM 


cum filio Ducis Brabantiz. Eodem anno die Veneris 


poftfeftum fan&i Michaelis congregatis omnibus prz- 
nominatis Principibus cum aliquibus Pralatis multif- 
que Militibusac notabilibus Parifius in Capella Regia, 
Rex fecit proponere coram omnibus quód ipfe inten- 
debat terrz fan&ziterarripere , & filium fuum Johan- 


nem circa quartum decimum annum agentem cufto- 


dem Regni dimittere , rogans eos quatinus extenfis 
manibus ad facrofan&as Reliquias jurarent ei obe- 
dientiam tamquam domino & heredi R egni , & ft con- 


tingeret in ifta via ipfum Regem decedere, quamcitiüs 


bono modo poffentipfum in Regem coronarent ; quod 
omnes fimul tam Przlati quàm Barones elevatis mani- 


busad fanctas Reliquias juraverunt , & poftea quilibet 


per fe illud idem juravit. 


MCCCXXXIIL 
Hoc anno die Veneris poft feftum fan&i Michaelis 


chidiacono Rotomagenfi , de commiffione Jon ANNIS 


Ccccc ij 


| in prato * juxta Abbatiam fandi Germani de Pratis Ár- « pro 


Pape Crucem pradicante , cum " liberatione terra * Clerico- 
fan&z à Sarracenis inique & injufte occupatz , PH1-- 
.LiPPUS Rex printus, & Patriarcha Jerofolymitanus 


m 


* volens 


* cüm. 


* fc 


7; Continuatio Cbronici 

cum multis aliis magiftris & probis perfonis Crucem 
affumpíerunt ; & fuit ordinatum quatinus per totum 
Regnum Francie Crux przdicaretur, & quód omnes. 
Crucefignati parati effent ad transfretandum à menfe 
Augufti tranfacto in annis tribus. Floc eodem anno 
in craftino Afcenfionis Domini fuit eclipfis folis valde 
magna per duas horas poft meridiem. 

Hoc anno cüm pradicatio quam dominus JouAN- 
NES Papa debuit przdicare,, in qua publice , ut fere- 
batur , dixerat ; quod animx decedentium , ( ut di- 
&um eft prima Dominicá Adventus D'omrni anno mi- 
lefimo trecentefimo trigefimo primo) quód inquam, 
animz decendentium in gratia non vident Deum per 
effentiam , nec funt perfe&e beata ufque poft refum. 
ptionem corporum , ( quod multos fcandalifaverat ) 
quaft fopita videretur ;; publicé tamen apud Avinio- 
nem ubi Papa tunc refidebat iftud di&um eftà pluri- 
bus, & maximé à quibufdam Cardinalibus ob favorem, 
aliis propter timorem fummi Pontificis predicti: nam 
quemdam fratrem Przdicatorum, qui contra iftud di- 
ctum five errorem iftum prazdicaverat , ftatim in carce- 
rem fecit poni , X ut fuflineretur ac etiam pradicaretur. . 
Parifrus autem * à Magiftris & tota E din Theolo- 
gix reprobaretur, miffi fuot à latere ipfius Papz Parr- 
fius duo Magiftri in Theologia , unus de Ordine Fra- 
trumMinorum,ejufdem OrdinisGeneralis,alterde Or- 
dine Fratrum Przdicatorum, qui fibiin opinione fua 
confentiebant; & quamvis — quód * pro refor. 
manda pace inter Regem Ángliz & Regem Scotia effe 


miffos, apparuit tamen quód proalio non venerant nif. 
utMagiftrosin Theologia regentes Parifius cum aliis de 
Regno Franciae fubverterent, & ad opinionem fuam. 


adducerent. Sed ita per Dei gratiam non accidit; 
nam cüm idem generalis Minifter eamdem quacftionem 
1n prefentia Scholarium quafi infinitorum determina- 
rec, & teneret pro conclufione , affirmando quód ani- 
ma decedentium feu animz Sanctorum non vident nec 


yidebunt Deum vifione beatifica'& gloriofa ufque ad. 


—- —2—. o. —9 . (" o2 9 £— . Ex fs *» € a 


Guilelmi de Nangz- 7f9 


affumptionem corporum in dieextremi Judicij:hocau- 


. dito.magnum murmur inter Scholares auditum eft , di- 


centes talem errorem fine punitione tranfire non debe- 
re, Audiens autem Dn cns qui erat Parifius pro 
hac determinadione frater Przdicator qui cum illo , ut 
di&um eft, venerat, quid de his pro quibus miffus fue- 
ratin Franciam faceret vel diceret , nifi ftatim ad Pa. 
pam rediret? Sed in quodam fermone ipfum Summum 
Pontificem fuper errore przdi&o excufavit , dicens 
quód numquam" tenebat , nec umquam iftam tenue- 
rat doctrinam , quz ponit quód anima Sanctorum non 
videbant Deum ufque ad diem Judicij. Et cüm ad au- 
res Regis Franciz P Hir 1PPr ifta deveniffent, tam- 
quam verus Catholicus ac pugil Chrifti fidei fortiffimus 
valde condoluit quód talis zizania erroris in medio tri- 
tici fidei, qux femper in Regno Franciz viguit , fuper. 
feminaretur : & cüm audiret predictus Minifter quód 
Rex fuper hoc malé contentus erat , jvitad eum ut fu- 
per hoc fe excufaret ; fed Rex animadvertens & dubi- 
tans ne ipfe * verbisinvolveret, dixit ipfum in prafentia 
bonorum Clericorum in Theologia libenter audire. 
Tunc Rex accerfitis decem Magifítris in Theologia de 
fufficientioribus qui tunc Parifius potuerunt inveniri, 
quorum quatuor erant de Ordine Minorum , interro. 
gavit eos in przfentia didi Magiftri* quid eis de dori. 
na quam — Parifius feminaverat videretur ? Qui 
omnes reprobaverunt eam , ipfam cum determinatione 
fua falfam & hzreticam reputantes ; fed ad hoc non 
potuerunt eum adducere ut cum eis concordaret, Sed 
Rex adhuc fuper hoc non contentus , altera die fatis ci- 
tó póft fecit vocari in domo fua de semore Vincenna- 
rum omnes Magiftros in Theologia cum omnibus Epif- 
Copis & Abbatibus,qui tunc Parifius potuerunt inveni- 
ri, vocatoetiam przdi&o Miniftro, Cüàm refediffent, 
Rex in Gallico fuo duo eis quzrendo propofuit. Pri- 


* nequa- 
quam . 


* feipfum 


* Miniftri 


mum fuit utrum anima Sanctorum ex tunc videant fa-- 


ciem Dei. Aliud fuit utrum ifta vifio qua nunc vident 
faciem Dci in die Judicij deficiat alia fuperveniente vi- 


* afhrmati- 
Val 


* cincta 


762 Continuatto Chronic 
fione. Ad primam quazítionem omnes refponderunt 
affirmativam * ; ad fecundam fimiliter , refponderunt 
quód ifta vifio nonin die judicij deficiet, ed permane. 
bit eternaliter. Verum eft quod aliqui dixerunt quód 
ifta vifio in die Judicij perfectior erit, & cum iftis praedi. 
&us Minifter non fponte fed quafi coactus , ut videba. 
tur, concordatus eft. Ecde ifta fententia Rex petivit 
ab omnibus Magiftris ibidem affiftentibus unam litte. 
ram figillisiftorum fingulorum munitam ; quod & fa- 
cum eft, nam fa&z funt treslitterz eamdem formam 
continentes , figillatae fingule xxix. figillis quia tot 
erant ibi Magiftri : quarum litterarum ex parte R egis 
una fuit miffa Papz,mandans fibi àlatere quatinus fen- 
tentiam Magiftrorum de Parifius, qui melius fciunt 
quid debet teneri & credi in fide quàm Juriftz & alij 
Clerici , qui parum aut nihil fciunt de Theologia , ap- 
probaret , & quód fuftinentes contrarium corrigeret. 
Hocanno RegeScotiz Ros ER To du Brus mor- 
tuo , & filio fio DAvrp, qui filiam Regis Anglix 
EpuaARDtr defponfaverat , in Regno Scoti fucce- 
dente, contigit Ebpu AR DuM de Bailleul venire ad 
Regem Anglix tamquam ad fuperiorem in ifto cafu , ut 
dicebat , dicentem Regnum Scotiz ad ipfum & non ad 
David nec ad alterum alium pertinere , cüm ipfe de 
primogenita ÁLEX ANDR1RegisScotiz natus effet, 
& David de fecunda genita ; petereab eo tamquam à 
fuperiori , ut di&um Ki ut ad homagium Regni Sco. 
tiz ipfum reciperet. Quod Rex Anglix libenter fa- 
ciens ftatim ut ipfum in faifinam ejufdem Regni pone- 
ret contra Scotos, non obftantibus pa&ionibus & con- 
foederationibus quas cum Roberto de Brus Rege ha- 
buerat , arma paravit, Scotis etiam ad defendendum 
fe viriliter pra paratis : quibus congredientibus Scoti 
fuccubuerunt , multííque eorum interfe&is & quàm 
plurimis captis civitas de Barawic Sedes Regni Sco- 
tie obfidione tuitaà * , ut aliqui , dixerunt , prodi- 
toriécapitur, Hocanno decem naves munitz armis & 


vi&ualibusà Rege Francia Philippoinauxilium Sco- 


torum 


Cuilelmi de Nangts. 277 
torum in civitate de Baryic per gentes Regis Ánglie 
obíefforibus * mifTz funt, fed vento impellente con. * ebífo- 
trario ad portum optatum pervenire. non: valentes 

ortui de Sclufain partibus Flandriz-appulerunt ,. &. 

ibi venditis omnibus , immo: quafi: diffipatis parvum 

aut nullum effe&um habuerunt; In ifto anno fuit tan- 

ta fertilitas vini.in Regno Francia. quód fextarium vi. 

ni mundi & clari-denarium venderetur ,.& aliquando 
pro minori pretio haberetur. Hóc eodem:anno Del.. 

phinus de Vienna dimiffo exercitu, cum paucis quod- 

dam caftrum Gomitis Sabaudiz. quod obfederat. ex-- 
plorans, à quodam baliftaria percuffus , poftea nifi per: 

medium diem fupervixie , fratre fuo , quia non habae.. 

bat. heredem de corpore proprio; herederelidto.. — 
MCCCXXXIV.. 
€ FHocanno fuit cariffia magna in Regno Francie, &: 

maxime in partibus rgeridionalibus, fed vinum pro ni-- 

hilo habebatur. Hoc etiam.annoilli-de Bonia * com. * Bononia 
tra Legatum à: Papa miffum ad: fübmittendos Guipe- - 
.linos rebellaverunt, & ipfüm:extra patriam fugave- - 

runt, magná copiá de fuis interfedtà, & quoddam ca- 

ftrum fortiffimum quod extra muros civitatis zdifica- 

verant * funditus everterunt. Eodenr anno orta eft * zii&a- 
magna materia guerrz-inter Ducem Brabantiz & Co- "**' - 
mitem Flandria pro quibuídam redibentiis, duas Epif- . 

copus Leodienfis in villa deMalignes in Brabantia di- * 

cebat fe habere ( quas redibentias aliqui dicebant quód : 
predi&ys Comes Flandria. ftaudulenter-á-predi&o 
Epifcopo emerat ut materia difcordia inter eos orire- 

tur )itaut ex utraque parte magnis viribus ac magno - 
apparatu arma pararentur , Rege Boemiz, Epifcopo - 
Leodiehfi: przdicto ,. Comite Fanoniz:: cum Johanne : 

fratre ejus, Gomire. de Guellis.cum plurimis magnis 
de Alemannia partem: Comitis adjuvantibus ; Rege: 
Navarrz , Comite Alengoniz fratre. Regis Francia, 
. Comite Barri, Comite de Stampis cum multis aliis . 
Nobilibus de Regno Francix partem Ducis fovent. 
Tom. IX. Ddddd. 


— 


, 


762 Continuatto Chrontct 
.bus : fed interveniente Rege Francie PurriPPO 
quafi pro mediatore, ad pacis concordiam íunt ad. 
ducti. Eodem anno DA vip de Brus filius Roberü 
* quondam .de Brus quidam * Scotiz , juvenis quafi tredecim an. 
R45. — norum cum uxore fua forore Regis Anglize , ut contra 
zmulos fuos Regem Augliz & Eduardum de Bailleul 
* Regem. de novo creatum * fub alis Francie tuerentur , ab ali. 
quibus fibi benivolis latenter in Franciam funt addudli, 
.& apud caftrum Gaillardum in Normannia morati 
funt. | ki 
Hocanno Rex Francix Philippus ordinata quadam 
demo pro Religione, quz Moncellus dicitur, juxta 
pontem fan&z Maxentiz , q&c ad fiífcum Regium per 
quamdam forefacturam pervenerat , feminas potuit 
ad (erviendum Deo in perpetuum fub Regula Fra- 
trum. Minorum, & ibidem inclufit, redditibus pre 
earum vita fufficienter affignatis. Eodem anno uxoaé 
domini RoBgna T ! de Attrebato foror Regis Fran- 
f. * tumul. £I quarumdam immutationum*, ut dicebatur, fuf- 
mum, — pgétacum filiis fuis, mater apud Chinomum in Picta- 
Nomurs, via, filij veró apud Nemofum in Vaftineto fub qua. 
-dam cuftodia detinentur. Hocetiam anno ut dixerunt 
quidam Aftrologi, propter ficcitatem zítatis & ma. 
ximam hyemis humiditatem , quz qualitates ut aftru- 
. Xerant ipfi , ràtione vet t Solis anni przccedentis, 
quz fuit in Gemini figno humano provenerant , maxi- 
ma utriufque fexus mortalitas fecuta eft non folüm in 
Regno Francig, fed maximé in locis illi figno magis 
appropinquantibus. Hoc etiam anno maxima fuit 
viniabundantia, fed non xqu& matura nec fortia fue. 
runt ficut in anno praterito. Hocanno Scoti repara- 
tis refumptifque vinbus contra EpuAR pua de 
Bailleul quem Rex Angliz foper eos Regem ftatuerat, 
& contra Ánglicos ab eodem Rege dimiffos ad cufto- 
diam munitionum qvas fuper eos acquifierat , pugnant, 
omnia quz perdiderant civirate de Barwic e&cepta, 
recuperantes , ipfüámque £duardum de Regnoac de 
hiaibus fuis turpiter ejicientes. | 


C'uilebzi de Nangis. 78; 

HocatnnoyjoHANNES Papa xxrt. quarta die menfis 
Decembtis defunctus eft Avinioni poftquàm fediffet 
xix. annos incompletos : qui értorem de beatitudine 
anima quam ipfe diu tenuerat , publice praedicaverat , 
infufficienter tamen, ut aliqui dicunt, moriens revo. 
cavit; & xix. die meníisejufdem J A conus Presby. 
ter Cardinalis fan&z Drifícae Ciftercienfis Ordinis ele- 
étus eft, acgtiam o&ava die Januarij confecratus ac 
BENEDICTUS XII. vocatus, Hoc anno circa Pari. 
fius in vigilia fan&i Nicolai hyemalis audita funt ma. 
gna tonitrua, gelu & nive áére frigefcente, & fatis 
citó póft in die O&avarum fandi Johannis F vange- 
liftae audita funt ita magna & horribilia cum corufca- 
tionibus ac fi efTet circa feftam beata Maria: Magda- 
lenz , vento tamen & pluvià aére madefcente, ac 
etiam xix. à die Januarij aere, nive, gelu, grandine, 
frigefcente.. Hocanno Rex Francie P nizrepusut 
Summurt Pontificem de novo creatum vifitaret cum 
tnagno- apparatu *, fed fuperveniente infirmitate cüm . ,,,5. 5, 
jam effet quafi in medio itineris, confilio medicorum c£. 
&d propria remeavit. Hoc eodem tempore miffi funt 
ab eodem Rege folemnes"nuntij.ad Sumtnur Pontifi. 
cem cum certis pe paffagium terrae fanda 
maxime tangentibus, in quibus bene & gratiofe Papa 
fe habuit , aliquibus tamen deliberationi refervatis. 

Hoc anno JonAwNzrs Dux Britanniz- cernens. 
de cotpore: fao héredern not: habere, & confiderans 
ntilitatemt & pacem Regni Franci quam fumme di. 
lgebat, nécnon & benevoletitiam quam erga perfo. 
nam PHrrrrr: Regis hnabebat, confideraus etiam 
rnulta incommoda qua in eodem Regno poffent ac- 
€idere , fi talis-cerrá ficut Ducatus Britatinke * in ma. *devenizer: 
nus femins& neptis videlicet, que in eodem Ducatu 
fe dicebatus habere, voluit Regi Philippo, Dueatum 
fuum przdicum poft deceffum fuum dimittere , ita 
tàmdh  quád fi poft deceffüm ejus aliquis probabilis. 
heres appareret , aliqua. terra. fufficiens ei ab eodem 
Rege ined Et ideo fic ordinatum fuit , quod. 

| : Ddddd ij 


264 Continuatio.Chrontci 

fi aliquis heres probabilis appareret in eodem Ducatu 
poft predicti Ducis deceffum , Rex Ducatum Aurelia. 
neníem pro dicta recompenfatione affignaret ; fed con. 
tradicentibus aliquibus Brittonibus negotium imper. 
fe&um tunc remanfit, & affignata eft dies ad tra&an. 
dum iterum de i(to negotio ad Oc&abas beatz Mariz 
Magdalenz , & iterum prolongata eft ufque ad crafti. 
num ejufdem, deinde ufque ad aliam diem Domini. 
cam fequentem, & in die illa negotium fub quadam 
diffimulatione tranfivit & in pendulo.remanfit , & fina- 
liter ad nibilum redactum ett. 


MCCCXXXYV. 


*deS:poio,  LlOC anno dominus JoH AN NEEs de Septio *, qui 


Cepoy. 


miffus fuerat à Rege Franciz maximé in terram Tur- 
corum ad explorandoes portus & .paffus, ad faciendas 
aliquas munitiones & praparationes victualium pro 
patfagio terre fanctz , patratis aliquibus vi&oriis fatis 
infignibus, ficutin tam me manu pugnaterum quam 
ipfe habebat, quia non habebatnifi folos pedites, p 
tuit fieri, in Franciam rediit, Epiícopus eriam Belva- 
cenfis JoHANNES, qui du peregre, caufa à pluri. 
bus ignoratá profe&us fuerat, & .cum eodem domino 
Johanne in terra ifta Turcorum, & in aliquibus bellis 
in quibus egregi& fe habuic, aliquandiu fuerat, ad 
propria.reverfus eft, | : 
. «Hec.eodem anno .circa medium Junij dominum 
JOHANNEM primogenitum immo tunc unigenitum 
PüiriPP1 Regis Franciz Normanniz Ducem gra- 
vis & valde periculofa infirmitas arripuit; nam , ut 
allerebant medici, non folüm quotidiano typo per 
quatuordecim dies continuos laboravit, veràm etiam 
pluresacceffus febris tertianz fuftinuit : & càm à me- 
dicis orgnino defperaretur de eo & humaBum fola. 
tium.deficeret, Rex & Regina ad Divinum .auxilium 
confugerunt, mittentes ad omnes Ecclefias Cfhe- 
drales & ad omnia Collegia tam Mendicantium quàm 
aon Mendicantium quibus tunc mitti potuit Pracdica- 


—. Gutllelmy de INangis. 76j 
tores ad exhortandum populum , rogantesomnes hu- 
militer quatinus proceffiones devotas facerent , & Di- 
vinas aures lacrymis & orationibus follicitarent , qua- 
tinus filio fuo Regni heredi in tanta neceffitate fub. 
veniret Divina mifericordia. Nam Rex tantüm de 
anifericordia Dei & de ejus auxilio precibus San&to- 
rum & bonarum perfonarum confidebat , quód plu. 
riés dixit Reginz & aliquibus aliis quód fi Dux pra- 
di&us eotum filiusmortuus effet , non citó eum fepe- 
liret, fperans firmiter quód Deus eum à morte re- 
fufcitaret, Unde fa&um eft, quàd * à Clero & po. 
p , & maximé à Canonicis Ecclefiz Cathedralis 

eatz Mariz de Parifius , & ab omnibus Collegiis 
ejufdem civitatis , necnon & à Conventu fan&i Dio- 
nyfij ter nudis pedibus delatis ad Taverniacum ubi 
erat infirmus facrofandis reliquiis , «lavo: fcilicet & 
corona Domini, cum digito fan&i Dionyfij., que 
ibi fere per quindecim dies remeníerunt , proceflio- 
nes folemnes & devota fa&a fuiffent , pradi&us in- 
firmus convaluit & fanatus eft, paventibus * ejus 
Rege videlicet & Regina & plurimis, qui praedicto 
Duci in infirmitate adítiterant , necnon & aliquibus 
medicis przdicantibus quód DeusSap&orum & bo- 
narum per'onarum precibus eum non folàm ab infir- 
mitate curaverat, immo etiam quafi à morte refufci- 
«averat, Hoc anno feptima die Julij qua: fuit dies 
Veneris , in fefto fan&i Martialis Rex Francie Phi. 
lippus filio (uo domino Johanse Duce Normanniz 
de gravi ac periculofa infirmitate per preces bona. 
rum perfoparum , ac etiam ut pro certo credendum 
eft, per merita San&orum mirabiliter convaleícente, 
de villa quz Taverniacus dicitur , in qua pradi&us 
infirmus in infirmitatejacuerat , ab Ecclefia fandi Dio- 
nyfij quatuor miliaribus & ampliüs diftante , glorio- 


fum Martyrem Dionyfium fpecialem patronum, pro- 
te&orem &. adjutorem fuum cum fociis fuis peten- 


do,, non fine magno labore ac difficultate propterin- 
confuetum laborem & propter opus tali viro inufi. 
| | Dpdd4d iij 


* parenti- 


764 Continuatio Chronici 

tatum , devotiffime vifitaturus advenit ; & cum era 
tias egiffet falutans fanctos Martyres , & facta bre- 
vi oratione , cim jam maxima pars no&is tranfiffet, 
poft laborem tanti itineris ad quiefcendum fe ordi. 
pavit ufque in craftinum. . Adveniente autem crafti. 
na die MifTá fuá devotiffimd audità , & ofculatis cum 
magna reverentia facrofan&is reliquiis clavo &. co. 
rona, cum aliis pranfum ivit. Fa&o autem vefpere 
poft coenam & poft Matutinas Conventüs inopinaté 
iterum ad. Ecclefiam veniens , ibidem peroravit & to. 
- turn fervitium füuni de fanctis Martyribas Dionyfio 
ícilicet & fociis ejus non à Capellanis fuis fed à Mo. 
nachis aliquibus ,. non tamen à toto Conventu fieri 
juíffit. Iterum autem cum vigiliis & omnibus horis 
Canonicis fic celebratis , locum illum ubi requiefcunt 
Sanctorum: corpora in fcriniis ele&rinis aperiri fecit, 
& ibidem folds intrans cum fumma devotione quafr 
per fpatium horarum duarum remanfit. Deinde fub. 
féquenter audit Miísá fuá domno Abbate celebran. 
te ad altare fan&orum Martyrum , poft prandium fic 
vifitatis fanctis Martyribus & regtatiatis , ad. vifitan. 
da alia loca fancta iter arripiens cum gaudio receflit, 
- Hoc anno circa feftum Magdelenes Rex Anglie 
EpuARDus um manu valida tam equitum quàm 
peditum adjuvante fibi Comite Namurcij uxoris fuae 
cognáto:.,.& Comite de Guellis qui fororem fuant 
deíponfaverat , cum aliquibus aliis de Álemannia- va- 
dum illud quod Mare Scoticum dicitur fine aliquo 
obice feu impedimento tranfiens , Scotiam intravit ; 
nam Scoti propter fuorum paucitatem in refpe&u fui 
exercitus eidem: obviare non fünt aufi. Deinde ad 
villam fancti Johannis fe ttapsferens , & illam muniens, 
ibidérn Epu 4 & bu M de Bailleul cum fratre fuo Co- 


mite Cornubie dimifit; & ad fan&tum Andream ve. 


niens , cüm ibidem aliqualem. moram traheret , ve. 
nerunt ad. homagiutn aliqui Magni & Nobiles de Re- 
gno Scotis , quos ipfe pacificé recipiens, licét aliqui 
Magni & Nobiles de eodem Regno adhuc fibi non 


poi Tod -— Fm 3 bec po — 


Cuillelzi de Nangts. 76x 
obédirent , nec ad homagium ejus veniflent , fübli. 
mato & confirmato in eodem Regno Eduardo de 
Bailleul , ficordinavit: videlicet quód idem Eduardus 
& fucceffores füi Reges Scoti Regibus Ángliz ho- 
magium facerent , & eifdem contra omnes auxilium 
ferrent ad fupplementum exercitus eorum trecenti * 
homines de armis cum mille peditibus quandocumque 
neceffe fuerit , per unum annum integrum ducendo 
vel mittendo ; & * Reges Angliz ultra noluerunt re. 
tinere ipfos ad proprias expenías eorum , remanere 
minimé tenebuntur. Eodem tempore quafi poft tri. 
duum cüm ad notitiam Scotorum deveniffet , quód 


' Comes Namurfij qui tarde Regem Anglie fecutus 


fuerat, & ad ipfum venire feftinabat , tranfitum ma. 
ris Scotici vellet cum fuis attentare , eidem infidias 
paraverunt, mittentes ante ipfum in via de fuis par- 
tem non modicam , altera in infidiis remanente ; & 
cüm ipfos pertranfiffet, ipfi à tergo fecuti funt eum, 


à 


* trecentos 


* fi (c. no- 


ucrint 


aliis eidem obviantibus ; & fic inter eos inclufus,- 


commiffo przlio , multis fuorum captis , & quam- 
plurimis interfc&tis, ipfemet etiam capitur. Et cüm 
unus ex Scotorum Majoribus contra voluntatem alio. 
rum ob favorem Regis Francie , ut pretepndebar, 
vellet eum liberare , & eidem cum quatuor viginti 
fo!üm armatis conductum praberet, in greffü fuo ab 
Auglicis in infidiis pofitis & Apfe capirur , ac omni- 


bu» fuis interfectis carceri Regis Angliz mancipatur. 


Hoc anno vina fuerunt ita cruda , viridia & indige- 
fta , quód vix fine indignatione guftus fumi potue- 
rint, | | 


MCCCXXXVI. 


HocannoRex Francie P Hir 1p Pus remotisparti- 
bus Regni vifitatis , ab omnibus civitatibus valde ho- 
norifice & cum gaudio magno fufcipitur ; & cám 
Summum Pontificem in civitate Ávinionenfi etiam 
vifitaffet, & abeodem cum filio fuo domino JonAN- 
NE Duce, Normannia fufceptus fpiffet , ac de aliqui- 


764 Continuatio Chrontct 
bus etiam negotiis, & maxime de paffagio terrz San. 
cz, & auxilio Scotorum , urrüm. eifdem Scotis con 


tra Regem Anglix ,'qui eos graviter opprimebat,, 
auxilium ferre confideratis confaederationibus quas. 


inter fe habebant teneretur, tra&afTet , Marfiliam in. 
trans , ad vifitanda limina fancti Ludovici Maflilien. 
fis , necnon & navigium quod ad paffagium terra 
San&a parari faciebat , fe tranftulit : ubi à Maffilien. 
fibus quamvis fub dominio ejus non effent tanto cum 
honore & reverentia fufceptus eft ,.ut in mare navi. 
bus ordinatis ad bellum in przíentia ejus. fimularent 
certamen navale , pomis — fe invicem im- 
pugnantes. Hoc anno: fuit ec (na Solis die tertia 
menfis Martij, attingens fere ufque. ad centrum ip. 
fius,, Marte etiam & Saturno ipfum Solem afpicien. 
tibus ,. qui tunc incipiebant retrogradari ,. &. duravit 
per duas horas cum: aliquibus minutis, 

Hoc etiam. anno Rege FPranciz Philippo à vifita. 
tione Summi Pontificis BENEDICTI per Burgun. 
diam revertente , & à Duce Comitéque — 
cujus Sororem defponíaverat ,, valde honorifice fuf. 
cepto , magnam. difcordiam. inter ipfum Ducem & 
JonaxNzEM de Chalon., aliquó(que tam Nobiles 
Burgundiz quàm- Alemannia. eidem domino Johanni 


adherentes , pro- quibufdam redibentiis in Comitatu. 


Burgundiz , & maxime fuper. villam & puteum Sali- 
narum , ut afferebat, fibi debitis, quas predi&us Dux 
&. Comes fibi injufté fubtrahere nitebantur ,. invenit: 
& cüm ipfos ad pacis concordiam adducere fatage- 
ret, Duce eorum fibi contradicente, in przfentia ip. 


fius Regis ex parte domini Johannis przdi&i ac fibi 
adhzrentium defidatus. eft; & ftatim in craftinum- 


adjunctis fibi, confacderatis fuis. cum magna copia 
Alemannorum ftipendiariorum hoftiliter in. Comis 
tatum Burgundie , non tamen in Ducatum qui ad 
Regnum Franciz pertinet, fubintravit, ac magnam 


partem. ejufdem Comitatus igne ac depredatienibus . 


magis quàm ferro proflravit ; & fic in aliquibus ca. 


ftris. 


£3. e —— «D o b £4 € € e» — f» t9  tA- 


T» 


Hon d 


C JM EESPLC NEM ehe — 00 M fn p 


—— 0 0—ÁMP -—-— mt —À prm ME PEE 


^T? »p Jp» 


Guillelmi de Nangis: 769 
ftris fuis ; quie ipfe diu ante fcienter propter hoc mu. 
niri fecerat, cum complicibus fe recepit. Hoc etiam 
anno Dux Burgundiz, & non folüm Burgundiz , fed 
& Normanniz , cujus dominus Johannes filius primo- 
genitus Regis Francia Philippi Dux erat, nepos ejus 
ex forore, necnon & Flandriz, quia & ipfe Comes 
Flandrie duas uxores forores filias Philippi Regis 
Longi quondam Regis Francie duxerat, adjuvante 
etiam fibi Rege Navarra qui neptem fuam defponía- 
verat, cum fratre füo Comite de Stampis magnum 
exercitum congregavit, ac caftrum domini GiRALDI 
de Monte-falconis, qui domino Johanni de Chalon 
adhzrebat, Chaufiacum nomine vallatus maximis au- 
xiliatoribus potenter obfedit ac etiam primus ** obfi- « j,s coi. 
dione quafi ix. hebdomadarum in deditione accepit. dionem. — — 


Deinde Bifentium civitatem, quz partem domini Jo- 
hannis füpradicti fovebat, fe transferens, ibi exerci- 
tum quia pro tanto exercitu minuebantur victualia, 
datis induciis ufque ad fequens Natale licentiavit , & 
fic inglorius negotium imperfectum dimifit. 

Hoc etiam anno grave incendium tam in pannis In- 
didi quàm in aliis mercimoniis x1v. die Junij confla- 
eravit; in quo multi mercatores , qui ibidem divites 
& potentes venerant , ita damnificati funt, quód pau- 
peresad propria reverfi funt, Floc anno fecunda die 


Tulij natus eft Philippo Regis Francia filius in domo 


de nemore Vincennarum ex uxore fua legitima, qui 
baptizatuseft, & P H1 1 1PPusnominatus. Hocan- 
no xxi. die Julij in Vigilia fan&z Marix — 
Huco de Cuifiaco Miles natione Burgundus, qui 
fuerat Prz pofitus Parifius, & poftea in numero Ma- 
giftrorum Regalis palatij fublimatus , tamquam fub- 
verfor judiciorum multorum propter munera quam- 
plurima accufatus , enam multis aliis criminibus con- - 
vi&us , Parifius communi patibulo fufpenditur. Floc 
anno quarta die Augufti circa Parifius & in confiniis 
ejus tam horribilis ac valida cempeftas exorta eft, ut 
pavilliones ac tentoria quz cum maxima ambitione & 
Tom. XI. Eeeee 


* 4a. 


770 Continuatio Chronict 
apparatu, ut dicebatur , inordinato in domo Regia 
nemoris Vicennarum propter purificationem Regi. 
na , ac etiam arbores magna — & grofli. 
tudinis everteret, aliquófque occideret, & plures la. 
deret non fine metu & admiratione multorum. 

Hocanno cüm magna materia difcordix & guerrz 
inter Regem Francix PHiLT:PPUM & Regem An- 
gliz EbuAR DUM exorta fuiffet, & maxime prop- 
ter everfionem caftriXantonenfis, quod dominus Ca. 
RO Lus frater Regis Francie Comes Aleuconij dirui 
fecerat, necnon & Comitatum Áquienfem * & ali. 
quas villas & munitiones, quas dominus CAR OrLus 
Comes Valefij ,. wies m Philippi à Rege CARoLO 
defundoin Vaíconia miffus propter contumacias Re- 
gis. Anglie Eduardi defun&i patris iftius Eduardi prz- 
didi ,:meritó abftulerat, quz omnia idem Rex Anglie 
ab ipfo Rege Franciz repetebat , & propter hoc plu. 
res nuntij inter ipfos pro reformanda pace hinc inde 
cransfretaffent, ad pacis tamen concordiam non po- 
tuerunt reduci , inftigante domino Roberto de At. 
trebato , qui ad Regem Angliz transfugerat, ut di- 
cebatur. | 

Ho oc etiam anno cüm magna guerra effet inter R e- 
gem Angliz & Regem Navarrz pro cuftodia.cujuf- 
dam Abbatie in confiniis Regnorum fitz, priüs ta- 
ien non modicüm damnificati funt , ad.pacis tandem 
«concordiam per Summum Pontificem,.& per Regem 
Francie, adminiftrante tunc JonANN E de Vienna 
Archiepifcopo Remernfi, qui ex parte Regis Franciz 
& Navarrz ad hoc miffus fuerat, funt adducti. Hoc 
anno fa&z funt & confirmatz confocderationss fo- 
lemnes inter Regem Francixz & Hifpaniz. Anno eo- 
dem Eduardus Rex Angliz videns quód Rex Franciz 
Philippus partem Scotorum volebat fovere, .& eos 


contra eum fuftinere propter confcederationes , quas. 


Rex Franciz Philippus Pulcher cognominatus avun- 
culus iftius Regis Philippi cum ipfis tanquam Rex 
Francie inierat, magnum apparatum navium cum 


Cuillelpi de Nangis. 77I 
fuis adjutoribus in mare difpofuit , & confocderationes 
cum. Duce Bavarie Lupovico iniit qui tunc pro 
Imperatore fe gerebat , quamvis per Papam Jo H 4 w- 
NEM Imperio. effet privatus, nonobfítante quód au. 
&oricate ipfius Summi Pontificis effet excommunica- 
tus ,, Duce eodem eidem auxilium promittente. Hoc 
anno inter ipfum Regem Franciz & Regem Angliz 
pradi&um multa fuerunt bella tam in. mari quám.in. 
terra. 

MCCCXXXV II. 

Hoc anno Rex Franciz P Hir 1» Pus multos fol- 
darios marinos quafivit & procuravit , & maxime 
Januenfium , inter quos erat unus magnus qui oppref- 
fiones fecerat in Regno Franciz in partibus Marfiliz 
& Aquarum-mortuarum , & Admiraldus ipforum fa- 
&us eft. Eodem anno cüm magna. materia diícordiz 
orta effet inter Ducem Burgundia , ut di&um e&, & 
dominum Johannem de Chalon, per dominum — 
Francix pácificati funt; Hoc etiam anno circa feftum 


beati Johannis Baptiftz apparuit quzdam ftella , quz 
cometa dicitur, qua , ut dicebant Aítrologi fapien- 
tes , in figno Geminorum fuit. orta ratione eclipfis 
Solisanni praecedentis , quz fuit tertia die Martij per 
Martem &. Saturnum. qui tunc. afpiciebant eclipfim 
eamdem ,. & tunc incipiebant retrogradari effe&u de- 
ducta , & dicebant quód ratione figni in quo fuit ge- 
nerata , & ratione generantium , Martis fcilicet & 
Saturni, fignificabat quàd fanguis immundus abun. 
daret in multis corruptis vel infe&is melancholia vel 
colera, & ideó nonerit. mirum fi voluntates & inor- 


dinati appetitus à.multis: poftea effectui. adducentur ;. 


& propter hoc potuerunt effe plures aegritudines in * * & indi- 
difpofitis & diverf& fecundum diverfitatem recipien- t 


tium. Item ratione Martis exeuntis in * Scorpione , « e 


fignificabat falfitatem , fraudes , mendacia , latrocinia 

& guerras ; fed ratione Saturni dicebant quód fignifi- 

cabas invidiam , cupiditatem & extortionem , ranco- 
Eeeee 1j 


772 Continuatio Chrontci 

*inob. resécodia, machinationes , inobedientes * cordis mi. 

diemiam, ferias, mortem , rumoresterribiles & pavorem. Item 
ipfum fignum Geminorum fecundàüm Aftrologos eft 
e humanum , avium , & Magnatorum , ac Deo 
defervientium : ideó dicebant quód cometa illa mi. 
nabatur omnes tales, velin ftatu. Item dicebant quód 
confideratis imaginibus czli ab ea pertranfitis, & confi 
derato figno conjun&ionis Martis & Saturni, non fo. 
lüm minabatur quadrupedia, fed in aquis natantia, 
& in eis navigantia, & E in aquis vel per aquas 
multa inconvenientia fubíequi deberent. 

Eodem anno circa feftam Omnium San&orum ce. 
perunt gentes Regis Ángliz in Xantonia caftrum quod 
Paracolum dicitur , quod ad Regis Franciz pertinebat 
dominium , multas villas circa illud ferro & igne va. 
ftantes, & multos interficientes. Hoc eodem anno 
Rex Angliz Eduardus multas expenfas R egi Franciz 
fecit fieri , propter hoc quod communiter dicebatur, 
quoódidem Rex Anglix Regnum Franciz intendebat 
invadere, & ideó oportuit quód omnia confinia Re. 
eni muniret ac cuftodiri faceret ; & dicebatur com- 
muniter quód dominus Robertus de Attrebato omnia 
ifta procurabat. Hoc etiam anno BgNEDicTus 
Papa duos Cardinales pro reformanda pace inter Re- 
gem Francie & Regem Angliz mifit; qui tamen in 

oc minimé profecerunt. Hoc etiam anno Thefau- 
rarius Regis NicorAus Behucheti fcilicet unum por- 
tum bonum feu villam in Ánglia combuffit, qui Port. 
muth vocabatur, cum aliis villis plurimis ; infulas etiam 
de Grenefiaco mediante vorante flamma, excepto uno 
caftro quod ibi erat, totaliter confumpfit. Eodem 
anno fátis citó poft captionem caftri quod Paracolum 
in Xantonia , ut ditum eft, nominatur , quidam nobi- 
* Oxitana, lis homo de Linga Orcitana*, qui RENALDus de Nor- 
Lang«tdoc. mannia vocabatur , Pariftus in platea porcorum fecuri 
Judicio Regis percutitur, & fic capite ejus amputato 
communi patibulo eft füfpenfus , pro eo quod ejus pro- 
ditione caftrum illud ab Anglicis captum fuerat, 


* T- ^» — —— 


WwX.ONSN S 


LN € ES 
XN b» WM. 


Cuilelmi de Nangis: 773 
Hoc eodem anno per Comitem Augi Coneftabu. 
Jarium Regis Franciz , adjuvantibus fibi Comitibus 
Fuxi & de Ármeniaco , cum aliquibus Baronibus de 
Linga Orcitana ac Tholofanis plurimz villa ac ca- 
flra in Vaíconia receperant. Hoc etiam anno Sco. * receta 
ti multa gravamina ab Anglicis patiuntur eos eom. 
primentibus, Rege Francia non ferente eifdem au- 
xilium ut tenebatur. Hoc, anno audientibus Rege 
NNavarrz, Comite Alenconis fratre Regis Francix 
cum aliquibus Magnatibus & Baronibus ejufdem R e- 
gi Franciz , quód Rex Anglix apud Boloniam de- 
ebat terram capere cum magno exercitu illuc ie- 
runt ; fed ipfo non veniente vacui ac delufi reverfi 
funt, Hioc etiam anno Anglici apud Sclufam cum 
fexdecim navibus fe receperunt; qui poft aliqualiter 
repulíam paffi, in mare receperunt fe : fed animad. 
vertentes quód baftardus Flandrie frater Comitis 
Flandrie , cui commifTa fuerat cuftodia portüs incau- 
té fe gerebat; fedebat enim cum fuis & comedebat, 
fuper eos ruentes fübitó quafi omnes interfecerunt, 


pradi&um veró baftardum captum in Hollandiam 


deduxerunt, pluribus tam de fuis quàm de Flammin. 

gis interfe&is. Hoc anno venerunt aliqui in Curiam 

Regis Franciz fub fpecie Religionis , qui Regem 

cum tota Curia impotionare volebant ; fed capti ac | 
deprehenfi *, quid de eis poftea fa&um fit ignora. * (unt, & 
tum eft. Hoc anno aliqui Flandrenfes & maxime il- 

li de Gandavo contra Regem Franciz ac contra Co- 

mitem Flandriz rebellare nifi funt ; fed au&orita- 

te Summi Pontificis per Epifcopum Silvanedenfem 

ac Abbatem San&i Remigij excommunicati repreffi 

funt. 


MCCCXXXV III. 


Hoc anno xv. die menfis Aprilis apparuit altera 
cometa fatis propé, & erat parum clara & jocunda : 
fine capillis, & fic fuerunt duz cometa in uno anno. 
Hoc etiam anno Rex Anglix EDnuARD us ad par- 

Eeeee iij 


774 Conttniatto Chronici 
tes Brabarttiz uxorem fuam fororem Comitis Fano 
niz & neptem Regis Franciz fecum adducens, cum 
magno exercitu transfretavit ; deinde ad Alemanniam 
fe transferens cum Lupo vrc o Bavariz Duce , qui 
tunc pro Imperatore fe gerebat licet effet excommu: 
nicatus , cum pluribus aliis Baronibus ac Magnatibus 
Alemanniz confcederatus eft , fa&tque funt ejus fol. 
darij, cuilibet fecundàüm factum füum certam fum. 
mam pecuniz pro ftipendiis promittendo, certis ter- 
minis perfolvendam , ita tamen quód fi in aliquo 
terminorum prazfixorum à folutione deficeret , con. 
foederationes przdictz nulle reputarentur. Hoc eo. 
dem anno idem Rex Epu AR pus à predio Duce 
Bavariz Lupovico in Imperium Vicarius confti- 
tutus eft; qui vocationes ac citationes fuas tamquam 
Vicarius Imperij faciens ut Regnum Francia hoftili. 
ter invaderet , pauci eidem obedierunt. Hoc etiam 
anno audiens Rex Francie PHi1L1PPUus quód Rex 
Angliz cum. Alemannis fibi confcederatis Regnum 
Francie vellet invadere hoftiliter, apud Ambianis, 
ut fibi occureret , exercitum quafi innumerabilem 
congregavit , ut non legatur aliquem Regem tam va. 
lidum ac potentiffimum congregaíTe ; fed cüm ibidiu 
expedaffet cum exercitu fuo ,. nec videret przdi. 
&um Regem anglix ampliüs facientem quàm inter 
Alemannos delitefcere , volens etiam terminos Im. 
r— perj finaliter ac fine maxima deliberatione invadere, 
vd 444 iuflicienter confiniis refpicientibus * , unuumquemque 
quid ad divin remeare licentiavit. Hoc anno dux naves 
notabiles Regis. Angliz, quorum una vocabatur 
Chriftophora , altera. veró Eduardà eum: aliquibus 
aliis navibus communibus multis oneratis per gentes 
Regis Franciz in mari capiuntur , non tamen fine 
magna fanguinis effüfione ; nam ibi de Anglicis pluf- 
DENEELL mille mortur funt , & duravit bellum ferre per 
d unum diem integrum. Hoc eodem anno Scoti quia* 
f»r?* ccr- Inter ipfos & Regem Angliz induciz erant , ad. vo. 


t : . . . 
(d ^ luntatem tamen Regis Francie contra Anglicos * nihil 


Cutlelmi de Nangis. 726 
fecerunt. Hoc etiam anno cüm Flammingi & maxime 
Gandaveníes à Comite fuo Flandriz., ut dicebant, 
muka gravamina paterentur , fpiritu rebellionis ar- 
repti funt & agitati, eumdémque Comitem fuum de 
finibus Flandriz fugere compulerunt , multos minoris 
populi bonarum aliarum villarum fibi conjungentes, & 
contra Magnos qui eifdem refiftebant przvidentes 
pericula infürgentes , multa mala gravamina eifdem 
intulerunt ; quorum caput & princeps fuit unus qui 
vocabatur JAo cBus de Artevilla, non tamen, ut 
dicebant aliqui , contra Regem .& Regnum Franciz 
intendentes , fed fuum Comitem fuis demeritis exi- 
gentibus perfequentes. Hoc etiam anno in Vaíco- 
nia, aliqua caftra per gentes Regis Franciz capiun. 
tur, & maxime caftrum munitifimum quod Penna 
de Agenefio diu obfeffum in deditione recipitur. 
Hocanno quzdam bona villa in Regno Anglix , que 
Hanonia dicitur, per gentes Regis Francia capitur, 
& deípoliatur , & flamma vorace confumirur. Hoc 
etiam anno P nir ipPus Rex Franciz quzdam pri- 
vilegia Normannorum confirmavit & renovavit, & 
ideó ipfi ut ad Angliam transfretarent magnis viribus 
fe przparaverunt, nihil tamen de omnibus iftis ad 
effe&um dedu&um eft. Hoc anno dominus de Ha- 
ricuria qui antca Comitis nomine ac titulo ufus non 
fuerat , au&oritate Regia titulum ac nomen Comitis 
adeptus eft. 


MCCCXXXIX. 


Hoc anno duo caftra fortiffima in terra Vafco- 
niz , Burgum fcilicet & Blavia per Regis Francie 
gentes capta funt, ibíque videlicet in captione caftri 
Blaviz aliqui Nobiles.& maximé dominus Caumont 
cum fratre Domini de Labret capiuntur. Eodem 
anno quzdam villa in Comitatu Augi qua vocatur 
Treportus fuper mare cum Abbatia quz erat ibi per 
gentes Regis Angliz comburitur. Floc etiam anno 
omnes Januenfes foldarij , qui mare per totam afta- 


-- i E - .9 e € 
7i Continiiatio Chronici 

tem cuftodierant cum Normannis , Picardis ac Bri- 
tonibus marinariis , multümque Regnum Anglix 
damnificaverant , circa feftum fancti Michaelis ad pro- 
pria funt reverfi. | 

Hoc anno circa idem feftum Rex Angliz magnurn 
exercitum Anglorum , Brabantinorum, Alemanno- 

rum, foldariorum ac przdonum congregavit , ut Re- 

gnum Franciz invaderet ; cui Rex Franciz obviare 

cupiens , exercitum permaximum , fortem ac robu. 

ftiffimum apud fan&um Quintinum in Viromandia 

eg amar Sed cüm ipfe volens terminos Impe. 

rij faciliter fubintrare bellum aliquandiu diffimularet, 

exercitümque fuum nondum congregatum expeda. 

ret ; idem Rex ru cum pradonibus fuis Regnum 

Francix hoftiliter fubintravit, ac partem non modi- 

cam Therachiz incendit ac dra Jen eft , & tunc 

Rex Franciz , nefcitur quali ufus confilio , eidem 

* diluit, obviare differret *, propter quod magnum fícanda- 

lum ac murmur non folüm in exercitu , fed etiam in 

toto Regno contra ipfum exortum eft. "Tandemau- 

dito ejus ingreffü apud villam quz Vurefoffe * dici- 

tur , quadam die Veneris ei occurrit; nolénfque bel. 

lum ulteriüs diffimulare ftatim arma arripuit , & ar- 
matus ad exhortandos ad bellum Duces & Barones 
fuos ac totam militiam , necnon & totum exercitum 
profiluit : fed cüm aliqui nefcio quo fpiritu du&i ei- 
dem bellum diffuaderent, quatuor fibi maximé pro- 
ponentes : primó Dei reverentiam , quia ut didum 
eft dies Veneris érat: fecundó quia cum exercitu 
fuo jam pet quinque leucas equitaverat : tertió quia 
ipfi nec equi fui de tota ifta die comederant nec bi- 
berant : quartó difficultatem cujufdam paffus inter 
ipfum & inimicos fuos pofiti ; differre bellum , licet 
eifdem multum refifteret,, ufque in craftinum adquie- 
vit, àdmonens & przcipiens omnes ut in craftinum 
ad bellim parati effent, Sacramentí(que facra Con. 
feffionis & Cotporis Domini Noftri Jesu. CnunisTI 
diligenter fe munirert, Quz dilatio non folüm fibi, 
| fed 


* Vironfof- 
fc 


Guilelmi de INangtr. 777 
fed toti Regno multüm fuit nocua ; nam , cüm minori 
exercitu fine comparatione quàm habebat potuiffet 
inimicos debellare , ac Regnum fuum de ipfis liberare, 
Jocum eis de loco ubi erant exeundi ac manus ejus ef- 
fugiendi tribuit: càm enim Rex Anglia per referen- 
darios fuos audiret ejus potentiam , ipfámque metuens, 
circa mediam no&em fugam iniit , & de Regno Fran- 
ciz exivit, ac ficut vulpes ad foveam fuam fugiens, 
infra terminos Imperij fe fe recepit. | 

Hoc eodem anno fuburbia Bolonix fuper mare 
cum aliquibus vafis inalveo & juxta in ficco pofitis per 
gentes Regis Angliz combufta funt, Hoc etiam anno 
Flammingi & maxime Gandaveníes fpiritu rebellionis 
agitati contra Regem Franciz cum Rege Anglix con- 
foederati funt, ipsíque tamquam Regi Francie ho- 
magium fecerunt. Quo fado, fatis citó . poft Rex 
Angliz ad Angliam transfretavit, ut à fuis pecunias 
extorqueret, & exercitum copiofum contra Regnum 
Francie , & * auxilium Flammingorum adduceret. f. «a4 
Hoc eodem anno illi de Epifcopatu Cameracenfi cum 
illis de Therachia plurimas villas de terra domini Jo- 
HANNIS de Hanonia combufferunt ; & tamen * ex f « càm 
paco cum domino jJ o H A N x s de Nemurs Capitaneo 
ipforum pro parte Regis Francie fe gerente, ferià 
quintá in Coena Domini deberent confligere , ipfisad 
locum belli venientibus, idem dominus Johannes mi- 
nim& comparuit , fed ex adverfo ad villam qux Au- 
bantonnum dicitur, cujus homines expediti ad bellum 
procefferant , fe maliciofe transferens , ipfam incen- 
dit ac predatus eft. | | | 


MCCCXL. 


Hocanno calamitatis & miferiz , ignominia & con- 
fufionis, inter duos Reges Francerum & Anglie nihil 
laudabile patratum eft, quia quidquid in eo fa&um 
eft non de Spiritu fan&o fed ab Angelo Satana cre- 
dendum eft proceffiffe. Nam cüm duobus feu tribus 
annis przcedentibus multa gravamina pauperibus Ec- 
- Tom. XI. : | Fffff 


d 


22$ Continuatio Chronici 
clefiis fuerint illata, necnon & exa&iones graviffimz 
* impofitz: omni communi populo * : hoc eodem anno maximz 
confufiones M. non tamen ad utilitatem 
Reipublicz przdidorum Regnorum in aliquo , fed, 
roh dolor ! ad dedecus & confufionem totius Chri. 
hianitaris, & fanc & univerfalis matris Ecclefix, 
cujus prafati Principes principaliter & maximé de- 
buerant efTe fuftentamentum & fulcimen , hoc notum 
eftaccidiffe. Hocanno cüm Rex Angliz á Flandrenf.- 
bus & maxim& à Gandavenfibus cum quibus confa. 
deratus erat fe abfentaffet, atque ad Angliam , ut di- 
cebatur , ut pecunias & auxilia congregaret , transfre- 
taffet, Comitémque Sarisbarix cum Comite Auxo- 
f. *Exoniz niz * loco fui in partibus Flandriz dimififfet ; iidem 
Comites confilio inito ioter eos ut Infulam obfiderent, 
exercitum Anglorum atque Flammingorum non mo. 
dicum iix s dn , quem ad duo milliaria vel 
circa ab Iníula dimittentes, cum paucis quafi cum du. 
-centis ut locum obfidioni congruum explorarent mi- 
nis tamen caure procefferunt, in exercitu füo quem 
' dimiferant confidentes : quos videntes Infulani incau- 
t€ procedere , ex adverfo de villa profilierunt , ipfó- 
* Saise- que Comite Sabariz * de equo i&u lancez turpiter 
ud deje&o ac graviter vulnerato , ipfum cum fuis qui ibi- 
dem advenerant antequam à (ho exercitu auxilium 
poflent habere, ceperunt, ac Francorum Regi pra. 
fentarifecerunt, Ibi etiam quidam Nobilis interfe&us 
eft, cujus inimici amputato capite omnino celaverunt 
ejus nomen, & fuit di&um à pluribus quód ipfe erat 
Rex Angliz, propter hoc quia tunc ita fe occültabat 
quód vix aut numquam poterat inveniri ; fed finaliter 
rei exitus contrarium comprobavit. 
Hoc etiamanno Flammingi, Brabantini & Hano- 
nes pacem Regi Franciz obtulerunt, fed conditiones 
'pacis quas offerebant nonadmifit, & eos vacuosabire 
permifit. Hocanno Rex Franciz P HiLi1PPuscon- 
tra Flammingos, Brabaántirios. & Hanones exercitum 
movens, & Attrebatum veniens diu ibi exercitum ex- 


* 


SS oNNA v 7 


Guillelmi de AINangts. 279 
pectavit ; filiümque fuum dominum Johannem Ducem 
Normanniz ad devaftandam terram Comitis Hano- 
niz pra mittens , hic ipfam non modicum damnificavit , 
ac caftrum quod Efchauduerre dicitur cepit & fundi- 
tus evertit , deinde aliud caftrum quod Thini dicitur in 
deditionem accepit. Deinde Rex Pontem ÁAvendin 
tranfiens , inter Duacum & Infulam venit, ubi exer- 
citus ejus ram homines quàm equi diverfis infirmitati- - 
bus graviter vexari coepit. Hoc anno Rex Franci 
Philippus audiens quód Rex Ángliz EpuAR Dus 
qui diulatuerat , magnum navigium ad transfretandum 
in auxilium Flammingorum przparaffet , claffem non 
modicam Picardiz ac Normanniz accepit , ipfámque 
munivit * ad impediendum tranfitum ejus, necnon & , ic, 
domini Roberti de Attrebato qui cum eoerat. Con- : 
gregavit duos Admiraldos dominum fcilicet H u c o. 

NEM Queret &,Nicor AuM dicum Buchet, ei. 
dem claíffi preficiens : fed cüm in die beati Johannis 


Baptifte vel circa transfretafTet. &. ventum effet ad 


confli&um, noftri ad portum Sclufz Regem Anglix 
cum navibus fuis expectantes ut à captione portus ip- 
fum impedirent, ( licet aliqui confulerent in media 
maris obviare fibi melius efTe ad finem , quód nec Àn- 


glici nec Flammingi n fibi auxilium ferre ) primo 


impetu fatis bene fe habuerunt ; fed fuperycpientibus 
Flammingis tam de portubus Sclufz quàm de portu- 
bus vicinisin auxilium Anglorum , ipfos fuftinere non 
valentes fugam arripuerunt, multíque in mari przci- 
pitesfe dederunt , nt natando evaderent , fed à Flam- 
mingis ftatim occidebantur in littore , & amiflis pluri- 
bus navibus, Nicolaum di&um Buchet etiam occi- 
derunt, & in defpe&um Regis Francix ad malum na- 
vis fufpenderunt, dominum etiam Hugonem dietum 

ueret in navi acceperunt, Át ut aliqui afferebant, 
hoc totum accidit , quia ifti duo Admiraldi malé con. 
cordes erant , ac felle invidiz commoti unus alterius 
dignitaten ferre non valebat , fecundüm Lucani ver- 


ba, qui dicit. 
| F ffff ij 


£o Continuatio Chrontci— 

Nulla fides Regni fociis , omni/que poteffae 

JImpatiens: — erit, nec gentibus ullis — 

Credite , nec longà fatlorum exempla petentur , 

Fraterno primi madnserunt [anguine mari. 

Volens dicere & annuere quód quidquid dicatur feu 
fingatur, nullus vult habere focium in auctoritate , fed 
totam fibi attribuere au&oritatem. 

Hoc etiam anno dominus Robertus de Attrebato 
de fententiis in Curia Regis Franciz contra eum latis . 
non contentus propter Comitatum Attrebatenfem, 

in quo jus fe rad d abere , Duce Burgundia ratione 
uxoris fuz per judicium ac fententiam diffinitiuam in 

faifina pofito ; ut villam fancti Audomari ad Comita. 

tum Attrebatenfem pertinentem obfideret, exerci. 

tum non modicum congregavit, & in loco ejufdem 

villa fatis qe sn n tentoria collocans cum apparatu 

bellico , ut villam & locum obfidiogi congruum ex. 

ploraret, venit : fed Dux —— qui intus erat 

obfidioni locum dare bonum effe non arbitraps, fum- 

matis oppidanis ut fecum ad bellum exirent, & ipfis 

exire recufantibus, dicentibus villam fuam velle cufto. 
dire, cum illis qui cum ipfo erant exivitad bellum ; &c 
primó ab adverfariis fuis paffus repulfam multüm gra- 
vatus eftac periculofé pugnavit : fed P H 11. 1» 0 ejus 
filio ad adjutorium ejus cum Comite Armeniaci va- 
lente & potente Milite fupervenientibus , inimicos fu- 
gere compulerunt, Sed nec hac vi&oria contenti uf- 
que ad tentoria fua in quibus quiefcere cupiebant in- 
ecuti funt , ipforum füpelle&ilem cum tentoriis fuis, 
& maxime tentorium Jacobi de Artevella fe&a Flam- 
mingorum peílimz Capitaneo qui cum przdicto do- 
mino erat , ac infignia prxcipua ejufdem domini Ro. 
bertidiripuerunt, Regi Franciz omnia przfentantes, 
& ipfos ultrà fugere compulerunt. " 

Hoc anno Rex Angliz Eduardus colleé&o exercitu 
validiffimo Anglorum, Flammingorum, Alemanno. 
rum, Brabantinorum, Hanoniorum Tornacum.civi. 
ratem potentiflimam in Regno Francix potenter ob. 


Guilelmi de Nangis. L2 JÀ 
fedit, & diu ibi moratus , fere ob defe&um victua- 
lium ufque ad deditionem coegit. Hoc etiam anno 
Rex Francie PHiLrPPus audiens quód Rex An. 
clie Tornacum civitatem manu valida obfediflet , & 
quód cives ejufdem civitatis cum illis qui in villa ex 
parte fua erant multüm gravarentur , de loco inter 
Infulam & Duacum ubi fere per quinque hebdo- 
madas moratus fuerat caftra movit , pontémque Bovi- 
narum tranfiens , ad duo milliaria vel circa ab exerci- 
tu Regis Anglie rentoria fixit ; ibíque inter duos 
Reges , difcurrentibus internunciis tam ex parte ip-. 
forum , quàm ex parte Summi Pontificis , de indu. 
ciis dandis diu"fere per fex hebdomadas tractatum 
eft : qua tandem de confilio bonorum virorum , ad 
procurationem maxime nobilis & religiofz do- 
minz veteris Comitiffz de Hanonia Francie Re-- 
gis fororis , Comitis Hanoniz matris , adminiftran- 
tibus prudentibus Jo HAN N E Rege Boé&miz .& Co. 
mite Lucentifburgi , An Nurro Leodienfi Epif- 
copo, RApurro Duce Lotharingiz, ÀA vMONE 
Comite Sabaudiz , Jon AN NE. Comite de Arme. 
niaco, de voluntate & confenfu utriufque Regis à 
die ** vicefima Septembris ufque ad fequens fe. 4L.» vigef 
ftum fan&i Johannis Baptifta proximé venienpis, & fà qoe 
ufque ad ortum folis die fequenti in modum qui fe- 
quitur conceffr fünt.. . ..  —  — J 

Omnibus. prafentes litteras infpecturis nene « 
er.Dei gratiam Rex Boémiz & Comes ucentif. « 
bos i, Arnulfus Epifcopus Leodienfis , Radulfus Dux « 
Lotharingiz , Aymo Comes Sabaudiz , Johannes Co- « 
mes de. Ármeniaco , falutem & notitiam. veritatis. «- 
Omnibus notum facimus quód ad dandas vel conce, « 
dendas treugas feu inducias inter Altos.& Potentes « 
Principes duos Reges Francie & Angliz , pro ipfis « 
& pro adjutoribus füis ac confoederatis , five fint « 
Principes , Przlati vel Barones , aliz gentes. cujuf. « 
cumque conditionis fint. Ecclefiaftica vel fzculares , « 
quas dictas treugas feu. inducias alti homines ac po- « 


F £fff iij 


742 Cantinuatio Chronici 
» tentes Dux Brabantiz, Dux de Gueldris , Marchi. 
» fius de Juillers ac dominus de Hanonia & dominus 
» Bellimontis ex una parte, & nos p Milites 
» ex altera parte , per poteftatem nobis & aliis pra. 
» nominatis datam per pradictos Reges conceffimus, 
» pacto firmavimus , . & quilibet noftrum per fidem 
* altare » fuam pofita manu in altera * affidavimus ex parre di. 
» &orum Regum coadjutorum & confasderatorum fuo. 
» rum qualefícumque fint , quilibet de parte fua ab ho. 
» dierna die ufque ad diem Nativitatis beati Johannis 
» Baptiftz proximé venientis , & per diem totam in- 
» tegram ufque ad diem fequentem in ortu Solis, Et 
» hoc fuit tractatum , conceffum , pato firmatum , con. 
» cordatum & affirmatum per confilium predictorum 
» Regum, & per nosin modum & formam quz fequi. 
» tur : Primó quód durantibus di&is treugis nulla no- 
* ua » vitas, nullum malum five gravamen fiet ab illa* par. 
» te fuper alteram in prajudicium di&arum treuga- 
» rum feu induciarum. Item concordatum eft, quód 
» di&i domini , coadjutores & confoederati ipforum qui. 
» cumque fint , in tali poffeffione & faifina ficut die 
» hodierna funt de omnibus bonis , terris & poffeffio- 
» Bibus quas modó tenent & acquifierunt quolibet 
» modo, durantibus didis treugis remanebunt. ]tem 
» concordatum eft quód durantibus di&is treugis dicti 
» domini, coadjutores & confecderati quicumque fint 
» illi poterunt pacifice ire de terra ad terram , & om- 
» Bes mercatores cum mercimoniis ipforum , necnon & 
» omnes perfonz , & omnia bona, & omnes providen- 
f. * rerums, tige »* tam per terram quàm des & aquam ire 
neceffari- : 
arum a4p-* & venire libere , cut facere folebant temporibus an. 
paras. » t€. exercitus Regum pradi&orum ; folvendo tamen 
i E pedagia, roagia , cum confuetudinibus antiqnitus af. 
» fuetis,exceptis bannitis di&orum Regum , vel aliqui- 
"4" » bus ipforum iRegum bannitis * pro aliquo forefacto 
» quàm pro guerra Regum przdi&dorum ; fed Baro. 
*qu  » nes * de Vaíconia ac de Ducatu Aquitaniz cum aliis 
» perfonis quz funt.de Vaíconia , ac de Ducatu co. 


p i La - hann. «w- ] I DU 


A—— ——— —— . e [ — MA yo Pu" [ — —""— —— QE 1 


| Guilelmi de Nangis. 724? 
dem funt banniti vel aliter , in predictis treugis com- « 
prehendentur , ac de uno Regno poterunt ad aliud « 
Regnum fecuré durantibus treugis praedictis ire & « 
venire. « 
Item concordatum eft quód przedidi duo Reges « 
non poterunt procurare nec procurari facere per ip- « 
fos nec per alios quód aliqua novitas feu gravamen « 
fiant per Curiam Romanam , vel per alias perfonas « 
Ecclefiafticas qualefcumque fint illz , fuper aliquo « 
modo di&orum Regum coadjutorum & confode- « 
ratorum Epifcoporum , nec per terras ipforum vel« 
fubditorum eorumdem occafione di&z terre *, vel «* guerre 
pro alia caufa, feu etiam pro aliquo fervitio impen. « 
Ío ipfis confoederatis , vel eorum coadjutoribus Regi. « 
bus fzpedi&is vel civibus ipforum : & fi Pater San- « 
&us Summus Pontifex vel dud alia perfona hoc vel- « 
letfacere, di&iduo Reges hoc impedirent fine inge- « — . 
nio * vel malitia inde di&is idis. a Item fcien- «* dolo 
dum eft quód di&z treugz fünt proclamatz in duo- « 
bus exercitibus Regum przdi&orum , & tenentur eas « 
.cuftodire & fervare omnes tam prafentes quàm ab. « 
fentes qui hoc fcire poterunt aut debebunt. Item « 
concordatum eft md viginti dies ab hordierna die« 
computando , quilibet di&orum Regum in Vafconia « 
& in Ducatu Aquitaniz in terris quas nunc tenent « 
. & poffident facient di&as treugas proclamari ad iftum « 
finem , ut pro fcitis & notoriis habeantur. « 
Item concordatum eft quód fi per aliquem di&o- « 
rum Regum per gentes fuas feu confoederatos vel« 
adjutores ipforum aliqua obfidiones pofitz funt in « 
Vafconia & in Ducatu Aquitaniz , feu aliquibus in- « 
fulis maris in Guerrifiaco vel alibi, omnes ifta obíi- « 
diones folventur przdictis treugis ad notitiam obfi--« 
dentium devenientibus , & quatuordecim perfonz-« 
feptem per quemlibet di&orum Regum intrabunt«- 
in villis , caftris feu fortalitiisobfeffis:ex nunc, & po-« — — 
entur * numero & quantitate vi&ualium & perío..«* initis 


treugis vi» 


narum in quali invenientur .per di&as.quatuordecim «i2 


744 Continuatio Chronici 
& perfo-» perfonas fupradictas. Item concordatum eft quód 
E xh Baodis & fugitivi de terra Flandriz qui funt & fuc. 
quantita-» runt de parte Regis Franciz , non poterunt in Flan. 
i; 2d» driam dictis treugis durantibus intrare feu venire ; & fi 
nienur. » ita effet quód aliqui pradi&orum irent contra treugas 
» infra Regnum , fieret de eis juftitia : & omnia bona 
» quz haberent in terra Flandrie effent confifcata, 
» Item concordatum eft quód debita apud Attreba. 
»tum , Crefpinetis feu aliis quibufcumque non repe- 
*exigen-» tentur nec exequentur * durantibus dictis treugis, 
"* — »][tem concordatum eft quód omnes captivi feu pri. 
» fionarij in ifta p , durantibus di&is treugis rela- 
» Xabunturà prifionibus fuis, ad eas per fidem fuam & 
» juramentum fuum quilibet revertendo , nifi ita effet 
» quód effent redempti ante datam treugam iftarum 
» prafentium, falvo etiam quód di&i prifionari] rever- 
» tentur ad prifiones fuas per fidem fuam & juramen. 
« tum deficientibus di&is treugis : & íi contingeret 
» "ain aliquis prifionarius effet rebellis ad. prifionem 
» fuam revertendi , dominus fub quoeffet cogereteum 
» ad hoc faciendum indilaté. 
» Item ordinatum eft , quód omnia levata qualia- 
» cumque fint & qualitercumque fint ante di&as treu. 
Person » gas tempore guerrz , five fint de bonis fpiritualibus * 
» vel aliter , remanebunt levata fine hoc quód aliquis 
» teneatur ad reflitutionem durantibus diis treugis. 
» Item concordatum eft quód ex nunc treugz capiun. 
» tur inter Anglicos & Scotos, dominoseorum, coad- 
» jutores & confeederatos eorum fuper fufferentiam 
» guerrz quam habent inter ipfos, ufque ad Nativita- 
» tem beati Johannis Baptiftz duraturz , & quód cer- 
» tz perfona (int deputata per pradi&as partes ad con- 
» veniendum ad certam diem & ad certum locum in con. 
» finiis Anglix & Scotiz ad dictas treugas confirmandas 
» füb tali conditione, ficut aliàs confuetum eft in par- 
» tibus illis , ita quód durantibus dictis treugis Franci 
,» nec dominus eorum in aliquo non fortificarent eos 
» nec in gentibus nec in armis ; & in cafü quód gen. 
| tes 


Guillelmi de Nangis; 2f 
tes Scotiz & dominus eorum di&is treugis non vel. « 
lent aff;ntire, vel eas vellent infringere , tunc Fran. « 


. ci nec dominus eorum non fortificarent eos duranti- « 


bus di&is treugis. Item concordatum eft quód iftz « 
pradi&z treuga erunt notificatz in partibus Anglia « 
& Scotiz infra viginti quinque dies poft datam pra. « 
fentium litterarum. Item concordatum eft quód in « 
iftis treugis comprehenduntur Hifpani, Caftellani, « 

anuenfes & Provinciales, Epifcopus cum Capitulo «- 
Cameracenfi & Caftellum Cameracenfe cum omni. « 
bus Cameracenfibus , dominus de Labret Vicecomes « 
Fronfaci , Gafto deInfula , dominus de Treubon, do- « 
minus, Johannes de Vervinno, dominus de Roya. In« 
Cujus rei teftimonium prafentes litteras noftris fieillis « 
figillavimus , factas, concordatas & datas in Ecclefia B 


de Efpechin die Lunz xx. Septembris , Anho Domini (145. 


millefimo tricefimo quadragefimo. " 
Hoc etiam anno Rex Hifpanix & Rex Portugaliz 

contra Sarracenos feliciter pugnaverunt , & ex ipfis 

Sarracenis circa centum quinquaginta millia interfe- 


" cerunt. Hoc anno Rex Scotiz D A v 1p cum uxore 


fua Regis Anglix forore , qui diu Regis Angliz timore 
ad Regem Francix exulaverant, & in caftro Gaillardi 
morati fuerant , ad Regnum proprium funt reverfi. 


CONTINVATIO ALTERA 
Chronici Guillelmi de Nangis. 


Iquisad memoriam reducere voluerit magnam par. 
tem eventuum fatis mirandorum ab anno Domini 


1340. & deinceps, legat prafentem fcripturam quam 


ego Frater quidam * per hos apices, prout in parte * quondam 


vidi & audivi, fub brevibus memori commendavi.. 
Imprimis ad manus meas pervenerunt quafi prophetiz 
ignota , fed quid i parte fignificarent ignoratur, 
utrüm autem veritatem dicant vel aliud non dico , fed 
arbitrio legentium relinquatur. Sacerdos quidam dioc- 
cefis Turonenfis anno Domini 1509. liberatus de ma- 


Tom. XI. Geg2gg 


246 Continuatio altera Chronici 
nibus Sarracenorum , qui ipfum captivum detinuerant 
er fpatium tredecim annorum & trium menfium, ce. 
ia Miffam fuam in Bethleem ubi Dominus fuit na. 
tus, & dum eflet in Secretum Miffz fuz & oraret pro 
populo Chriftiano , apparuerunt littera: aurez coram 
eo fcripta per hunc modum : 24220 Domini 1315. die de- 
cima quinta menfis Martij incipiet tanta fames , quód po- 
pulus bumilium certabit € curret contra potentes feculi e 
divites, Item Corona Pugilis potentilzmi torruet poffea fatis 
cità. Item flores &j rami ejus quafJabuntur feu frangentur. 
Jtem una nobilis & libera civitas à fervis occupabitur c 
capictur. Item extranei ibidem trabent moram. Item Ec- 
clefia cancellabit € genus [antt Petri, Item fenguis mul. 
torum fundetur [uper terram. Item una crux rubea exau- 
x exalrabi- detur € elevabitur * 5 ideó vos boni Chriffiani vigilate. 
tur. Hzc funt verba hujus vifionis , fed quid fignificent ve- 
raciter ignoratur. ' 
Sciendum eft quód famemillam quam przdixit ma- 
Zar au gnam& przvalidam eodem anno millefimo trecentefi-. 
deis bec mo decimo quinto vidi inchoátam dum eram ztatis 
VE feptem vel o&to annorum, quz adeó fuit gravis & dura 
in Francia, quód maxima pars hominum fame & pe- 
nuria interiit '& duravit fames illa per duos annos &c 
ampliüs, nam anno xv. inchoavit & anno xvrr. cef- 
favit ; & ficut fuerat carifítia magna bladorum , ita Deo 
difponente quafi inopinat? rediit abundantia, & ceffa- 
vit cariftia. fupradicta ; fed & mulieres quàm folito 
abundantiüs concipiebant & prolem ne ele- 
gantem. De aliis enim pun&is di&z vifionis fi qux 
poftea ex eis evenerunt poftea apparebit. 

Alia autem prophetia talis magiseft ob(cura. Filis: 
regnans in meliori parte mundi movebitur contra. femen leo. 
nis , C ffabit in agro inter [pinas regionis : tunc fius bominis 
vehiet ferens feras inbrachio , cujus R egnum eff zn terra ln- 
fie , Cum T2210 exercitu tranfibit ej ingredietur in terra 
leonis carBntis auxilio , quia beffie — carnem [uam 
dilaceraverunt. Ilo anno veniet aquila à parte Orientali 
As extenfis fub dolo cum magna multitudine pullorum fvo- 


- 


. Cuilelni de Nani /— 782 


*umin adjutorium filij bominis : ill anno caftra deffruentur ,.— 


zerror magnus erit in populo , €&& in quadam parte leonis erit 
lilium 5 inter plures Reges in illa die erit fanguinis diluvium , 
€ lilium perdet coronam fuam, de qua poffea filius bominis 
coronabitur per quatuor annos fequentes ffent in mundo 
prelia inter ffdem tenentes , major pars mundi deffruetur , 
caput mundi ad terram erit declinatum 5 [ed filius bominis 
cum aquila prevalebit 5 tunc erit pax in toto orbe terrarum 


€ copia fruciuum , tunc felius * bominis admirabile fignum r. * &iij 


eranfibit ad terram promiffonis , quia omnia prima caufe 
gromiffa tunc permanebunt impleta. Y(ta funt verba hujus 
prophetiz , quam ut fertur, fecit Magifter JonANNES 
de Muis qui temporibus fuis fait cx gu Aitronomus, 
quid autem fignificet ego & multialij ignoramus. Al. 
teram autem prophetiam magis claram loco fuo fub. 
Ícribendam , inferiüs bene póft fuperaddam. Nunc 
ad aliquos mirandos eventus & fortuitos fed non ad 
omnes qui in Regno Francixz, & ad pauca quz alibi 
evenerunt circaannum Domini 1340. & deinceps ficut 
vidi & audivi veraciter declarandos venio ut pro. 
nyfi. | "2 

Circa igitur annum Domini 1540. vifa fuit ftella 
cometa in iftis partibus Gallicanis verfüs partes meri- 
dionales, feu inter meridionalem plagam & occiden. 
talem , mittens caudam fuam & radios ad aps orien- 
talem & aquilonarem ; quz quidem ftella przfagium 
fuit futurarum tribulationum in Regno , ut creditur , & 
bellorum. Nanr circa idem tempus regnante in Fran- 
cia domino P n 11 1PP o de Valefio, qui jam regna- 
verat per duodecim annos , qui erat filius domini C A- 
& oL1 de Valefio quondam Comitis Andegaviz , qui 


fuerat frater P Hir iPPr: Regis Pulcri, EpuARDus 


Rex Angliz opinionem acceperat quód deberet re- 

gnare in Francia & nullus alius, & hoc ratione matris 

fux ISABELLIS, quz fuerat filia di&i Philippi Re- 

gis Pulcri, quia nullus heres maículus erat propin- 

quior, utdicebat, & ob hoc ante hos annos diffida- 

verat di&us Rex Anglie di&um Regem Francie Phi- 
Ggg8g8 Jj 


1340, 


P271 Continuatio altera Chronici 
lippum de Valefio , licét tamen fibi dudum feciffet 
homagium de terris quasá dicto Rege in Gallia tenue. 
rat & tenebat , & ideo difpofuit movere guerram con. 
tra di&um Regem Francorum Philippum, & trans. 
fretare ad partes Gallicanas, & hoc de confilio do. 
mini RosEgAaTide Ártefio & GuirrgnMi Co. 
mitis Hanonix , cujus filiam defponfaverat dictus Rex 
Anglia Eduardus. Igitur in illis diebus , fais per di- 
cum Regem Anglia magnis confeederationibus cum 
JonHANNE Duce Brabantíz , & cum przdi&o Guil 
lermo Comite Hanoniz, & cum multis Alemannis, 
acetiam cum gente Flandriz , qua dictum Ludovicum 
Comitem fuum à Flandria expulerat illis temporibus, 
& quemdam burgenfem de Gandavis nomine J A co. 
$uM de Artevella eloquentem valde fibi in Rectorem 
moenílruofé praefecerat. Di&us Rex Eduardus cum 
magna gente armorum in mare ut transfretaret ad 
Franciam fe pofuit. Quod fentiens P n i1 1PPus 
Rex Francorum, ad refiftendum ne applicaret ad 
portum, Johannem di&um Behucher quemdam bur- 
 genfem Turoniz vel Cenomanix per mare cum magpa 
multitudine navium. & hominum bellatorum fibi ob- 
viam mifit , & navali belloinito ante Sclufam in Flan- 
dria verfüs Catat di&us Behucher , qui ftrenu& fe ha- 
buit cum fuisab Anglicis devictus eft& occifus, Flam« 
mingis adhuc adjuvantibus ditum Regem Anglorum, 
ki eris tamen de Anglicis nobilibus & aliis à 
i&is Gallis interfectis; & tunc Rex Angliz ad Sclu. 
fàm & ultra per, mare tranfiens venit ufque Ántuer- 
piam in Ducatu Brabantino. Temporibus autem iftis 
videns Rex Francorum Philippus Flammingos rebel 
lantes contra fuum Comitem, fupplicavit.Ecclefiz ut 
. in partibus Flandriz interdictum poneretur , & fic fa. 
&um eft, quod quidem interdi&um à toto Clero fide- 
liter & obedienter non fine magno periculo eft obfer- 
vatum , non tamen , ut dixi, fine magno periculo, 
quia ifte Jacobus. qui cunc in tota terra Flandrie tyran. 
nic& przfidebat Clerum interdictum obíervantem in- 


l 


PL 
D 


Guillelmi de Nangis; 749 
terficere molitus eft, fed Deus qui fuorum eft cuftos 
obedientium non permifit. Rex veró Angliz cum fuo 
exercitu per Brabantiam veniens ad partes Theraffiz 
per.Hanoniam tranfiens versüs Guifiam applicuit, 
totam terram Gallicanam deprzdando, cremando & 
vaftando. Quod audiens Rex Francorum PuirrP- 
pus fibi cum maxima multitudine armatorum tam de 
Aquitania quàm de Britannia & aliis diuerfis Regni 
partibus obviàm perrexit ufque apud Byron foffóm 
in eTheraffia prope Guifiam , fed non pugnaverunt, 
quinimmo treugis datis Rex Angliz per Flandriam 
ad partes fuas remeavit, & Rex Franciz cum fuisad 
partes Parifienfes reverfus eft. Non multüm poft 
veró temporis Rex Anglix Eduardus adhuc citra 
mare veniens per Flammingos irerum receptus eft , & 
de confilio iiirem fe Regem Francix & Anglix vo- 
cari fecit , arma fua five figna armorum per quarte- 


ria dividens, fcilicet figna Angliz & Francia in fcuto 


& aliis ponens. novum dominium defignando ; & dum 
effec in Gandavia trahens moram uxor fua quz cum 
eo de Auglia pregnans advenerat peperit filium, 
quem de cris fontibus levatum ut Leo vocaretur 
ordinavit. Sic igitur nomen Regis Franciz & arma 
fcilicet cum fuis permixta ufurpavit tunc temporis & 


&ccepit, quod non modicum fcandalum & indigna- 


tionem Regi Francix ét multis aliis tam viris Ec- 


elefiafticis quàm ceteris generavit , & tunc à Ludo- 
vico Duce Bavarie qui tunc temporis Imperium 


contra voluntatem Ecclefiz ufürpavit, & ob hoc ex- 
communicatus &  Schifmaticus reputatus , 1mpetra- 


vit di&us Rex Anglix ut effet ejus Vicarius in par-: 


tibus Hanonienfibus & Cameracenfibus ; quo con- 


ceffo venit per Hanoniam volens inuadere civita-. 
tem Cameracenfem , pro eo quód Epifcopus & cives 


ferebant auxilium Regi Francorum feu juvamen , qui 
quidem Cameracenfes multa mala à dido Rege An- 
£liz & Hanonienfibus eos fuftinentibus eis viriliter ref- 
£iterunt , & tunc domini Cardinales , quià domno Pa- 


Ggggg iij) 


1j 41, 


fot 


790 Continuatio altera Chronici | 
pa in Franciam miffi fuerant, pro pace componenda 
treugas inter Reges pofuerunt, & fic Rex Anglix 
ad Flandriam remeavit , ubi ftetit per UNE tem. 
pus, cogitans Regnum Francorum inuadere , quod 
& fecit poftea, ut dicetur : fed priüs dicemus de ali. 
quibus aliis accidentibus qui temporibus ifüs in di- 
verfis partibus acciderunt. | 

In temporibus autem iftis inceperunt homines & 
fpecialiter Nobiles, ut putá nobiles fcutiferi & eo. 
rum fequaces ficut aliqui burgenfes , & quafi om. 
nes fervientes feipfos in robis & habitu deformare, 
nam geftare cceperunt robas curtas , & ita breves, 
quód quafi eorum nates & pudenda confufibiliter 
apparerent , quz fuit res in. populo fatis mirabilis, 
quia antea honeftiüs incefferant; barbas longas om- 
nes viri ut in pluribus nutrire coeperunt, Illum au. 
tem modum quáfi omnes exceptis illis qui erant de 
fanguine Regio in Francis receperunt , qui quidem 
modus derifionem in communi plebe non modicam 
generavit. Ex tunc namque fuerunt tales multi ad fu- 
giendum coram inimicis magis apti , prout eventus plu- 
ries comprobavit. -Eodem anno Philippus de Valefio 


. fororem fuam , quam dominus Rosra rus de Arte- 


fio duxerat in uxorem , tenuit in carceribus cum fuis: 
liberis propter di&um dominum Robertum qui ban- 
nitus erat de Francia & fugerat in Angliam , ftans 
ibi cum Rege Angliz & affiftens in omnibus.guerris. 
fuis contra Regem fupradi&um Francorum. 

. ÀÁnno autem fequenti , fcilicet anno Domini 134." 
obiit Princeps inclytus videlicet Dux. Britanniz 
Johannes fecundus filius Ducis Arturi , qui habebat 
1n uxorem dominam JoHANNEM de Sabaudia , & 
fepultus eft in Plame[uo in Britannia , in Monafterio 
Fratrum Beate MA R15 in Carmelo , juxta avum 
fuum Jon AN NEM Mauclare Ducem, primum Fun-. 
datorem di&i loci , qui fuit progenitor Árturi fü. 
pradi&i. Obiit autem Dux JoH ANNE fine libe- 
H5 , quapropter poítea fuit orta gravis & dolorofa 


Guille: de ANangis: 70r 
guerra in partibus Britannie propter Ducatum fu. 
pradi&um ; de qua guerra & per quam plufquàm tri- 
ginta millia hominum poftea in iftis partibus evene- 
runt. Nam di&àus Dux fratrem habebat Comitem 
Montis-fortis in Francia , qui fupetveniens voluit fe 
facere Ducem Britannia loco fratris fui Jam defun. 
&i. Ex altera parte fupererat quzdam domina Jo- 
HANNA nomine filia alterius fratris iftorum duorum, 
qui fuerat antiquior ifto Comite Johanne , fed mor- 
tuus fuerat ante Ducem Johannem ; & illam filiam 
duxerat Carolus filius Comitis Blefenfis in uxorem, 
qui dicebat Ducatum raticne di&z filie quz erat 


ejus uxor fibi deberi , quia filia illa cenebat loeum 


patris fui licet defun&us effet. Ex hac autem con- 
troverfia fuit orta diffenfio inter eos, & tandem ve. 
nientes ad Judicium Regis Franciz Philippi in Par- 


- lamento Parifius, auditis rationibus & allegationibus 


partium, & vifis confuetudinibus Britanniz , adjudi- 
cata fuit terra & Ducatus deberi di&dz filie & Ca. 
rolo.ejus marito , & non Johanni Comiti Montis- 
fortis : quod videns di&us Comes clam de Parifius 
receffit nec judicatum tenuit, fed ad civitatem Nzz. 
£e pergens cum civibus & aliis villis per aliquam 
partem Britanniz confoederationes faciens rebellare 
difpofuit , & terram obtinere credidit vi armorum, 
mittens uxorem fuam Jo HAN NA M fororem Lupo- 
vici Comitis Flandrie in Angliam cum unico filio 
quem habebat, Johannem nomine, ut Rege Ángliz qui 
inimicus erat Regis Francia finaliter tueretur, Videns 
autem Rex Flandriz Philippus rebellionem dicti Co- 
mitis mifit contra eum ad partes Britanniz dominum 


JonBANNEM de Francia Ducem Normanniz primoge- 


nitum fuum cum magna multitudine armatorum, qui. 
veniens cum gente fua ad caftrum quod dicitur CAzz- 
zoceaux locum fortiffimum füpra fluvium Ligeris in. 
introitu Britanniz , cepit didum caftrum vi armo-- 
rum, & burgum totum concremavit ; & inde pro-. 
pugnavit civitatem Nanatenfem, Quod fíentientes 


» . Continuatto altera. Chronici 
cives; Nanatenfes & timentes valde , claves por- 
taverunt. dido domino Johanni Duc Norman. 
nix , reddentes ei civitatem , & promittentes ci 
obcdientíiam obfervare CAROoro de Blefis & cjus 
uxori tamquam Duci Britanniz. Comes autem Mon. 
tis-fortis qui recefferat ad inferiores partes Britanniz, 
hoc audiens receffit poft uxorem fuam ad Angliam, 
volens habere auxilium à Rege AÁngliz Ducatum Bri. 
tannie contra CAR oLuM de Blefis & ejus uxorem, 
recuperando quando poffet. Habebat enim magnam 
partem Britanniz pro.fe & aliquos Barones Britan- 
niz, fed non omnes : nam dominus CAROorLus de 
Blefis plures pro parte fua de Nobilibus obtinebat. 
Sic igitur villa Nanatenfis Duci Normanniz reddi- 
ta, Dux pacificé di&am civitatem Nanatenfem in.- 
travit, pacificéque receffit , & cives Nanatenfes di. 
&um Carolum & ejus uxorem in fuum dominumat- 
que füum Ducem unanimiter receperunt. — Sed non 
fic poftea negotia in pace permanferunt, quinimmo- 
multa mala & magna guerra fatis cito exorta funt, 
ut inferius deícribetur. | | 

Temporibus illis obiit Gurrre&wus Comes 
Hannoniz pater Reginz Angliz & pater uxorisLu- . 
aovici Ducis Bavariz , qui Ludovicus pro Impera- 
tore fe gerebat. Hic Guille£tus multüm contrarius 
erat Regi & Regno Franciz , favers partem Regis 
Angliz propter Regiriam Anglix filiam fuam , & ta- 
rien habebát fororem Regis Francim in uxotem, 
qux fatica domina erat & devota ut appáruit ; nam 
videns quód poft mortem viri fui mala inolefcebant 
atque guerrz , & quód filius fuus juvenis Guiller- 
mus Comes Hanoniz erat contra Regem Franciz | 
fratrern fuurn , ficut fuerat pater ejus; dolens de hoc, 
nec valens apponere remedium ut optabat , effecta: 
eft Monialis in Abbatia de Fonrenellis juxta Valen- 
tianas erdinis Ciftercienfis, ubi quantx devotionis &. 
fan&itatis ibidem floruerit fciunt forores di&i loci. 
llis antem diebus regebat fancam Matrem Eccle-- 

: fiam 


TRONG ONU, m US 


Guilelmi de Nangts: 703 
fiam dominus Papa xir. BEN Epic TUS, Ordinis 
Ciítercienfis. Nunc ad gefta de Regibus Francix & 
Anglic, & de eorum guerra decetero dicendum eft. 

Eodem anno 1341. EpuAR pus Rex Anglix con. 
foederatus cum Duce Brabantiz JoHANNE ficut 
aliás cum Jacobo de Artevella, qui Flammingis , ut 
dictum eft , monítruosé & tyrannice prafidebat, & 
cum Álemannis multis civitatem T'ornacenfem cum 
magna copia armatorum obfeffit , exiftentibus Flam- 
mingis in obfidione przdi&a versüs partes Elan- 
drenfes, Duce Brabantiz cum fuis indi y partes fuas, 


Comite Hannoniz Guillermo juvene versüs partes - 


Hanonienfes , & Rege Angliz cum fuis Anglicis & 
Alemannis versüs partes Infularum & fandi Audo- 
mari; & durante di&a obfidione dicta patria Torna. 
cenfis multa gravia paíTa fuit: Nam inimici przdi. 


&am patriam devaftaverunt , & Comes Hannoniz. 


unà cum illis de Valenchis, villam de fan&o Aman- 
do in Pabula ad tres leucas de Valenchis fitam, to- 
tam uni cum Monafterio ceperunt , cremaverunt ac 
etiam fpoliaverunt, & multas alias villas adjacentes. 
Audiens autem Rex Franciz P HiriPPus Regem 
Anglix obfidere civitatem Tornacenfem & fuos cum 
Hanonienfibus patriam Franciz eis vicinam devafta- 
re , mifit ad partes Hannoniz filium fuum primoge- 
nitum JoHANNEM Ducem Normanniz ut patriam 
Francie ab inimicis defenfaret , qui videns patriam 
Franciz circa Hannoniam ab Hannonienfibus ita de- 
vaftatam , terram eorum fiiniliter devaftavit in par- 
te ; unde Appram cremavit & multas alias villas in 
confinio etiam ufque ad portas Valentianas : quo fa- 
&to ad Regem patrem fuum eft reverfus. Rex veró 
P uiripPus appropinquans ad partes Tornacenfes 
Attrebatum cum magna gente acceffit , & babitis 
multis tra&atibus cum. Rege Angliz & cum Flam- 


mingis , ordinatum fuit quód Rex Francie interdi- 


éXum quod procuraverat apponi in Flandria faceret 
amoveri , & ipfi omnes de obfidiose Tornacenfi re. 
Tom. IX. | Hhhhh 


1341. 


7904 Cantinuatto altera Chrontct 
cederent. .Ád quod faciendum Rex Francix confen- 
tiens: interdi&um quantum in fe fuit amoveri fecit, 
quod maximum gaudium in Flandria generavit, & 
per hoc Flammingi ab obfidione recefferunt, & fi. 
militer Rex Anglix & ceteri inimici & civitas Tor-- 
nacenfis , quz,jam penuriam victualium habere in- 
choabat , fuit ab omni periculo liberata , & Flam. 
mingi cantum Ecclefiafticum & organa refumpfe- 
runt. Inconfultá tamen de hac re, Romaná Ecclefi, 
à qua omnis poenitentia & omnis gratia atque rela, 
xatio derivatur , unde ipfam reftitutionem fic fine 
fanda Matre Ecclefia fadam non approbavit ipía 
di&a Ecclefia nifi ufque ad magna tempora fequen. 
tia , videlicet ufque ad tempora Papa Innocenti; VI. 
qui ad eorum hymilem petitionem di&um interdi- 
ctum approbando totaliter relaxavit , & obnoxios 
abíolvi mifericorditer mandavit, mortuo jam eorum 
Capitaneo Jacobo de Artevella & occifo per fuos, 
qui ei diu fuerant in rebellionibus contra fuum Co. 
mitem aliquando affiftentes, 0l 
1342. , Poft hzc anno Domini 1342. obiit domnus Papa 
BENEDICTUS Xrr. & domnus Prraus Roge- 
rij Cardinalis Monachus eft in Papatu confecratus, 
& CLEMENS vi. cít vocatus, Doctor in Sacra 
Theologia , natione Lemovicenfis , dile&us & beni- 
gnus; fuerat enim ante Cardinalatum Archiepiíco. 
pus Rothomagenfis. Eodem anno Rex Anglix EpuAR- 
pus Ínpradi&us à Comite Montis-fortis, de quo fu. 
pradixi, ut ad terram fuam fcilicet Ducatum Britan- 
niz acquirendum adjuvaret requifitus eft , qui qui. 
dem Rex Anglix ei annuens ad Britannicas partes 
per maria navigavit , &: magnam partem obtinuit vi 
armorum, ut putá , civitatem Nannetenfem &c alia 
De caftra multa ufque ad Malumftri&um * inclufivé. 
' . . Quod audiens Rex Francie contra ipfum ad Britan. 
niam deffendendam celeriter fe paravit , &c veniens 
ufque Planelium ubi Dux Johannes defunctus fepultus 
cum di&o Rege ángliz fe obtulit pugnaturum , fed 


RE ftx pR—? 0 


-—» p un -— T9 


Cuillelmi de Nangis: 7f 
ibi fuerunt duo Cardinales miffi per dominum pa. 
pam, qui de confenfu utriufque- treugas per duos an- 
nos inter eos pofuerunt fub hoc pa&o , quód civitas 
Nannetenfis in manu Ecclefie reverteret üfquedum 
de pace bona inter ipfos eíTet finaliter ordinatum , & 
Rex Anglia illa alia loca quz ceperat in manu fua 


teneret , donec ordinatum effet cui terra deberetur ; 


& fic taliter treugis datis ambo Reges ad propria 
redierunt, fic tamen quód Rex Anglix pro parte 
fua cufítodem dimifit Thomam d' J4gorne Militem 
ftrenuum & nobilem valde, & Rex Francie dimifit 
Carolum de Blefis pro alia parte , cui tota terra ra- 
tione uxoris fuz meritó fubjacebat, Eodem autem 
tempore Comes Montis-fortis, pro quo Rex Anglix 
certaverat , in partibus Britannicis obiit habens uni- 
cum filium nomine Johannem in Anglia, & fic pars 
ejus debilitata magis fuit. 

Anno Domini millefimo trecentefimo quadragefi. 
mo quarto filuit fatis terra, fed anno 1345. accidit 
quód dominus Carolus de Blefio Dux Britannix fuü- 
pradic&us iniit bellum apud Ruppam de INzzz *, in 


Britannia profunda contra Thomam Z4'4gorne , qui ' 


pofitus erat in Britannia pro parte Regis Anglix, 
qui inftabat pro Comite Montis-fortis , ut di&um eft, 
vel faltem pro ejus filio, qui quidem filius erat in 
Anglia cum matre fua adhuc puer & juvenis : unde in 
di&o confli&u fic evenit quód multis ex utraque par- 
te interfectis, & potiffimé quam pluribus Baronibus , 
Militibus & aliis de partibus Britanniz , CARorus 
Dux ab Anglicis eft devictus & captus, & tandem in 
Angliam du&us eft prifonarius & captivus , fed poft. 
modüm ad duram & magnam redemptionem pofitus 
ad partes Britannicas eft reverfus , manentibus liberis 
fuis in hoftagioneapud Angliam donec de redemptio- 
ne fua pecuniaria effet Regi Anglie plenarié fatisfa- 
étum. Interim autem remanfit tota Britannia multüm 
defolata atque lzfíà; nam Anglici poftea dicam civi- 


tatem Nanetenfem in manu fua receperunt , domi- 
Hhhhh ij 


1344. 
13 4 f. 


Gal. * Re- 
cbe de rien 


13 4j. 


zo6 Continudtto altera Chronici 
nium occupantes & multas alias villas atque caftra 
poftmodüm ceperunt , cremaverunt , patriam in locis 
lurimis devaftantes , ficuc Plamelium & alia plura 
ba de quibus fuperfedeo quoad prefens. Multa 
etiam fuerunt in partibus illis bella particularia inter 
Gallicos miffos illüc per dominum Philippum Regem 
Francia pro tuitione terrz Britanniz , & inter Án. 


vts & alios Britones de parte eorum ibidem exi- 


entes, in quibus bellis particularibus aliquando An- 
elici perdiderunt ficut in confli&u de Redone , ubi 
' Thomas 4'z4zerse cum fuis interiit , & ficut in Pla- 
melio ubi triginta de parte Gallicorum contra tri- 
ginta de parte Anglicorum infimul concorditer pu. 
gnaverunt , ubi pars Anglicorum devicta eft. E con. 
trario etiam alios confli&us habuerunt ficut apud 
Maurrout , ubi Guripo de Nigella , dominus de 
Offemonte Marefcallus Francie Miles probus & 
ftrenuus , unà cum RoszR ro Muleti Senafcallo 
Andegaviz , cum multis aliis tam Gallicis Britoni- 


bus quàm Normannis qui in prelio ceciderunt. 


Eodem anno 15345. GurrrLERMus juvenis Co- 
mes de Hanonia ad Friíones cum magna multitudi. 


ne Baronum & Militum de partibus Hanoniz debel- 


landos navigio transfretavit , volens eos fubjugare 
totaliter & domare , fed non ficut crediderat actum 
fuit; Nam dum de navi defcendiffet ad eos nondum 
adhuc tota gente fua transfretata Frifones armatos 
quafi in littore obvios habuit , qui contra ipfum & 
contra plures Nobiles debellantes dictum Comitem 
Hanoniz cum quamplurimis Militibus & aliis de gen- 
te fua celeriter occiderunt : quod videntes qui pra- 
didum Comitem navigio fequebantur feftinanter ad 
propria ficut venerant, funt reverfi, dominum fuum 
Comitem mortuum & alios in terra Frifonum in na. 
vibus dimittentes, Hic autem Comes ficut fuerat in 
guerra E fuus contrarius Regi Francie pro Re- 
ge Angliz, ita & ipíe , & tamen Rex Franciz erat 
ayunculus fuus , fed tamen, ut dicitur, incipiebat ad 


Guillelmi de Nangis: 707 
partem Regis Francia reverti , unde pius Rex P ueg 
LiPPusavunculus ejus de morte quamplurimüm do- 
luit fciens eum effe nobilem & magnanimum & fuiffet 
fi diu vixiflet, Ifta autem qua di&a funt initia funt mi- 
randorum eventuum & malorum quz poftea deinceps 
& in diverfis mundi partibus evenerunt , fed plüàs in 
Francia quàm alibi , ideó de his majorem partem pro- 
ut vidi & audivi fcire volentibus hic defcribam ple- 
niorem & prolixiorem defcriptionem & declaratio. 
nem, aliis qui ifta gefta fcribere voluerint relinquen- 


do. Noloautem aliud nifi tangere in groffo gefta qua o, 


vidit 


Íequuntur atque volo tempora eorum qua. tempori- Auctor dc- 
bus meis vidi certiüs fcribere & notare. fcribit. 


Igituranno Domini millefimo trecentefimo quadra- 
gefimo fexto, menfe Julij EpuARDus Rex Anglic 
qui fe Regem Franciz nominabat & arma Francorum 
cum fuis jam permixerat , fcilicet Lilia & Leopardos, 
qu etiam jam fuerat in Britannia pro Comite Montis- 
ortis contra dominum P uiriPPuM de Valefio Re- 
gem Francorum, & contra domipnum CARorLuM 
de Blefeio Ducem Britanniz , ut fatis fuperius fuit di- 
&um. Idem EpuAR Dus Rex Anglix anno przno- 
tato defunc&o jam diu predicto Comite Montis.fortis, 
& etiam domino RoBzRa ro de Ártefio mortuo, de 
cujus confilio Rex Anglie prafatus guerram contra 
Francos inceperat , transfretavit ab Anglia cum ma- 
gna mdiadbe armatorum , & applicans ad partes 
Normanniz , videlicet in partibus Neuftriz , capere 
voluit Cadomum , quod & fecit, Hoc autem fentiens 
Rex Francixz mifit contra eum virum potentem in ar- 
mis, videlicet Comitem 4'Ez qui erat Coneftabilis 
Frapcix cum multis, GurL 1L gr MuMdeTanarvila, 
fequens eos ufque ad Rothomagum. Veniens autem 
Rex Angliz apud Cadomum fixit tentoria prope vil- 


lam , & quia villa Cadomi muros non habebat tunc. 


temporis nec claufuram , ewm manu armata haben- 
tes Du&torem fuum Godefridum de Haricuria, qui 
bannitus antea fuerat de Francia , Miles ftrenuus in 


Hhhhh iij 


1346. 


fe *Cam- 
bellano. 


I; Continuatio altera Chronici 
armis & aftutus, villam Cadomi intraverunt cum im- 
petu ut eam deprzdarentur & vaftarent, Illi autem de 
villa cum di&o Coneftabili & Camerlingo* cum aliis 
Nobilibus quos habebat eis viriliter refifterunt pu. 
gnantes contra eosin medio dictz villz , videlicet jux- 
ta pontem & fuprà ante Ecclefiam fancti Petri , in quo 
ponte eft nunc zdificatum caftrum valde pulcrum. 
Pugnantibus autem illis multi ex utraque parte ceci- 
derunt, tandem Anglicis exiftentibus potentioribus 
pro eo quód fibi invicem fuccedebant, & de campis 
ubi Rex Anglix verfüs Monafterium Monialium ten- 
toria fixerat fucceffive ad fibi fuccurendum ad przcium 
mutuó accurrebant, Cadomenfesin bello ceciderunt; 
ita quód Coneftabilis & Camerlingus capti fuerunt 
ab Anglicis & du&i ad Angliam. Rex veró Anglix 
cepit villam & fpoliavit eam , & magnam partem va- 
ftavit & cremavit, & inde recedens multos viros & 
mulieres fecum captivos duxit, caftrum tamen quod 
eft fortifimum non cepit, quia non potuit, Deinde 
di&us Rex Anglia à Cadomo recedens verfüs Rotho- 
magum dirigens greffus fuos totam patriam vel majo- 
rem partem concremando & vaftando, ficut eft Cros- 
chart & alix villa multz , & iter fuum facientes Angli- 
ci cum Rege fuo per Monafterium de Becco. Helluini - 
tranfierunt, ibique non nocuerunt nifi quód victualia 
receperunt , & fic per illas partes venientes juxta R o- 
thomagum, ubi Rex Francorum P uiriPPustunc 
temporis erat, in principio menfis Augufti pofuerunt 
ignem in aliquibus domunculis juxta Monafterium 
beatz MAR 1x dePrato, & ftatim verfüs Franciam 
recedentes ante Pontem-Archz venerunt, & fubur- 
bia & ligna quz erant in littore maris cremaverunt, 
& fimili modo apud Vernonem fecerunt; & fic femper 
procedentes per partem quz eft fupra lumen Sequa- 
na verfüs Carnotum cremando & patriam miferabili- 
ter deva&ando, nemine eis refiftente nifi quando bo- 
nas villas invadebant, ut putàá, Vernonem & Meul- 
lant , ufque Poiíliacum pervenerunt, Rex autem 


Guilelmi de Nangir. »95 


Francie P nrrrippus de Rothomago recedens ad al. 


. teram partem Sequanz eos celeriter infequens Pari- 


fius accefit; Rege Anglie cum fuis in Poiffiaco ma- 
nente: qui quidem Rex Anglie veniens ufque ad vil- 
lam fandi Germani in Laya eam fpoliavit, incendit 
& domum Regiam , quz ibi eft, & etiam alias villulas 
adjacentes ficut eft Nazzere, Caroli-Venna, Rze/, & 
cetera ufque ad portum de IVz/y , quinimmo etiam 
turrem quz dicitur AMonjoye cremaverunt , quam qui- 
dem turrem fecerat Rex Francorum non erat diu fo- 


lemniter reparari. Omnes autem hos eventus ut in ,..,, ,,, 
pluribus vidi ego qui hzc fcripfi, & poterant videre fois; an- 
illi de Parifius qui fuper turres afcendebant ; fed hac 


funt modica in comparatione futurorum. In primo: 
autem exercitu Ánglicorum erat Godefridus de Hari. 
curia Normannus Miles de Regno Francix qui de 
Regno fuerat exulatus. 

Hxc veró eis agentibus nemo eis obviabat, fed fi. 
nem fui receffus Rex Franciz P H 1r iPPusexpedca- 
bat , unde in vigilia AfTümptionis Beatz Virginis dicti 
anni fuit dictum di&o domino Regi quód Rex An- 
gliz cum fuis verfüs partes Tornacenfes ire pr pet 
bat, quod verbum credens Rex Francorum efle ve- 
rum, ftatim ad fibi obviandum fe viriliter difpofuit 
exiens de Parifius, & veniens apud Ántoniacum ultra 
Burgum Reginz tentoria fixit , & dum ibi Regem 
Anglix ut dicebatur tranfiturum expectaret Rex prz- 
di&us, pontem de Poiffiaco reparar fecit, qui prop- 
ter eum fra&us fuerat, & pontem tranfiens cum fuis 
apud Belluacum arripuit iter fuum, Rege Francie il- 
Jufo in Antoniaco per duos ibidem dies expectante. 
In fine autem pontis de Poiffiaco Rex Anglix obviam 
habuit Communiam Ambianenfem. ubi eranc. multi 
boni viri qui Anglicos invadentes fe viriliter porta- 
verunt, fed Anglici multó plures & cum fagittis fe def- 
fendentes & przvalentes omnes alios occiderunt ; & 
fic veríüs Picardiam procedentes patriam igne & gla- 
dio devaftantes prope Belvacum tranfientes, non ta- 


* vulgo 
Peix. 


* de Fay. 


£20 Continuo altera Coronic 
men intrantes, quia civitas claufa erat, Monafterium 
fandi Luciani Monachorum nigrorum extra muros 
tunc fitum valde folemne cum Ecclefia cremaverunt, 
& tranfeuntes ultra Pifas * & caftrum ceperunt, & 
venientes juxta villam de Abbatis-villa ad fluvium 
Sommz didum applicantes ad quemdam paffum ubi 
aqua erat magis bafla, in loco qui dicitur Albatanqua, 
Gallice B/anquetaque , cum fuis equis & neceffariis li- 
bere tranfierunt & fine periculo, domino Godemar. 
do* cum pluribus aliis armatis in altera parte , ut Án. 
glicis refifteret expectante, fed di&us Godemardus 
Miles Burgundus eos videns ftrenué tranfire, & cum 
magna multitudine ipfos in littore non expe&ans im. 
mo cum fuis revertens fugit & receffit, & ftc Sommam 
fluvium libere tranfeuntes per villam qua Crozoy dici- 
tur, quam cremaverunt, Tunc juxta Creffiacum in 
Pontivo quem etiam cremdverunt , tentoria fua feu 
logiamenta & ftationem facientes, fe ibidem fecuriàs 
pofuerunt, juxta nemus expectantes fiquis eos inva- 
dere voluiffet. Rexautem Franciz P HirL iPPus qui 
di&um Regem Anglix expe&abat in Antoniaco au- 
diens quód fic de Poiffiaco recefferat , & pontem re- 
paratum quod à Francis credebatur quafi impoffibile 
tranfierat , delufum fe effe & proditum reputavit & 
doluit, & coadunato iterum exercitu maximo Nobi- 
lium & peditum ultrà quàm credi' poffet cum multis 
Januenfibus baliftariis opertis, Regem Angliz ufque 
apud Creffiacum eft celeriter infecutus , habens fecum 
in comitatu fuo & exercitu Regem Boemiz ftrenuum 
valde & doctum in armis, cujus ftrenuitatem probat 
effe&us armorum & cordis magnanimitas , nam ex 
ambobus oculis czcus erat atque fenex , & tamen non 
pa hunc defe&um relinquerat vim armorum. Hic 
abuit filium C AR oruM qui poftea fuit Romanus 
Imperator, & ipfe etiam erat ibi praefens; ipfe etiam 
habebat filiam B o x A M di&am, quam defponfaverat 


dominusJoH AN NES Dux Normannix primogenitus 


Regis Philippi nunc regnantis, ^ 
Igitur 


- Cuillelnt de Nangis. 4o 
Igitur veniente Rege Francorum Philippo verfüs 
Creifiacum cum fuis ubi Rex Anglie jam aderat , prz- 


fatus dominus Rex Francorum cum fuis Regem An. - 


glia in-campali bello ibidem juxta Creffiacum in die 
lan&i Ludovici Regis anno unde fcilicet 1346. 
audaci animo eft agereffus, horá noná jam tranfaáá, 
Anglicis ex oppofito ad pugnandum cum fagittario. 
rum fuorum magna multitudine preparati. Dum au. 
tem noftri Gallici fe ad pugnandum difponerent , ecce 
fubitó pluvi£ de celo defcendit, a&r totus qui antea 
clarus fuerat fe turbavit, & pluvia de celo cadens cor- 
das.baliftarum Januenfium qui venerant pro Francis 
fic reftrinxir, quód ipfi quando trahere contra Angli. 
cos debuerunt baliftas fuas, ex cordarum madidatione, 
reftrictione & breviatione tendere, proh dolor : mi. 
nime potuerunt. Non fic autem de fagittariis , arcu- 
büfque Anglicorum, quia jam ante piov bellum 
expectantes citiüs arcus fuos pra paraverant, appofitis 
in capitibus arcuum cordis fuis, unde fa&um eft ut 
appropinquantibus aciebus Gallicis adhuc nondum be- 
ne nec totaliter ordinati , fed ut fertur à Rege nimium 
feftinati, dixeruntbaliftariis ut contra Anglicos ftatim 
traherent de baliftis, qui quidem baliftarij trahere coc- 
perunt, fed cogentes cordas ad invicem , arcus afcen- 
dere nullatenus poterant, quia reftridz fuerant pro 

luvia, ut dicum eít, & fic Januenfes baliftarij nul- 
em tra&um fecerunt de baliítis fuis illà hora , qui ta. 
men in aggreffü belli more folito debuerant effe pri. 
mi : quod videntes noftri Gallici & non advertentes 
caufam di&am feu impedimentam pradi&um, credi- 
derunt quód didi baliftarij dolofe fe fingerent & tra. 
here non curarent , eis imponentes quód ad talem fi- 


mulationem faciendam pecunias á parte altera rece- 


piffent, eos trucidare & interficere coeperunt , nullam 

eorum excuíationem recipere volettes, cüm tamen 

fe validis clamoribus excufarent, quod videntes ad- 

veríarij qui priüs erant perterriti audaciam recepe- 

runt, & tunc noftros Gallicos minus bene ordinatos 
Tom. X I. Iiiii 


1j46. 


o2 Continuatio altera Chronta 
fortiter invadentes cum fuis gladiis , arcubus & fagit- 
tis letaliter percufferunt in tantum , quód in illo con. 
 fli&u Gallici refiftere non valentes, maxima eorum 
multitudo ultra quàm credi poffet in dicto pratlio ceci. 
derunt, & qui evadere potuerunt velociter terga ver. 
tentes receflerunt, & fic campum perdentes de parte 
Gallicorum ibidem mortui funt magnus numerus No- 
bilium & aliorum tam equitum quám peditum , inter 
quos cecidit Rex Boemiz , qui erat czcus, de quo 
dictum eft fupra, qui quidem ad pralium fe faciens 
duci, tam fuos quàmalios , quia non videns gladio fe. 
riebar. Cecidit etiam ibi Comes de Alengonio Comes 
Regis , Comes Blefenfis Regisnepos, Comes F landriz 
Lupovicus, qui à fuis Flammingis per JAcosuw 
de Artevella de Flandria expulíus fuerat , Comes Bar- 
renfis, Comes de Haricuria, qui de di&o Comitatu 
fuit primus Comes; nam ante ipfum erant non Coni- 
tesfed Barones dicti. Cecidit etiam ibi Comes de San- 
ferria, Dux Lotharingiz, & alius Dux de quo non 
recolo : inter iftos veró credendum eft quod multi 
alij perempti funt. De Anglicis veró plurimi fed non 
ficut noflri perierunt, Rex veró P uirippus do- 
lens illa no&e Ambianis revertens, & póft Parifius, 
& Rex Angliz vi&or recedens cum fpoliis & multis 
equis & aliis divitiis , juxta Mufterolum tranfiens Sta. 
ulas cremavit; & ulteriüs procedens venit ante Ca- 
efium, & ibidem in pratis verfüs Ecclefiam fan&i 
Petri, qua erat tunc in pratis, prope villam tentoria 
fixit, totam illam patriam occupans & devaftans , vo- 
lens villam Calefienfem capere vi armorum vel aliter, 
quod & fecit. 

Eodem anno 1346. dominus po Dux Nor- 
manniz primogenitus Regis Philippi cum magna mul. 
titudine armatorum obfedit villam & caftrum quod 
dicitur Aculeum * in Vafconia, fed parum ibi profe- 
cit : ibidem.obiit nobilis & inclytus princeps P n 1- 
LiPPus Dux Burgundiznon in bello (e de infirmitate 
naturali, Audiens autem Dux Normannia quód Rex 


-- 4 


Cuilelni de Nangtr. 43 
Anglie venerat & tranfierat ad partes Galliz , dimifit 
obfidionem Aculei, & in habitu Hofpitalarij cum 

ente fua reverfuseft in Franciam. Ex tunc & jam in 

nci incoeperant vigere talli multz, gabella falis 
& impofitiones pecuniarix fuper mercimonias , fed 
iftud non gravabat tantüm populum , ficut manuleva- 
tiones pecuniarum qua fiebant. Tunc etiam & dein- 
oeps & antea fuperícindebantur floreni propter novas 
monetas qua noviter fiebant, & fuper quos invenie- 
bantur aliz moneta quàm ille quz erant noviter fa. 
&zx fine mifericordià fcindebantur , & adhuc illi cujus 
erant tradebant falarium non voluntarium fcindenti- 
bus pro labore, & tunc oportebat tales pecunias tra- 
dere camforibus cum damno non modiczx quantitatis. 
Tunc fimihter fuit tanta & totiens iterata mutatio 
monetarum , quód populus communis de hoc & in. 
hoc damnificatus nimium dolebat & gemebar. llis 
etiam diebus levabat dominus Rex decimas Ecclefia- 
rum de voluntate domini Papz noftri & Ecclefix Ro- 
manz, & fic infinite pecuniz per diverías cautelas 
levabantur , fed re vera quanto "em nummi in Fran- 
cia per tales extorquebantur, tantó magis dominus 
Rex depauperabatur , & nulla profperitas, immo om- 
nia infortunia in regno , proh dolor : fequebantur. 
Officiales ditabantur, Princeps depauperabatur , pe- 


cuniz militibus multis & Nobilibus ut patriam & re- 


gnum juvarent & defenfarent contribuebantur, fed 


omnia ad ufus inutiles ludorum, ad taxillos & alios 


indecentes jocos contumaciter exponebantur. 

Anno domini 1547. Rex EpuaAR Dus pradicus 
fedens ante Calefium multos infultus villa fecit , fed 
illi de villa ab infra fe egregie defenderunt per machinas 
& alia genera baliftarum , quofcumque etiam exeuntes 
quamplures de Anglicis trucidabant & de ipfis trium- 


habant. Rex autem Francie P u11iPPus confor- 


tabat Calefienfes victualia eis per terram vel per mare 
mittendo, quz quidem victualia fi fufficienter habuif- 


fent ,.numquam eos de Anglicis dubitare conveniflet, 


liiii ij 


147. 


fo4, Continuatio altera Chrontai 
fed illi quibus pro eis provifiones committebantur illas 
ad propria commoda convertebant, ut dicebatur, 


Rege tamen Francorum & Confilio. ignorante. Vi. 


dens autem Rex Franciz quód Rex Anglia ab illo 
loco obfidionem non dimitteret , cum magna multitu. 
dine armatorum ivit illuc, quoniam di&um fuit fibi 
quód illi de villa vi&us fuos ulteriàs non habebant, 
& ita erat. Nam jam comedebant equos fuos , mures 
& ratos, & aliqui fame deficientes miferabiliter morie. 
bantur. Veniensautem Rex Franciz prope Calefium, 
& illum videntes illi de infra, maximo gaudio necmi. 
rum funt repleti , credentes per eum ab obfidione & 
omnibus periculis relevari , facientes figna à longe per 
ignesofteníos in turribus, quód fe adhuc per tres dies 
vel quatuor poterant fuftinere, dummodó eos Rex 
viriliter adjuvarer, quod & facere propofuerat & fecif- 
fet fi bonum confilium habuiffet. Audientes autem 

Anglici adventum Regis Francix miíerunt ad eumle. 

gationem in dolo , dicentes quód Rex eorum Eduar- 
dus libenter de pace & receffu cum eo tracaret , fi 
tamen treugas & inducias daret fibi pertres dies. Rex 
autem Francia minüs bene confultus, & ignorantibus 
illis de villa , dedit dictas treugas fic in clo requifitas 
& petitas; & tunc interim Anglici foffata magna fe. 
cerunt inter villam Calefienfem & exercitum Regis 
 Franciz, & ita manu valida & veloci per prata & per 
paludes quod impoffibile fuiffet Regem Franciz cum 
gente fua ad Calefium pertranfire. Sic etiam Anglici 
ita fe & circa fe foflatis & turribus atque bigis in cir- 
cuitu munierunt , quód prater eorum voluntatem ne- 


mo ad eos accedere potuiffet, habentes ad partem - 


Flandrix Flammingos amicos, qui de Y pra & aliis 
villis illius patriz victualia & alia contra Gallicos mon- 
flrabant. Foflatis igitur fa&is & paffibus fic obítru&is 
Rex Franciz fe deceptum videns , & quód nullo modo 
p ad Calefium accedere, dolens nec Calefiacenfi- 

us fuccurrere, nec inimicos evadere, reverfus eft in 


Franciam indilaté : quod percipientes Calefij à long? 


Lm JN o REV S. MN" ÉS2S3À 


)9,— 7 t3. 


Guillelmi de INangis: dog 


receffum videntes, & quód Rex fine auxilio eis da. 


. to vel dando confufus recedebat, in ftuporem & pa- 


vorem tam ex defe&u auxilij quàm vi&ualium con- 
verfi funt, unde non poft multum temporis fe , villam 
totam Regi Anglie coaái , falvis vitis eorum & fal- 
vo quantum fuper fe de bonis fuis portare poflent , 
finaliter reddiderunt; & (ic Rex Anglie villam Cale- 
fienfem cepit , omnéfque habitantes ejecit , omnéf- 
que Religiofos fratres Beate MA Rr.& de Carmelo 
qui ibidem morabantur , & alios de Anglia ibi po- 
nens, villam totam de Anglicis populando, aliis cJe- 
&is, quorum multi deinceps depauperati & nudi cum 
liberis & uxoribus coa&i funt per mundum neceffa- 
ria mendicare , & hoc tam de villa quàm de patria 
adjacente. Nam Anglici non multüm póft caftrum 
de Guynes ceperunt & patriam vaítaverunt , & fic 
illa fortalitia atque villas in partibus illis tenent & 
occupant ufque in przfentem diem in detrimentum 
illius patriz non modicum atque Regni. 


i e. . [E E ——9 
Circa di&um tempus, fcilicet anno 1347. Cano-. '?*7? 


Lus de Boémia filius illius Regis Boémiz , qui cz- 
cus obiit in confli&u de Creffiaco , fuit in Impera. 
torem Romanum ele&us , & per Ecclefiam confir- 
matus & coronatus in villa quz. Boémia dicitur pro. 
pe Aquifgranum , Ludovico Bavaro adhuc Imperium 
ufurpante, Eodem anno vel circiter David Rex Sco- 
tix tempore quo Rex Anglie erat cum fuis in obfi- 
dione Calefij venit cum multis viris ad obfidendum 
villam Londoniorum in Anglia, fed di&us Rex Da- 
vid Scotus ibidem captus fuit & detentus ab Angli- 
cis, quie quidem captio gaudium Anglicorum cumu- 
lavit. Eodem anno Lupovicus Bavarus qui fe 
dixerat per multos annos Imperatorem , & imperium 
contra yoluntatem Ecclefix ufürpaverar , mala mor- 
te interijr, nam fupra equum fedens venationi inten- 
dens cecidit , & fradtis cervicibus expirayit excome 
municarus & propter excommunicationis contura- 


. Ciam aggravatus; & tunc. Carolus Rex Boemiz jam 


Iiiii iij 


fo Continuatio altcra Chronici 
in Imperatorem antea ele&us, fuit in Aquifgrani pa- 
cifice coronatus , qui quidemivit poftea Romam pro 
corona altera & alibi proüt Iniperatores facere con. 
fueverunt. : 
Temporibus ilis Lupovricus juvenis Comes 
Flandriz , filius videlicet illius Comitis qui in bello 
de Creífaco cum aliis Nobilibus obierat , retentus 
per Flammingos contra ejus voluntatem atque do. 
minz matris fuz , qua (uerat filia Regis Franciz Phi. 
lippi Longi piz memorix , in partibus Flandrixz & 
du&us ad curiam Regis Anglix , qui adhuc in parti 
bus illis fe tenebat , fedu&tus per Regem Angliz (fu. 
pradidum & per aliquos Flammingos , qui fibi ad. 
adhzrebant , coa&us promifit dié&to Regi quód filiam 
fuam quam in Anglia habebat duceret in uxorem, 
Igitur durantibus fic fponfalibus di&us juvenis do. 
lens nec cordialiter affenfum przbens matrimonio 
fupradicto , fed revoluens in animo qualiter poffet 
quieto corde ftare inter eos qui patrem fuum quam- 
quam in bello , occiderant , cogitavit quód di&um 
matrimonium numquam compleret , quia coactus pro. 
promiferat & non voluntari? ; unde cogitavit quód de 


Curia Regis fugeret ubi erat diligenoífime obferva- 


tus, Et fa&um eft dum una dierum obtinuiffet licen- 
tiam ad venationem avium peragendam, videns fe in 
equis cum paucis , & fedens fuper equum velociffi- 


mum percuffit eum de calcaribus feftinanter , & ac... 


eipiens iter versis Franciam non ceffavit currere do. 
nec à fuis cuftodibus fuiffet evafus & perditus , & 
acceffit recto itinere ad Regem Philippum , qui tunc 
erat Parifius., qui ipfum juvenem confobrinum fuum 
dan cum maximo gaudio laudans Deum. Et fic Rex 
Anglia & Flammingi utputá Jacobus de Artevella qui 
p matrimonium tra&averat , videntes fe delu- 

5, triftitia funt repleti, maxime Regis Anglia filia fu. 
pra di&a ; unde nomine ejus fada fuit nean, in quain 
Francia ubique cantabatur , Gallice : 7 'ay fzziZy à qui je 


effeie donnée par amour,cjxc. Proceffü veró temp Orisrec&- - 


M MERE pM -A— Mail nc e 


Guillelmi de Nangts. éo7 
dente Rege Anglix ad partes fuas , dicus juvenis 
Comes Flandrix à fuis in Flandria eft receptus paci. 
ficé cum honore, & accepit uxorem filiam Ducis 
Brabantiz , de qua poftea habuit unam filiam , que 
defponíata eft nunc Duci Burgundia. Et fic juvenis 
habet juvenem in uxorém impuberem & fub annis. 

Anno Domini 1348. ecu eft gens Franciz & 
quafi totius mundi , & hoc alio modo quàm per bel- 
lum ; nam ficut fames, ut di&um eft in principio, & 


bella , ut di&um eft in proceffu hujus narrationis, 


affuarant , ita peftilentiz & tribulationes in diverfis 
mundi partibus iterum acciderunt. Unde eodem an- 
no 1348. in menfe Augufti vifa fuit quedam ftella 
fupra Parifius versüs partem C'ccidentalem magna 
& clara valde poft horam vefperam , adhuc lucente 
fole & tendente ad occafum , & hzc erat non mul. 
tàm longe ficut funt ceterz à noftro hemifpharrio 
elevata ,immo videbatur propinqua fatis. Et fadum 
eft ut Sole occidente & no&e appropinquante dica 
ftella me' & multis aliis Fratribus eam afpicientibus 
non videbatur de uno loco fé movere, tandem no- 
é&e jam veniente nobis videntibus &: multüm admi. 
rantibus di&a ftella valde groffa in plures &- diver- 
fos radios eft difperfa , qua: radios fere Parifius & 
versüs Orientem projiciens totaliter difparuit & ex 
integro annullata fuit, Unde an fuerit una cometa, 
vel alia, aut ex aliquibus exhalationibus formata & 
tandem in vaporibus refoluta , Aftronomorum judi- 


cio: derelinquo. Poffibile tamen eft quód ipfa fuit 


przagium pettilentiz future admirandz , qua fatis 
citó ut dicam, Parifius & per totam Franciam ficut 
alibi fecuta eft ; unde in eodem anno Parifius & in 
Regno Franciz & non minüs , ut fertur , in diverfis 
mundi partibus & in fequenti anno fuit tanta mor- 
talitas hominum utriufque fexus & magis juvenum 
quàm fenum , quód vix poterant fepeliri, & vix ul- 
tra duos vel tres dies in infirmitate jacebant ; fed fu. 
bitó & quafi fani moriebantur ; unde qui hodie erat 


1 e - " 


J t 


£o Continuatio altera. Chronici 
fanus, cras niortuusaád foveam portabatur , habebant 
enim fubitó boffas fub affellis vel in inguine, quibusin- 
furgentibus erat infallibile «pun mortis: & hzcin. 
firmitas feu peftilentia à medicis epidimia vocabatur, 
Tantá autem abundantia populi tunc , videlicet an. 
1,45", 190 Domini 1448. & 1549. deceffir, quód numquam 
| ' auditum, neque vifum, neque le&um fuit in tempo. 
ribus retroactis : & veniebat mors predi&a & infr 
mitás ex imaginatione vel focietate ad invicem & 
contagione ; nam qui fanus de i vifitabat infir. 
muni, vix aut raró mortis periculum evadebat. Un. 
de in multis villis parvis & magnis Sacerdotes timi- 
di recedebant , Religiofis dicus magis audacibus 
adminiftrationem dimittentes , & breviter in. multis 
locis de viginti hominibus non remanferunt duo vi. 
ventes. Tanta enim fuit in Domo Dei Parifius mor. 
talitas, ut per magnum tempus ultra quingenti mor. 
tui omni die ad cimiterium fan&i Innocenti Parifius 
ad fepeliendum in curribus portabantur , & iftz fan- 
&z Sorores Domus Dei mori non timentes dulciffi- 
me & humillim& omni honore poftpofito pertraca- 
bant, quarum multiplex numerus dictarum Sororum 
f. * renova- fzepius revocatus * per mortem'in pace cum Chriito 
in ut pié creditur requiefcit. 

Dicta autem mortalitas, ut dicitur, inter incredu-. 
los ibchoavit, deinde ad Italiam venit , poftea mon. 
tes pertranfiens ad AÁvinionem acceffit, ubi etiam 
aliquos dominos Cardinales invafit , toram familiam 
abftulit tunc ab eis, deinde per Vafconiam & Hifpa- 
niam paulativé de villa ad villam, de vico ad vicum, 
& ultimó. de domo ad domum ; immo de perfona 
ad perfonara inopinate ad has partes Gallicanas ac- 
ceders ufque ad Alemanniam tranfivit, minis tamen 
ad ipfos quàm ad nos.. Durante tamen cpidimia di- 
&a Dominus tantam gratiam ex fua pietate confer. 
re dignatus eft , ut. decedentes quaruquam | fübitó 
quafi omnes. lzfi mortem expectabant, nec crat ali- 
quis quin cópfeffüs & cum facrzatillimo viatico mo: 

reretur, 


e] 


NA ND 906 077 


C'uillelmi de Nangis. 0p 
reretur, & quod plus ad bonum decedentium fuit, 
domnus Papa Clemens mifericordia ufus in quamplus 
rimis civitatibus & caftris abfolutionem à poena & 
culpa decedentibus per fuos Confeffores dedit miferi 
corditer & conceffit, unde libentiàs moriebantur, 
hereditates multas & bona temporalia Ecclefiis & Re: 
ligiofis. dimittentes., quia proprios. heredes ante fe 
mori videbant. Dicebant quód m peítilentia ex aéris 
infecione & aquarum oriebatur , quia tunc temporis 
non erat fames nec defe&us vic&ualium quorumcum: 
que ,.fed abundantia magna, unde ex cjus opinione aé- 
ris infecti & aquarum., & mortis ita fubitx impofitum 
fuit Tudais, quód ipfi puteos & aquas infecerant & 
aérem corruperant, propter quod mundus contra eos. 
crudeliter infurrexit in tantum , quód in. Alemannia & 
alibi per diverfas partes mundi ubi Judzi habitabant: 
fuerunt trucidati & occifi à. Chriftianis &. cremati 
paffim &. indifferenter multa millia Jadzorum; & eft 
mirandum de eorum & fua uxorum fatua confítantia, , 
nam dum cremarentur ne eorum parvuli ad baptif-. 
mum convolarent matres eorum primó in ignenr 
projiciebant liberos, deinde poft ipfos edem matres 
fuper ipfos-in ignemfe pracipitabant, ut cum maritis 
& eorum parvulis cremarentur. Multi etiam mali Chri: 
[tiani fuerunt reperti, ut dicitur , qui fimiliter venena 
per puteos imponebant , fed revera tales intoxicatio- 
nes, pofito quód factz fuiffent,.non potuiffent tan- 
tam pe" & tantum populum infeciffe. Alia igitur 
fuit caufa, utputà,. Der voluntas , ut humores cor 
rupti & aéris malitia feu terrarum , & forte rales po-. 
tiones fi fa&z fuerunt in aliquibuslocis ad hoc potue: 
runt adjuvare. Duravitautem- di&a mortalitas in iftis 
partibus Gallicanis per magnam partem anni 48. & 
49. & tuncceffavic , multis villis campeftribus & do- 
mibus in bonis villis quafi vacuis remanentibus &. or: 
batis, & tunc. ceciderunt demus multz fatis citó & 
tales & ita folemnes & plures ceciderunt: Parifius , de 


quarum ruina minüs quàm de multis aliis apparebat. . 


Tom. XI. Kkkkk 


éro Continuatto altera Chronic 
. Ceffante autem di&a epidimia , peftilentia & mor. 
talitate nupferunt viri qui remaníerunt '& mulieres ad 
invicem, conceperunt uxores refiduz per mundum 
ultramodum, nulla fterilis efficiebatur, fed przgnan- 
tes hinc inde videbantur, & plures geminos pariebanr, 
& aliqua tres infantes infimul vivos emittebant , fed 
quod ultramodum admirationem facit , eft quód di&i 
. pueri nati po tempus illud mortalitatis fupradictz & 
deinceps dum ad ztatem dentium devenerunt , non 
nifi viginti dentes vel viginti duos inore communiter 
habuerunt, cüm ante dicta tempora homines de com. 
muni curfu triginta duos dentes fub & fupra fimul in 
mandibulis habuiffent. Quid autem numerus ifte den. 
tium in poft natis fignificet, multüm miror, nifi di- 
catur , quód per talem & tantam mortalitatem homi. 
num infinitorum & fucceffionem aliorum & reliquo. 
rum qui remanferant, mundus eft quadammodó reno- 
vatus & fzculum , ut fic (it quzdam nova ztas; fed 
proh dolor: ex hujus renovatione fzculi non eft mun. 
dus propter hoc in melius commutatus. Nam homines 
fuerunt poftea magis avari & tenaces cum multó plura 
bona quàm antea poffiderent; magis etiam cupidi & 
per lites , brigas & rixas atque per placita feipfos con- 
turbantés , nec per hujufinodi terribilem mortis pe- 
ftem à Deo infli&am fuit pax inter Reges & domi. 
nos reformata, quinimmo inimici Regis Franciz ac 
etiam guerra: Ecclefia fortiores & pejores quàm ante 
per mare & per terram íuícitaverunt, & mala am- 
pliora ubique pullularunt, Et quod iterum mirabile 
fuit; nam cüm omnis abundantia omnium bonorum 
effet , cun&a tamen cariora in duplo fuerunt tam de 
rebus utenfilibus quàm de vi&ualibus, ac etiam de 
mercimoniis & mercenariis & agricolis & fervis, ex- 
ceptis aliquibus hereditatibus & domibus quz fuper. 
flué remanferant his diebus. Charitasetiam ab illo tem- 
pore refrigefcere coepit valde , & iniquitas abundavit 
cum ignorantiis & peccatis; nam pauci inveniebantur 
qui Ícirent aut vellent in domibus, villis & caftris infor- 


e 


Cuillelmi de INangis; 177, 
mare pueros in grammaticalibus rudimentis. 
Eodemanno1548. H rr oar * de Britannia minori «z ; ;,, 
Presbyter & Confeífor mirz virtutis & gratia fuit ab «i H«i 
Ecclefia & Domno Papa Clemente fexto canonizatus, doc m 
& anno fequenti à Praelatis & Clero Britanniz de terra g»omin;- 
clevatus multis fignis & miraculis per eum feu'à Do. '*" 
mino tunc factis propter ipfum & oftenfis, & Eccle- 
fia nomine ejus in vico fancti Jacobi inchoata primi- 
tus & fundata. Quantis autem virtutibus & fan&itate 
floruerit in Ecclefia Tregorenfi * in di&a Britannia, vuto « 
ubi corpus ejus quiefcit, liquidé declaratur. (Treguer. 
Anno Domini 1349. durante adhuc predi&a mror- 
talitate & de villain villam ulteriàs procedente furre- 
xerunt multi viri de Alemannia , de Flandria, de Han- 
nonia & de Lotharingia novam íc&am audoritate 
pa inchoantes : nam denudati in femoralibus per 
ofpitia & plateas civitatum & bonarum villarum 
cum magnis focietatibus & turmis incedebant nudi, 
cum flagellis conglobinati proceffionalirer & circu- 
lariter ienbs aculeis affligentes, jubilando vocibus 
altifonis & cantando cantilenas fuo ritui aptas & no- 
viter adinventas , & fic procefferunt per multas villas 
| per triginta tres dies magna fpectacula in populis ad-- 
mirantibus facientes, penitentiam talem agentes , fe. 
ipfos per fpatulas & brachia flagellis aculeatis ufque ad 
iude effufionem acriter verberando. Parifius au- 
tem non venerunt neque ad partes Gallicanas, pro- 
hibiti per dominum Regem Franciz qui noluit, & 
hoc fecit de confilio Magiftrorum in Theologia Uni. 
verfiratis Parifienfis, dicentium quód nova fccta erat 
contra Deum inchoata & contra formam fanctz ma. 
tris Ecclefiz, & contra lalutem animarum omnium 
ipforum , ficut revera verum eft, & erat, ut patuit fa- 
tis citó. Nam Domnus Papa Clemens vi. de hoc fa- 
tuo novo ritu per Magiítros Parifienfes, qui ad eum 
nuntios reverenter miferant , plenarie informatus, 
' cüm effet contra jura damnabiliter adinventa , eos 
flagellatores fub auctoritate prohibuit & prohiberi 
: KKXXEKKX iJ 


1349. 


1j 4 9. 


$12 Continuatio altera Chronici 
fecit ne de cetero tales publicas poenitentias à. feipfis 
prafumptuofe affumptas ampliüsexercerent. Etme. 
sitó inhibuit , quia jam inveniebant tales flagellatores 
fulti aliquibus Sacerdotibus fatuis & Religiofis feas 
erroneas & malas atque opiniones deceptorias ultra. 
modum. Nam dicebant quód eorum fanguis fic per 
flagella tractus & effufus cum Ohrifti fanguine milce- 
batur,.& multa alia erronea jam adinveniebant, & 
dicebant quod minüs bene & minüs fane ad fidem 
Catholicam fpectabat, unde ficut.à feipfis, & non à 
Deo, fatué inceeperunt, fic etiam eorum fecta & ri- 
tusinfra breve tempus ad nihilum redadti funt, quia 
moniti deftiterunt, abfolutionem & poenitentiam à 
fuis Praelatis ex parte .Domni Papx de hujufmodi er- 
rore humiliteracceptantes. Nec eft pratermittendum 
quód multe mulieres .honeftz & matrona devotz 
hanc prafatam poenitentiam de flagellis procedentes 
& cantantes per villas & Ecclefias fimiliter faciebant, ' 
fed hzc omnia in parvo tempore ficur.alij poftea di- 
miferunt. | 
Eodem anno 13459. obiit domina Regina Navarre 
JoHANNA, filia quondani Ludovici didi Fluftin 
Regis Franciz , qux quidem obtinebat Regnum Na- 
varrz ratione parentum fuorum, qui fuerunt di&i Re- 
gni pofleffores. Hac domina maritum habuerat no- 
mine Philippum de Ebroicis Comitem nobilem virum 
& probum., qui ex parte dicrz dominz dicebatur Rex 
Mavarrz dum viveret. Hic Philippus jam ante de- 
ceflerat in Prufia vel Granata ad quas partes tranfie-- 
rat contra Infideles pro fide & Ecclefia pugnaturus. 
Ifta domina de di&o viro fuo tres nobiles filios habuit, 
CARoLuM primogenitum, PHrL1PPuM & Lu. 
Dovicu, filix veró fuerunt duz, prima fuit 
BrANCHA dicta, cui poftea nupfit PHirrpPusde 
Valefio Rex Francie. Poft mortem veró hujus Re- 
gine Navarrz, CaARorus ejus primogenitus fuit 
Comes de Ebroicis loco patris, & fuit Rex Navarrz 
loco matris, de quo Carolo poftea dicetur. 


... "Guileimi de Nangis. E77] 
' 'Éodem anno 1549. obiit Bow A uxor domini J o- 


 "HANNIS de Francia primogeniti Regis Francorum 


Philippi de Valefio, qui quidem Johannes erat Dux 
Normanni& & Aquitaniz , & habebat quatuor filios, 
primogenitum CARoLuM & alios tres, & duas filias. 
Eodem anno deceffit domina J o n A N N A de Burgun. 
dia Regina Francia : tunc etiam uxor P Hir i1» P1 de 
Valefio nunc regnantis. Hzc de domino Rege ha- 
bebat duos filios; videlicet dominum JouAN NEM 
Ducem Normanniz primogenitum , & alium Ducem 
Aurelianenfem , & unam filiam, quamCAR orus de 
Ebroicis Rex Navarrz duxit in uxorem juvenculam 
valde, & adhuc unam aliam quam affumpfit poftea in 
uxorem BARNABAS Dux Mediolanenfis, habuít- 
que tertiam quz Barrenfi defponfata fuit Duci. Mor- 
tuá autem didáJonaANNA Reginá Francix , ut di&um 
eft, P HiriPPusde Valefio Rex Francorum acce- 
pit in uxorem dominam BraANcHAM filiam defuncdtz 
Regine Navarr:e, de qua ftatim di&um eft, fcilicet 
fororem Caroli Regis novi Navarrz , & de ea habuit 
unam filiam. Illo anno dominus Rex Philippus & fa- 
tis citó poftea mortuus eft , ut dicetur. 

. AnnoDomini 1550. Domnus Clemens Papa Sextus 
volens falutem animarum hominum procurare, fta- 
tuit ut pup enge plenarie qua erant & quz fole- 


banteffe in facra urbe Roma de centum annis in cen- 


tum annis, in Circumeifione Domini noftri Jesü 
CHaArsT1 reducerentur ad quinquagenos annos, 
quia vita hominum labitur & decreícit , & malitia fu- 


perabundatin mundo , proh dolor : & accrefcit : ideó 


illo anno 1550. fuerunt indulgentiz plenarie conceffz 
per di&um Domnum Apoftolicum omnibus veré poc- 
nitentibus, volentibus pergere & vifitare loca Apo- 


ftolorum Petri & Pauli in Romana urbe aliorümque 


Sanctorum. Ád quam quidem peregrinationem ive. 
runt per totum annum illum quamplurimi utriufque 
fexus nonobftante mortalitate magna quz fuerat nu- 
per, & quz adhuc in aliquibus mundi partibus difcur- 
rebat. Kkkkk iij 


1350, 


IMMER ————————————————  ngÓMsÜn!À)19 EB PT 


135 c. 


&r4 —— Continuatio Altera Chronici 

Eodem anno 1350, obiit inclytus Princeps dóminus 
PHiL1rippPus de Valefio Rex Francie duranteadhuc 
dura guerra inter ipfum & Eduardum Regem Anglo. 
rum; & Regnavit in Francia dominus JounANNEs 
Dux Normanniz primogenitus ejus, & fuit corona. 
tus pacifice eodem anno Remis cum magna folemni- 
tate meníe Septembri , qua fuit dies Dominica anno 
primo, Hic autem Philippus Rex videns quód mo. 
reretur, vocavit duos filios fuos, vidclicet dominum 
JosANNEM primogenitum & P Hir iPPuM Du. 
cem Aurelianenfem, & oftendens es litteras folomnes, 
in quibus determinationes & rationes efficaces Do- 
ctorum folemnium tam Theologorum quàm Decre- 
rorum , quàm etiam Legum , erant fcripta, qualiter 
herediras & Corona Regni Franciz ad ipfum Regem 
& ad liberos fuosfucceflores jure hereditario pertine- 
bat & non ad Regem Anglix, qui propter iffam di. 


" €&am hereditatem & Coronam contra ipfum guerram 


indebite fufcitabat. Oftendit etiam eis folutiones ar. 
gumentorum de contrario ipforum Aunglicorum, mo. 
nens ipfos & fpecialitet primogenitum poft ejus de. 
ceffüm regnaturum , ut auda&er jus fuum. & Regnum 
contra Anglicos defenderet & pugnaret , dicens 
quód jufta caufa femper indiget defenfione , & quod 
illi qui pro defendenda ea certant femper vincunt, 
fed aliquando in parte fuccumbunt , verumtamen in 
fine, nop ita citó ficut vellent, auxiliante Domino & 
fortuna redeunte prevalent , & fuos inimicos viriliter 
fuperant & devincunt. Sic enim erit vobis fi boni 
&mulatores fueritis & Deum timueritis & zelum ad 
Rempublicam gubernandam habueritis .& amorem. 
Deinde monuit ipfos multüm ut fe mutuó diligerenr, 
pacem ad invicem & concordiam perpetuam fimiliter 
confervarent, dicens quód volebat, ficut & juftum 
erat, quód dominus Jon ANNESs regnum & Coro. 
nam obtineret , & alter dominus P niriPPus fecun. 
dó genitus Dux Aurelianenfis, Comitatum de Vale. 
fio, à quo ipfe Rex Philippus cognomen habuerat, 


* Q ? C" TU "-" 


Cuilelpi de Nangis. à 
poffideret: ad quod dominus Johannes libenti animo 
condeícendit, & fic dominus Rex Philippus de Vale- 
fio fpiritum reddens migravit ad Dominum , relin. 


' quens fupradi&os & unam filiam de fecunda uxore, 


fcilicet de domina BrANcH A forore Caroli Regis 
Navarrae ; & fepultus eft cum aliis Regibus in Mona- 
fterio fandi Dionyfij in Francia honorifice & devot?. 
Rex autem JOHANNES fatis citó póft ejus corona- 
tionem veniens Parifius fecit capi Comitem de Guy- 
nes quierat Conneftabilis Francie, & ipfum fecit de- 
collari de no&e in hofpitio Nigella Parifius juxta do- 
mum Fftatrum Ordinis fanc&i Auguftini. 

Anno Domini 1551. infurrexerunt Domni Cardina- 
les & Prelati alij multi cum magna multitudine Cura- 
torum contra Religiofos Mendicantes in Curia Ro- 
mana, volentes & petentesà Domno Papa Clemente 
fexto eorum adnullationem , & quód deficerent in fe, 
Epifcopi allegantes fortiter in Confiftorio quód ipfi 
Mendicantes non erant ab Ecclefia vocati & ele&i , & 
quód eis non incumbebat fidelibus predicare , neque 
confeffiones audire, fed neque fepulturas recipere 
alienas : unde requirebant dicti Prxlati cum Curatis 
quód ipfi Mendicantes caffarentur, vel quód faltem 
ceffarent à przmiffis, aut ad minüs quód non folüm 
quarta portio de fepulturis alienis daretur, fed totum 
emolumentum ipfis Curatis ex integro redderetur, 
quia nimis erant ditati ipfi Mendicantes de talibus fe. 


pulturis, prout dicebant ipfi Przlati & Curati. Hzc 


& fimilia Przlati & Curati allegabant contra Mendi- 
cantes, & multó plura magno de hoc fermone contra 
ipfos fato per Domnum Cardinalem , & prafatis 
Mendicantibus ibidem pra:fentibus & nihil ad objecta 
refpondentibus, fed potiüs cogitantibus illud quod 
fcriptum eft; E/ffere in pace , C Dominus pugnabit pro 
vobis ;: quod ftatim ibidem factum fuit, Nam finitis 
di&is allegationibus contra ipfos Domnus Papa fta- 
tim pro Mendicantibus verbum fumpfit, allegans pro 
parte Mendicantium eleganter oftendens per multa 


1;j1. 


414, — Continuatio altera Cbrontai 
jura & ícripturas dicos Mendicantes non effe fic 
fpernendos , ut illi dixerant , nec caffandos,. probans 
eos à Deo & Ecclefia fore vocatos ad.auxilium regi. 
minis Ecclefix, licet tardiüs quàm de multis, etiam. 
. eos inter alios vocatos deberi meritó computandos, 
probans hoc inter cetera exemplo Beati Pauli Apo- 
ftoli , qui càm non fuifTetà principio de numero duo. 
decim Apoftolorum fed potiüs effet magnus Ecclefizz 
perfecutor, poftea tamen fuit à, Chrifto infpiratus, 
vocatus, & vas ele&ionis fa&us,. & inter Apoftolos 
excellentior commendatus, Objecit etiam Domnus 
. Papa ipfis Przlátis &; Curatis, de quo fi ipfi Mendi-. 
cantes tacerent , de quo ipfi populo przdicarent? quia 
fi de humilitate przdicaveritis, Vos , inquit Domnus 
Papa , eftis fuper omnes ftatus mundi magni , fuperbi. 
& elati & pompofi, & in equitaturis & aliis : fi de 
paupertate , vos eftis magis tenaces & cupidi , unde. 
non vobis fufficiunt omnes. prebenda ac beneficia 
mundi :fi predi&is przdicetis de caftitate , de hoc, 
inquit, nos tacemus, quia Deus fcit qualiter quilibet. 
agit, & qualiter quamplurimi in deliciis nutriunt. 
corpus fuum. Addidit autem Domnus Papa, quód. 
idcirco multi Przlati & Curati odio habebant Men- 
dicantes, & eis claudebant portas fuas pro tanto ne 
viderent vitas eorum , fed bene lenonibus & truffa. 
toribus, & non mendicantibus bona temporalia fa. 
pius miniftrabant , dicens iterum eis quód dolere non 
debebant fi Mendicantes aliqua bona tempore mor, 
talitatis , qux nuper fuerat, receperant in vifitatio. 
nibus Mendicantium ,.& curam. quam di&i Mendi. 
cantes fugientibus Guratis. multis folemniter exer- 
cuerant circa decedentes; etfi de dictis temporalibus 
aliqua zdificia conftruxerant, non erat dolendum ; 
cüm hoc totum. effet, ut dicebat Domnus Papa, in 
fuis edificiis appofitum ad decorem totius univerfalis 
fanctz Dei Eccléefic , non in voluptatibus. &' actibus 
impudicis. Et quia non fic facitis nec feciftis , ideà 
fic doletis , quia totum non habetjs ut omnia exponaris 
| ad 


5WGNO mee n DR 


Guilelmi de Nangts. E. 
ad. ufus veftros tales quales. Et idcirco ipfos Men- 
dicantes acriter accuíatis ; qui tamen , ut de pluri- 
bus veftrüm vera loquamur , dixit Domnus Papa ; 
nonnifi ad vana & temporalia: vacatis fzpius & ftu- 
detis ,:&. modó huc contra Mendicantes veniflis fi- 
cut una congregatio taurorum in vaccis populorum, 
ut excludatis eos qui probati funt argento. Tandem 
dixit eis Domnus Papa , quz & qualia mala & quan: 
ta emergebant Ecclefiz , fi ea qux ipfi Pralatiepete- 
bant contra Mendicantes finaliter obtinerent : dixit: 
tamen eis quód fi aliqua haberent contra ipfos Re- 
ligiofos , ponerent in fcriptis, & alij e converío, & ip- 
fe Domnus Papa daret eis optimos Auditores. Et fic. 
vacui recefferunt dolentes & confufi, Religiofis gau- 
dentibus & laudantibus Deum verum. Quid autem. 
fa&um fuerit poft hzc ignoratur. AE" 

Anno Domini 1552. involuto fzculoin multisguer- 1, ;:. 
ris & tribulationibus Domnus Papa CLEMENS vr. 
migravit à fzculo, natione Lemovicenfis , ut di&um. 


eft, Magifter in —— magnus & egregius Pra- 


dicator, & quia Monachus fuerat , ditus PET&RUs. 
R.ogerij ante ejus affümptionem ad Papatum , unde 
in Abbatia fuerat Monachus , fcilicet in Monafterio: 
Caíx.Dei Dioecefis fan&i Flori in Alvernia voluit: 
fepeliri. Et poft ipfum fuit ele&us in Papam Dom- 
nus Papa IN NOCEN TIUS VI. natione etiam Le- 


1novicenfis , qui quidem S T x PH AN u s Alberti antea: 


vocabatur , Prefbyter Cardinalis , utriufque juris Do 
é&or, homo bonus, fimplex, & juftus. v — 
Anno Domini 1353. fuerunt multa bella particula 575 
ria per Anglicos contra Francos tam in Britannia 
quàm in Normannia , quàm etiam in Picardia, & multa 
caítra & ville per Britanniam & per Normanniam , 8&2 
in Dicecefi Conftantienfi & Bajocenfi , quz fuerunt: 
cremata per Anglicos & deftru&z , & etiam in D1ce^ 
cefi Cenomanenfi & Carnotenfi, & caftrum de Dam- 
frontecaptum per Anglicos, & multa alia damna facta. ———— 
Anna Domini 1354. fuit terre motus magnus. im J^ 
Tom XI. | L1111 


1354 


Lj? 1 Continuatto altera Chronict 
node, & in die fanài Lucz Evangeliftz. Interim 
multa caftra & civitates ex hujufmodi terrz motu 
in diverfis mundi partibus corruerunt & fípecialiter 
in Alemannia , utpurà civitas qua dicitur Bafilia 
qua rota funditüs corruit , & etiam Ecclefia Ma. 
jor & domus cadentes opprefferunt quamplurimos , 
& poft ruinam domorum exiliit ignis à domibus pro. 
ftratis , qui ligna & alias materias eorum refolvit 
jn cimerem & redegit. Di&us autem terre motus 
fentitus fuit Remis & ctiam Parifius & alibi , preut 
fertur. | 

Eodemanno 1554. dominus CAR or us de Hifpa- 
nia Coneftablis Franciz , cujus parentela olim à ra. 
dice fanguinis Regum Francorum procefferat , & qui 
multüm dile&us à Rege Franciz JoH ANNE erat, 
& familiaris fuerat valde , verbis rancorofis , ut dici. 
tur, habitis inter CAR orLuM de Ebroicis Regem 
Navarre & ipfum Coneftabilem, & aliis caufis igno- 
tis nobis , fuit de mandato & ordinatione didi Re- 
gis Navarrz etiam eo przfíente interfe&us in villa 
qui dicitur Aquila in Comitatu de Alengonio, & 
quod fuit inhumanum valde , quia de nocte in le&o 
fuo ipfo nudo mifericordiam & pietatem implorante 
ficut homo armis & ve(timentis omnibus iboliatus; 
Ad hoc fa&um fuerunt przíentes Comes de Hari- 
curia , qui tunc erat PHiLi1PPUS de Navarra , fra- 
ter przdiài Regis Navarri, dominus de Girardi.villa, 
unus alius Miles vocatus MAusnug, & NicoLAus 
- Dubleti Scutifer, & quampluresalij. De hoc autem 
fa&o Rex Franciz JoHANNES quamplurimüm do. 
luit quando fcivit ; & multi alij per mundum & per 
Regnum horrorem habentes de modo faciendi. Ex 
hoc autem di&us Rex Navarre indignationem non 
modicam Regis Franci Johannis incurrit. Unde li- 
cét Rex Navarrz haberet ejus filiam in uxorem , ut 
fupra alibi di&um eft , tamen Rex Franci: volebat 
& voluit tantum flagitium modo judiciali corrigere 
& punire, & feciffet , fed tunc temporis erat in Fran- 


Cuilleluai de Nlangts.- ro 
cia Cardinalis dominus Guipo de Valonia , qui per 
Domnum Papam propter pacem inter Reges Fran- 
cix & Anglix erat miffus, qui quidem Cardinalis 
uná cuni domína Regina Jon ANNA de Ebroicis 
rcli&a , uxore quondam Caroli Regis Franciz & ma. 
tertera di&ti Regis Navarrz , unà cum domina Br Aw- 
CHA relida domini P urripPr de Valefio Regis 
huper defunc&i, cum multis aliis Baronibus & Draz- 
latis apud Regem Johannem pro di&o Rege Navar- 
re intercedentes , pacem ejus cum magnis inftantiis 
& precibus impetrarunt cum pa&is & conditionibus, 
& fpecialiter quód di&us Rex Navarrae Capellas & 
vk pma multas fundaret , in quibus Sacerdotes 
multi pro anima dici defun&i de cetero celebrarent, 
& fic Rex Franciz Johannes pepercit alteri & fuit 
in ejus gratiam receptus & pofitus , quia Rex Na- 

'vatrz przdi&us tunc temporis erat ab omnibus ama- 
bilis & dile&us , quz quidem reconciliatio multüm 
placuit toti Regno, fed proh dolor ! non ftetit diu. 

Anno Domini 1555. Eduardus Rex Anglie tranfi- ^1;,;.- 
vit ad Calefium , & exinde cum magno exercitu ve- 
nit ufque Hefídinum multas villas devaftando , & 

ibidem in confinio per plures dies ftetit. Audiensau- - 
tem hoc Rex Francie JoHANNE s ftatim cum ar- 
matis plurimis versüs eum iter fecit, & veniens Am- 
bianis mifit ad Regem Anglia nuncios, qui dicerent 
ei ut ambo Reges cum fuis ad campale bellum pari. 
ter convenirent : qui quidem Rex Anglie videns 
non fibi expedire, refpondit quód fatis expectaverat, 
& nullum qui cum eo pugnaret invenerat, & ideo à 
modo neminem expectaret ; & tunc versis Calefium 
velociter abiit, Rex vero Francix Parifius eft re- 
verfus. | : 
Eodem anno 1355. tempore Quadragefimali acci. 
dit in caftro Rothomagenfi lamentabile fa&um : Dux 

enim Normannie CARorLus primogenitus Regis . 
Franciz Johannis fecit unum folemne convivium in 
caftro Rothomagi fupradido , & vocavit ad pran. 

| | L1111 ij 


* Gravilie 


tem fadum , magnum 


4:0 Continuatio. altera Chronici 


dium Carolum de Ebroicis Regem Navarra generum 
Regis Franciz , de quo di&um eft fupra. Invitati 
etiam fuerant Comes de Haricuria ac dominus de 


Grand.villa Miles potens in patria & multi alij Mili. 


tes ac Nobiles. De Rege autem "Navarra fupradi. 
&o, & de Comite de FHaricuria .& aliquibus aliis in 
convivio illo prandentibus fuerant aliqua finiftra Re. 
gi Franciz Johanni relata , ut creditur, propter quz 
[ftatim ea quz fac&a fuerunt, evenerunt, Nam cum 
didi convivantes cum Duce adhuc epularentur & 
federent clau(is .januis ipfius caftri interids & firma. 
tis; eccefubitó Rex Francie JoHANNES, quinon 
multàm longe à.civitate .comederat , inopinaté & 
fubitó armatus.cum multis per parvam portam ca. 


Ttri, quz ad campos tendit, fuper di&os convivantes 
€is non cogitantibus fubintravit ,. quem fic armatum 


intuentes omnes in ftuporem nimium funt converfi, 
qui fuper eos cum fuis in armis veniens , manus "s 
ponens ad Regem NNavarrz , aliis omnibus qui in ille 
prandio fuerant hinc inde fugientibus & per muros - 
faltantibus d timore: captis autem Comite de Ha. 
ricuria & aliis tribus nominatis , fcilicet domino de 
Giraldi.villa *, Maubue & "Nicolao Dupleti , fta- 


tim fecit Rex ipfos poni in biga jam parata, & per- 


di&um oftium pofteriüs eos duci ad patibulum redá 
vii, & fadum eft dum ad campos devenit Rege 
praíente cum Duce filio., precepit Rex in medio 
itinere eos decollari, & deinde omnes tres Duces ad 


aret fufpendi corum corporibus cum catenis 


ferreis per fpatulas fortiter alligatis , & capitibus de- 


fuper.in lanceis appofitis & affixis , hominibus de 
civitatehoc neícientibus , donec circa finem captionis 
fuerunt per rumores fugientium excitati. Iftud au- 

Rosen & admirationem in 
populo ubique per Franciam & alibi generavit Rex 


autem Navarrz fic captus , ut. di&um eft, fuit in 


carcere trufus., & duré pertradatus, deine in ca- 
ftro Gaillardi , miffus-poítca in Cafteleto Parifius ,& 


" 


Guilelmi de Nangis. 27, 
deinde per — caftra & loca hinc inde , modo 
in Pontifara , modó in Picardia du&us miferabiliter & 
xeductus. Imponebatur enim. fibi quód : aliquando 
machinatus fuerat contrà Regem & contra Carolum 
Ducem Normanniz primogenitum Regis., fed quid 
& qualia & utrüm verum hoc fuerit hoc ignoro, 
Dum autem fic fuitin carceribus , multa gravia fufti- 
nuit & ftupenda: nam aliquando mittebantur ad eum 
quidám qui fingebant ipfum velle fine médio decol- 
Jari ; fed tunc fuperveniebant alij prohibentes. Ipfe 
autem , ut dicitur , fuftinebat omnia patienter nihil 
mali operis recognofcens , & fic ftetit in carceribus 
diverfimodé vinculatus & duré tractatus per unum 
.annum cum dimidio & amplius. | 
Ipío autem Rege Navarrz in carceribus fic retru- 
Ío Rex Francie Jon AwNwNEs terras fuas & iftorum 
qui cum eo capti fuerant dedit poftea & divifit , fed 
fic eas obtinere faciliter non potuit ad libitum ita 
Ccitó .; nam gentes didi Regis Navarre qui cum eo 
non iverant Rothomagum , fed remanferant Ebroi- 
cis, unde ipfe Rex Navarra erat Comes , in caftro 
& fortalitio dictz civitatis Ebroicenfis fe receperunt. 
"Venientes autem multi homines armorum de Fran- 
ciaad civitatem Ebroicenfem , villam & caftrum for. 
titer invaferunt , quod videntes Navarrenfes qui in 
caftro erant quód non poterant fe tenere , ignem in 
civitate pofuerunt , fic quód Ecclefiam Majorem & 
domos Canonicorum cum magna parte villz crema- 
-yerunt, & ut dicitur, locum Fratrum Minorum , & 
Monafterium fancti Taurini ubi eft Abbatia nigrarum 
dominarum*: & fic recefferunt ponentes fe in caftro zünrum 
fortiffimo Pontis- Audomari , quod quidem contra, 
Regem Franciz & contra Ducem Normanniz per 
magna tempora poftea tenuerunt , multis tamen in- 
fultnibus à Gallicis fortiter irrogatis ; & fic in illis 
partibus Normannicis tribulationes & dolores dein- 
ceps ficut in Francia multipliciter accreverunt; nam 
poftmodüm gentes Navarrenfes cum gente Angli-. 
L111l iij 


———————————————————Á—Yi!—(—UEBUSEMMMBPPPBPER 


13 f 6. 


422 Continuatio altera Chronici 

cana fibi invicem adhzferunt , & ita pars Anglicana 
contra Francos fortior folito vifa fuit, Nam di&us 
Purrreeus de Navarra frater Regis Navarrae 
capti & detenti , prout di&um eft, illi patria intu. 
lit multa gravamina. 

His diebus fratre füo Rege INavarrz adhuc clau. 
fo in carcere & detento , alter autem frater eorum 
Ludovicus illius junior ivit ad NNavarram , & illud 
Regnum Navarrz loco fratris fui Regis ftrenu& gu. 
bernavit. Hac autem mala & alia multa illis dues 
annis 1554.. & 1555. tam in bellis particularibus quàm 
aliter per divería loca Franciz , Picardie, Britan. 
niz & Normannia evenerunt. Nunc ad mirabiliora 
tranfeamus. 

Anno Domini 1356. erat quidam Frater Minor de- 
tentus in carceribus Domni noftri Papa in Avinio- 
ne, honeíté ramen,  Detinebatur «eró pro eo quód 
multos futuros eventus quafi fpiritu prophetico prz- 
dicabat, & dubitabatur à multis ne falleret , vel ne 
mendacia diceret , vel aliquo fpiritu Pitonico feu 
maligno loqueretur; ipfe tamen vitam fan&am duce. 
bat , fobriam & honeftam , & erat Clericus intelli- 
gens in Scripturis & teftibus facri Canonis , & pro- 
fanalibus libris , prout patet in operibus & libellis 
pM ab eo dicatis s eventibus contingenti: 

us & futuris, quorum duos vidi, unus Ofenfor inti. 
tulatur, & alter inntulatur 77ade mecum in tribulatio: 
ge. Et licet didis libellis dem non adhibeam ,. ta. 
men multa vidi evenire poftea de his quz prznofti. 
cat in eifdem , nec reputo impoffibile , quin Deus 
poffit fibi multa , ficut aliás fecit fan&is Patribus , re- 
velare , utputà interpretationes aliquas facrarum Pro- 
phetiarum. Huicautem Fratri Minori fic incarcerato 
anno Domini 1556. fuit fa&a quaítio ifta ab Archie- 
piícopo Tholofano in Avinione per fcedulam in hunc 


» modum. Quantum adhuc durabunt guerrz quz nunc 
»funt in Francia & fuerunt. Et fequitur refponfio, 
» V.os mififtis ad me hanc fcedulam, falvo honore ve- 


Cuillebni de Nangts: £25 
Bro , ad maximam blaphemiam Dei , quia folus Deus « 
poteft ifta qua continentur fcire ; ego autem ficut « 
unus vilis & abhominabilis peccator , ea qua dico, « 
non dico de capite meo nec fum Propheta, fed tan. « 
tüm per intelligentias Prophetarum ; quare nunc « 
deíiftatis quzrere à me & à quocumque homine id « 
quod eft in poteftate Dei. Quod autem quaeritis de « 
bellis an durabunt , dico quód durabunt & crefcent.« 
ufque ad czlum , & adhuc quidquid videmus nihil, « 
quia neceffe eft totum ftatum fzculi immutari , & ci- « 
tó tyrannia ubique regnabit , multi potentes & no. « 
biles cadent & per civitates crudeliter occidentur & « 
dejicientur à dignitatibus fuis. Infideles Regna La- « 
tinorum invadent , & duricies flaeelli Anglicorum « 


plus ingravabitur , donec omnis Regni pars fit per- « 


cuffa: & funt plufquám viginti anni & antequam « 
guerrz hodiernz inciperent , quia ifta publice prz. « 
dicabam, & ideó ftultus reputabar & amens. De« 
redditibus Ecclefiz hoc vobis notum fit , quód om. «c 


nes in brevi perdentes * , quia, populi Ecclefiafticos «f. * per- 


viros fpoliabunt à-rebus temporalibus itaut, vix ha. 
beant victum fuum. Curia Romana fugiet à civitate « 
peccatrice Ávinione , & non erit ibiubi nunc eft,an. « 
tequam compleantur fex anni ab anno 1356. Tota « 
fuperbia Clericorum. quantumcumque sup ad « 
concludetur in luto , & tota orbis pravitas deftrue- « 
tur. Omnis homo pra honore malorum propinquo- « 
rum lugebit & przvalebunt predones , fed poftmo. « 
düm pradicabuntur & ipfi. Mulierum fuperbia & « 
faftus marcefcet ; plures defoedabuntur, & viduz tri- « 
ftiffime derelinquentur. Civitatis deliciz convertentur « 
in lu&um , & Otbis avaritia femetipfam confumet ; « 
fed poft tribulationes mutatas & tranfactas periculis « 
in Chriftianitate propinquis , mifericordia Domini « 
veniet ad gentem defolatam , quia unus Angelus « 
Chrifti Vicarius tranfmitetur à corde Chrifti, qui « 
faciet omnes voluntates ejus, & omnes viros Ecclefia- « 
fticos reducet ad modum vivendi Chrifti & Apofto- « 


135,6. 


423 Continuatio altera Chronici 
» lorum, Univerfa fcelera fcrutabitur & extirpabit, & 
» univerfas virtutes Ecclefiafticas in mundo feminabit, 
» Judzos:.convertet , plurimos deílruet , . Sarracenos, 
» Tartaros & Turcos convertet , ante autem. deftruet 
» nolentes converti ad ipfum. . Totus Orbis fub ipfo. 
» pacificabitur & fere mille annis durabit , & ideo ab. 
2 - tempore & ultrà.crefícent mala in mundo. Prin- 
» ceps magnus lugebit, & Rex induetur maerore ; ma. 
» nus populi diffoluentur donec mittatur ille Dei Vi. 
» carius futurus totius fzculi Dei reformator felix, 
f; qui orabit ut citó veniat. Si tamen orator poeniten. 
» tiam agat interim falvabuntur , qui fugerunt de me. 
» dio malorum ad Montem Carmeli , quia vindida. 
» Domini generalis & fpecialis fuper omnes. Felices 
» igitur omnes pranominati in fcedula , fi bene mo. 
» riantur in p & citó ne videant tot mala , & ad 
» quos devoluatur eorum hereditas ne curent , quia 
» qui acquirit non poffidebit, & qui poffidet non reti- 
» nebit.,'quia rota fortunz jam pervenit ad curíum.. 
. Hzc eft interpretatio feu prophetia illius Fratris Mi- 
noris przdi&i de futuris eventibusillo anno 1356. & 
» deinceps. Quz quidem prophetia licet fidem non 
» faciat, neque di&is ejus firadhzrendum , quia Eccle. 
»fia non approbat. famen fi.aliqua. quz ibi- dicuntur - 
», poftea in parte vel in toto evenerunt, Íequentes apià 
. ces declarabunt. "E . 
-. Annoigitur 1556. faftus & diffolutio in multis perfo: 
: nis nobilibus & militaribus quamplurimüm inolevit; 
nam cünrhabitus attea decurtatos,ut fupradixi,& bre- 
ves nimis accepiffent hec anno , tamen magis fe in. 
cceperunt fümptuosé deformare , perlas & margari- 
, tas 1n capuciis &. zonis deauratis & argenteis depor- 
' tare ,,.gemnüs diverfis & lapidibus preciofis fe per 
»tetum curiofdis adornare ;. & in tantàm fe curiosé 
; omnes à magno ufque ad primum de talibus lafciviis 
: cooperiebant , quód perle & lapides magno pretio 
,. vendebantur , & vix Parifius poterant talia reperiri ; 


» U0de recozdor. me vidiffe tales: duas perlas: yel mar: 


4 


garitas 


Cuilelpi de Nangis: "27; 


gáritas quas quidam dudum emerat pro octo denariis , 
eas tamen illo tempore vendidit decem libris. Incz- 


perunt etiam tunc geftare plumas avium in pileis adap- 


tatas , laxantes ultra modum fe ad voluptates carnis 
& ad ludos taxillorum de no&e, & pile cum palma 
de die nimiüm intendentes, unde populus communis 
multüm lugere poterat & lugebat pecunias ab eo pro 
fa&o guerrz levatas in talibus ludis inutilibus & ufi- 
bus pofitas & converfas, Tunc temporis Nobiles de- 


.rifiones de rufticis & fimplicibus facientes , vocabant 
eos, Jaque bon bomme. Unde illo anno qui in bellis - 


rufticaliter portabant arma [fua , truphati & fpreti ab 
aliis hoc nomen: Za4ue bon homme acceperunt, & rufti- 
ci perdiderunt nomen, Quo quidem nomine omnes 
ruítici fuerunt poftea tam à Gallicis quàm Anglicis 
diutiàs nominati, Sed proh dolor ! multi qui hoc tem- 
pore deriferunt à quamplurimis poftmodüm delufi 
funt. Nam multi poftea per manus rufticorum , ut 


dicetur, miferabiliter perierunt, & deinde vice vería 


plurimi ruftici per aliquos Nobilesoccifi funt , & villa: 
eorum in hujuímodi vindi&am concremata. Sed his 
p nunc dimiffis ad magis admiranda & plus terri. 
ilia tranfeamus, | 
Prafenti anno 1356. Princeps W'alliz primogenitus 
Regis Anglie EpuA & pn 1 miffus d Lue fuo , Ícilicet 
Rege Apgliz, cum magna multitudine hominum ar- 


matorum tamÁnglicorum quáàmV afconum & Aleman- 


norum ftipendiariorum per Regnum Franciz. deva- 
ftando , cremando fortiter equitavit, Rege Anglo. 
rum patre fuo in Anglia remanenre : & venit fic agens 
uíque ad terminos Pi&aveníes. Rex autem Franciz 
JoHANNESs hoc audiens debellatis & ejectis inimi- 
cis qui fe pofuerant in caftro de Britolio & in caftro de 
Vernolio verfüs partes Carnoteníes, ftatim congrega- 
to valde magno exercitu & potenti, unà cum domino 
CanRoro Duce Normannix ejus primogenito, & 
alis duobus filiis fuis, & (m P Hiri1PPO ejufdem 
Regis ultimo genito, celerer acceffit prope Pi&avis. 
Tom. X I. | Mmmmm 


135 6. 


M 


$26 Centínuatto altera Chronici. 
contra gentem & Principem Anglorum, In cujus 
Regis exercitu erat Dux Borboniz nobilis atque po- 
tens : Dux etiam Athenienfis Coneftabilis Francix, 
& multi Marefcalli, quamplurimi alij Barones , Co. 
mites, Milites & Nobiles multi valde. Fuerunt etiam 
ibi duo Przlati in armis , fcilicet dominus Guillermus 
. de Melduno Archiepifcopus Senonenfis , & unus alius 
qui erat Epifcopus Cathalaunenfis : de peditibus & aliis 
brigantibus erat numerus valde magnus. Veneruntau. 
tem illuc duo Cardinales, qui m pace tractanda ex 
parte Ecclefiz ficut aliás miffi fuerant ad has partes. 
Appropinquantibus autem utriufque pe aciebus 
prope civitatem Pi&avenfem ad duas leucas, domni 
Cardinales pro pace ambas partes faepiüs adierunt in- 
terponentes vices fuas follicit& ; fed: impediente hu- 
mani generis inimico cum aliquibus filiis Belial , parti- 
bus difcordantibus non potuit pax apponi , quinimmo 
füperbiz regnante & confidentia in potentia & muli- 
tüdine armatorum hominum durante , campale bellum 
ftatuit&r ordinaté. Rex veró Francie JOHANNES 
bellunr aggrediens animofe pedefter cum fuis bellare 
difpofuüit, quod & fecit, & equis dimiffis veniens in 
confli&u inimicos fuos fortiter & auda&er invadens 
plures occidit & multos lethaliter vulneravit ; unde fi 
omnes alij nobiles & milites fe ita geffiffent ftrenue ut 
Rex fecit , de inimicis gloriofé triumphaffent: fed non 
fic fuit, quia quamplurimi pufillanimes effe&i atque 
lenti adveríarios fuos invadere noluerunt. Propter 
quod Anglici animofiores effedi in Regem Franci 
przdi&um acriüs irruerunt , qui quidem viriliter fe 
defendens & multos occidens non potuit tanta mul- 
titudini ipfum opprimenti refiftere, multis tamen de 
Gallicis.nobilibus przliantibus interfe&is , utputà, 
Duce Borbonie cum omnibus fuis, & Duce Áthe- 
nienfi cum fuis, volente Domino, & adverfante for- 
tuna qua bellorum ambiguos dat eventus, dictus do- 
minus Rex Francie Jon A uw Es captuseft ab Angli 
cis & detentus unà cum filio fuo ultimo genito P g1- 


I [oM LL 


* NS XA -M 03 


GCuslleln de INangis. TES P. 27 
L1P»P0 ]jamnominato : quod vidensprimogenitus ejus 
CARorus Dux Normanniz cum omnibus fuis qui 
fecum in armisaderant dimifit prelium & receffit , & 
4lij duo fratres fui fimiliter, videlicet Dux ÁAndega. 
venfis & Comes Pidavenfis filij Regis. A di&o autem 
bello fugerunt omnes qui evadere potuerunt ; quod 
videntes Anglici eos in fugam converfos poft ipfos 
currunt, quamplurimos occidunt, & plurimos tam 
pedites ns equites capiunt & pradantur ; qui etiam 
garcionibus & pagotis fine defenfione aliqua fugere. 
non valentes fe reddebant , aliis interemptis qui faris 
adverfariorum & gladiis cedere nefciebant. 

Capto iraque Rege & detento & aliquibus de gente 
fua mul&atis , aliis fugientibus & difperfis , aliis captis 
.& ad redemptionem pofitis , ficut fuerunt multi Baro- 
nes & Milites & etiam ficut fuit ArchiepifcopusSeno- 
nenfis, & Epifcopo Cathalaunenfi occifo , dictus do- 
minus JoHANNESs Rex Franciz du&us eft cum filio 
fuo juniore Philippo & cum multis aliis i per 
Anglicos & per Vafcones, qui ad auxilium. Anglico- 
rum venerant , apud Burdegalem civitatem red viá , 
.& licet prifonarius effet, tamen à Principe Wallize &c 
. Anglicis multüm honorifice tractabatur. Venientes 
aurem Burdegalam, pacem feu, tractatum pacis, qui 
tamen non valuit, ordinaverunt, fed Rex Anglig. di- 
«tum tractatum noluit concordare , quinimmo manda- 
vit quód Rex Francig ad Angham.prifonariusducere- - 
tur, quod & fadum eft (atis citó. ;Rege aurem Fran- 
cie JoH ANN E fic abeunte & poftea ducto jn Án- 
gliam ad civitatem Londoenienfem per. Anglicos , do- 
minus CARorus primogenitus fuus Dux Norman- 
nix de bello fic recedens cum multis Nobilibus ut di. 


.&um eft, primo in civitate Pictavix fe recepit : poft 
 hacinde recedens acceffit Parifiis , ubi dolentibus do- 


minis pro captione domini «Regis patris fui honorifice 

receptus eft. Confiderabat enim plebs tota quod per 

.deminum CAROoLUM &pfíus auxilium pater re- 

verteretur & tota patria falvaretur. Eo igitur adyep- 
| Mmmmm ij 


$28 Continuatio altera Chronici 
tato Parifius convenerunt cives omnium bonarum vil- 
larum ad ejus praefentiam , & etiam Przelati & Milites, 
ut provideretur de recuperatione dicti Regis & de gu. 
- bernatione Reipublicz atque Regni: & tunc ftatuto 
domino Carolo primogenito Regis qui erat Dux Nor- 
manniz , ut di&um eft, pro Regente ipfius Regni & 
etiam defenfore , omnes unanimiter & ejus confenfu, 
ut tres przedicti ftatus vel aliqui fapientes: ele&i de illis 
tribus ftatubus eligeréntur, videlicet aliqui de Prala. 
tis pro parte Cleri, aliqui de Nobilibus pro parte No- 
bilium, & aliqui de civibus pro parte popularium 
communium , qui de di&a gubernatione auctoritate 
di&i Principis negotia pertractarent. Qui quidem tres 
ftatus fic ele&i multa de negotiis & reformationibus & 
unitionibus tractantes , obtulerunt Regeoti tria mil. 
fa pugnatorum ad expenfas civitatum Regni, & fem- 
per manutenere in numero fupradico , fi pro recu- 
perando domino patre fuo velletad Angliam fe trans- 
ferre: fed hoc totum neglexit , & ivit fatis citó ad vifi- 
tandum avunculum fuum C AR o Lu M de Boemia qui 
erat tunc temporis Romanus Imperator, & venerat 
Metis, & illucivit Carolus Regens cum magnis fump- 
tibus & expenfis , & poftea Parifius eft reverfüs. ^» a 
na veró JoHANNA filia quondam Comitis de Bo 
nia uxor Regis in Anglia exiftentis receffit ad Burgun- 
diam ad filium fuum Ducem Burgundiz , quem olim 
fufceperat à Duce Burgundixz Philippo , qui apud 
.Aculeum in Vaíconia decefferat elapfis decem annis, 
Remeato autem domino Regente predicto de Metis 
adhuc fteterunt illi tres ftatus Rempublicam guber. 
nantes, fed non multum diu poftea in illo officio re- 
manferunt, quia Nobiles ab aliis duobus ftatubus, 
fcilicet à Clero & Burgenfibus folvere aliqua , ficut 
volebant facere, alij recufarunt , & fic difcordia mota 
illi tres ftatus ab incepto propofito ceffaverunt. Ex 
tunc enim Regni negotia male ire & Refpublica de. 
pne, & pracdones per totam patriam infürgere , No- 
iles alios defpicere & odire, & utilitatem & profi- 


"ovv lau. 


cC. SR x 


C'uilebni de Nangis: d29 
cuum domini & fübditorum non curare, rufticos de 
villulis & homines fubjicere & fpoliare, patriam ab 
inimicis nullo modo defendere , fed conculcare, bona, 
eorum rapere & auferre, domino Regente , ut appa- 
rebat liquidé , non curante. 

Tunc enimincepit patria & tota terra Franciz in- 
duere confufionem & moerorem, quia non habebat 
defenforem in aliquo nec tutorem. Tunc enim terrá 
& patria illa Franciz , quz antea prz omnibus Regnis 
mundi & partibus gloria, & honore & divitiis , pacíí- 
que przconio fecura, & omnibusbonorum affluentiis 
fuerat opulenta, incepit magis ac magis haberi con- 
temptui, & aliis nationibus , proh dolor : in derifum 
e(le & in opprobrium aliorum ; viz & itinera quafi 
ubique dubia & periculofa propter pedites & latrones. 

uid plura? ab illo tempore & deinceps damna infi- 
nita & mala & pericula Francigenis acciderunt ex de- 
fecu boni regiminis & populi minimé defenfati, ! 

Eodem anno 1556. cives Parifienfes catenas fer-  :155«. 
reas, timentes de inimicis, & modicüm in Nobilibus 
confidentes , per vicos Parifienfes & per compita po- 
fuerunt, foflata circa muros ad partem Occidentalem 
& circa fuburbia ad partem Orientalem, quia nulli 
ibi antea fuerant, facientes, & muros novos parvos 
fimiliter fupra illos cum portis & baftillis ad pradida 
conítruxerunt , munientes turres baliflis , garretis, 
canonibus & machinis, & aliis bellicis inftrumentis, 
deftruentes domos omnes qua intus & extra muros 
antea jungebantur. Tunc enim fuerunt multa pulcra 
& folemnia hofpitia tam interiàs quàm exterius ad de- 
molitionem & ruinam funditüs condemnata , ut foffa. 
ta fienda per di&a hofpitia caperent iter fuum , quo- 
rum ruinam & foffatorum atque murorum fequenti 
anno & deinceps fabricam vidi profequi diligenter, 
de quibus adhuc in fequentibus fiet fermo. — 

Anno Domini 1557. Rege Franciz JonaNNEin 177. 
Anglia exiftente , mala malis , ut didum eft , in Francia 
& circa Parifius accreverunt ; nam inimici multiplicati 

Mmmmm ij 


£s0 Continuatio altera Chronici 
funt per patriam & przdonesampliàs augmentati , in 
tantum quód plures in villis fpoliabantur campeftri. 
busin.domibus fuis, Duce Normanniz , qui Rempu. 
hlicam & Regnum jure hereditario , videlicet domino 
CAxoLo primogenito Regis defendere & regere 
tenebatur , nullo remedio apponente , unde magoa 
pars populi :rufticani ampliüs in villagiis ftare non 
valentes, ad civitatem Parifienfem cum uxoribus & 
liberis. & aliis bonis fuis ut in pluribus pro tuitione ac. 
currere tunc coeperunt. Inimici autem caftra multa 
& fortalitia receperunt homines circumadjacentes ca. 
piendo , alioquin miferabiliter trucidabantur , nec par- 
cebatur inihoc Religiofis quibufcumque ; propter 
quod Monachi & Moniales Monafteria. dimittentes 
Parifius & alibi ad amicos fuos fe ficut poterant rece. 
perunt ; unde forores de Poiffiaco , de Longo-campo, 
Moniales de Malodunio , de fan&o Antonio,& Mi- 
noritz de fan&o Marcello juxta Parifius , & breviter 
aliz Religiofz extra villas claufas commorantes com. 
ulfz funt ficut & Monachi prz timore dimittere loca 
fa & intrare finaliter fortiora, Quod quidem factum 
admirationem non modicam generavit in populis & 
ftuporem , nemine ad predica ftupenda remedium 
aliquod apponente. 
Dum admirantibus de hoc & dolentibus Prepofito 
Metcatorum víllz DarifienGs:& civibus , quód per Re- 
cem & Nobiles qui«circa eum erant: nen remedia. 
ur., iptem pluries. adierunt exorantes.& deprecan- 
tes ut. circa: premiffa de.opportuno providerent re. 
medio ,.qui optime:eis facere promittebat, fed effe. 
&us. per;eum nullatenus fequebatur, quinimmo magis 
gaudere.demalis infurgentibus in populis & afflictio- 
nibus .& tunc. & :poftea. Nobiles videbantur. Quod 
confiderantes, Przpofitus Mercatorum Parifienfis, qui 
tunc erat nomineS TEPHANus Marcelli, de Repu- 
blica multum follicitus pro tunc: cum.aliis Confulibus 
civitatis habuit oonfilium cum civibus, quod uzinam 
numquam ;2d effectum finaliter deveniffet. . Ec. fuit 


Cuillelmi de Nangis: LET, 
iftud , prout ifte Przpofitus cum fuis me & multis au- 
dientibus copfeffus eft. Nam quia dominus Regens 
remedium apponere ad przdi&a pericula eis civibus 
cum Przpofito requirentibus fzpiüs promiferat, & 
tamen quidquid ore dicebat de fa&o non complebat; 
crediderunt pradi&i Przpofitis & Cammunitas 
quód hoc negligeret de confilio aliquorum fecum 
affiftentium, quiut opinati fünt diffuadebant Regenu 
ne eis crederet in agendis , & idcirco Prapofirus at. 
que civés de Parifius habuerunt confilium: intra fe, 
quód bonum effet ut aliqui de aíliftentibus ipfi R.e- 
genti de medio tolleretur; unde ordinatum fuit per 
ipfos ut omnes caperent capucia czrrulea ex. una parte, 
& ex altera rubea deferenda in fignum confaederatio- 
nis Reip. defenderidz, — de confilio ini. 
to, de aliis tollendis, ut di&um eft, congregaverunt 
fc in multitudine non modica omnes unà cum Prepofi- 
to fuperiàs nominato , & accedentes ad regale Pala- 
tium ubi dominus Dux Normanniz primogenitus Re- 
gis Regnum regens, ut diximus, prafens erat, ad 
thalamum fuum afcenderunt di&o Regente & illis qui 
cum eo erant mirantibus quid quarerent aut quid 
vellent. Et accedentes prope Regentem dixit Prz- 
pofitus Mercatorum fibi : Dominemi Dux nolite ex« - 

avefcere, nos habemus aliqua exequi in hoc loco. 
unc dirigens verba illis fic capuciatis dixit : Eia bre- 
viter facite hoc m p quod huc veniftis,, qui afpi- 
cientes duos Milites qui juxta dominum Regentem 
aderant & de Confilio fuo, videlicet RogEeR TuM 
de Claromonte Marefcallum Francim virum ftre- 
nuum in armis, fed tunc inermis erat , & Marefcallum 
Campaniz hominem probum & devotum & bene no. 
bilem, enfibus extra&is irruunt in eos coram Duce 
rcutiunt & occidunt, Deinde vidente Duce & do- 
Inte eos ita trucidatos per gradus Palatij ad plateam 
juxta lapidem marmoreum mortuos attraxerunt , hor- 
ribile fpe&aculum de eorum cruentatis corporibus fa- 
cientes, Quod fentientes plurimi de Confilio Ducis 


$32 Continuatio altera Chronici: 

. Regentis recefferunt. celeriter fugientes, inter quos 
erat unus Advocatus folemnis & eloquens, & concivis 
Parifienfis , Reginaldus de Arfoye, quem recedentem 
curfu rapido infequentes in uno vico prope domum 
fuam crudeliter occiderunt, fed heu : quare ifta flagi. 
tia perpetrarunt ?» Nam qua & quanta mala ex hoc 

) exceffu provenerunt ? quot homines poftea ex hoc oc. 
cafionaliter funt occifi, & villa devaftatz defcribere 
non valerem. Tantum nefas impunitum non reman- 
fit, prout in parte videbitur confequenter. Ada funt 
hac eodem anno millefimo trecentefimo quinquagefi- 
mo feptimo fecundum compotum Francia , in Cathe- 
dra fan&i Petri. | 
Eodem anno 13557. antequam pradida interemp. 
tiones accidiflent, Rex Navarre CaAnorus de Ebroi- 
cis , qui jam per magnum tempus fteterat miffus & cap- 
tus dudum per Regem Francix Johannem , ut fuperius 
fuit di&um, per induftriam & diligentiam aliquorum 
de Picardia nobilium , utputà Jon AN urs de Pequi- 
£»y , & fimiliter aliquorum burgenfium fuit à didis 
carceribus liberatus, & veniens Ambianis primo fuit 
à civibus & populo receptus cum gaudio multo , valde 
deinde ab eis donariis receptis, & przdicatis miferiis 
quas in ergaftulo carceris paffus fuerat , acceffit Pari- 
fius in Monafterio fancti Germani de Pratis accipiens 
hofpitium pro quiete, & captata hora & congregato 
& advocato magno populo in pratis fan&i Germanr 
dici Monafterij , fofTatis nondum fadis, di&us Rex 
Navarra ftans fupra muros incepit predicare ad po- 
pulum alta voce, affümens pro themate in latino val. 
Pfal. 10. $. de pulcro ifta verba: 7ufus Dominus € juffitzas dilexit ; 
equitatem vidit vultus ejus : Quz: quidem verba ad pro- 
pofitum fuum exponens, contendit coram orinibus 
fermone valde prolixo , quomodó & qualiter fine cau- 
fa, ut dicebat , fuerat tractatus, captus & carceribus 
mancipatus , anxietates & dolores quos in dictis locis 
fuftinuerat, in tantum. quód populum ad fletum & 
lacrymas provocabat, Tandem intercedentibus multis: 
: Magnatibus 


7557. 


Cuillelmi de. Nangis. ^ 47? 
Magnatibus & fpecialiter nobiliffima & devotiífima 
domina Regina Jo H4 N N A de Ebroicis ejus mater- 
tera , quondam uxore defuncti C A & o 1 1 Regis Fran- 
ciz, & domina BLANCHA ejus forore Regina & 
reli&a defun&i P n 11 1» 1 de Valefio Regis, pax & 
concordia fuit reformata inter dominum Ducem 
Normapniz Regentem pro nunc & Regem Navar- 
rz fupradidum, Nam antea erant non multüm ami- 
ci ad invicem ratione didz captionis, quz facta fuit 
dudum in caftro Rothomagenfi in przíentia di&i 
Ducis ; fub hoc pa&o fuit pax illa reformata inter 


eos , quód dominus Dux Normanniz qui Regens : 


erat Regni, recipiebat ipfum Regem Navarrz & om. 
nes fuos in amicitia & amore , condonans ei omnia 
forefa&a fi quz eífent , & reddens terras fuas abla. 
tas di&o Rcgi Navarrz tam in Normannia quàm 
alibi; & fimiliter illorum dominorum qui tempore 
quo fuerat captus in.Rothomago fuerunt mortui & 
patibulo tunc affixi, concedens licentiam di&o Regi 
Navarrz ut illorum corpora de patibulo facerer depo. 


ni fi vellet, & ipfa tradi Ecclefiaftice fepulturz, Et. 


fic pax inter dictos dominos fuit. cundis gaudentibus 
reformata. | | 
Rex autem Navarra pradic&us bis peractis Ducem 
dimittens Parifius gaudens ad pàrtes Rothomagenfes 
acceffit, donis tamen & pecuniis multis civibus Pa. 
rifienfibus receptis, & veniens Rothomagum honori. 
fice eft receptus, ubi populis fuas miferias expofuit fi- 
cut Parifius fecerat eleganter : quo facto corpora illa 
patibulo affixa, fcilicet Comitis de Haricuria & duo- 
rum füorum fociorum ( de quibus di&um eft in ca- 
pitulo de anno 1355. ) de patibulo in die Innocen- 
tium depeni fecit, & cum magnis cereis proceffio- 
naliter cum magna multitudine populi ad majorem 
Ecclefiam , fcilicet beate M A & 1. Rothomagenfis 
deferri fecit, & in ipfa campanis pulfatis & Miffis 
folemniter. celebratis , fermone per didum Regem 


prius fa&o,, ubi affumpfit thema iftud : 7mwecemtes pj, 


Tom. IX, Nnnnn 


l.i 4.21. 


Ld 


1357. 


f. * fex. 
f.* ipf. 


xcu cE SAU RR p 


13 5 8. 


e. € 
£24. Continuatio altera Chronici 
€ retli n mibi, ($c. in Capella Innocentium 
honorfficé fepulra funt omni populo non modicüm 
admirante. Rex autem pradi&us Navarre volens 
recuperare terras fuas omnino non potuit omnes, 
quia plures qui caftra tenebant ea. fibi reddere non 
volebant , dicentes & allegantes quód Rex Franoz 
Johannes, qui in Anglia erat , eis tradiderat illa ca. 
Íítra , idcó non fibi neque Duci fed tantummodó Re- 
gi Franci ea reddere téncbantur, Ex hac igitur oc. 
cafione dolens Rex Navarrz , & credens quod hoc 
e(Tct ex ordinatione Ducis Normanniz qui erat Re- 
gens, in offenfam, & difícordiam contra Ducem cft 
iterum provocatus , & fic pax quz priàüs nuper fir- 
mata fuerat non tenuit nec valuit , fed diícordia & 
guerra dura inter eos tunc inchoata fuit, ex qua to- 
ta patria Francia , proh dolor ! & alibi poftea doluit, 
ut dicetur ; & omnia ifta de Rege Navarrz f.da 
funt modicüm antequam illi Milites in przfentia Du- 
cis Regentis per iftos cives Parifienfes gladio feri. 
rentur, & tunc crudelis mors illorum accidit fatis 
citó poftea. 

Eodem anno 1357. Archiepifcopus Ármacapus Pri. 
mas Hiberniz tranfivit ad Curiam Romanam praz- 
dicaturus contra Religiofos Mendicantes , faciens 
contra ipfos libellos & tractus, allegans fortifim& 
ipfos ab Ecclefia non debere fuftineri , & dicens inter 
cetera & afferens, quód Chriftus & Apoftolici licet 
e(Tent viri pauperes non fuerunt mendicantes.' Alle. 
gat autem multa jura & fcripturas ut ab Ecclefia - 
deleantur , vel faltem ut iude privilegiorum pro 
pradicationibus , Confeffionibus ac fepulturis, & 
cxemptionibus priventur. E contra autem Religiofi 
Fea non ampliüs fe * multas articulos hareticos 
ibi * objiciunt & opponunt, fed qui przvalebunt, in 
fine liquidis apparebit , ideó his dimiffis ad propofi- 
tum revertamur. 

Anno Domini 1358. nova mirabilia fuccreverunt: 
nam dominus CARoLus Dux Normannize primo. 


Culelmi de Nangir. | 45 
genitus Regis Franciz Johannis 1n Anglia exiftencis, 
regens , ut diximus , Regnum Francix loco patris, 
indignatus contra cives Parifienfes, & principaliter 
contra illos qui mortem duorum illorum Nobilium 
in ejus prafentia & illius advocati fic acriter & irre- 
verenrer tractaverant , à civitate Parifienfi coníterna. 
tus animo abiit & recefht , proponens ad eam non 
reverti nifi priüs vindicta a de prafatis fuerit 
fubíecuta , & fic ab urbe recedens indignatus apud 
Compendium citiüs properavit, & ibi diutiüs tra. 
hens moram vocavit Nobiles quamplurimos , ut cum 
eis haberet confilium qualiter de Przpofito Merca- 
torum Parifienfium & aliis fuis complicibus, qui ta- 
lia in ejus palatio & prz'fentia agere przfumpferant 
vindi&tam debitam obtineret: qui omnes uno corde 
& animo adhzrentes, & fpecialiter amici occiforum, 
confuluerunt fibi ut illos principales occidi faceret, 
.vel fi non poffet pro aliis eos defendere volentibus 
expugnaret viriliter civitatem , & tamdiu dictam ur- 
bem Parifienfem tam vi armorum quàm per impedi. 
mentum fuorum vi&ualium moleftaret ,' donec ipfis 
auxiliantibus à dido Prapofito Mercatorum & fuis. 
complicibus & confulibus intentum mortis plenarie 
perciperet & fentiret. Quod intelligens Prapofitus 
prafatus & alij qui gubernationem civitatis fibi poft 
receffum Ducis acceperunt , fupplicaverunt Uuiver- 
-fitgti ftudij Parifienfis quatinus ad didum Ducem re- 
gentem accederent , & ci ex parte eorum & totius 
urbis humiliter fupplicarent , quatinus indignatio- 
nem quam erga ipíos cives conceperat à corde fuo 
dulciter amoveret , promittentes & offerentes emen. 
dam condignam fibi facere , falvá vità omnium, ho-- 
nore & reverentia qua. decebat, Univerfitas autem | 
.pro bono civitatis libenti animo mifit plures folem. 
nes deputatos fupplicaturos pro negociis fupradi&is, 
Ri rh à domino Duce & aliis dominis cum om. 

-ni benignitate recepti reportarunt quód unus nume- 
.rus fatis parvus , utputà decem vel duodecim , vel. 
Nnnnn ij 


n m ———————————À—"uüii——Á TIT TUR 


p cmcndcnd 


135; 8. 


£;4  — Continsatio altera Chronici 

falcem quinque vel fex virorum , qui magis de illo 
negotio perpetrato Parifius fufpeci habcbantur fibi 
mitterentur , non intendens eorum mortem ; & tunc 
fi hoc facerent , libenter Dux , ut dicebat , feiplum 
intimum amicitia ficut antea reformaret. Pia pofitus 
autem & alij qui fibi dubitabant hoc audientes , & 
non credentes quód [i tenerentur ab aliis mortem 
non evaderent terribilem , meritó timuerunt , nec fe 
voluerunt exponere tanto periculo non modicüm 
formidando. Unde affüumentes audaciam fe voluerunt 
exponere, quafi omnes cives & confaederationem fa. 
cientes ad invicem , & pluries miffo ad dominum Re. 
gentem five Ducem prafatum fimili modo ficut 
priüs tam in Compendio quàm apud civitatem Mil. 
denfem , ubi fe aliquando transferebat , & nullo alio 

amicabili habito refponfo fed potiàs verba dura & 

afpera & comminatoria, timentes de periclitatione ci- 

vitatis ad quam ut d: ua Dux regens & Nobi- 

les quamplurimüm fibi affiftentes videbantur anhela. 
£e , & volentes urbem ab omni periculo eminenti 
tocaliter defenfare incaeperunt fe munire, Unde ca. 


ftrum de Lupzra juxta antiquos muros Parifienfes in 


manu fua cives receperunt , illos qui ipfum ex parte 
Ducis Regentis cuftodiebant citiüs expellentes, por- 
tas vetsüs aquas obítruentes: & introitum versis vil- 
lam de cetero facientes, quod quidem factum ipfum 
dominum Ducem ad indignationem ampliüs progo- 
cavit. Tunc entm 'omnes incoeperunt fe acriàs de- 
fendere & munire , muros reparare, foffata jam in- 
choata follicité profundare, & fuper foffata ad par- 


. tem Orientalem muros parvos novos conílruere, ba. 


liftas ad exitus portarum elevare. | 

Eodem anno 1558. fuerunt. claufz perpetuó plures 
porta , & tunc foflata ante Sia exteriüs elevata, ut- 
putàá inferni quz pratendebat ad Cartufienfes inter 
Pradicatores & Minores,porta fan&i Victoris & fubur- 


. bium deftru&um, porta qua pratendebavad prata fan- 


€i Germani, & plures aliz quarum nomina ignoramus. 


E m J toc € 5 


C'uillelpi de Nangis; T, 

. Eodem anno fuerunt deftru&a hofpitia & domus 
quas Fratres Przdicatores habebant & Minores extra 
murosParifienfes. Nam Pradicatores habebant infir- 
marias & capellas, notatas aulas & alias domos hono- 
rificas Rcgias & folemnes, & Fratres Minores refe- 
&orium conítru&um muro lapideo , tabulata, coqui- 


. nasac difpen(ías domó(que alias utiles ac decentes, & 


tam illi quàm ifti ad domos iftas per domos civitatis 
officiofiffime fubintrabant , fimiliter & ad hortos quos 
foris habebant fpeciofiffimos & amoenos, & non fo. 
làm domos quas xdificaverant perdiderunt exteriàs, 
Íed etiam domus intra monia, & illas qua: muris ab 
infra jungebantur, ut inter ipforum habitaculum & 
di&os muros aditus fieret atque via: & fimiliter fac&um 
eft ad omnes murosad plagam Occidentalem circurit 
dantes civitatem , & quod mirum oculis fodientium 
foffata apparuit evidenter, circa centrum foffatorum 
ante.domum Priedicatorum prope murum ab extra 
reperta fünt fundamenta turrium & caftrorum tanta 
'fortitudinis:& tam miranda conglutinatione -cemen- 
torum , ur vix à quibufcumque malleis vel.etiam in- 
'ftrumentis ferreis poffet dictum ves utpote Sarrace- 
nicum, deftrui aliquatenus vel diflolui, quod'fiebat ut 
'foffata profundiüs aptarentur , & , ut fertur, olim ibi 
"fuerat palatium five caftrum quod ab antiquisin geftis 
-quz nuncadhac habentur Altum-folium vocabatur, 
-de quibus adhuc veftigià reftant. — .— A MN 
"Sic igitur negótiisParifienfibusad defenfionem dif 
:pofitis & aptatis, mala & damna per patriam circum- 
:quaque per Nobiles aliquos & prxdones amplius ac- 
-creverunt. Nam dominus Farco de Laval: cum Bri- 
-tonibus multis :-Bélciam:przdabatur ignes villülis po- 
-nendo, Stampas quz jam:antea capta/& cremata per 
fimiles przdones fuerat, iterum fpoliando : & fic pra. 
:xdoneés incedebant u(que Aurelianis & ultra , in tantum 
:quód.de Parifiusufque Aurelianis nemo audebat 1a- 
Cedere recta vià ,. fed necuíque Compendium nec alibi 
-erattuta via-nec fecura. Duxiautem Normanniz, tunc 
| Nnnnn iij 


$54 Continuatto altera Chronici 
Regens illis diebus exiens de Compendio acceffit ad 
civitacem Meldeníen feu fortalitium quod ibi eft , & 
ibidem fortificato loco fe clauferunt, victualia civita. 
tis Meldenfis capiendo. Prapofitus autem Mercato. 
rum Parifienfium atque cives videntes quód dominus 
Regens erat eis contrarius, habito confilio fuper regi. 
mine civitatis, &: carentes Capitaneo miferunt ad 
CanRoruM de Ebroicis Regem Navarrz qui tunc 
erat ad partes Normanniz, quem fciebant effe in dif 
fenfionem novam & diícordiam contra: Ducem, ro. 
gantes eum ut veniret cum bona copia armatorum ad 
ipfos Parifius ut effet eorum Capitaneus & defenfor 
contra füos quofcumque adverfarios , excepto contra 
dominum Regem Franciz Johannem qui in Anglia te- 
nebatur ; qui libenter acceptans venit Parifius, addu- 
cens fecum NNavarrenfes multos & Anglicos quam. 
plurimos ftipendiarios & robuftos : qui quidem Rex 
Navarrz à civibus eft receptus folemniter cum omni. 
bus viris fuis. Credebant enim Parifienfes ab ipfo & 
à fuis contra Ducem R'egentem & Nobiles optime 
defenfari. Di&a autem vocatio prefatum Ducem & 
fuos & revera multosalios ad majorem indignationem 
iterum provocavit, unde tunc Nobiles incosperunt 
appropinquare Parifius , & fe per camposoftendere in 
equis phaleratis & in armis ad pugnam aptiffime para- 
I5, fi illi de Parifius exiviffeng contra eos ad bellan- 
dum : fed Parifienfes infra mcenia exifteptes, refiften. 
"tes & tenentes, exirerioluerunt; dicebant enim quód 
contra dominum fuum non pugnarent, fed bene à 
quibufcumque eis nocere volenübus fe defenderent 
Iefiftendo. Una tamen vice fuit eis di&um quóédini- 
.mici eorum in Corbolio fe pofuerant ut impedirent ne 
panis, qui de Corbolio ferri folet, Parifius per Seca- 
nam ampliüs pertranfiret : Nobiles etiam füper Seca. 
Dam pontem fecerant inter Parifius & Corbolium , per 
quod tran(ibant ad. ambas partes fluminis incommoda 
non modica Parifienfibus inferentes. Quod vidences 
Trapofitus Mercatorum atque cives cum bona mul. 


—- 


* We 5. o? 


Cutlelmi de Naneis: £20 
titudine Corbolium accefferunt in armis, illos ejece. 
runt, pontem eis nocuum deftruxerunt & cum lztitia 
fani & hilares Parifias redierunt, Dux autem in illis 
diebus aliquando in Melduno refidebat & alibi , (ed 
plàs Meldis. | | 

Altera autem vice contigit , quód Nobiles cum 
Duce in armis partes illas ubi pone fuerat , ut dicitur, 
prope pontem de Charenton accefferunt, ut Regem 
Navarra; cum Parifienfibus expugnarent , contra quos 
Rex Navarrz Capitaneus Parifienfis cum fuis arma- 
rus aggrefluseft, & veniens ad ipíos locutus eft mul- 
tis fermonibus eis fine pugna, & deinde reverfus eft 
Parifius , quod videntes Parifienfes fufpicati funt con. 
tra ipfum , quód quia nobilis erat cum aliis confpiraf- 
fet aliqua. Parifienfibus fecreta forfitan vel nocua, 
propter quod didum Regem Navarrz cum fuis fpre. 
verunt , & ipfum ab illo officio removerunt. Ipfe au- 
tem tunc de Parifius receffit indignatus cum futs , qui 
quidem dum recedebant & potffimé Anglici, quos 
dictus Rex fecum adduxerat, tzdia & opprobria ho- 
minibus de Parifius aliquibus facere nitebantur, fed 
illi antequam poffent exire civitatem quamplures de 
illis fuerunt per illos de Parifius atrociter gladio tru- 
cidati. Rex autem pradi&us Navarra ad Monafte. 
rium fancti Dionyfij in Francia exiens tunc de Parifius 
acceflit, & dum ibi per aliquos dies ftetiffet , gens fua. 
multa mala circa Parifius perpetravit. NNamtam An. 
glici qui de Parifius evaferunt quàm alij Navarrenfes 
per agros & vineas tunc currentes, homines quos in 


€ampis & extra inveniebant occidebant vel captivos 


ducebant, villulas hinc inde in sirve locis incen. 
debant, ficut. Capellam juxta fandtum Lazarum & 
burgum fan&i Laurentij de,Parifius, & horreum de 
Laudeto , fanc&tum Clodoaldum & aliquas villas adja- 
centes, Parifienfes veró claufi 1n civitate fe tenebant 
portas fuas cum viris armatis cuftodientes follicité de 
die , fed de nocte magnas excubias facientes fupra moc- 


nia. Quadam tamen die fcilicet in die Magdalenes 


£49 Cantinuatio altera Chronici 
plures armati verfüs fan&tum Clodoaldum contra An. 
glicos exierunt de Parifius , qui ibi trucidati ampl:üs 
non redierunt, & tuncad omnem partem extra forta. 
litia omnia vaftabantur, populares communes depra. 
dabantur & nefciebatur ad cujus inftantiam hzc fie. 
bant nifi per Regem Navarre. Nam tam ab amicis 
quàm inimicis plebibus ruralibus & Monafteriis cam. 
eftribus & forenfibus — & incommoda fere. 
antur, & bona eorum ab omnibus rapiebantur, & 
non erat qui ipfos inaliquo defenfaret. Propter quod 
quamplurimi tam de laicis quàm de R eligiofis viris ac 
mulieribus coa&i fünt, & etiam dominz de Monte 
Martyrum & aliz ubique loca fua relinquere ficut 
aliàs & petere civitatem , & ut breviter dicam, non 
fuit Monafterium juxta Parifius quantumcumque pro- 
pinquum, quin ex timore przdonum coceretur in- 
gredi civitatem aut alia fortalitia, Monafteriis reli&is 
& divinis officiis tunc, proh dolor ! pretermiffis. 
Eadem autem tribulatio non folüm circa Parifius 
fed fimili modo circa Aurelianis & per totum ufque 
Turonis & ultra ufque Nanetis in Britannia, & in pa- 
tria Carnotenfi & Cenomanenfi mirabiliter graífa. 
batur; nam villz cremabantur , populares deprzda. 
bantur, & ad civitates cum bigis & cum bonis fuis & 
uxoribus & liberis lamentabiliter accurrebant. Tunc 
enim villa de Meun juxta Aurelias & Bogenciacum 
in fefto fancti Johannis Baptifte ab Anglicis capte 
fuerunt , &. Bogenciacum praeter caftrum incendio 
devaftaemm. Tempore illo civitas in Loconienfi in 
Piclavia fuit cremata, & Ecclefia ubi populus fe rece. 
at forticerinvaía fed non capta, populo villa fe viri. 
iter defendemte. Hzc & fimilia per totam patriam 
perpetrabantur , fed non, erat qui remediando debit 
obviaret. - | . 
Aliis igitur civitatibus & civitate Parifienfi fic male 
tradatis & minime defenfatis , accidit prope Parifius 
»,*. . cafus aliás inauditus ; nam eodem anno r358. in zeítate 
rüftici habitantes circa fan&um Lupum de Cherunto, 
. ' | & circa 


-— 


Cuillelni de Nangis. — é4r 
& circa Cleremontem in dicecefi Belvacenfi videntes 
mala & oppreffiones quz ab omni parte eis infereban- 
tur, necá Nobilibus fuistuebantur, immo potiüs ip- 
fos ficut inimici graviüs opprimebant, contra Nobiles 
Franciz infurgentes arma fumpferunt, & feipfos in 
magna multitudine combinantes Capitaneum quem- 
dam de villa, qua Mello dicitur, rufticum magis aftu- 
tum ordinatunt fcilicet Gurt1 ER MuM di&um Kar/e, 
& (ic cum armis fuis & vexillis procedentes per pa- 
triam cucurrerunt, & omnes viros nobiles quos in- 
venire poterant , etiam dominos fuos proprios occi- 
debant , trucidabant & fine mifericordia perimebant ; 
& non folüm fic contenti erant, fed & domos & for- 
talitia Nobilium ad terram profternebant, & quod 
lamentabilius eft, dominas nobiles & liberos parvos 
eorum quos inveniebarnt atrociter morti dabant ; unde 
caftrum de Curnovilla in Francia fortiffimum tunc 
fregerunt, & ibi multos viros nobiles & mulieres qui 
fe ibi tuebantur lethaliter ferierunt ; & in tantum dicta 
tribulatio convaluit, quód etiam circa Parifius idem 
fuit; nam vix audebat nobilis aliquisextra loca fortia 
comparere, qui fià rufticis vifus fuiffet aut in manibus 


|. eorum incidiífet, interemptusaut male& tra&atusab eis 


receffiffet: & in tantüm invaluerunt rurales fupradi&i , 
quód ultra quinque millia poterant zftimari , quxren- 
tes Nobiles & eorum maneria cum uxoribus & liberis 


eris iid propter quod Nobiles fe aliquo tempore 


retrahentes non videbantur incedere ficut prius. Sed 
iftud negotium monftruofum diu non duravit, quin. 
immo ficut à feipfo & non à Deo, nec auctoritate 
debita utputà domini fuperioris di&i rurales hoc in- 
choaverunt , fed à femetipfis; ita totum eorum defi- 
derium citó defiit & finivit; nam ipfi qui priüs ut eis 
videbatur, quodam zelo juftitiz hoc inchoaverant, 
quia domini fui eos non defendebant fed opprime- 
bánt , converterunt fe ad opera vilia & nefanda , quia, 
ut fertur, dominas nobiles fuas vili libidine opprime- 


bant, parvulos nobiles , ut diximus , innocentulos 


Tom, X I. Ooooo 


£42 Continuatio altera Chronici 

perimebant, bona reperta — fe ipfos & fe 
minas fuas rufticanas curiofiüs veflientes , idcirco 
quod malé agebant durare diu non p , nec de. 


cebat, Unde Nobiles hoc videntes fe paulativé adu. 
naverunt & fagaci armorum cautela ad eos venerunt, 
& potifime Rex Navarre , qui aliquos de eorum 
Capitaneis blanditiis advocavit , & non credente; 
aut cogitantes interfecit , quibus mortuis versüs vil. 
lam Montifdefiderij fuper alios quamplures adunatos 
& ipfe Rex cum gente fua unà etiam cum Comite 
fandi Pauli irruit , & eos gladio occidit & peremit: 
fed adhuc fic non remanfic didum fatuum negotium 
impunitum , nam Milites & Nobiles refumentes vi- 
res fuas íe de praedictis vindicare cupientes , fe for. 
tis adunaverunt & per villas campeftres multas 
diícurrentes quamplures flammis incenderunt , ruft; 
cos tam illos quos credebant nocuos fuiffe , quàm 
alios per domos , per vineas fodientes , & per agros 
miferabiliter occidebant. De incendio przdi&o lu. 
gent Verbria & Crux (andi Audeeni prope Com. 
pendium j & multe alix villz rurales campeftres, 
quas non vidi nec hic noto, a 
1358. Eodem anno 1:358. durante adhuc indignatione 
Ducis Normanniz regentis Regnum, ut dictum eft, 
contra cives Parifienfes fortitudo &. congregatio ip- 
Íorum major erat Meldis. Unde domina Dus cum 
Nobilibus exeunte , in fortalitio Meldenfi, Duce ab- 
Íente &; remotius exeunte , mota eít controverfia 
inter Nobiles claufos in fortalitio illo, & inter Ma. 
jores civitatis Meldenís & concives ; nam, prout 
fertur , aliqui de Parifius armati accefferunt Meldis, 
quia cives Meldenfes qui Nobiles pgopter eorum op- 
prefliones odiebant, libenter eos bellicis i&ibus , ut 
dicitur , invafiffent , fi fubfidium bonum à Parifius 
habuiffent , quod & fa&um eft ; nam cives Nobiles 
in fortalitio cum Duciffa invaferunt , in porta fuper 
pontem pugnantes ad invicem , fed Nobiles magis do. 
4iin armis dves fuperaverupt enfibus & vicerunt; 


* 


| Cuillelmn: de INangts. $43 
quibus fuperatis Nobiles fortalitium exeuntes per civi- 
tatem Meldenfem currentes ficut rabidi po ie paf- 
fim & indifferenter occiderunt , exceptis his qui fu- 
gere potuerunt, villam totam deprzdati funt, viros 
& mulieres captivos duxerunt & in fortalitio Meldenfi 
recluferunt , nihil quod portare poffent in Ecclefiis & 
domibus dimittentes. Deinde totam civitatem incen- 
dio tradiderunt, & quantum potuerunt prater forta- 
litium deftruxerunt. Poft hzc per adjacentem patriam 
furibundé currentes, homines quos reperiebant oc- 
cidebant , ignes in diverfis villis apponentes ; & fic illo 
tempore tanta tribulatio in po Meldenfibus fuit 
per Nobiles Franciz & invaluit , quód non oportebat 
ad deftruendam patriam Anglicos accedere inimicos: 
nam revera Anglici qui erant Regni inimici capitales 
non potuiffent egiffe quod Nobiles intranei tunc ege- 
runt. Hocexcidium non fuffecit di&is Nobilibus, fed 
in magna multitudine armatorum ad civitatem Sylva- 
nectenfem venientes de Meldis ut eam caperent ac- 
cefferunt. Cives autem Sylvane&enfes przmuniti fe 
optime paraverunt , nam bigas aptatas pofuerunt fu. 
periüs in capite magni vici, qui afcenfum habet ali. 
qualiter montuofum , adbibentes viros robuftos qui 
bigasillas corftra inimicos per vicum illum gradientes 
fortiter impellerent & —— Pofuerunt etiam 


. viros armatos qui in domibus latitarent, ut dum illi 


intrantes eos non perciperent fuper eos irruerent ve- 
hementer. Pofuerunt iterum mülieres ad feneftras ut 
fuper eos aquas bullientes abundanter effunderent. 
Omnibus igitur his negotiis fagaciter adaptatis vene- 
runt illi Nobiles & clamantes ad portam qua tendit 
Parifius, petierunt ex parte domini Ducis Regentis 
fibiportas aperiri, & eis claves & civitatem in eorum 
reddi manibus feftinanter; & hoc non erat verum, 
quia non de mandato Ducis fed propria temeritate & 
fatua audacia hoc agebant. Cives autem muniti ha- 
bentes fecum aliquos Nobiles alios quos antea voca- 
verant ; portas fuas aperientes eos libere intrare per- 
Ooooo ij 


n ————————————————————————À—ná——nuuD—SUTHIT DOTT - 


£44. Continuatio altera Chronici 
miferunt. Illi autem cum faftu totum habere creden- 
tes cum magna fuperbia intraverunt , & dum effent in 
medio vici fpatis evaginatis & neminem adhuc refi. 
ftentem videntes clamare coeperunt ficut clamare fo- 
lentinvafores , quodaudientes illi qui ad bigas fuerant 
ordinati cum maximo impetu bigas illas contra illos 
per defcenfum impinxerunt , illi veró qui in defcenfu 
erant refiftrere nec fuübfiftere valentes per terram tur. 
piter corruebant ; homines veró in domibus latitantes 
extrà venientes eos ad terram proftratos gladiis ferie. 
bant , quod videntes eorum fequaces & qui paulativé 
portam intrabarit ordinati ab aquis ferventibus in fu- 
am velociter funt converfi. Sic igitur multis inter- 
fcáis illi qui evadere poterant fugere & recedere con. 
fufibiliter coadi funt , qui ufque Meldis ad fuos rever. 
tentes & damnum fuum narrantes facti funt omnibus 
in derifum , qui veró mortui remanferunt genti Silva- 
nectenfi ampliüs non nocebunt. Nunc autem ad cives 
| Parifienfes bens eft revertendum & dicendum. 
1/3. In anno prznotato1558. durante adhuc indignatio- 
ne domini Ducis Normanniz, ut dicum eft fzpe, 
tunc Regentis , accidit Parifius fa&um ampliüs ad. 
mirandum. Nam prout Przpofitus Mercarorum cum 
multis de Majoribus civibus per quos tof civitas regi 
videbatur, confiderabant quód propter mortem illo- 
rum quiin fefto Cathedra fan&i Petri praeterito inter. . 
fe&i fuerant in ] meet coram Duce, ut fuperiüs fuit 
declaratum, indignatio Ducis magis accrefcebat, ti 
mentes ne deterius eis forfitan , ut putà mors , finaliter 
. contingeret, cogitaverunt ut fecrete de fua falute 
diligentius pertra&arent, unde ut eis impofitum elt 
poítea iverunt ad Regem Navarrz dominum CaA- 
ROLUM de Ebroicis, qui antea per eos tamquam 
Capitaneus vocatus fuerat fed repulfus & contra eos 
offenfus, ordinaverunt fecret& ut iterum per ipfos 
vocaretur , & taliterfieret quód ad eorum regimen & 
defenfionem contra dominum Ducem , & tandem 
cüm ipfe Rex Navarrz efTet de linea & profapia Regia, 


Ao A7 787 


Cuilelmi de Nangis. "77, 
ad fceptrum Regale & Regnum Francie afcenderet & 
regnaret. Nam di&us Rex Navarrz ad hoc totis viribus 
beldbun Sic igitur fuit per przdi&um Przpofitum 
Mercatorum & per plures burgenfes fibi adhzrentes 
ordinatum & fecrete , ut tali die dius Rex Navar- 
rz Parifius cum magna copia armatorum latenter 
appropinquaret , & fic alicubi cum, fuis ufque ad 
tempus in embuchiis latitaret , & ipfe Prapofitus Mer- 
catorum curn fuis claves portarum acciperet , & per 
fe vel per fuos eas cuftodiri faceret, & dum non co- 
gitarent de hoc homines , ipfe Rex Navarrz cum 
Íuis omnibus villam Parifienfem citius fubintraret, - 
& homines fibi contrarios tales & tales quorum 
oftia fignata reperiret trucidaret , & fic ignorantibus 
popularibus de eis triumpharet , & totam civitatem 
per talem. modum ad fuum libitum obtineret , & 
deinceps honorem regium , ut opinabatur , repulfo 
Duce & eje&o , & etiam Rege qui captus erat in 
Anglia qui fibi tot mala fecerat , culmen Regni & 
Coronam attingeret finaliter regnaturus. Nam , ut 
fibi videbatur & eis , fi civitatem Parifienfem ad 
fuum velle qualitercumque habuiffet , alias civitates 
& villas fuo confenfui, ut credebant, faciliter incli- 
naffec , & fic illi qui talia prochrabant fuiffent tunc 
ab. omni mortis periculo per hunc modum eo auxi- 
liante penitus liberati. Sed unum proponit homo 
aliter ordinat Deus & difponit , foderunt enim aliis 
foveam & inciderunt in eam : nam aliter iverunt ne- 
gotia quàm ipfi inter fe facere cogitabant. | 

Unde accidit in fefto fan&i'Petri ad vincula, quz 
eft 1 dies Augufti , anno eodem 1358. quód Pra- 
pofitus Mercatorum & pauci burgeníes "i in caftris 
& negotiis civitatis Parifienfis fecum ad abunt , ac- 
ce(Terunt fimul ad portas civitatis clara die & voluc- 
runt de cuftodibus aliquos amovere , & ad fua hof- 
pitia remittere , dicentes quód.fufficiebant pro cu- 
ftodia , pauciores amoventes de facto tamquam Gu- 
bernatores Reipublicz, claves porrarum. & eas aliis 

u— | .Qoooo iij 


fa& Continuatio altera Chronic 
quos ordinayerant commirtentés , & accedentes ad 
portam novam feu bafüllam que tendit ad. fan&um 
BÁntonium , voluerunt facere fimiliter, Quod viden. 
tes aliqui folemnes burgenfes qui jamdiu di&am por. 
tanr & claves in cuftodiam habuerant. mirabantur, 
quare fic de novo Przpofitus Mercatorum & illi qui 
cum €o erant, volebant fic ab eis auferre noviter 
claves illas , & cuftodiam portarum tradere aliqui. 
. bus non ita fufficientibus prout eis liquidé videbatur. 
Ex hac igitur cauía ftatim fufpicio in ánimo dictorum 
cuítodum portarum & clavium de malo & proditione 
non imiodica extitit generata fuper Prz pofitum przdi. 
&um & fuper illosquiilluc modo venerant cum eodem; 
dicebant enim cuftodes fe effe fufficientes zqué bene 
ficut illi quibus cuftodiam committere nitebantur.Prz- 
pofitus autem & fui contrarium afferebant. Ipfis igitur 
fic altercantibus de cuftodia & difcordantibus,& etiam 
de clamoribus cum tuba facientibus, qui cuítodes 
volebant quód proclamationes nomine domini Du- 
cis. Regentis fierent , & Przpofitus volebat quód 
nomen Ducis taceretur fed nomen Regis períonare- 
tur, & de hoc mirabantur alij cives :.& » eis infi. 
mul-altercantibus , adfuit quidam de di&is portam 
aut claves cuftodienfibus, qui dixit alta voce : Vere 
nos fumus per iftum Pra pofitum proditi & traditi : & 
quidem hoc & his fimilia dicentibüs: & altercanti. 
bus, adfuit unus ex illis.cuftodibus qui elevans cum 
magno impetu gladium. vel haftam percuffit valide 
Prapofitum Mercatorum & eum. crudeliter interfe- 
cit ; quod videntes aljj affiftentes in focios Prapofi. 
t , qui illuc fecum erant quinquaginta quatuor , ir- 
ruerunt & ipfos omnes: cum di&o Przpofito fubit 
gladiis fuis vulnerantes occiderant, & cos fic perem. 
ptos ad domum Fratrum de Valle Scholarium in pla. 
tea ante Ecclefiam attraxerunt, & denudatis corpo. 
ribus per plures dies cun&is videntibus ignominiosé 
ftererunt inhumati , nec permiffi funt de De depo. 
n1 donec dominus Dux. veniret , & afpiceret fe de 


ta. 


&»* R97 p, —€., 


. Guilelmi de INangis: $4» 
inimicis fuis , illis videlicet occifis effe de cetero vin- 
dicatum. Prapofito igitar Mercatorum cum fociis 
fuis interfe&is magnus clamor & maxima admiratio 
per totam urbem Parifienfem inva]uit, & tota opinio 
vulgi & odium quod contra ducem Regentem priüs 
habebatur in contrarium commutatum eft, unde qui 
de mane contra.Ducem Regentem fe armabant, 
nunc in fero pro Duce ftare , & ipíum recipere, ac 
fibi reconcilari uniformiter parati funt, Gaudium & 
latitia per civitatem infonuit , & clamor benivolus 
acclamabatur Duci , & illa rubea capucia qua antea 
pompose gerebantur deinceps abícondita funr & di- 
mifía, In craítino autem proclamatum eft bene ma. 
ne , quód quicumque fciret aliquos de fecta iBorum 
occiforum eos caperet & adducéret ad Caftelletum, 
fed bona ipforum non tangeret neque uxores nec li- 
beros irritaret. Sícque factum eft, plures capti funt 
& quaítionbus appofiti & infra certum diem adfo- 
rum tra&i fuerunt & judicialiter decollati ; & ifti fne- 
runtilli qui cum praedico Prazpofito villam antea gu- 


 bernabant , & de quorum confilio in omnibus age- 


batur , inter quos fuerunt aliqui burgenfes multüm 
folemnes & eloquentes quamplurimüm & dodi, 
quorum unus dum traheretur , ut fertur , prorupit 
jn hzc verba vel fimilia : FZez »e , 0. Rex Navarre, 
utinam te numquam vidiffem vel audiviffem. Eis igicur 
fic pera&tis Dux priüs contra cives indignatus , ut 
dictum eft, ur audivit quz gefta funt, Parifius infra 
quinque dies vel citius acceífit , qui receptus eft ho. 
norificé ab omnibus , & Íciens punitiones factas om» 
nem indignationem depofuit quam habebat prius, 


. & reconciliatus eft pacifice civitati, & cives novum 


Prapofirum Mercatorum concorditer elegerunt. 
Rex autem Navarre videns quód de Parifius non 
habebat optatum, cogitavit quód alibi fi poffet inten- 
tum fuum , quod de Regno obtinendo conceperat. 
adimplerer ; unde accefht cum magna gente armo- 
rum. Ambianis & attrabens fibi majorem dide villa 


£4$ Continuatio altera Chronici 

artem &: unum Abbatem propinqui Monafterij 

landitiis & promiffis fibi confenfum dederunt , ut 
ipfum ad obtinendam civitatem Ambianenfem totis 
viribus adjuvarent ; qui quidem Rex Navarra defci. 
tu Majoris di&z ville gentem fuam infra ponens 
cogitavit illam capere , & in ea poftea dominari. 
Verumtamen hominibus non credentibus fubitó Rex 
Navarrz & gens fus in fuburbiis hofpitati inter mu. 
ros noviter factos & antiquos in populum infurrexe- 
runt , gentem invaferunt trucidando , quamplurimos 
occidendo , ignem nihilominüs in domibus apponen. 
tes , quod fentientes cives in corde villa manentes 
ad arma cucurrerunt , campanam Communitatis pul. 
faverwat , Majorem villz qui Capitaneus eorum erat 
ac defenfor, & qui primus effe debebat vocaverunt, 
ut ad di&um periculum cum eis remedium apponeret 
& tali difpendio füccurreret indilaté , qui quidem 
quafi diffimulans , adjutorium prolongabat in tantum 
quód nifi fuiffet Comes fandi Pauli , qui tunc vo- 
lente domino erat Ambianis cum magna potentia, 
à Navarrenfibus Majore villa gratis negligenter tar- 
dante, fuiffetab illo tunc capta penitus; fed Comes fan. 
ti Pauli cum fuis viriliter dictis Navarrenfibus reftitit 

9 . : 

& ferventer; qui quidem Navarrenfes fentientesdi&am 
refiftentiam & audientes campanam & populum ad 
"arma concurrentem ab urbe & incendio violenter 
recedere & fugere coacti funt. Suburbiis cititaus fic 
vaftatis & crematis cives Ambianenfes quampluri. 
muüm doluerunt, & fufpicantes di&um Majorem vil- 
le huic tantz ja&urz operam modo proditorio con- 
tuliffe , ipfum ceperunt unà cum dicto quondam Abba. 
te folemni,qui vicinus erat civitati,& ambos tortionibus 
fubmiferunt , qui quidem di&um maleficium & prodi. 
tionem finaliter fe feciffeconfeffi funt; unde ipfi ambo 
fic capti & confeffati poenam füi reatus condignam fuf- 
cipientes capitalem fententiam publice fubierunt, 
. novo Majore poftea fuccedente. Et quia fuburbia 
fic, ut dium eft , flammis fuerant diffipata , cives 

| videntes 


] ] 


Cuillelmi de Nangtr, "PT, 
videntes quód plus poffet eis refiduum nocere de 
"cetero forfitan , quàm valere , quia magna fuerant 
atque lata, reliquias unà cum domibus Fratrum 
Praedicatorum & Minorum, qua adhuc ibi reman- 
ferunt folemnia valde, & locum Fratrum fancti Au. 
euítini penitus deftruxerunt , & ad terram penitus 
& ex integro proftraverunt , affignantes eis mane- 


ria ufque ad tempus infra muros. 


. CaRorLus autem Rex Navarre copfufus cum 
fuisad partes Normannicas eft reverfus, Ex tunc au- 
tem & propter ifta maleficia odium letale & difcordia 
immenía ampliüs orta eft inter Ducem Regentem & 
Regem Navarrz mémoratum, & guerra fortiffima in. 
choata , ex qua prefatus Rex Navarra multa difpen- 
dia populo Francie poftea intulit & gravamina inau- 
dita : nam Regi Anglix contra Ducem & Gallicos fe 
cum P HiLiPPO Navarra fratre fuo confoederavit, 
& per Normanniam in rerra non fua. damna intulit 

.non modica, His diebus Vernonem munivit & Me- 
dontem atque Meullen, & ita fluvium Secanz ad par- 
tes illas Occidentales claufum tenuit, ita quód nihil 
de Rothomago aut de mari ufque Parifius navigio 

duci potuiffet pec portari, Et fic eodem anno di&us 
Rex Navarrz per Franciam equitans terram & villas 
vaftabat, cremabat, populares depredabatur & cap- 
tivos miferos deducebat , & quod plus fuit, -— Mel. 


dunum villam , quam foror fua Regina Blanc 


a in do- 


te tenebat, & quz fibi reftituta fuerat, ubi erat cunc 


praíens, ante Nativitatem Domini eodemanno 15,8. 1:5*. 


accedens cum multis armatis intravit, & fortali- 
tium cum dica recepit ipfa confentiente & muni- 
vit., Capitaneis & aliis hominibus alteram partem vil- 
lz ex parte Ducis Regentis tenentibus & cuftodienti- 
bus contra Regem Navarrz przdictum & corftra fuos 
adjutores. Iíta veró occupatio & munitio dicti Regis 
Navarrz in Melduno multum fuit dura Parifius & 
nociva. Nam ipfi Navarrenfes adeó curfum navium 
concluferunt , quód ligna de Burgundia non poterant 


Tom XI. 


PPPPP 


£70 Contintatto altera Chronici 
defcendere Parifius neque vina. Dic&us autem Rer 
Navarrz vel gentes ejus ibi diu ftantes multa gravami- 
na fecerunt toti patriz adjacenti , multas depracdatio. 
nes & concremationes hofpitiorum & villarum, & 
magna cariftia multorum bonorum tam de lignis quàm 
de rebus aliis Parifienfem populum fzpiüs offende- 
bant. Tunc enim quia à parte Rothomagenfi, quz 
eft pars inferior, nec abaltera parte aliqua de talibus 
FW eif vel aícendere per aquas poterant ut fole. 
bant , unde arbores per itinera & per vineas incide. 
bantur, & annulus lignorum quiante pro duobus fo. 
lidis dabatur , nunc pro unius floreni pretio venditur; 
propter quod di&us Regens finaliter cum pov Pa- 
rifienfi ad obfidendum dictam villam Meleun com. 
pulfi funt, contra quam aliquando fortiter cum ma- 
chinis infilientes, nec fic eam vincere aut capere po- 
tuerunt , quinimmo pars illa fortiorin manu didi Re- 
gis Navarra & fuorum fic remanfit, ufque dum Deo 
volente ejusanimus fuit in melius poftea commutatus , 
& pax etiam inter eos di&os dominos deinceps refor- 
mata , de quo dicetur fub quota anni Up ri 

Sic igitur iftis durantibus patria Francia gladio du. 
plicatz guerra afflicta fuit multipliciter & percuffa, 
pauco tamen remedio à Nobilibus appofito. 

Eodem anno 1358. fuerunt multa fortalitia ab An- 
glicis ad magnum detrimentum patriz Franci« forti. 
ter occupata , utputà nobile 'caftrum quod dicitur 
Malum. confilium juxta civitatem Noviomenfem, ubi 
fuit captus ab Anglicis Epifcopus did urbis & muli 
alij Nobiles in confliu. Item caftrum fortiffimum 
quod dicitur Credolium gallice Cree/ fupra Izarz flu. 
vium verfüs pontem fandz Maxentiz Belvacenfi 
dioscefis, & caftrum de Remino juxta Compendium 
& Harelam jam tenebant, Item ceperunt in. pago vel 
territorio Silvane&enfi Chauvreffy & Jully, & multa 
alia quorum nomina nunc ignoro. Item verfüs Aure. 
lianis ceperunt locum de Caftro-novo fupra flumen 
Ligeris domum pulchram & folemnem , & Foyacum 


Guilelmi de INangis. dg1 


fatis prope. Alia autem fortalitia & loca hinc inde in 
diverfis partibus Franciz receperunt, & jam diu alibi 
receperant , exquibus populus totus & viz ac itinera 
lugere poterant ac dolere : nam propter hujufmodi 
captiones & pra:dationes jam viz T gh rfi , Mer- 
catores & alij itinerare nifi timidé non poterant aut 
viare : & non folum lugere & dolere debebant itinera 
herbis plena, fed etiam Monafteria extra mcenia forta- 
litiorum ,-ut Monafterium fancti Bartholomzi in No- 
viomo Canonicorum pou & fan&i Evurtij 
juxta Aurelianis talis Ordinis , & fan&i Aniani folem. 
ne collegium Canonicorum fzcularium , ibidémque 
hoc anno ad terram funditus funt proftrata, & hoc 
per cives ne inimici in eis fe ponerent ad nocendum, 
Tales enim deftructiones Ecclefiarum extra moenia 
exiftentia in diverfis & in pluribus civitatibus & locis 


factz funt per incolas & propinquos , ac Monafteria 


müRa deleta penitus & deftru&a in Francia, Pi&avia 
Andegavia , Ambianisatque Tornacenfi &alibi , quo- 
rum nomina exprimere & quorum reparatio difpofi. 
tioni divinz fuo tempore refervatur. Eodem anno 
contra civitatem Aurelianenfem accedentes fuburbia 
omnia vaftaverunt, ignibus per ipfos in fuo receffü 


» appofitis, aliis nonobfiftentibus nec defendentibus. 


Anno eodem 1358. fuit prohibitum Parifius per 
omnes Ecclefias & Collegia ne ab hora vefperarum 
cantatarum ufque in craftino luce clara fieret fonitus 
campanarum , ne vigiles & qui faciebant excubias in 
fuo officio fi venirent inimici forfitan turbarentur , ex- 
cepto ignitegio in noftra Domina quod hori feroti- 
n& pulfabatur , & tunc Canonici poft Completorium 
fuas cantabant celeriter Matutinas, quas antea con- 
fueverant hora no&is mediz fignis folemniter pulfatis 
devotiüs perorare, Eodem anno Anglici Latignia- 
cum intraverunt , villam ceperunt , fpoliaverunt , mul- 
tos Nobiles occiderunt & duxerunt apud fortalitium 
quod habebant apud Za Ferré , & ignein villa appofi- 


to illzfi recefferunt nemine obviante, Anno eodem 


PpppP ij 


een DRIKCRESECINGEASERNIÉ) 


158, 


[f 


1358, 


éf2 Continuatio altera Chronici 

multz villa campeftres in Francia & alibi fortalitia 
non habentes , munierunt de fe Ecclefias fuas, de qui- 
bus inhabitantes populares fecerunt fibi fortalitia bo- 
na, foffata circa eas facientes, turres &  campanilia 
muniendo ex afferibus ad modum caftrorum repleta 
lapidibus ac baliftis , ut feipfos defenderent fi eos in- 
vaderent inimici , quod audivi fzpiüs effe factum, & 
de nocte fupra turres Ecclefiarum fpeculas habebant, 
in quibus pueri adítantes à longe fpeculabantur ini. 
micos venientes, & tunc his vifis cornu per íonabant 
vel campanas, quibus auditis rurales in agris vel aliis 
negotiis in domibus occupati ad Ecclefiam citiffime 
currentes fe falvabant, & alij in aliquibus partibus 
fupra Ligerim ad infulas fe trahebant , ibidem de node 


dormientes, vel in navibuslongé à ripis evulfis, logis |. 


& tuguriis , tam in naviculis quàm in infulis ad fui fal. 
vationem cum familia & pecudibus. 

Iftoanno 1558. Anglici civitatem Aurtiffiodoreffem 
intraverunt , przdatíque funt eam & fpoliaverunt eam 
infinitis bonis, & poftea abierunt. Deinde alij Ánglici 
ceperunt Spernacum Remenífis dioccefis, & homines 
occidentes , innumerabilia bona ad ibidem deporta- 
verunt , & alias plures villas ceperunt circa R emis uf- 
que Cathalanum & Sueffionem, Similiter aggreffi 
funt Anglici illis temporibus oppugnare & capere ci- 
vitatem T'recenfem vi armorum, (ed Epifcopus didz 
urbis cum Comite de P'zademont domino de Jainvilla 
inarmis viriliter fe opponens ad ipfos in campali bello 
exeuntes illos Anglicos ftrenu& invaferunt, qui ad in- 
vicem diutiüs przliantes Trecenfes de Anglicis vicpo- 
riam retulerunt , eos füperaverunt & vicerunt , & ce- 
ciderunt in illo bello de Anglicis ducenti & quadra. 
ginta prater captos & fugientes. Hzc & fimilia in 
illo bello di&us Epifcopus Trecenfis cum fuis, & fimi- 
liter dictus Comes egregie perpetrarunt. Anno eo- 
dem Anglici de Cree] villam de Montmorency juxta 
fanum Dionyfiumin Francia ceperunt, fpoliaverunt 
& poítca cremaverunt , viros plures fecum apud lo. 


—-— -— —A-— m MUMEER e- 


tm RN EAT T 


MDC 


C'uillelmi de Nangis. ér? 


cum fuum miferabiliter ducentes , & ut fe redune- 
rent quamplurimis contumceliis affligentes , & difcur- 
rebant continué per vias & itinera inter Parifius & 
Compendium , & etiam ante Silvane&um , & quos 
in viis reperiebant aut in villulis, fecum captivos ad 
Credolium Gallicé Cree] de lucebant, vel occidebant 


, & pauci audebant incedere per viam , quia nullus ab 


eis inventus erat falvus , nifi qui ab eis falvum condu. 
&um litteratorié obtinebat. In illis diebus incepit fta- 
tus faftuofus multorum Prxlatorum humiliari quam- 
plurimüm per Franciam & minui multum valde; 
non enim poterant gaudere fuis redditibus fertili. 
bus & pradiis ut folebant. Erant enim nobilia ma- 
neria, Abbatiz & Monafteria per inimicos in diver- 
fis locis , ubi etiam divinum fervitium fieri folebat, 
diverfimodé & ignominiosé proh dolor ! occupata 
vel per amicos deftru&a fimiliter & obruta , ne ini- 
mici de eis forfitan fe juvarent & fic multi Abbates 
& Monachj depauperati, & etiam Abbatiffz varia & 
aliena loca per Parifius & alibi divitiis diminutis quz- 
rere cogebantur. Tunc enim qui olim cum magna 


equorum fcutiferorum caterva vifi fuerant incedere, - 


nunc peditando unico famulo & Monacho cum vi- 
&u fobrio poterant contentari , uis domibus & Mo- 
naíteriis in parte vel in toto , ut diximus , diffipatis, 
ac debonis fuis & vi&ualibus deprzdatis. 

Anno Domini 1559. inchoando annum in Paícha- 
te, ficut priüs, evenerunt ea quz fequuntur. Circa 
iftud tempus Conneftabilis Franciz , videlicet domi- 
nus de Fienne; cum multis armatis de Picardia fuit 
ante fortalitium de W/alerico fupra mare in Picardia 
contra Anglicos qui ibidem íftabant , Monafterio 
totaliter concremato , & noítri qui poterant dictos 
Anelicos debellare , finaliter & capere , permiferunt 
eos cum bonis quz per patriam & villam illam prz- 
dati fuerant gratis & libere recedere &.abire ; de 
quo dolentes quamplurimi obviaverunt multis qui- 
bus multa fpolia abftulerunt & plurimos occiderunt. 


PpppP 1) 


13 5 9- 


--—- 


£y. Continuatio altera Chronici 

Simili modo ejecerunt alios de aliquibus fortalitiis di. 
&z terrz Picardiz qui nocebant, Noviomenfes au. 
tem illo anno videntes quód non poffent ejicere An. 
glicos de Caftro Mali- Confilij prope fe, confideran. 
tes mala & pericula qua eminebant perillos , eme. 
runt à didis Anglicis di&um caftrum , quo dimiffo 
& ipfis exeuntibus & pecunia recepta ftatim Novio. 
menfes dicum caftrum funditus deftruxerunt ; & fic 
tota illa patria & itinera deinceps fecura remanfe. 
runt, Monafterium tunc Urficampi Ciftercienfis Or. 
dinis ex oppofito fitum damna fibi irrecuperabiliter 
ab Anglicis illata & incendia ex magna fui parte 
cognoícens , fari poteft lamentabiliter & dicere feu 
precari, quód Malum. Confilium fuit fibi mal vici- 
num , & ideo de cetero maledi&ionibus repleatur. 
Quale autem Caftrum & quantz | fortitudinis fuerit 
& pulcritudinis antiquitus di&um Malum.confilium, 

 reftantia ruinarum veítigia adhuc tranfeuntibus ma. 
nife(tant. 

Eodem anno P HiripbpPus de Navarra frater Re. 
gis Navarrz cum magna copia armatorum oppofi. 
tus multàm Gallicis ftans pro Anglicis venit in Vi- 
romandia volens nocere villz optima fan&i Quinti- 

f.* Faro, Dd & Á— adjacenti , & pofuit fe I— 
que loco fortifüimo dominarum Religiofarum mulierum 
inter aquas & paludes fatis fortes, nec tamen eft lo- 
cus adeó fortis quin à gente bene bellicofa faciliter 
poffet capi. Quod audiens Coneftabilis Francia do- 
minus de Fiesnes cum bene forti & potenti comitiva 
venit illuc , quibus adventatis tora gens de patria il. 
la illos 'Navarrenfes & Anglicos invadere nimium 
animosé & Ítatim fortiter cupiebat. Erant autem 
multo pauciores de viribus atque refiftentia , ut con. 
ftabat illis de patria & aliis, jamplurimüm defperati, 
fed fa&o quodam ignoto confilio , Coneftabilis illos 
invadere pro tunc prohibuit dicens , quód utilius & 
melius expectato craftino ad libitum caperentur. Illi 
Xgitur de patria ad mandatum Conettabilis fe quam- 


[EE uu c CC 


 Cuillelmi de INangis. dre 
quam invité retraxerunt , craftina die predi&am de 
inimicorum fuorum ad fuum libitum fpoliis & corpo- 
ribus ultionem expe&antes ; & fa&um eft dum ipfi 
in crafinum ditari fperarent , nocte intermedia ini- 
mici przcfati eis ignorantibus liberé recefferunt. Ifti 
autem ípe fua fruítran & confufi dolentes quód fic 
illos fine lx fione amiferant , ad propria funt reverfi, 
non fine magna fuüfpicione Conneftabili impofita 
de vituperio fibi acquifito non modico illa vice in 
populo , remoto fimiliter & propinquo, & forfitan 
fine caufa. 

Ánno eodem 1559. videntes cives Parifienfes unà 
cum Regente Regnum videlicet Duce Normanniz 
CAROLO, de quo fzpé di&um eft, quód Rex 
Navarrz CAR OoLus de Ebroicis nimium civitatem 
Parifienfem gravabat & patriam , quia ut dictum eft 
ambos paffus & meatus fluminis Secanz pro navigio 
retinebat, nec valebat impugnatio quanquam fortis 
quam dominus Regens cum gente fua magna rs 
Meldunum jam pluries fecerat impetuose , & adhuc 
perfonaliter accedendo fortiter facere non ceffabat, 
unde bonum vifum fuit eis ut per nobiles & notabi- 
les perfonas de pace inter e a dominos amicabi. 
licertractaretur, quod & fa&um eft de utriufque bene- 
placito & affenfu ; unde venientibus ambobus domi. 
nis pacificé apud Pontifaram , & interjedis multis 
tracatibus atque viis ut pax poffet haberi, vix inter 
arbitros potuit concordari ; nam illi de parte Regis 
Navarre multa petebant , utputà , villas , pecunias 
atque caftra, Illi autem arbitri partis alterius multa 
de petitis recufantes , allegantes fortiter qua fciebant, 
Sic igitur ipfis confulibus qui in tractatibus illis per- 
fiftebant , ins pacis ad honorem cujuílibet par- 
tis non poterant invenire ; nam ifti plus petebant, 
alij minus reddere volebant , licet tamen dominus 
Dux five Regens multa offerret dicto Regi, utputá, 
caftra plura in Normannia atque villas , & cum hoc 
Comitatum Campaniz Gallicanz cum pecuniis fatis 


mM dE 
1353. 


56 Continuatio altera Chrontci 
magnis, Tandem dum fic tractatus illi in difcordia 
agerentur , neque poilent confiliarij invenire dcbitam 
viam pacis, fed tado prandio qualibet pars (atis me- 
lancholice vellent & diiponerent ad propria remea- 
re; ecce quód fubitó Rex Navarra memoratus qua- 
fi fpiritu fancto infpiratus dixit fuis : Ego vole lequi 
cum domino Duce Regente fratre meo. . Frater enim ejus 
Legalis erat , quia fororem defponífaverat dicti Ducis, 
Audito autem ab aliis de fuo confilio quód fic lo- 
queretur , gavifi funt gaudio magno valde. Et fa. 
cum eft convenientibus ambobus dominis infimul 
dixit Rex Navarrz Duci valde benigne & modefie 
per hzc verba , prout fertur : Ecce domine mi Dux 
€ frater. [ciatis quàd ego reputo vos € teneo. domimim 
meum fpecialem ; €* licet babuerim diutiis guerram co. 
£4 vos € patriam Francie , [ciatis quód ego molo am- 
plius diflam guerram ducere vel fovere , fed volo effe bo- 
nus Gallicus de cetero , € fidelis amicus vefter & adju- 
tor intimus. € defenfor contra. 4nglicos € quofcumque : 
€ quidquid baHlenus. feci vobis , fupplico quatinus. mihi 
parcatis integraliter atque. meis. Neque volo terras aut 
villas mibi oblatar vel promifJas , fed ff ego. bene egero 
€ fidelitatem de cetero in me inveneritis , detis mibi 
faciatis [ecundáüm quod mea merita [uffragabuntur C re. 
uirent. klus auditis dominus Dux adfurrexit fi. 
b , & egit magnas, benignas & intimas gratiarum 
actiones ; & tunc ad invicem in fignum pacis vi- 
num & ípecies cum gaudio receperunt , omnibus 
alis exiftentibus &; de pace di&a antea tra&anti. 
tibus , exultantibus de his quz videbant &  audie- 
bant ac ltantibus , reddentes Deo gratias , qui ita 
ubi vult fpirat & peragit in momento ea quz ho- 
mines proprio fenfu intuentes per multa temporisin- 
tervalla facere neíciunt vel non poffunt. Et extunc 
reítituta fuit villa de Mclduno domino Duci, & flu. 
vius ad navigium liberum reftitutus , tam fuperius 
quàm inferius undequaque ; & Parifius gaudium ac 
tripudium non modicum adfuit & toti patria: fimiliter 
his 


Cuilleimi de Nangis; 7 
his auditis, Pace autem dictorum dominorum fic edi- 
ta, ut ditum eft, & meliüs ac melius confeca , ambo 
Domini.cum fuis ad propria recefferunt. 

De hac autem pace Anglici dolentes ampliüs gra. 


| vare patriam conati funt, fed non femper optatum in 


factis fuis ut voluiffent per omnia reportarunt. Namin 
aliquibus particularibus przliis volente Domino ali- 
quando perdiderunt , de quibus unum fa&um in hac. 
praíenti pagina ut accepi relatione veridicarrecitabo , 
quia etiam accidit in partibus propinquis unde extiti 
oriundus, & fuit negotium per rufticos; feu 7a4we bon 
homme , Ítrenu& expeditum. Eft quidam fortis locus 
fatis honeftus in una parva villa di&a Longolium ver- 
füs Compendium , Belvacenfis dicecefis fatis prope 
Verbriam fluvio Iíarz adjacente, & fpectat locus ille 
ad Monafterium fandi Cornelij de Compendio jam 
prafcripto. Viderunt autem didi incola adjacentes 
di&i loci quód periculum effet eis fi inimici locum il- 
lum occuparent , unde petitá licentià à domino Re- 

ente & etiam ab Abbate Monafterij fupradidi, po- 
uerunt fe in manerio illo munientes fe armis & vi&ua- 
libus ut decuit, & fecerunt unum Capitaneum de fuis 
de licentia domini Ducis , ut dictum eft, promittentes 
ei, quód locum illum ufque ad mortis periculum de- 
fenfarent. Habitádi&á licentiá multi de villagiis rura- 
les fe ibi tutiàis receperunt, Capitaneum de ipfis facien. 
tes unum magnum elegantem nomine GuriLLERMUM 
di&um Alaudis. Hic fecum habuit pro famulo quem- 
dam alium ruralem quafi ad frznum fuum mira forti- 
tudine roboris & membrorum ac corporis elegantis, 
corpulentia & altitudinis quantitate, & non minüs 
audacia ac vigore, & juxta ejus corporis magnitudi- 
nem habebat in fe humilitatem & reputationis intrin- 
fecz parvitatém,nomine Magnus- Ferratus. Pofuerunt 
ergo fe ibi ufque ad numerum ducentorum hominum: 
omnes fuerunt laboratores , & (e de manualibus labori- 


bus fuis vitam fuam humilem fuftentantes. Anglici 


veró qui erant apud Credolium in caftro audientes 


Tom. X I. | Qqqqq 


Li Continuatto altera Chronici 
quód ibi erant tales & tales refiftere parati , fpernentes 
eos & parum dantes venerunt ad ipíos dicentes : Eji- 
ciamus ruflicos illos de tali loco , &- poffideamus fortalitium 
ita munitum € bonefum. Et fa&um eft dum de ipfis 
ducenti adveniffent aliis non prazvidentibus , fed portis 
apertis ipfi Anglici audacter plateam intraverunt illis 
de infra fuperius in aulis exiftentibus ad feneftras, & 
videntes eos armatos valde comperté obítupuerunt 
ad ingreflum, i fene tamen cum paucis de fuis 
deícendens ccepit hinc inde percutere , fed parum va- 
luit quia à multis circumdatus ftatim invafis ab An. 
glicis lethaliter percuffus eft, quod fentientes illi alij 
focij fui qui erant adhuc in aulis & Magnus Ferratus, 
dixerunt : Defcendamus & vendamus nos , alioquin ifti 
fine mifericordia occident nos; & recolligentes fe 
prudenter per divería oftia defcenderunt qui percu- 
tientes in brachiis potentibus, fuper Anglicos ita fe 
habebant ac fi blada in horreis more fuo confueto fla- 
gellaffent. Levabant enim brachia in altum & fic 
acriter de brachiis fuis fuper Anglicos attingebant, 
quod numquam i&us aliquis fine lethali vulnere pro- 
cedebat. Videns autem Magnus Ferratus magiítrum 
fuum fcilicet Capitaneum jam ad mortem dejectum, 
fummé ingemuit & doluit, & appropinquans ad An. 
elicos omnes tam fuos quàm altos ab humero & fur- 
fum eminebat & elevans hachiam fuam lethales ictus 
onderoíos fuper alios geminabat & taliter percutie- 
at, quód ante fe plateam vacuam faciebat ; non 
enim attingebat aliquem , quem fi re&o tramite per. 
cuteret quin caílidem frangeret, & illum cerebro ef. 
fuío ad terram profterneret interemptum , unde uni 
frangebat caput , alteri brachia , alterum ad terram 
dejiciebat & in tantüm Je egregié habuit quód in bre- 
vi hora ad primumaggrefTum decem & o&o fine aliis 
vulneratis fuo brachio interfecit, quem videntes focij 
fui animofé fuper Anglicos percufferunt, Quid plura? 
Totante eos & maxime coram Magno Ferrato cade- 
bantur, quód tota illa focietas Acolcseun terga dare 


tO OIVWOO C50 CEU 


CUhko AA CM went M DUO USUS UT 


. Guillelmi de Nangis: éfo 
& fugere coacta eft, unde aliqui per aquam falientes 
feipfos fubmergebant, alij per portam fugere cre. 
dentes ab intraneorum i&ibus titubabant. Magnus au- 
tem Ferratus ad locum medium ubi fixerant Anglici 
vexillum fuum veniensextraxit illud occiío portatore , 
& uni de fociis fuis dixit quód vexillum iftud portaret 
ad foffatum , ubi erat apertura muri nondum fadi ple- 
narié nec completi , qui renuens dixit hoc non poffe 
facere, quia inter eos & fuper foffatum erat adhuc 


, nimia copia Anglicorum. Quod vjdens Magnus Ferra.- 


tus dixit illi fequere me cum vexillo. Et tunc przce- 
dens levavit hachiam fuam ambabus manibus vehe- 
menter, & veniens illuc ac percutiens hinc inde à dex- 
tris & à finiftris fic viam & inter foffatum fua fortitu- - 
dine patefecit , quamplurimis occifis ibidem fecunda- 
rió & proftratis , quod alter potuit libere vexillum 
projicere in foffatum , & revertens Magnus Ferratus 
iterum ad przlium aliquantulum repaufatus adeó per- 
cuffit fuper illos qui remanferant, quód omnes in fu- 
gam qui revertere poterant breviter funt converfi. Et 
fic illa die occi , vel fübmerfi, vel proftrati funt de 
Anglicis quafi omnes quotquot venerant ad hoc fa- 
&um, Deo auxiliante & Magno Ferrato . qui in illo 
conflidu prout fertur ultra quadraginra viros pro. 
Ítravit & occidit; in hoc tamen pralio fuit percuffus 
lethaliter , ficut dixi, Capitaneus eorum fcilicet Guil- 
lermus Alaudis, unde finito bello nondum obierat, 
fed portatusad le&um vocavit eos omnes in prafentia 
fua, & ftatuerunt ftatim unum alium  Capitaneum 
loco ejus, & deinde vulneribus urgentibus continuó 
obiit & deceffit , & fepelierunc eum flentes mulcüm 
quia nee fuerat & benignus. 

Anglici autem audientes interitum. & gafum fuo- 
rum doluerunt valde, dicentes quód nimium dedecus 
erat quód tot & tanti boni pugiles de fuis effent àta. 
libus ruíticis interempuü ; unde in craítino fe congre- 

averunt de-fortalitiis fuis qux prope erant, & accef. 
nin apud Longolium ad przdicos, qui tamen de 


Q444q ij 


ééo Continuatio altera Chronici 
Anglicis pro tunc non timebant amplis : illi igitur 
fubitó venientes ad locum przdi&um cos fortiter in. 
vaferunt. Quod feotientes ifti de infra exierunt ad 
pralium animofé prxparati & in prima fronte adfuit 
ille fortiffimus Magnus Ferratus, de quo ipfi Anglici 
jam antea audierant, & de ejus ictibus ini Sh 
quem videntes & fentientes experimentaliter fuz ha- 
chiz & brachiorum fortitudinem , bene volui(fent 
quódad illud preliumilla die non veniffent : nam ut 
breviter d&am, quqgrquot venerunt, vel fugerunt, vel 
lethaliter vulnerati funt vel occifi, & aliqui bene no- 
biles de Anglicis capti per illos de illo loco, quód fi 
reddidiffent eos pro pecuniis, ficut nobiles viri aelin 
maximum lucrum habuiffent ab Anglicis fi voluiffent, 
fed noluerunt , quinimmo dixerunt , quód amodó eis 
nocumenta graviora non inferrent. Sic igitur Angli. 
cos bis devicerunt Magno Ferrato percutiente & fic 
agente, quód ipfiab ejus ictibus taliter illatis non po- 
tuerunt fe tueri. Figito igitur illo przlio & Anglicis 
devictis, Magnus Ferratus nimio calore & labore af- 
tuansaquam frigidam in magna haufit quantitate, & 
we & ftatim febribus eft correptus, qui dimittens 
ocios fuosad cafam propriam remeavit ad villam pro- 
pinquam id dicitur Rupecuria unde erat, & pofuit 
fe ad lectulum infirmatus non tamen fine bachia fer- 
rea quz tanti ponderis ferri erat, ut vix unus homo 
communis cum duabus manibus eam levare à terra 
poterat ad fpatulas. Audientes autem Anglici Ma- 
gnum Ferratuminfirmari gavifi funt multüin , quia eo 
prafente nulli ibi audebant accedere propter eum, & 
timentes ne forte fanaretur, mifeggnt ad ejus hofpitium 
duodecim focios fecret?, qui eum in hofpitio jugu- 
larent, quos vidensà long& uxor fua venientes cucur- 
ritad ipfum in le&o ubi jacebat dicens ei, heu cariffi- 
me Ferrate adíunt Anglici, ut opinor veraciter; te 
quazrentes , quid facies ?» Ille autem fui morbi imme- 
mor velociter fe armavit & accipiens fuam hachiam 
ponderofam cum qua jam aliás percufferat. lethaliter 


Guillelmi de Nangis: éóér 
inimicos , exivit domum & veniens in curtiuncula fua 
vidit ipfos , & exclamans ad eos dixit : O latrones ve- 
niftis vos ad me in le&ulo pro capiendo me, adhuc 
me non habetis, & pofait fe juxta unum murum ne ab 
eis giro forfitan vallagetur , & irruensin eos vehemen. 
ter de hachia fua cum animi fui fortitudine viriliter fe 
defendit, illi autem contra eum crudeliter infiftunt 
ipfum capere aut occidere tota intentione cupientes, 
ille veró ab eis mirabiliter fe videns oppreffum,impetu 
ira: fuz: fic fe contra eos mittit , quód nullum de eis 
attigit quin oportuerit illum cadere mala morte. Sic 
enimeos invafitillà horá quód vix hapuerunt vifisicti- 
bus fuis animum defendendi, unde in illo conflictu 
modico quinque ex eis proftravit ad terram lethaliter 
vulneratos : quod videntes alij feptem eo dimiffo om- 
nes in fugam converfi funt, ipfe autem fic triumphans 
deeis ad le&um reverfus &. calefa&us ex ictibus datis, 
aquam bibit frigidam abundanter, & fic in febrem 
acriüs lapfus eft, qua invalefcente infra paucos dies. 
facris facramentis perceptis dicus Magnus Ferratus 
migravit à fzculo, & fepultus eft in cimiterio villa 
fuz. Planxit autem illum illa tota focietas & patria 
fimilker , quia quamdiu vixiffet ad locum illum Angli. 
ci non veniffent. 

Poft hzc Anglici multas villulas & vilggia circa 


iMlas partes Belvacenfis dioecefis deftruentes eas cre- 


mabant , przdabantur, homines capiebant vel etiam 
occidebant. Propter incendium enim villa de qua na- 


. tus eram, quz Veneta * juxta Compendium dicitur , « peer 
cum multis aliis adjacentibus lamentatur : in partibus paria Au- 


illis vinez qua amceniffimum illum defideratum liquo- 
rem miniftrant , qui lztificare folet cor hominis, non 
fuerunt factz neque laboribus manuum hominum cul- 
tivatz , agri non fuerunt feminati nec arati, non re-' 
manferunt boves nec oves in paícuis., Tecta Ecclefia- 
rum & domorum non arridebant novis reparationibus 
ut aliàs , fed potiàs flammis voracibus crebris, ruinas 
turbidas & fumoías & lamentabiles oftendebant : in 


Q434344 ij 


$65 | Continuatio altera Chronici 
aícui5 virentibus & agris frumentorum & aliorum 
. leguminum dele&abilibus coloribus ant& folencibys 
non poterant applaudere vifus hominis nec afpe&us, 
fed potiüs gemere pro urticis & cardonibus infur. 
gentibus. Undequaque — amanus fonus 
pro divinis laudibus non audiebatur, fed bene pro 
inimicorum difcurfibus , ut fic à popularibus dam 
tranfibant latibula quarerentur. Quid plura ? omnis 
miferia indique invaluit & potiffime contra popula. 
res & rurales campeítres, nam domini eorutn quam- 
plurimàm aggravabant eos , extorquentes ab eis to. 
tam fubítantiam & pauperem vitam fuam : verumta. 
men quamquam eflent atmehnta pauca five greges, 
adhuc domini eorum cogebant illos qui in illa pofi. 
debant ad folvendum pecunias pro quolibet animali, 
utputà , pre bove decém folidos , pro ove quatuor 
vel quinque , nec propter hoc inimicos repellebant 
nec invadere cónabantur nifi raró, 

Eodem anno Anglici ceperunt caftrum de Resg 
Laudunenfis Diotcefis & Comitem in eodem , fed 
eo redempto ejecerunt eum , caftrum fibi retinentes, 
quod tamen poítea Remenfes ab eis redemerunt, & 

.  Mlis abeuntibus cáftrum ex integro deftruxement. 

35». "Anno eodem 1359. fimiliter Parifienfes & aliqua aliae 

bonz villg ficut eft Sylvane&um & Compendium, 

fortalitium de Cree/ quod Anglici tenebant redeme- 

runp pro "e pecuniis , fed ipfi Anglici hebitis 
denariis & ipfis recedentibus inde ftatim villam Pon- 
tis fandx Maxencie fatis propt, intraverunt, & eam 
fortificantes ad fuum libitum tenuerunt. Deinde fa. 
tis citó poftea caftrum fortiffimum de Claromonte 
fatis prope in Belvacino recéperunt , viris noftris eje. 
&is freudulenter , villam in magna fui parte crema- 
verunt fed antea deprzdatum & gente capta vel oc- 
ciía vel in fugarp cotivería ; & fic mala illi patria -& 
Francie ampliüs accreverünt. Abbatie multz illo 
tempore & multa Monafteria penitus in Andegavia, 
Picavia , Turonis & Aurelianis & alibi deftru&a (unt, 


C uillelmi de Nangis. E 
& -- loca quatuor Mendicantium Aurelianis 
funditus deleta funt, quia extra muros erant , & Mo. 
nafterium Beate Mariz Magdelenes ubi erant Mo- 
niales ultra fexaginta. Prioratus autem fandi Lau. 
rentij extra muros , & etiam fancti Aniani ficut jam 
antea fuerat, Monafterium fancti Evurcij & multe 
aliz Ecclefiz : & hoc totum per genrem intraneam, 
ne inimici fe reciperent in eifdem. Eifdem rempori- 
bus multz villa campeftres tam in Francia quàm in 
Pi&avia, Turonia, Ándegavia & Brirannia videntes 
quód à propriis dominis non defendebantur , fed ab 
inimicis perdebantur &; deprzdabantur continué fti- 
mulati per Anglicos, fe eis tributarios reddiderunt, 
& fic pacificé manentes ab Anglicis colere terras & 
agros fuos ac vineas permiíIz funt. Quod videntes 
ctiam multi de dominis naturalibus uoluerunt etiam 
€os cogere ad tributa folvenda fibi ficut ab Anglicis 
cogebantur , alioquin volebant eos perdere & everte- 
re, & ipíos tamen contra adveríarios minime defen. 
debant: & fic miferi rurales undique opprimebantur 
ab inimicis videlicet & ab amicis , nec permitteban- 
tur ab ambabus partibus vineas colere neque terras 
nifi tributis datis eis. 
gllo anno 1359. Circa feftum Omnium San&orum 
Rex Anglie EpuAR Dus cumPrincipe Walliz pri- 
mogenito fuo & Duce Lenclafirie , cum magnoa 
multitudine armatorum ad partes Francia iterum eft 
reverfus , quorum Anglicorum una pars villulas ali- 
quas & caftra invafit & fpecialiter Bray fuper Summam 
tranfeundo. Sed illi de infra fe viriliter defendentes 
eis fortiter reftiterunt , nec oppugnari ab Anglicis 
potuerunt , quinimmo multos de eis occiderunt. & 
poftea alij recefferunt, Rex autem Anglix tranfiens 
per Hanoniam & per "Terraciam venit cum fuo exer. 
citu potentifIimo ante Remis, ut fe ibi civitate expu- 
gnata faceret coronari in Regem Franci , prout fer" 
£ur, & fic regnaret. ficut alter Antiochus fuper duo. 
Regna , fed videns civitarem epulentam & quafi jack» 


e . * e e 

$6. Continuatio altera Chrontai 
pugnabilem , & gentem totam ad refiftendum fbrti: 
ter & cordialiter przparatam , poftquam ante civita. 
tem aliquamdiu fteterat patriam devaftando, nil aliud 
faciens , ivit ante Cathalanum , & fimili modo vi. 
dens eam fortiter munitam , oppugnationibus dimiffis 
acceffit versüs Burgundiam indilaté ; quem fentien. 
tes Burgundi inierunt pactum fecum per hunc mo. 
dum , videlicet quód promitteret eis nullum inferre 
nocumentum , & ipfi darent ei pecunias fatis ma- 

gnas, & etiam quód ipfi I: eum & gen- 

tem füam intrare Burgundiam pacificé & exire , & 

cum hoc pro expenfis eorum victualia miniflrarent 

& venderent quamdiu ftaret in partibus Gallicanis, 

dum tamen eos in aliquo non gravaret. [ta narra- 

batur Parifius ubi eram quando hos apices defcri- 

bebam. Sed an verum fit vel non P forfitan 
poterit apparere. Non enim de facili credere volo 

quód gens illa tam nobilis & fidelis , & ubi domina 
Regina Francie domini Regis Jon ANNrSs uxor 
quamquam capti refidebat tunc temporis , voluiffet 
hoc facere pro inimicis dici Regni , vel quód ad 
ejus detrimentum cederet qyoquo modo. Si enim hoc 
egiffent , quod non credo , effet eis in derifum & op- 

robrium fempiternum , & meritó , nifi excufationgm 
egitimam domino Regi noftro & Regenti oftende- 
rent de przmiffis ; verum effe audivi quod ipfi fe re- 
demerunt pecuniis, ut di&um eft. | 

. Ipfo anno habuerunt Normanni confli&um con- 
tra Ánglicos juxta Pontem Auftomari *, ut licet Nor- 
manni ftrenué fe portarent, fupervenientibus Angli. 
cis fecundàóm modum fuum de una latente embu- 
chia , Normanni in przlio à didis Anglicis devidi 
funt , multis tamen interfectis atque captis: ibi enim 
cecidit lethaliter vulneratus Gurx1iremg Mus Mar 


S cclli Miles ftrenuus atque fortis, & etiam ibi captus 


fuit nobilis Miles Lupovi1cus de Haricuria , & 


unus alius didus Ze Ze«sdran de la Fleufe, &. alij 
1355». plures fecum, Tandem infine hujus anni 1359. fcilicet 


Paícha 


* V2. e 2. 


Guillelgi de Nangis. éég 
Pafcha fequens debet annum pro miferatione confe- 
quenter inchoare. Multi Nobiles de Picardia & Bur. 
genfes & alij pedites cam magna multitudine armato- 
rum & manuum di&a patrix, & aliquarum aliarum 
nationum, fcilicet, ut dicitur, de Normannia atque 
Flandria pofuerunt fe in mare ut ad Angliam invaden- 
dum totis viribus transfretarent, & ut Regem Fran- 
cie JoHANNEM in Anglia detentum, fi Deus bo- 
nam fortunam eis daret cum triumpho redücerent, 


& cum vi&oria gloriofa; & utetiam qui in cefpite pa- 


tria ab inimicis fe defendere nolente domino & pro- 
priis forfitan demeritis non poterant , in aliena gleba 
magis humiles effe&i famam apud fe perditam atque 
bona cum diligentia recuperare poffent, & ad propria 
cum honoris przconio & auxilio Divino feliciter re- 
portare, & ob hoc intraverunt fpatia quarta decimá 
die Martij hujus anni 1359. Qui quidem per mare na. 
vigantes terram in Anglia receperunt & villam quz 
dicitur Nuinfele fic ceperunt vi armorum , ut eá de- 
pradatá & crematá , & populo interfe&o , ftatim poft 


. duos dies ad propria redierint. De higautem quz uf. 


que ad hos dies menfis Martij di&i anni aca fcio cla-. 
riüs quàm, potui in przfentibus paginis confcribere 
dignum duxi, fed recordor adhuc qua tunc Parifius 
moneta proponebatur , ra groffus S. Ludovici ar- 
genteus pro viginti folidis Parifienfibus computaba. 
tur & ulteriüs curribiliter feu communiter : & Flore- 
nus de Florentia ad viginti libras Parifienfes computa- 
batur ad campfores, quod non fuit vifum aliás, fal- 
tem detempore viventium. His diebus & ob hoc om- 
nia victualia cara erant : nam fextarium frumenti, quod 
aliquando pro duodecim folidis habebatur, nunctri- 
ginta libris Parifienfibus venditur & ampliàs : quarta 
autem boni vini non dabatur bonis fociis ad potan- 
dum , nifi viginti quatuor folid. Parifienfes pro eadem 
folverent. | | 

 Menfe autem ifto & anno intraverunt Anglici lo- 
cum unum fupra fluvium Izarz inter Pontizaram & 

Tom. XI. Rrrrr 


1360. 


466, | Conttnuatzo altera Chronic 

Bellimontem, qui dicitur Infula Adeliz five Adam, & 
fortalitium ampliüs munientes ita locum illum tenue- 
runt, quód in hac Quadragefima EM & alia victua. 
lia, que de mari ufque Parifius vehebantur, tranfire 


, non poterant recti vià; & fic civitas Parifienfis pifci- 


bus marinis & nalecibusnifi paucis caruit, vià per illos 


Anglicos damnabiliter impedità ; nec propter hoc 


| pigri homines Parifienfes apponebant remedium debi. 


tum ad pradi&a impedimenta celeriter amovenda, 
fed defe&us pradi&os inaniter fuftinebant. "Tamen 
finaliter omnes fuerunt occifi, & locus deftru&us per 
Nobiles & alios. Sed non eft filendum quód vernale- 
tempus in menfe Martij anno przdi&o per Quadra. 
gefimam ita clarum fuit dulce & amoenum ac calidum, 
fieut homines aliqui recordari poterant aliás fe non 
vidiffe, propter quod agricolz multüm affligebantür 
in corde de hoc quód tale tempus elaberetur fine vi- 
nearum agricultura debita & agrorum , timentes valde 
ne anno futuro ex ejus defe&u culturarum de agris & 
vineis cariftia magna victualium per Franciam forfitan 
oriretur. Circa finem autem hujus anni fcilicet ante 
Paícha moneta cecidit Parifius vigili. Annunciatio- 
nis, fic quód Florenus de Florentia, qui priüs vale- 
bat xx. lib. non valuit nifi xxxrr. folid. & denarius 
albus qui valebat duos folidos non valuit nifi xit cim, 
denarios Parif. ut fic qui priüs habebat viginti folidos 
Par. non habuit nifi xx. denarios in valore, & ob hoc 
omnes res'in majori cariftia ceciderunt, quia priüs 
quod dabatur pro duobus albis valentibus riri. folid. 
nunc pro quatuor albis venditur folàm valentibus o&o 
denarios.pecuniz fortioris, Hxc & multa alia mira- 
bilia ifto anno acciderunt. | 

Anno Domini 1360. EpuARDus Rex Ángliz 
cum filio fuo primogenito Principe W'allia , &: cum 
Duce Lanclaftriz od Burgundia deferens acceffit 
ad partes magis Gallicanas, & defcendit verfüs partes 
Nivernenfes cremando & vaítando totam terram il. 


. lam, applicans finaliter in. Pafchate juxta Parifius ad 


Guillelmi de INangis; 67 
fex leucas juxta Chates & Montibery. Yn die autem Paf- 
cha« celebravit Paícha fuum in uno folemni & amc. 
niffimo manerio quod dicitur Cantus-Lupus, Gallice 
Chant.de- loup , inter Montlebery & Chates , & jam ibi 
fteterat per fex dies, gente fua Anglicana hinc inde 
difpería m patriam adjacentem totum devaítando & 
cremando, in tantum quod in omnibus villis cam- 
p circa Parifius faltem verfüs partes illas , íci- 
icet à fluvio Secanz ufque ad Eftampas & ultra , nec 
remanfit vir nec mulier , fed omnes ad civitates fe prae 
timore ut aliás receperunt , utputà Parifius & alibi fe 
falvantes; fed & habitantes in tribus fuburbiis Pari- 
fienfibus, fcilicec apud fand&um Germanum de Pratis, 
apud Noftram Dominam de campis, & apud fanctum 
Marcellum omnes infra urbem reli&is domibus vacuis 
intraverunt : unde in fancto Sabbato Paíchz illud fa- 
mofum carnificium fan&i Marcelli tranflatum fuit in 


plateam Mauberti juxta fratres de Carmelo, & car- 


nificium de fan&o Germano tranílatum fuit alibi in. 
fra muros. Anglici autem omnia fortalitia quz fue. 
rant facta in turribus Ecclefiarum per villas campeftres 
circa Parifius & alibi ceperunt & finaliter deftruxe- 
runt. Inter quz erat unum fortalitium fa&um in Ec- 
clefia & ejus turre in villa quadam prope Parifius , qux 
dicitur O/y, quod fecerunt omnes ville illius patriz, 
& illud homines optime paraverant & armaverant ad 
fortiter refiftendum , & dictam Ecclefiam fic munitam 
illi homines numero ducentorum hqminum di&z vil- 
]z cum baliftis & aliis defenfiopnibus bonis habentes - 
victualia fatis large retinebant, fed & ipfi in fortitu. 
dine confidentes & fortalitio funt decept? finaliter; 
nam venientibus ad eos Anglicis in die Veneris fan&a 
eos impugnari fecerunt, & interfecerunt de,eis circa 
centum reliquis captis vel fugientibus qui fugere po- 
tuerunt. Tandem locum illum Anglici defolantes & 
vi&ualia fpoliantes ad locum fui exercitus, fcilicet 
verfüs Chates &. Montlebery receíTerunt. Illa autem 
die Veneris fan&a & Sabbato Paícha pofuerunt ignes 
| Rrrrr ij 


1B. —— Contimmatio altera Chronici 

Anglici apud — in burgo & apud Longum. 
Jumellum , & apud multas alias villas circum circa ad- 
Jacentes, unde fumi & flamma ufque ad czlum af. 
cendentes videbantur Parifius in locis infinitis. Tunc 
enim populus de villis campeftribus fugerat Parifius, 
quod erat lamentabile , mulieres , parvulos & homines 
defolatos videre , in die fan&o Pafcha vidi in Mona. 
fterio Fratrum de Carmelo Parifius p & Sacer. 
dotes de decem parrochiis campeftribus Sacramen. 
tum miniftrantes , & Paícha fuum ibidem per diverfas 
capellas & loca alia celebrantes. In craftino veró Paí- 
chz domini & cives Parifienfes ignes fecerunt apponi 

in füburbiis illis de fan&to Germano, & de Noftra Do. 

mina de Campis & de fan&o Marcello , & fuit , ut di. 

citur, data licentia quód quicumque poffet rapere de 

domibus ligna, ferra , tegulas & ceteras materias au. 

da&er illuc iret ad diripiendum quidquid poffet & 
portandum, unde quamplurimi ad hoc faciendum in- 
venti funt qui curfu veloci edi&um illud alacriter im. 
pleverunt. Tunc enim vidiffetis. aliquos gaudentes 
propter przdam, alios dolentes & gementes propter 
damnum proprium quod videbant, 

Die autern illa fuerunt deftru&a & crergata per in- 
traneos aliqua hofpitia folemnia & fumptuofa valde, 
& pulchra maneria ne énimici fe ponerent in eifdem 
domibus ad nocendum , non tamen fuerunt tot do. 
mus deftru&z vel crematz quin multz integra re- 
manerent. In hebdomada veró Paíche homines & 
populus de villa de Ceres fub campo illo de Campo. 
Lupi fortificaverant. Ecclefiam fuam quz erat tunc 
pulchra & folemnis , habens turrem magnam lapideam 
pro campanis coopertam de plumbo, & in ea pofue- 
rant musitionem magnam vi&ualium & aliorum bo- 
. norum faüorum cum fupelle&ilibus & utenfilibus fuis, 
& illam Ecclefiam paraverant optimé cum baliftis, 
fundis & lapidibus & aliis inftrumentis bellicis ad for- 
titer refiftendum, oftiis cum lapidibus obftru&is & 
feneftris, necnon & eam vallaverant foflato magno , 


Iu» 


*'& bog -— (A at 


Guillelmi de Nangis. £66 
fatis atque lato, & fe omnes cum mulieribus & par- 
vulis receperant in eadem , fperantes & credentes 
cum fuo ee eges bene refiftere , quod fentientes 
inimici Anglici machinas paraverunt feftinanter ad 
projiciendum lapides fuper eos : nam ipfi Anglici 
erant fuperiàs in monte & Ecclefia illa pofita erat | 
in declivo ficut & tota villa illa, Videntes autem 
Capitaneus & aliqui de m&gis potentibus & timen- 
tes de machinis immiffis popularibus in Ecclefia & 
in garitis circa turrem, pofuerunt fe in una alia tur- 
re magis forti & minus poffibili ad cedendum. Po. 
p autem fe confiderantes effe in periculo & il. 
os aliosin magis tuto, & quód dimittebanteos , in- 
ceperunt illos potentes increpare & dicere quód ma. 
lé faciebant quód fic eos folos & ignaros dimitte. 
bant, & quód pro certo volebant Anglicis fe red- 
dere ad mifericordiam ipforum. Capitaneus veró & 
illi qui fecum erant timentes ne illi populares fe red- 
derent , & fic * confequens ipfe Capitaneus & alij 
caperentur , fecerunt apponi ignem in Ecclefia ab 
infra per unum de füis famulis vel mangonibus : ignis 
autem appofitus ftatim faltavit per intus & cremare 
coepit totam Ecclefiam tam infra quàm extra, fed & 
citius convolavit ad locum ubi didus Capitaneus 
cum fuis fociis laticabat , in tantüm autem convaluit 


ille ignis quód totam Ecclefiam cum turre &: cam. 


anis devoravit , & quod magis lamentabile , proh 
dolor : dici debet , quód de mille & ducentis p 
nis tam virorum quàm mulierum quàm parvulorum 
non remanferunt trecenti, quin à flamma voraci mi.. 
ferabiliter cremarentur , quia tota Ecclefia clauía erat 
ubique bono muro tam in portis , ut fupra diximus, 
quàm in vitreis feneftris , & quod plus fuit illi qui 
evadere poterant faltando vel per cordas defcenden- 
do inveniebant Anglicos in exitu eventum confide- 
rantes & eos deridentes , quia à feipfis & non ab 
Anglicis acceperant illud damnum & eos ibidem 
acriter trucidabant. Ipíe.tamen Capitaneus. unus 

| Rrrrr iij 


£70 Continuatio altera Chronict 
evafit & fe Anglicis reddidit ibidem , quia nobilis 
homo erat. . Sic enim fuit illa Ecclefia cum omnibus 
bonis quz intus erant funditus deftru&a, qua tamen 
folemnis valde fuerat , quia ibidem erat unus bonus 
prioratus & Clauftrum ípe&ans ad Monafterium 
Sanc&i Mauri de Foffatis , & erat cum hac Ecclefia 
parrochialis di&a villa qua bona fuerat & opulen. 
ta, & populus ille fuit nmferabiliter mortuus & ex. 
tin&us. Hoc enim lamentabile fa&um , ut didum 
eft , audivi fic narrari Parifius à quodam qui ibidem 
claufus fuerat &  evaferat vivus , volente Domino 
noftro Jesu CH&r1sTO quem de fua falute col. 
laudabat. * | | 
Eodem tempore fimilis & aque lamentabilis cafus 
accidit apud Z'oesry in. Belcia ; fuérat enim Tboury 
villa feu vicus in Belcia fitus in plano in via inter 
Eftampas & Aurelianis pulcris & honeftis zdificiis fa. 
bricatus , & ad hofpitandum in quamplurimis locis 
magnos Principes & Barones & alios populares, ha- 
bens in medio caftrum quod incole ipfi munitum 
foffatis & garitis tenebant ad fortiter refiftendum; 
unde advenientibus Anglicis ad partes illas ipfi ha. 
bitatores villa unà cum bonis fuis, mulieribus ac par- 
vulis fe infra di&um fortalitium receperunt, figentes 
logias & tuguria infra caftrum , in quibus pro tem- 
pore latitarent, Nam tam ipfi pro Anglicis quàm 
Anglici pro ipfis tradiderunt domos fuas incendio. 
Contigit autem ut dum Anglici effent juxta quód 
una parva domus prope caftrum evaferat periculum 
incendij quafi fola, quam videns Capitaneus qui de 
caílro cuítos erat mandavit eam igni tradi, fed proh 
dolor ! quanta ja&ura ob hoc contigerit , narratio 
intuentium declarat doloroía : nam igne in domo il. 
la accenfo fübitó furrexit ventorum magnus afflatus, 
carbones accenfos ingentes cum magnis voracibus 
flammis ufque ad caftrum & infra deienei , omnia 
illa tuguria cum tota multitudine populari miferabi- 
liter comburens tam virorum quàm mulierum & par. 


Guilelmi de Nangis. — ^ 7r 
vulorum , paucis qui evadere poterant & faltare per 
muros exceptis, Quanta autem copia vinorum , num. 


morum , bladorum, vaforum & fupelle&itilium ibi- — 


dem tunc periit tacendum eft , càüm de perfonis pe- 
riclitatis ampliüs fit curandum ; & fic illa villa, cam. 
peftris quz honefta multüm fuerat in populo & hof- 
pitiis, ad nihilum reda&a eft miferabiliter à feipfa. 
In o&abis autem Paíchz Anglici nolentes ab obfi- 
dione in qua fteterant ante Parifius recedere , accef- 
ferunt prope civittem Parifienfem cum magna mul. 
titudine armatorum , currentes & fe oftendentes ver- 
süs noftram Dominam de Campis & circa Monaífte. 
rium per vineas & per campos , quod perfpicientes 
Gallici ad muros cucurrerunt qui ad hoc fuerant or- 
dinati, & alij utputà Nobiles qui in urbe tunc erant 
cum domino Regente in bona copia armis protecti 
fe extra muros pofuerunt non multüm elongantes à 
fortalitiis & foffatis, quia Anglici eos videntes n 
tos ad przxlium fe longius retraxerunt , ita quód non 
fuit turic temporis przeliatum. Hanc autem oftenta- 
tationem Anglici Cd , ut dicitur, ut alij cum 
bigis fuis & ceteris munimentis & curribus tutius re- 
cederent Gallicis per eos impeditis, ne eis impedi- 
mentum inferrent forfitan in receffu quem egerunt 
in partes Carnotenfes. In crafWno autem ícilicet 
feria fecunda fequente per totum diem fuit tan- 


torum imbrium & grandinum abundantia , quód 


maxima pars bigarum & curruum ipforum Ánglico- 
rum in viis & itineribus imbre nimio madentibus re- 
manfit equis deficientibus nec trahere valentibus , 
fed potiüs multis cum du&oribus fuis.à grandinibus 
& aquis pluvialibus inzftimabilibus miferabiliter fuf- 
focatis, in tantüm quód illa die Anglici ex hujufmo- 
di impedimento,ja&uram maximam de rebus fuis & 
de corporibus multorum qui deficiebant , ut dicitur, 
incurrerunt ; & fic partibus Parifienfibus dereliais 
versüs partes Carnotenfes Anglici accefferunt , ml. 
tis tamen fortalitiis per eos occupatis & aliis dirup- 


. 
ws o.ordn-uPólp uem m 


d»» Continuatio altera Chronici 
tis, & villis depredatis fimiliter &; crematis. Multa 
alia incommoda ipfo tempore per ipíos Anglicos in 
pluribus locis acciderunt , ficut apud Compendium 
inter villam & nemus confli&u habito inter illos de 
villa & Anglicos qui in nemore latuerant , plures de 
villa ab Anglicis vulnerati funt & occifi ex indifcre. 
to regimine atque capti , qui plures de villa ad de. - 
bellandum Anglicos quos infra nemus pauciores effe 
putabant, exiverantanimosé. Nobilibus tamen p 
ribus de patria qui fe infra villam" pro tuitione fuo. 
runi corporum receperant nullum auxilium illis de 
villa in hoc negotio miniftrantes. De aliis autem 
gravaminibus & incommodis bic finem agendo adea 
quz gaudium & latitiam adferunt , id eft de pace 
inter ambos Reges nunc prafens narratio breviter 
convertetur. Sequitur ergo de pace & ejus tractatu. 
Appropinquante autem tempore quo Dominus no- 
fter Jesus CuRrsTus pace inter Deum Patrem 
& humanum genus mirabiliter reformata ad cazelosaf. 
cendere cum jubilatione fecundüm  reputationem 
Ecclefiz debuerat, hoc eft, tempore adveniente Af- 
cenfionis ejufdem Domini Salvatoris ipfe Dominus 
videns afflictionem miferorum & gemitum pauperum 
captivorum, & audiens noluit ulteriàs contritionem 
populi Gallicani fufferre , qui jam per viginti qua- 
tuor annorum curfus & ampliàüs oppreffiones guer- 
rarum per Anglicos & alios adverfarios fuos fuft. 
nuerat & Jacturas, fed potiàs voluit mifereri populo 
tam affllido. Unde fa&um eft ipfo Salvatore difpo- 


nente quód Dominica quà cantaturin Ecclefia Ca- 


44te , acceílerunt folemnes Ambaffiatores &  Confi- 
liatores Domini Regentis fupra fzpiüs nominati apud 
Urbem Carnotenfem , in quibus partibus Rex ÁAn- 
gliz cumfuis patriam invadebat , pre pace tra&anda 
inter dominos partis utriufque. Rex veró Anglix pa. 
cem libenter volens, alios folemnes nuncios ex parte 
ejus ad di&am civitatem fecuritate tradita pro pacis 
wacaru cum aliis fimiliter deftinavit. Qui. quidem 

| fimul 


Cuillelmi de Nangis. — 475 
fimul agentes ad pacis finalem concordiam infpirante 
Spiritu fanco , lztantibus , ut credimus cum eis etiam 
Angelis devenerunt : qua pace inter pw jurata plu- 


ximi de Nobilibus Anglix nudis pedibus ufque ad Ec- 


clefiam Beatz MAR Carnoteníis ex devotione 

audiofa fatis remoti à fuis tentoriis peregre procef- 
bo Ambaífiatores autem Francorum five pacis 
tra&atores ftatim  Parifius redierunt , adducentes fe- 
cum alios qui pro Rege Angliz & ejus confilio apud 
dominum Regentem juramentum de pace tractata 
facerent, & Regentis íacramentum fimiliter reciperent 
fideliter prout decet. Prafatis autem Ambaffiatoribus 
tam Anglicis quàm Gallicis Parifius adventatis cum 
omni honore recepti funt à domino Duce & à civibus 
univerfis. Et factum eft, in Dominica qua cantatur in 
Ecclefia 7/ocem jucunditatis , ante Afcenfionem Domi- 
ni acceffit Regens cum fuis Ambafhatoribus, & fimi- 
liter accefferunt. Anglici qui venerant ad Ecclefiam 


. Virginis gloriofx Parifius pro p tra&atu , audiendo 


& iterum repetendo & jurando placuit domino Duci 
feu Regenti ac toti confilio ejus & civibus, Quo audito 
ipfe dominus Regens pro fe & fuis, & alij pro Rege 
Anglia & fuis, di&um pacis tradiatum in bafilica Bea- 
Ix! M A & r& fuper altare Reliquiis fan&is tactis fe te. 
nere & firmitef fervare. juraverunt. Pace igitur fic fir. 
mata & jurata ineffabile gaudium adfuit toti plebi, & 
ftatim in Ecclefia illa omnes campana cum magno 
miugitu & devota melodia funt pulíata, Canonicis 
omnibus & Clericis, Ze Desm Laudamus: late & de- 
voté cantantibus & Dominum laudantibus, & pro 
pace reddentibus Deo gratiarum debitas a&iones , & 
fic fa&um eft quaft eadem hora per univerfas Ecclefias 
& collegia dicta: urbis, Tunc enim audita eft illa die 
a totam civitatem vox jucunditatis & lztitiz in ta- 

rnaculis juftorum & omnium afflidorum. Gaude- 
bant enim quafi omnes & meritó , exceptis forfitan 
illis qui in temporeguerrarum & in fatis earum aliis 
perdentibus reperiunt magna lucra, ficut funt armi 

Tom, X I. S ff1f 


$74 Continuatio altera Chronici 
factores , & aliqui alij qui rapinas illicitas & opera ne- 
faria in tali tempore Dei timore poftpofito cupiunt 
exercere, & de rebusnon fuis fuareplere marfupia mi- 
nüs jufte , de quibus in die judicij diftrictam eis opor. 
tebit reddere rationem. Doluerunt etiam fàlfi prodi. 
tores & notorij raptores , timentes ne poftea in pati- 
bulis pro fuis fceleratis actibus & demeritis accufati & 
cogniti alligentur. Sed de hiis non plus. 

Sic autem pacis concordia diu defiderata fuit inter 
eos volente Domino reformata fub hoc pacto : Quod 
dominus Rex,Francie JoHAN N Esqui in Ángliate- 
nebatur ad di&a Regni gubernacula reverteretur fa- 
nus & alacer indilate , multis inde conditionibus ap- 
pofitis, videlicet : Quód Regi Angliz remaneret pa- 
cifice Ducatus Guyanz feu Aquitaniz , & Comitatus 
Xand&onenfis, Angolifmenfis , Pictavenfis, Bigerren. 
fis, Petragoricenfis , Pontivenfis, & Guynarum, at- 
que villa Rupellz & Calefij ; & pro fuis expenfis at- 
que pro redemptione Francorum Regis pracfati tres 
miliones florenorum ad fcutum boni auri & ponderis 
folverentur infra cempus limitatum , & nihilominüs 
alia pecunia pro fortalitiis circa Parifius recuperandis 
quz occupata per Anglicos tenebantur. Et nota quód 
quilibet milio florenorum valet decies centum millia 
florenorum : fumma triginta vicibus céntum millia ad 
Ícutum florenorum: Ipíz erant conditiones famofz 
qua in vulgo dicebantur pro pace obtinenda ; & ad eas 
implendas data erant treugz inter praedictas partes in 
fefto fan&i Michaelis fequentis due ad feftum fe. 
quens fancti Michaelis ; atque fuit proclamatum ut ne- 
mo Ánglicos quofcumque vituperaret aut moleftaret 
quovifmodo , fed permitterentur ire, venire, emere, 
vel vendere pacifice , & quicumque vellet cum eis 
mercancias exercere pacificé & quieté. Rex autem 
Angliz poterat ire Calefium tut& & fine impedimen- 
to & ibi facere adduci dominum Jon Aw NE M Re- 
gem , & dictum pacis tractatum confirmare infimul & 

jurare. Et hoc facto idem dominus Rex Franciz Jo- 


- » " 


F1 


4 


*- —vV-— 9-0 


E P *wv. 9 NUM V8. 
EN XA VM Au euo T. 


. M ^ - 


YA ww. 
v0 


$4 oi 


| Cuillelmi de Nangis. é7y 

HANNES debebat Parifius cum gaudio remeare. 
Pace autem fic volente Domino confirmata non fuit 
propter hoc à malis & gravaminibus tunc ceffatum. 
Nam licet Anglici ceflaffent, Gallici tamen multi 
non continuerunt fe populares opprimere & przdari, 
unde tunc latrones & praedones per vias & itinera & 
nemora fortia infurgentes viatores acriüs infeftabant 
eos deprzedando , & quod facere antea non coníue- 


. verant fine mifericordia jugulando. De quibus latro- 


nibus & bomicidis multi p capiebantur & pati- 
bulis per Juftitias adducebantur. Quinimmó adhuc 


. Anglici qui fortalitia detinebant , tales latrones capie- 


bant & modo judiciario ad arbores fufpendebant, ma- 


gis mites fe habentes ad populares de villagiis quàm 


domini naturales. 

In diebus illisorta fuit diffenfio maxima poft tra&a- 
tum pacis inter dominum JoHANNEM de Artefio 
& inter villam de Peronna Noviomenfis dieecefis , ra- 
tione munitionis caftri dicta: ville. Qua controverfia 
durante dicus dominus Jobannes villam obfeffit quz 
erat bona, fortis, claufa & fatis populofa; qui qui- 
dem advocans ad fuum auxilium Nobiles multos de 
Francia, videlicet Ducem Aurelianenfem , qui erat 
domini Regis Johannis frater , & alios plures, fimiliter 

uamplurimos ftipendiarios Anglicos, multos inful- 
tus dedit villz predi&z , qui quidem villam ceperunt, 
fpoliaverunt, cremaverunt, & homines in magna co- 
pia occiderunt, & etiam multas villas adjacentes cre- 
maverunt, Alias multas bonas villas & civitates ipfi 
INobiles de Francia tunc diffidaverunt, & Burgeníes 
quafi extra proficifcentes damna rerum & corporum 
fimul perdiderunt : villam etiam de Chauniaco fuper 
Izaram bonam valde Nobiles deftruxerunt : & fic qui 
patriam defenfare tenebantur , eam ifto tempore ma- 
gis infeftabant. Unde cives Parifienfes fibi quampluri- 
miüm de eis dubitantes excubias de noce ad cufto- 
diendas portas follicité de die exhibebant, & eque 
diligenter ac fi Anglici in partibus illis pom duce- 

SÍÍf1 1j ' 


£76 Continuatio altera Chronici 
rent contra ipfos , multüm defiderantes reverfionem 
. feu adventum domini Regis Jo HA NNrs, ut juftitia 
de malis hominibus nobilibus Franciz fic patriam mo. 
leftantibus , & etiam de przdonibus aliis exerceretur 
fimiliter , & ut tota terra in tuto habitaretur, & iti. 
nera feu nemora ab hujufmodi n: qui quafi 
infiniti ad omnem partem latitabant fimiliter purga. 
rentur; nam viz & itinera minüs tuta erant pro nunc 
quàm quando Anglici guerrarum difcrimina per Fran- 
Ciam inferebant , exceptis de ignibus in domibus ap. 
i4,» Pponendis& de prifonariis — Landitum * more 
Indiétum , folito juxta fanctum Dionyfium in Francia fuit tunc, 
1455, !* fed pauci ibi mercatores ad emendum mercantias ad- 
Nundine, Venerunt, timentes per itinera depra:dari vel propter 
fuas pecunias interfici à latronibus qui in magna mul. 
titudine in itineribus tunc & nemoribus latitabant , ut 
dictum eft. | 
Eodem anno 1560. circa feftum beati Johannis Bap- 
tiftz reveríus dominus Jon ANNEs Rex Franciz 
pacifice de Anglia ad Franciam , primó applicuit apud 
Calefium & ibi ftetit per aliquod tempus, videlicet 
ufque dum prima folutio redemptionis fuz fuit Regi 
Angliz peibluti, & quód obfides de utraque parte 
dati fuerunt , ut conditiones pacis inchoata finaliter 
complerentur. Quo fa&o in Adventu Domini ejuf- 
dem anni venit dicus dominus Johannes Rex Fran- 
cia: Parifius , ubi fuit cum folemnitate maxima & ho- 
nore à civibus & aliis receptus, tam à Clero quàm à 
ceteris univerfjs. Ex tunc inceperunt fpoliatores via- 
rum & nemorum diminui paulatim , & hoc veríüs 
Campaniam & Picardiam, fed ultra Aurelianis non 
fuit inaliquo tuta via, quia Anglici occupantes forta- 
litia noluerunt reddere ita citó. | 
Item anno eodem infurrexerunt filij Belial & viri 
iniqui, videlicet multi guerratores de diverfis natio- 
nibus non habentes titulum aliquem .neque caufam 
aliquos invadendi , nifi proprio motu feu nequitia af- 
te&ata fub fpe deprzdandi, & vocabatur magna So- 


136 0. 


—0 mae Ram. 


-— Guilelmi de Nangis. 7x 
cietas. Qui quidem ícelerati adunantes fe in magna 
copia valde , accefferunt in armis prope Ávinionem 
volentes debellare Domnum noftrum Summum Pon- 
tificem & dominos Cardinales &, Ecclefiam fan&am 
Dei ; & venientes ad pontem Sandi Spiritus prope 
Avinionem acceperunt illam villam celeriter vi ar- 
morum , & ibi diutiüs ftantes totam adjacentem pa- 
triam horribiliter devaftabant , volentes quomodo- 
cumque civitatem Avinionenfem , ubi dominus Pa- 
pa INNOcCzNTIUS Sextus morabatur cum Cardi. 
nalibus , fibi ipfis finaliter fubjugare , & non folüm 
illam urbem , fed & alias villas & fortalitia patriz 
fupradic ufque ad Montempeffulanum & Tholo- 
fam , Narbonam & Carcaífonam & ceteras partes il. 
las. Verumtamen in fine receptis magnis pecuniis à 
Domno noftro Papa & habita abfolutione ab eodem, 
ut dicitur, loca circa Avinionem dimiferunt , & ad 
diverías mundi partes nocendo femper finaliter ref- 
pexerunt vel deftruxerunt. Eodem anno 1560, tan- 
tus defe&us vinorum fuit & fru&uum , quód cauda 
vini competentis vendebatur Parifius xxv. florenos 
& ampliüs , cerafa non fuerunt , blada pauca, & 
unum pomum tribus vel quatuor denariis vendebatur 
Parifius. Magna mortalitas anno illo in Flandria & 
in Picardia fuit, & in fequenti anno Parifius. 


Anno Domini 1561. fuit magna abundantia fru-  1«. 


étuum & vinorum , fed antequam ad maturitatem 
deveniffent, cariftia vi&ualium in Francia fuerat , ut 
di&um eít, magna nimis tam de vino quàm de bla- 
do & fru&ibus , quia defecerant anno pracedente, 
Tempus hyemale fuerat longum, fed tempus verna- 
le fuit fatis ficcum , zítivale veró temperatum, 
Multi moriebantur Parifius , & fpecialiter paupe- 
res qui de villagiis affluebant ad tin fame ac pe- 
nuria & defe&u , unde in.Domo Dei Parifius com- 
muniter efferebantur mortui feptuaginta funera vel 
O&oginta : tempore zítivali & vernali finaliter 1a 
Anglia multi obibant ; ibi enim obiit Comes de San, 
S (fff iij 


»27.j Conttnuatto altera Chbrontot 
&o Panlo qui erat obfes cum aliis pro domino Rege 
Johanne & pro pace , & plures alij domini & Bur- 
genfes de Francia ibidem obfides fimiliter obierunt, 
Eodem anno 1361. venerunt Britones & Vaícones - 
fpoliatores per aliquas partes Pi&aviz & per Ande- 
gaviam fine titulo depredantes & fpoliantes omnes 
illas partes , capientes plura fortalitia & caftra , unde 
occupaverunt Prioratum de Qsinaut fuper Ligerim, 
'& totam patriam illam omnia deprzdando. Item ce. 
erunt caftrum de Vindocino & Comitiffam cum fi 
fia fua intus cum multis Nobilibus, aliis dominis & 
dominabus, ibi de no&e per quemdam Anglicum qui 
vocabatur Robertus Marcast , qui erat vir ignobilis 
& de nihilo per tales modos indebite elevatus, & 
tunc effe&us eft vir nobilis & ftrenuus de parte do- 
mini Regis Francia , qui antea femper fuerat Angli. 
cus & de parte Anglicorum. Tandem poftea fatis 
citó Britones multi modó venerunt per partes Car- 
notenfes & Aurelianenfes depradando totam ter- 
ram, ie ing Sin de locis fuis populis rufticanis & 
venientibus Parifius. Interim prope Parifius versüs 
p Occidentalem accedentes illi qui in faübur- 
lis morabantur quamplurimüm formidabant , nec 
apponebatur per quofcumque dominos aliquale re- 
medium , quinimmo fuit per dominos Principes & eo- 
rum confilium prohibitum burgenfibus Parifienfibus , 
ne de hoc contra illos Britones aut Vafcones fe intro- 
mitterent in aliquo, fed potids vacarent fuis mercan- 
tiis ficut poffent ; & fic deprzdabantur pauperes & 
rurales , nemine eos in aliquo adjuvante , & vix au. 
debat aliquis ire inter Parifius & Aurelianis & Car- 
notem , & alias civitates de partibus illis: & omnia 
ifta ortum babuerunt ifto anno , fed ampliás anno 
fequenti & fortis duraverunt. Ipfo anno in Qua- 
dragefima vifa fuit in Turonia & Andegavia una ftel. 
la ante diem pluries magna valde & fulgida atque 
incenfueta, utputd ftella cometa, In ifto anno 1561. 
fuit Hyems valde humida & calida contra naturam 


i4 US 


| Cuillelpi de Nangir. 47» 
fuam , in tantüm quód arbores multe in diverfis 
mundi partibus floruerunt & flores produxerunt an. 
te feftum Nativitatis Domini , fed poftea non pro- 
fecerunt nec pro tunc nec pro toto anno fequenti. - 

Eodem anno fecit fieri Rex Francie monetam 
valde bonam , fcilicet groffos albos duodecim dena- 
rorum Parifienf. non tamen ita magnos ficut erant 
grofli antiqui, quia illi xvj Parifiens. tunc temporis 
valuerunt. [tem fuerunt impofitiones fuper rebus ve- 
nalibus fatis graves & Md. peítis atque mortali- 
tas in aliquibus villis atque locis. : 

Anno Domini 1562. inchoando annum in Pafchat 
quod fuit xvrr. die menfis Aprilis, erant abores at. 
que vinez in apparentia magna valde fertili atque 
bona , fed in hebdomada ejufdem Paíchatis fuit 
unum gelu valde grave , quod vineas hic in Francia, 

Turonia & Andegavia ufque Lotharingiam & ultra 
deftruxit penitus & extinxit vineas , nuces & alias 
arbores fru&iferas , fic quód propter gelu & propter 
hyemem humidam &, quafi continué pluviofam vi- 
num , nuces & alij fru&us anno ifto exceptis de pau- 
cis locis totaliter defecerunt ; & fimiliter blada non 
fuerunt in tanta abundantia ut alids fuit vifum , fed 
fatis bene tranfivit annus ifte propter magnamabun. 
dantiam vinorum , fructuum & bladorum quz fuerunt 
anno pracedenti , avenzque multz fuerunt propter 
abundantiam pluviarum. Ifto anno in menfe O&o- 
bri obit Domnus INNoczNwrrius Papa Sextus 

in Avinione , & domni Cardinales in eledione pro- 
cedentes & diutibs conclufi in aliquem de fuo col. 

legio concordare non valentes , elegerunt Abbatem 
fan&i Vi&oris Marfilienfis Ordinis fan&i Benedicti 
nomine tunc Guillermum Grimouart , & fuit voca- 
tus Urbanus quintus & coronatus in Avinione infra 

O&abas Omnium San&orum ;, & tunc fuit magnum 

murmur in Clero & alio populo contra Cardinales , 

qui cüm haberent de fuo Collegio multos probos 

dominos & valentes nullos de eis eligere curaverant. 


-- 


1562. 


fo Continuatio altera Chronici. 
Cau(íam aurem Spiritus San&us ut firmiter credo non 
ignorat. | 

Eodem tempore dominus Rex JoHnAN NEs ad 
novam creationem hujus domini Papz ad Avinio. 
nem acceffit , ut copularet fibi in uxorem dominam 
JonaANNAM viduam Reginam Appuliz & Siciliz ; 
qua jam duos maritos habuerat, videlicet. Regem 
ANDREA M fratrem Regis Hungarie , & pofl iftum 
habuerat Lup ovrc u M Comitem , ficut etiam 
di&us dominus Rex Francic duas uxores habuerat 
fcilicec dominam B 6 N A M de Boémia , & dominam 
jJonaNNAM filiam Comitis Bolonix relictam Phi- 
lippi de Burgundia quondam filiam domini fupra. 
di&i , fed tamen di&us dominus Rex illam dominam 
in conjugem non habuit nec accepit. Eodem anno 
ante ifta fa&a obiit Dux Burgundiz juvenis valde, 
qui defponfaverat filiam Comitis Flandriz Ludovici, 
non tamen fuerat inter eos carnalis copula fubíecu- 
ta, quia juvenes eránt & impuberes, & devenit Du. 
catus Burgundiz ad dominum,Regem Francia Jo- 
HANNEM propter hereditariam propinquitatem; 
nam mater cjus Regina Johanna fuerat foror feu ma. 
tertera Ducis nuper defundi , & fenior Comiuffa 
Flandrix fcilicet mater Ludovici Comitis Flandriz 
moderni, fuit Comitiffa de Artefio & Attrebato 
propter hereditariam propinquitatem fuüpradi&am. 
Eodem anno 1362. fuit maxima mortalitas in Pica. 
via, Burgundia &. Andegavia , & moriebantur homi- 
nes de infirmitate bofTx paffhim & indifferenter ficut 
aliis temporibus fuit vifum , & nihilominüàs non cef- 
fabant praedones patriam circa partes illas, & fimili- 
ter in Francia , videlicet in Belcia ufque Parifius & 
circa Carnotum totam patriam & populum fpoliare 
fortiüs anno feu tempore przcedente , cogentes gen- 
tem campeítrem ad loca fortiora feu tutiora fugere, 

Ipío etiam anno obiit Dux Lanclaftrriz de Anglia 
vir nobilis & im armis ftrenuus , ex cujus confilio 
Rex Anglz hucníque duxerat contra Franciam 

guerras 


NE 


Guillelmi de Nangis. éfr 
guerras fuas. Eodem. anno Rex & regentes Regnum 
impofuerunt graviffimas impofitiones & tallias, qua 
aliter dicuntur »aletozes , luper rebus venalibus feu 
quibufícumque mercantiis, Nam cauda vini Burgun- 
dix.ad fexaginta quatuor íolidos Parifienfes taxaba., 
tur, & de vino Gallicano pro qualibet cauda xxxir, 
folid. Parifienf. ad colle&ores ex parte Regis.folve- 
bantur; & fre de omnibus aliis qua vendebantur fol- 
vebant mercatores modo fuo, in tantum quód quam- 
plurimüm populus gravabatur &. conquerebatur pro 
pramiffis : multi veró ad alias patrias fuas manfiones 
cum uxoribus & liberis eligebant. Eodem anno 1363. 
Comes Ármeniaci in Vafconia à Comite Fuxi & mul. 

ti de fuis occiduntur. : 

Anno ifto die Caenz Domini de no&e przdones 
Anglici & alij , qui tunc cemporis patriam occupabant, 
accefferunt latenter juxta muros Aurelianenfes in nu4 
mero fere —— virorum licét nan omnes ap. 
parerent manifefté , & civitatem per muros tunc in- 
traíTeot defuper ut eam caperent & vaftarent, nifi fuif- 
fet quidam puer qui fupra muros aliis dormientibus qui. 
excubias facere debebant, vigilabat &. eos percepit, & 
clamavit, & quidam molendinarius qui erat vidit, fi- 
militer & percepit, ad cujus clamorem aliis excitatis 
ili praedones timentes citius. recefferunt, qui tran, 
feuntes per locum Fratrum de.Carmelo qui extra mu. 
ros villa morabantur, quidquid potuerunt ip ona 
apud eos , utputà, calices, veftes. , & omnia alia ra. 
pientes fecum modo pradonum reportaverunt. Hoc 
anno Robertus AMfarczzut Anglicus, de quo fupra di- 
ctum eft quod ipfe ceperat caftrum V indocinenfe , fin- 
gens fe effe amicum benivolum patriz Cenomanenfis 
venit ad quoddam caílrum prope. civitatem Ceno- 
maníem Zosrsoye, &. eft Epifcopi Cenomanenf. & 
dimittens gentem multam in nemore prope caftrum. 
latitantem , venit ut caftrum poflet capere aítutià je 
nàá dolo, & veniens cum paucis prope caftrum dixit 
jllis qui intus erant fuper muros , quód veniebat caufa. 

Tom Xl. T cttt 


1363. 


£42 Continiatto altera Chronici 

amicitiz ad eos, nec eos in aliquo gravare propone- 
bat. Ill; autem qui caftrum cuftodiebant cognofcen. 
tes ejus malitiam , & percipientes alios qui in nemore 
armati, ut diximus, latitabant, ftatim fophifticave. 
runt pontem levaticum , deponentes cavillas qua: po- 
ftes pontis & afferes retinebant, ne volveretur in de- 
cliuum ; quibus depofitis & aliis debilibus & falfis ut 
non perciperetur appofitis, pontem inferiüs remife. 
runt, quem di&us Robertus cum paucis afcendens, 
utputà xvr. viris eum affociantibus, dum in medio 
pontis erant, cavill pontis, quia falfz erant con. 
fracta funt & pohtis poftes in altum ex una parte 

revoluta funt , & omnesilli in aqua quz profunda erat 

ceciderunt , & tam dictus Robertus quàm major pars 

fuorum ftatim fubmerfi funt, aliqui autem leviores 

evaferunt ; quod perfpicientes illi qui erantin nemore 
confufi & dolentes nimiüm aufugerunt. Epifcopusau- 
tem magnis pecuniis receptis reddidit corpora eorum 
fuis uxoribus & amicis in Carnoto ubi erant. 

. Anno Domini i365. inchoando in Paíchate, fuerunt 
multz preffürz & oppreffiones in dn de Francia 
& de Normannia per totum de Parifius ufque Picta- 
víam & Britanniam , tam propter przdones & latro- 
nes nimiüm abundantes per itinera & villas rufticales, 
quàm propter graviffimas exactiones nihilominus & 
impofitiones & multa homicidia per villas & per ne- 
mora, & non erat qui populum defenfaret, nec qui 
talibus difcriminibus & periculis obviaret, quia vide. 
bantur quód talia qua populis inferebantur gravami. 
na dominis placerent & principalioribus, qui tamen 
ad ifta maleficia, remedia manu valida appofuiffe de- 
buiffent. Eodem anno in vigilia SS. Trinitatis vifa fuit 
Parifius ante meridiem vel circa:horam tertiam , una 
ftella valde parva in coelo in parte ubi fol in meridie 
communiter folet effe per aliquot dies , & dixerunt 
Alítronomi de Parifius quód dida ftella fignificabat 
periclitationem inulierum in partu*, quod apparuit 
poftea in aliquibus fatis citó , fed revera, multa plura 


Cuilebni de Nangis. "2 
ex ejus fignificatione mirabiliter volente Domino, uc 
credimus, fecuta funt. Nam eodem anno 1365. in 
menfe e. & modicum ante ufque ad feftum fan&i 
.Lucz ficut alás & poft fuit tanta mortalitas homi. 
num Parifius, & fpecialiter puerorum utriufque fexus 
& juvenum, & plüs virorum quàm mulierum, quód 
erat mirabile di&ü & ftupendum; valde fenes enim 
in refpe&ujuvenum obibant pauci , unde quando mors 
intrabat aliquod hofpitium primó moriebantur pueri 
parvi, deinde familia, ad extremum veró parentes vel 
alter eorum ; nec poffet aliquis veraciter enarrare mul- 
titudinem mortuorum tam puerorum quàm aliorum 
hominum pauperum & divitum: & quod mirum eft, 
hodie fani erant & jucundi, infra biduum vel triduum 
moriebantur : nec evaferunt mortem Religiofi , Sacer- 
dotes & Curati, quinimmo in magno numero tunc 
remporis tam in civitate Parifienfi quàm alibi in confi. 
nio feftinante morte volente Domino mortui funt, 
Unde dicebatur tunc temporis quód in multis parvis 
villulis eo modo ficut Parifius,jin tanto numere obie- 
runt, quód in Árgentolio fpecialiter , ubi ante mor- 


talitatem erant* xvir. ignes feu maneria , non reman. , 


Íerunt quadraginta vel quinquaginta. Sed de numero 
mortuorum in Domo Dei Parií(ius omni die tempore 
illo ftupor effet legere vel audire finaliter veritatem; 
fed quis poffet dicere numerum mulierum quz de ni- 
ero colore indutz per civitatem videbantur vidue 
propter di&am peftilentiam, & à maritorum folatiis 
& puerorum ut in pluribus orbata pariter & relicta. 
Tandem veró di&a pefte cefTante Parifius obiit do- 
mA OHANNES de Meullent Epifcopus Parifienf. 
in die beata: Ceciliz Virginis & Martyris , vir nobilis 
& venerabilis & difcretus, anno Pontificatus fui xir. 
ztatis veró ejus ocogefimo; cui fucceffit in Epifco- 
patu dominus STEPHANus de Parifius Doctor De- 
cretorum & Decanus Parifienf. Hic Domnus Ste- 
phanus poítea fuit factus Cardinalis. per fanctz: me- 
moriz Domnum Urbanum quintum Summum Pon- 
i Ttttt ij 


f. 117. 


129 Continuatio altera Chronici 
tificem anno Domini 1368. in civicate Montis-flafco- 
nis prope Viterbium. 

Eo tempore & anno circa feftum Omnium San&o. 
rum raptores & inimici , quierant in Belcia & in par- 
tibus verfüs Aurelianis & verfüs Carnotum venerunt 
in parvo numero & habitu mercatorum, porcorum feu 
duc&orum vaccarum latenter armati ad quoddam for. 
talitium , quod eft juxta Corbolium quod Muros vo- 
cant , & invenientesextra portam loci dominum caftri 
qui erat Miles, petierunt ab eo ut faceret eis reddi por- 
cos eorum quos heri receperant , ut dicebant , famuli 
Militis fupradi&i, & hoc dicebant fingendo quia fal- 
"fum erat , quod audiens dominus di&i loci permifit eos 
intrare, ut fi fic effet cognofcerent, porcos fuos & re- 
cederent cum eifdem : & ecce dum fuerunt füpra pon- 
tem caítri illius acceperunt dominum deponentes ha. 
bitum fimulatum quem habebant, & in armis ftrenué 
apparentes & clamantes in cornubus , & ftatim vene. 
rurx alij focij ipforum qui latebant in nemore, & fic 
ceperunt caftrum illad cum domino & domina & cum 
tota familia Militis fupradicti ; & fatis citó poftea in- 
(— currere pet patriam illam propinquam po- 
pulum depredando, & dictum caftrum de vi&ualibus 
ablatis in pattia amplis muniéndo, 'Caftro igitur illo 
fic fraudulenter capto, imnyo potiüs furato , accef- 
Terunt multi hominesarmorum ad partes illas ut pra- 
4li&os inimicos expellerent, & caftrum illad ab eis eri. 
pereant vi armórum, & facientes unüm infuültum nihil 
penitus profecerunt,(ed poriüs apud Corbolium reverfi 
funt, & ibi moram & munitionem facientes patriam 
adjacentem ficut alij vaftare coeperunt , capientes vina 
per villufas & alia victualia nibil inde folventes, & ad 
-"Gorbolium ut viverent —: & taliter fe ha- 
bebant quód tantum vel plus à laribus de dica 
villa & aliis villagiis formidabantur ficat ceteri inimici. 
Interim quod fatis citó poftea, tam propter eos quàm 
propter alios inimicos populus & gentes de villagiis 
adjacentibus dimiíffis laboribus & hofpitiis propriis 


h 


5 - — NY d0üÓ 


Guillelmi de Nangis. L2, 
cum liberis & bonis fuis qua habebant de refiduo Pa. 
rifius accurrebantad tutius manendum: & nihilominüs 
fub pratextu & colore patriam & inimicos defenden. 
di, maxima talliz & impofitiones atque graves exa- 
&iones inconfueta fuper vinis & aliis mercantiis cam 
Parifius quàm extra levabantur. Et fic tunc temporis 
totus populu; tam in urbe quám extra in partibus illis 
ficüt ab inimicis ita & ab amicis & tutoribus graviter 
opprimebantur, ut jam videretur verificari fabula de 
cane & lupo : nam fuit canis quondam fortis valde in 
quo dominus fuus confidebat, fperans quód fi lupus 
ad oves devorandas accederet, e illo cane repellere. 
tur, & oves illz ab illo £ortiàs tuerentur , quod ali- 
quando & pluries factum fuit. Tandem proceffu tem. 
poris lupus cum cane traxit amititiam valde magnam, 


 & tunc dititcanis lupo quód audac&er oves invaderet. 


& raperet, & ipíe canis poft ipfum lupum follicite 
curreret ac fi ovem retrahere ac reí(tituere domino vi. 
deretur; fed dum effent ambo PM nemus & longe 
ab afpedibus paftoris, ambo fimul illam ovem inte. 
gram devoraverunt, & fic fzpiüs fecerunt , & quando 
revertebatur à domino decepto laudabatur , credente 

uód canis poft lupum currendo feciffet optime pof. 
íe fuum de ove recuperanda , & fic canis ille maledi. 
&tus pluries fé fingebat atque finxit in tantüm finaliter, 
quód ipfe cum lupe omnes oves domini (ui fraudulen. 
ter & nequiter devoravit. | 

His temporibus & jam ante iftos dies , eodem tamea 
anno, erat & fuerat guerra magna valde in po 
Lothariungiz ufque Metis de Comite de Vaudemont, 
fcilicet domino Jon AN w & de Joinvilla contra D«- 
cem Lotharingiz & Ducem Barreníem & contra mul. 
&os Álemannos, & habebat 1n fuo Comitatu quem. 
dam ítrenuum Militem qui vocabatur AÁrclüpresby- 
ter, & cum eo multos ftrenuos Britones in armis qui 
patriam multàm damnificaverunt , & damna quam- 
plurima illis partibus intulerunt, & fimiliter in parti- 
Eu Burgundiz, depredando tenebant fe ; ille Àn. 

T ctct iij 


£44 Continuatio altera Chronici 
chiprefbyter fic vocatus & Britones füpradicti multa 
difpendia illi cerrz & omnibus viatoribüs inferebant, 
& cum difficultate poterant tranfire itinerantes quin 
effent ab illis modo pradonico fpoliati , & fi fe de- 
fendiffent forfitan interfeài fuiflent. Idem erat'ver- 
süs Aurelianis & versis Carnotum & in Normannia 
ultra Secanam, & jam his temporibus tenebant tur. 
rem de Rowlebeife , & difcurrebant per totum ficut 
volebant & uíque Poiffiacum & ultra, & aliquando 
* £s Vexis fluvium Secanz tranfeuntes per Velcinum * ufque ad 
partes propinquas de Pontizara depradando fzpiüs 
difcurrebant , & nifi fuiffent Rothomagenfes qui eos 
per aquam Secanzx impediebant , nulla naves propter 
eos de Parifiusad Rothomagum nec € converío tran- 
fiviffent. 

Prafenti anno antequam Rex Franciz JonANNES 
de Curia Romana ad Franciam remearet, in qua Cu- 
ria per zítatem hujus anni tempore fatis longo de 
voluntate & affenfu domini noftri Papz Un BAN: V. 
unà cum Rege Cypri, qui ibidem fecum erat , cru- 
cem accepit pro peregrinagio & via tranfmarina , ut 
contra Sarracenos & incredulos unà cum multis aliis 
nobilibus & dicto Rege Cypri militaret, & fi Domi- 
no placeret terram fanc&am vifitando recuperaret & 
eriperet de manibus impiorum ; ita quód infra duos 
annos ab ifto prafenti anno ordinaverunt arripere 
iter fuum. Et iftis fic ordinatis reverfus eft Rex ad 
Franciam indilaté , & Rex Cypri fimiliter venit illuc, 
& ivit dominus Rex Cypri iue Rothomagum art- 
que Cadomum, ubi fuit in menfe Septembri hujus 
anni receptus folemniter per Ducem Normanniz, 
fcilicet dominum CA & oru primogenitum Regis 
Franciz & per Nobiles & Burgenfes. Poftea veró 
fatis citó ad Angliam transfretavit , ut Anglicos ad 
Crucem pro di&o paífagio fumendam fimiliter ani- 
maret. Tandem circa feftum beati Andrex hujusar- 
ni dominus Rex Francie Jou ANN Es Ambianis ac- 
ceílic, manente adhuc patria Francie & populo ia 


N 


C'uillelmi de Nangis. óf7 
oppreffionibus praedonum & diícriminibus füpradi- 
&is, & fecit convocari Nobiles & Przlatos & Ab- 
bates ac Burgenfes, ut peteret ab eis confilia & fub- 
fidia pro refiduo Franciz redemptionis fuz , in qua 
adhuc in Anglia de di&a redemptione & financia in 
parte non modica tenebatur. Sed quid fecit poftea 
Rex dicetur. In feíto autem fan&i Thomz obfeífi 
fuerunt & inclufi per Comitem Autiffiodorenfem przx- 
dones , qui caftrum de Muris juxta Corbolium , de 
quo fupradi&um eft , indebité detinebant , qui fen- 
tientes lapides qui cum machinis de foris eis mitte-- 
bantur , fe finaliter reddiderunt , falvá tamen vitá 
eorum , & tunc receflerunt tuti à noftris gentibus ar- 
morum conducti ultra partes Carnotenfes , ut fic ad 
fuos qui alia fortalitia versüs partes Cenomanenfes 
occupabant fe reciperent & fani fe redderent & illz- 
fi : qui ftatim quód fuerunt à noftrit dimifhi, ad priz- 
dandum homines & fpoliandum ficut priüs validé in- 
coeperunt, Mira res : quos noftri debuiffent interfe- 
cffe ad exemplum aliorum przdonum , cüm non 
eflent nifi homines miferi & latrones & ribaldi, il. 
los tales abire miferé permiferunt , quinimmo extra . 
terminos propinquos , ut dicum eft , etiam condu. 
xerunt ; fed forte ideó fecerunt quia dominum illius 
eaítri íecum captum detinebant , idcirco ne eum in- 
terficerent eis talia forfitan promiferant. 

Circa iftüd tempus vel modicüm anté , unus de 
filiis Regis Franciz Johannis nomine Lupovicus 
Dux Andegaviz, qui jam diu fteterat obfes in. An- 
elia cum dominis & burgenfibus Francix pro di&o 
domino Rege patre fuo , dimiffa dica obfidione la- 
tenter & fine licentia Regis Anglix receffit & ad 
Franciam eft reverfus , & ad Guyfiam caftrum ubi 
uxor fua erat citiüs venit & acceílit , & tamdem 
veniens Parifius poft Nativitatem Domini , ubi tunc 
erat dominus CAR orus Dux Normanniz primo- 
genitus Regis Francie regens ibi Regnum loco p- 
tris eorum, dixit coram di&o domino Regente fra- 


* 4 


136. 


£P. Continuatto altera Chronici 

tre füo & Rege Cypri qui tunc erant Periíis , .& 
coram burgenfibus in palatio congregatis , quód 
quando dominus Rex pater eorum íciret caufam fui 
receffus & populus fimiliter , ipfe dominus Rex & po. 
pulus haberent eum laudabiliter excufatum ; & dixit 
ulteriàs quód ipfe volebat equitare in armis fuper 
campos, & extirpare omnes praedones &. latrones, 
& cjicere omnes extra caftra & fortalitia & patriam . 
reddere in pace , auxiliante Domino , vi armorum, 
& ad hzc peragenda petiit à domino Duce Nor- 
manniz fratre fuo ibidem auxilium. & favorem. Qui 
quidem fibi refpondit quód fuper hiis haberet confi- 
lium ut deceret. Quid autem fuper hoc fa&um fuerit 
forfitan inferiüs apparebit. | 
Ifto anno 1365. circa Nativitatem Domini receffit 
de Ambianis dominus Rex Franciz JoHAN NEs, & 
ivit ad Ángliame quia nondum íolverat totam re- 
demptionem fuam, vel ut fic teneret pactum [fuum 
atque fidem erga Regem Anglix , à quo filius fuus 
ibi obfes fine licentia recefTerat , ut fupradiximus in 
hoc anno. Aliqui veró dicebant quod illuc iverat 
Causá joci, & hoc contra voluntatem & confilium 
pes Nobilium , qui fibi di&um paffagium verbis 
umilibus diffuadere non ceffabant, & meritó , quia 
de ejus fanitate confervanda vel lzdenda quampluri. 
müm formidabant. Regimen autem Regui fui com. 
mifit domino CAR oL0 primogenito fuo qui erat 
Dux inclytus Normannorum. Et fic Rcx Francia 
Johannes fecunda vice tranfiit ad Angliam , ponob. 
ftante quód Crucem à domno Papa UnsANo quin- 
to accepiffer in Avinione, ut ibi ad ultra mare ad 
expugnandum inimicos Crucifixi cum. Rege Cypri 
& cum multis aliis Nobilibus Regni fui ; fed proh do. 
lor! vivus de Anglia non redibit, Eodem anno 1365. 
fuit hyems horrida valde atque longa , & factum eft 
afperum gelu , quod duravit fer& ufque ad finem 
Martij nimbis plurimüm interjedis; — Cinca. vero. 
finem menfis Martij vix gelu ceflavit , quod quidem: 
vineas 


Cuillelmi de Nangts. L2 
vineas in multis locis etiam in ftipite congelavit, & 
arbores qua nuces dicuntur in multis locis fimiliter 
devaflavit, fed & oves atque agniculi ex frigore in 
locis quamplurimis & ex defe&u pabuli perierunt. Vi. 
di enim quód in aliquibus locis, in teftudinibus & ca- 
veis bene profundis, ubi fcilicet calor folet vigere in 
hyeme, panes ibi reconditi & alia cibaria propter a€- 
rem congelidum & fimiliter paleis cooperta ibidem 
inferius congelata , quod mirum erat : & fic multis 
vineis in ftipite & ligno congelatis cum arboribus 
quas vidimus, Quale tempus fuerit poftea de vineis 
& fructibus vel fecutum fit, favente Domino di&uri 
fumus, quando de a&is in anno fequenti tra&abitur, 
Ícribetur. De his autem quz acta funt in Britannia & 
aliis locis hic non fcribo licet multa fint, fed ab aliis 
confcribenda derelinquo, qui de hiis plenius fciunt 
veritatem , fed ad ea quz anno fequenti acciderunt 
licet non ad omnia recitanda me verbis rudibus ap- 
plicabo ruditer cüm fim rudis. 

Anno Domini 1564. inchoando in Pafchate, Ar- 
chiepifcopus Remenfis Jo HAN NES de Craon procu- 
ravit in Parlamento Parifius in vigilia Afcenfionis * 
Dominicz,in quo tunc fuit Pafcha, fcilicet octava" die 
Martij, RegeJoHANNE (tante, ut diximus in Án. 
glia, quód muri quidem magni & fpiffi valde arque 
alti, quos Remenfes firmaverant ante fores caffri fui 
Remenfis , quod dicitur Porta Martis , & conftruxe- 
rant antea tempore guerrarum Anglicorum funditus 
deftruerentur: & venit de Parifimsapud Remis in octa- 
bis Paícha feftinanter cum commiffariis ad hoc ex 
parte Parlamenti deputatis : quod & factum fuit vi- 
dentibus civibus non recalcitrantibus , fed tacentibus, 
licet eis quamplurimum difpliceret , fed tamen ordi. 
natum fuit tunc quód alibi fierent fine defpe&tu domi- 
ni & fine detrimento aliquo caffri fui, quod Porta 
Martis nominatur , ut dictum eft, Et hoc facto dif- 
cordia, qua propter hoc & multa alia fuerat inter 
dictum dominum Archiepifcopum & cives , pacificata 

Tom. X I. Vuuuu 


GRSDERGERIL CU ERENERI Epp 


1364. 


* Annun- 
ciationis. 
* |l, 24. 


£o Continuatto altera Chronici 
fuit amicabiliter & fedata. 

Circa iftud tempus CAR orus de Ebroicis Rex 
Navarra , qui de ftirpe regali , ut fuperius dixi, erat 
oriundus , & qui defponfaverat filiam Regis Franciz 
Johannis, de quo Rege Navarrzalibi multa dica funt 
fuperiüs , exiftensin Regno fuo Navarra fadis multis 
confaederationibus plurium Regum diverfarum na- 
tionum , utputà Arragoniz , & aliis Baronibus pluri. 
bus & dominis qui tenebant magnam partem terrz 
Normanniz , utputà in Neuftria & etiam verfüs par- 
tes Gallicanas , ficut in Ebroicas, Medunta & Afez- 
lent & Pacy & Anetum, diffi lavit dominum fuum à 
quo di&as terras in feodo poflidebat , fcilicet domi 
num CAR or u xM Ducem Normanniz & Delphinum 

de Vienna primogenitum Regis Francie lundi 

Regentis tunc Regnum pro patre fuo qui tunc erat, 

ut diximus, in Anglia. Quo fatto dominus Dux Nor- 

manniz Regens ftatim mifit ad partes illas Norman- 

nix multos viros potentes & nobiles in armis, inter 

quos erat Comes Autiffiodorenfis cum fuis, & Ber- 

trandus de Cliguin Miles natione Brito, vir ftrenuus 

in armis, cum multis bellatoribus de Francia & Bri- 
tannia: & venientes apud Meduntam caftrum floren- 
tiffimum & ameenum , fitum fuper Secanam ultra Poif- 
fiacum , habens arcem excelífam & muros potentes 
atque pontem, & intrantes in villam non vi armorum 
fed per cautelam aliis ignotam , totam villam ceperunt 
& eam deprzdati funt totaliter, trucidantes illos qui 
fe ad defenfionem przparabant, & quos fine defen- 
fione repererunt non tetigerunt, fed omnibus bur- 
genfibus & aliis omnibus bonis fuis quibufcumque ex- 
poliatis , omnes à villa penitus vacuos ejecerunt , qui 
ex tunc receflerunt pauperes & mendici. Et poftea 
venientes ad arcem five turrem , ipfam vi acceperunt 
multos trucidantes, & plures ibi invenientes de Pari- 
fius & de S. Dionyfio in Francia & de aliis partibus 
Francie , qui cum aliis Navarrenfibus & ceteris in- 
digenis fe in turre viriliter defendebant, fed tandem 


fu Lu 


Guilelmi de Nangis. £91 

violenter capti Parifius adducti funt numero xxvii. 
viri , qui Parifius venientes aliqui ibi decapitati funt, 
& poftea ad patibulum du&i, & aliqui Pre pofito fan- 
&i Dionyfij redditi pari poena. fimiliter puniti funt, 
Poft hoc autem ceperunt caftrum illud fortiffimum, 
& villam de MesZent fupra Secanam, & expugnantes 
turrem quz magna erat valde , maxima mmuri partem 
ejus ad terram proftraverunt funditus. Et fic terram - 
illam & patriam qua erat Regis Navarra in modico 
tempore turpiter vaftaverunt, & diícurrentes per pa- 
triam homines etiam viatores tam amicos quàm alios 
indifferenter eorum garciones fpoliabant, in tantàüm 
quó d nullus tuté poterat per partes illas ad Rothoma. 
gum accedere nec venire , fatellitibus hoc patientibus 
qui cum Nobilibus in di&is obfidionibus refidebant. 
Et fic Medunta quz olim & nuper fuerat caftrum & 
villa opulentiffima & fertilis , temporibus antiquis bel. 
licofa quàm plurimum & ftrenua, ut patet in geftis 
antiquis, cum fuis habitatoribus fuit nunc tanto dif- 
crimini propter favorem quem habebat ad dictum Re- 
em Navarrz expofita cum fua vicina, fcilicet Meu- 
Iu. & proh dolor! cum patria adjacente. Verumta- 
men quieam ceperunt , Ecclefia qua miro opere lapi- 
deo conítru&a eft , nocumentum aliquale minime 
contulerunt. Et hzc omnia fada funt ad hunc finem, 
ut fi Rex Navarrz fupradi&us veniret ad expugnan- 
dum partes Gallicanas & propinquas Parífius; non in. 


. veniret in di&is caftris auxilium aliquod vel juvamen 


per quod tranfire poffet ulterius ad nocendum & ne 
impediret curfum navium euntium Parifius de Rotho- 
mago & de Parifius Rothomagum ficut aliás fecit, ut 
fupradiximus in'anno 58. Caufa autem quare diffida- 
verat Regem Francie & Ducem Normanniz Regen 


tem ifta erat, quia di&us Rex Navarrz dicebat fe 


habere jus in Ducatu Burgundiz , afferens quód pro. 

pinquior heres erat, quód Rex Francie JonANwES 

qui jam dicum Dacatum in poffeffione pacifica deti- 

nebat, & Barones Burgundie & tota patria illa fibi 
Vuuuu ij 


£o» Continuatio altera Chronici 
dudum homagia fecerat tamquam vero domino deeo- - 
dem , ut fuperiüs fuit dictum; quod tamen Rex Na- 
varrz memoratus nunc totis viribus indebité& contra. 
dicere nitebatur. Audientes autem ifta viri armorum 

qui ex p Regis Navarrz erant Ebroicis , timentes 
ne Gallici ad di&am civitatem fimili modo accede. 

rent, & caftrum feu fortalitium expugnarent, ftarim 

totam villam ut efTet ad defenfionem fortior aptave. 

runt. 

Iftis temporibus deletus eft dominus ENG EsBzn TUS 
dominus de 24zguien verfüs Brebantiam apud Ducem 
ALBERTUM, filium quondam Lupovicr Ducis 
Bavariz , qui olim ufurpaverat Imperium contra vo- 
luntatem Ecclefiz, locum tenentem pro patre íuo 
Comite Hanoniz in illis partibus Hanonienfibus ; 
quód di&us dominus de 74ngzien nobilis Princeps & 
fatis ftrenuus Miles confpiraverat aliquas proditiones 
contra terram & Comitatum Hanoniz ; qua de caufa 
"di&us Dux Albertus cepit eum no&e in Beyuzenfi 

juxta Valentianas ad tres leucas, & in caftro ibidem 
capite truncatus efl fine judicio & fine mora multa; 
qua de caufa timuerunt multi de partibus illis ne multa 
mala orirentur fupra patriam illam in futurum , quia 
de magno genere & nobili erat ille dominus imemora- 
tus in partibus remotis. 

Iíto anno fatis citó poft Pafcha , fcilicet octava die 
Aprilis vel decima obiit & migravit à fzculo in. An- 
glia inclytus Princeps & nobilis Rex Franciz JonAw- 
NES bonz memoriz, & flevit eum plurimüm Rex 
Angliz EpuARDus, & tota Anglia fimiliter cum 
Regina & liberis diti Regis Angliz & aliis Nobilibus 
di&i Regni , affumptis pro eo lugubribus veftimentis: 
qui quidem Rex Anglix fecit fibi in Anglia nobiles 
exequias & magnificasac fumptuofas valde in Ecclefia 
fanci Pauli Londoniarum , offerens pro eo equos 
multos infignitosarmis Franciz à fummo ufque deor- 
fum cum equitibus fimili modo, & nihilominds qua- 
tuor millia torticia , ut referebant illi qui interfuerant, 


Cuillelmi de INangis. 425 
quodlibet torticium de duodecim pedibus in altitudi- 
ne, & quatuor millia cereorum , quilibet cereus de 
fex libris cerz. Et expletis illis nobilibus exequiis fu- 
neris conduxerunt corpus Regis exanime ufque ad 
littora maris; & vale di&o tot familiz di&i defunái 
Regis, & eam totam cum di&o Rege defundo re- 
mittentes cum lacrymis ad propria funt reverfi , re- 
ducentes tamen fecum apud Londonias omnes obfi- 
des de Francia, qui jam ibi aderant antequam di. 
&us Rex Francizx fecundarió ad Angliam transfreta. 
ret : & delatum eft corpus primó ad Ecclefiam Mo- 
nialium fan&i Antonij extra Parifius, deinde ad Ec. 
clefiam Beatz MAn14 Parifienfis cum folemnitate ma. 
xima totius Cleri tam deUniverfitate Parifienfi quàm 
de aliis , atque populi infiniti pracfentibus multis 
Pralatis & Baronibus ac. Nobilibus aliis , prafente 
etiam Rege Cypri affociante dominos tres filios di- 
&i Regis defundi , videlicet dominum CanoruM 
ejus primogenitum , & alios fratres ejus Dominicá 
infra O&abas Afcenfionis, qua fuit vigilia Beati Jo. 
hannisante Portam Latinam. Deinde in craftinum ce, 
lebratis folemnibus exequiis cum vigiliarum & devo- 
tis officiis Miffarum , deportatum eít di&um — 

rzfati Regis cum comitiva irn ad Ecclefiam 
led Dionyfijin Francia, & ibidem cum magna fo- 
lemnitate in craftino fandi Johannis ante Portam La. 
tinam traditum eít Ecclefiaftice fepulturz prope 
majus altare Ecclefie Monachorum , ubi requiefcit 
cum pluribus in fpelunca ex lapidibus decenter apta- 
ta, in qua fpelunca dum aperiebatur ad. przparan- 
dum inventi funt annuliadornati ex gemmis PE va- 
loris & corona una aurea non modici pretij , fed ta. 
men ibi nulla offa funt reperta. EP 
Sepulto igitur Rege Franciz JonANwE in fan- 
&o Dionyfio , ut dictum eft , regnavit dominus Ca- 
ROLUS m ejus qui tunc eràt Normanniz 
Dux & Delphinus Viennz , & in fefto fan&z Trini- 
tatis dominus Rex Carolus unà cum Jon ANN A de 
Vuuuu ij 


* Capital 
de Buch 


$94 Continuatio altera Chronici 

Borbonio uxore fua fufcepit Sacramenta de manu 
Archiepifcopi Remenfis Tobense de Craon , fimiliter 
& coronam & fan&am un&ionem anno fupradi&do 
apud Remis. Accidit autem quód dum ipfe domi, 
nus CAnorLus Delphinusratione Delphinatus Viennz 
ad eum pertinentis erat Remis pro fua coronatione 
& facra unctione , in fefto fanctx Trinitatis anno 
1364. ut fuperiàs diximus obtinenda, CA& orus 
de Ebroicis Rex Navarre ; de quo etiam fuperiüs 
diximus fatis, qui jamdudum Regem pradi&um ante 
fuam coronationem diffidaverat , audiens in partibus 
Navarrz quód Bga&TRANDUS de Claquin accepc- 


. yat ex parte Regis Francie villam fuam Meduntam 


atque Meulent , vt fupra narratum eft , & eas pofuerat 
in manibus di&i Regis Francie dum adhuc erat Re- 
gens, doluit de hoc, & admirans didus Rex Na- 
varrz & volens dicas fuas villas recuperare , celeri- 
ter juxta poffe volens etiam defendere didam ter. 
ram fuam apud Ebroicas & in confinio adjacentem, 
mifit ad partes illas Ebroicenfes magnum exercitum 
tam de Vafconibus ftipendiariis quàm etiam de Na- 
varrenfibus viris fuis , inter quos pro parte fua erat 
Capitaneus di&i exercitus quidam Miles Vaíco vic 
nobilis & ftrenuus in armis valde vocatus Caffal de 
besf * cum multis aliis Militibus & aliorum armato- 
rum multitudine copiofa , & cum multis aliis Capi- 
taneis qui aliquas partes maris deícendentes & fpe- 
cialiter in Neuftria , caftra quamplurima & fortali- 
tia ceperunt , ea viriliter occupantes. "Tandem ve- 
niens dicus Capitaneus Caf£a] cum multis przdi&is 
ufque ad portas Ebroicenfes intravit civitatem Ebroi- 
cenfem , in qua erat magna multitudo Navarrorum, 
qui eamepro domino fuo Rege Navarrz in manibus 


fuis detinebant, & eam contra Gallicos viriliter de- 


fendebant. Qui quidem dicum Caféz/ de beuf. lactif- 
fimé fufceperunt. Audiens autem Rex Franciz ad- 
ventum di&orum mifit eis obviam Comitem Aurif. 
fiodorenfem , & BzRTRANDUM dre Claguin fa. 


MMC lloc pm. 4 


bam e — 


Guillelmi de INangis; fof 
pradi&um , qui ducentes fecum magnam multitudi. 
nem Britonum & aliarum nationum ad debellandum 
contra illos Vafcones & Navarros, campum & diem 
dimicandi multis verbis ad invicem habitis ftatue- 
runt , ut fa&um eft die affignata , fcilicet die Jovis 
infra Octabas Pentecoftes , in campo ad pugnam 
dum in loco qui dicitur ad Crucem fandi Laufridi 
ex utraque parte animose convenerunt, & inito bel- 
lo acriter pugnatum eft, Vaíconibus cum Navarren- 
fibus noftros Gallicos & Britones viriliter invaden- 
do, qui fe nihilominus eis fortiter cum lanceis, gla- 
diis, arcubus & fagittis modis fimiliter defendebant, 


& hoc pedefter* & non in equis, Gens veró illa Vaf. *!. peftres 


conum cum Navarris & aliis multis de Normannia, 
qui de dominio Regis Navarrae aderant , denfitate 
fui exercitus quafi impenetrabilis velut murus primó 
noftrorum Francorum & Britonum impetus viriliter 
repulit , & multos de noftris interfecit & lethaliter 
vulneravit : unde ibi ceciderunt de Francis dominus 
&' ,4nncquin Miles ftrenuus Picardus , qui erat Magi- 
fter baliftariorum Franciz , dominus Vicecomes de 
Bellomonte in Andegavia , dominus de Lantecuria 
de Cazx , dominus de PiZeguier qui erat Capitaneus 
de Casdebec cum multis aliis Nobilibus quos igno- 
ro. Videns autem dominus Bertrandus de Cjaquin, 
qui erat unus de Capitaneis Gallicorum , quód tanta 
denfitas armatorum Vafconum & Navarrorum cum 
fuis non poterat à Gallicis finaliter penetrari, & per 
confequens nec fuperari , cautelam ut vir in armis 
edo&us apud fe cogitavit, unde à bello fe aliqualiter 
fubtrahens uria cum paucis de fuis Britonibus equum 
armatus afcendit, & à tergo alios viriliter invadens 
totam illam Phalangem Vafconum & Navarrorum 
penetravit , Comite Autiffiodorenfi una cum fuis 
Gallicis contra alios nihilominus dimicante : quibus 
Vaíconibus & alis de eorum parte aliquantulum 
Íparfis, fuit ibi duriffim& & acriter pugnatum multis 
ex utraque parte occifis & lethaliter fauciatis , fed plus 


£)4 Continuatio altera Chronici 
de parte Vaíconum & Navarrorum quàm de Gallicis ; 
unde ex parte Vaíconum & fuorum occifi fant in bello 
illo, primó JoRH ANNE S Zoe] Capitaneus de Roie- 
boife & multorum aliorum fortalitiorum, qui fe dice- 
bar jactando effe Ducem Normannix. ltem Vaíco 
de Mareul vir. valde robuftus & agilis; JA conus 
Plastaii Anglicus ; item. dominus de Sarkanvilla 
Normannus ibidem captus fuit, cujus confilio Rex 
Navarre contra Regem Franciz ut in pluribus ute- 
batur, & qui fecerat in partibus Normannia multa 
mala; & ipfe poftea fic captus du&us fuit Rotho. 
magum & ibidem in communi theatro civitatis co- 
ram cunGis capite truncatus , cujus caput eft virga 
ibidem affixum , cundis cernentibus ufque in ho- 
diernum diem. Cüm ergo vidiffent Vaícones & 
Navarri multos de fuis interemptos , & Francos & 
Britones quafi indefeíTos in fuos acriter infzvire , & 
Ítrage fuorum jam fada valde magna, ftatim fe fugz 
prafidio magis quàm armorum beneficio falvare pro- 
curarunt, fed circumítantium noftrorum occurfibus 
& eorum infeftationibus impediti longé fugam omnes 
evadere nequiverunt, quinimmo quafi illa focietas 
Vaíconum & aliorum in majori parte tam de Capira- 
neis quàm de aliis fuit aut gladiis detruneara aut im. 
preffione Gallicorum & Britonum reddita , ipforum 
tamen í3lva vita , inrer quos dominus Caffal de benf 
eorum Capitaneus principalis Vaíco , cum aliis multis 
Capitaneis de parte Navarrorum qui mortem evafee 
runt,fe BER TRANDO de Claquin reddidit prifo- 
narium captivatum : qui quidem Cz//a/ de beuf fic cap. 
tus pro aliquibus aliis Capitaneis correfpondens, quia 
folemnis Baro erat, incontinenti apud Rothomagum 
prifonarius addu&us eft, ut dominus CARorus 
novus Rex Francie quando reveríus effec de Remis 
de facra unctione & coronatione , de eo fecundüm 
beneplacitum fuum ordinarer. Sic igitur illo bello ta- 
liter victo, & per Gallicos & Britones de iftis Vaíco- 
nibus & Navarrenfibus ibidem rriumphato , magnum 
| gaudium 


inam d b. cnra Pro NA A. 


Cuilelpsi de Nangis; do7 
gaudium & tripudium in cordibus hominum per Fran- 
ciam fubortum eft laudantium Dominum, qui fuos 
adjuvat quando placet : nam revera fi noftri fuccu- 
buiffent & alij triumphaffent, multa mala, pericula 
& damna per partes Franciz ex impetu aliorum ac. 
creviflent ex eorum fuperbia nimia atque faftu. 

Iftistemporibus multa vi&oriz & multa particula. 
ria contra Navarrenífes in dicecefi Conftantienfi ra- 
tione Regis Navarre per Normannos, & per Nobiles 
& cives patriz commiffa fünt ex parre Regis Francia 
& mandato , de quibus bellis & vi&toriis particularibus 
hic non facio mentionem , fed tantüm dico & ício 
quód nec ibidem nec alibi, utputà in Andegavia, 
Turonia, Cenomania , Belcia & prope Aurelianis & 
in confinibus di&arüm regionum ufque prope Pari. 
fius,non erat patria ulla à przdonibus & latronibus va- 


cuata, quinimmo ubique tot erant, tam in pluribus 


fortalitiis per eos occupatis quàm etiam per villulas 
atque villas, quód non poterant homines & merca- 
tores fine difpendio & periculo per itinera proficifci. 
Verumtamen amici qui debebant noftros rurales & 
viatores defendere, omnes ad predas & fpoliandos 
homines itinerantes indifferenter & turpiter , proh 
dolor ! intendebant ; & fimiliter in Burgundia & ver- 
füsillas partes. Et hoc faciebant fimili modo aliqui 
Milites tenentes fecum brigantes , qui tancàm fe ami. 
cos Regis & Majeftatis Regia fido modo , ut dicitur, 
pratendebant, quorum nomina hic fcribere non in- 
tendo. Et quod plus eft admirandum , quando ad ci- 
vitates , utputà Parifius & alibi declinabant , optime 

rztendebantur & cognofcebantur ab omnibus, ni- 
bilominàs tamen in eis ultrix manus non intendebat: 
nam una noce audivi quód Parifius in fuburbio S. Ger- 
mani de Pratis, dum dormirent homines, attentarunt 
aliqui przdones , qui tune Parifius cum dominis fuis 
erant, aliqua hofpitia & eorum bona furtivé deprz- 
dari, qui percepti atque violenter capti & in Caftel. 
leto pofiti, excufati tandem velut innocentes abíque 

Tom. X I. XXXxXx 


494 Continuatio altera Chronici 

aliqua poena redditi funt liberati, & ita ex facilitate 
veniz incentiuum habuerunt unà cum aliisad amplius 
delinquendum. 

Habitá victorià fupradidà dominus Rex Francix 
poft ejusreverfionem à coronatione fua factà Remis, 
& un rumoribus de victoria hujufmodi fa&a per 
dominum BER TR ANDUM de Claquin fupradi&um, 
& di&um Comitem Autiffiodorenfem , dedit liberali. 
ter di&o domino Bertrando modo magnifico, cui laus 
vicoriz acclamatur, torum Comitatum de Longa- 
villa Rothomagenfis dioecefis in Caleto; qui quidem 
olim fuerat domini Philippi de N.varra & nunc fpe. 
&abat ad Regem Navarrz fratrem ejus. Qui quidem 
BzaTRANDUS pofleffione didi Comitatusaccepta 
in receffu promifit Regi Francie , quód omnes inimi- 
cos Regni przdones & latrones de partibus expelleret 
vi armorum , fed revera non fecit , fed fui Britones in 
reverfione veniendo de Rothomago quidquid in vil- 
lagiis reperire poterant & in viis, totum rapiebant, tam 

ecunias quàm veftes, equos, oves, boves, beftias & 
jumenta, . Diebus iftis Navarreníes , qui civitztem 
Ebroicenfem pro fuo domino Rege Navarra dctine- 
bant, multis vi&ualibus munierunt & caftrum fimili- 
ter fortificantes, & ne damnum propter aliqua forta- 
litia fuftinerent , Ecclefias & domos Fratrum Przdi- 
catorum & Minorum penitus fubverterunt , eis pauca 
tuguria relinquentes. Et fic femper quaáfi continue 
mala malis , proh dolor : per patriam addebant. Rege 
igitur Francorum CAR OL O cognomento Delphi. 
no Viennz, quem Delphinatum dominus HuMBER- 
Tus quondam naturalis Delphinus Vienne, & di&i 
domini ex affinitate domini Philippi avi di&i Caroli 
Regis Franciz , de confenfu Baronum contulerat, 
quia fine liberis, & quia dominus HuwBzRTuUs 
effe&us fuérat Frater Przdicator, licet ibi non diu 
[tetiflet , quia poftea Patriarcha Alexandrinus & Ar- 
chiepifcopus Remenfis per modum commendz fa&us, 
habitu Praedicatorum dereli&o, & di&um Carolum 


D -- 


Guillelmi de Nangis 400. 
quafi in filium adoptato; & ideó Delphinus fic voca- 
tus eft. Remeato veró de Remis CARoLo acceflfit 
Parifius & ibi cum maxima folemnitate receptus eft, 
&pofthzc Rothomagum fatis citó acceffit, ubi fimili 
modo cum magno honore à Normannis & omnibus 
civibus eft receptus circa feftum S. Barnaba Apoftoli: 
Deinde Parifius eft reverfus ; poft cujus reverfionem 
decapitatus eft dominus de Sarkanvilla, de quo jam 
fupradictum eft, & fimiliter eodem tempore fuit cap- 
tus & decapitatus Ambianis Kieret indigena Canoni- 
cus Ecclefiz Ambianenfis, quia multüm fecerat pro 
Rege Navarra contra Regem Francie ; & non red- 
ditus eft Ecclefiaftice Curix, quia Ecclefia cum lente 
& quafinon curando requirebat, quoniam odibilis erat 
Ecclefiz tamquam vir armorum & in pluribus male- 
factor, verumtamen fi eum efficaciter requififfet , non 
eft dubium quin eum Juftitia Regia faciliter eis reddi- 
diffet; fed Dominus , ut videtur , exigentibus fuis de- 
, meritis, fic eum puniri per manus hominum íxcula- 
. rium finaliter dereliquit. 

Poft hzcifto anno fcilicet 1364. magna guerra orta 
eft inter Comitem Flandriz cum demino novo de 74a- 
gttien & fuis ex parte una, & Comitem Hanoniz feu 
rcgentem Comitatum ex altera parte, fcilicet Ducem 
ArLsrRTUM quondam filium Ludovici Ducis Ba- 
varis , qui fuo tempore pro Imperatore fe gerebat in- 
debir& & gefferat. Caufa hujus guerra fuit propter 
mortem domini principalis de Angaien, quem , ut dixi, 
dominus Dux ArsgRTus decapitari fecerat apud 
Je Que[noy fine forma judicij five legis, unde Flammingi 
& alij amici didi domini. mortui intrantes Hanoniam 
ifto anno multa mala feceruntin diverfis partibus, plu- 
res villas & Ecclefias devaftantes flebiliter ; propter 
«quodtota terra multüm timuit & doluit & multus po- 
pulus, ac Monafteria dimiffis locis propriis ad loca 
fortiora & villas claufas cum bonis fuis , uxoribus ac 
liberis fefalvantes attoniti confugerunt. Crematz au- 
tem fuerunt per Flammingos in Hanonia temporibus 

Xxxxx ij 


1364. 


o» Continuatio altera Chrontci 
ilis multe ville , utputà Soinguier , Havrech , & alix 
quamplures, & ut guerra & defenfio pro pecunia ha- 
beretur , volut Dux ArsrnaTus Regens patriam 
Hanoniz pro Comite GuirLrERMo fratre fuo, 
qui infatuatus Jacebat in villa de Qwefnoy , facere im- 
pofitiones in populo ad modum Franciz , & gabellas 
fuper vina & alias mercantias ; fed villa Valentiana 
hoc noluit concordare pro toto poffe domini fupra- 
di&i ; quinimmo ipfa villa toto conamine reftitit ne 
fieret hujufimodi infolita exactio quoquo modo : & 
quia fic refutavit, & reftitit ficut principalior inter 
omnes, ideó cetera villz predica patriz Hanoniz 
eidem caftro five villa Valentianz modo fimili facere 
tallias denegarunt : quz quidem denegatio magnam 
indignationem in animo didi Principis generavit. 
Obtulerunt tamen di&z ville omnes fe juxta fuas fa- 
cultates, dummodó Ecclefie & Milites ac Nobiles 
fic facerent, velle contribuere ad przfidium guerrx & 
defenfionem patriz liberé omni hora. Dux autem 


ArszrRkTus vidensquódad impofitiones & exactio- - 


nes ac gabellas fecundüm fuum velle affentire non 
vellent, indignatienem contra eos concepit fatis ma- 
gnam, de qua cives Valentianz & aliarum villarum 
modicüm turbabantur. Dicebant enim intra fe : Si 
fecerimus ficut nunc fit Parifius & alibi per Franciam, 
fervi erimus & perditi, & poftea in magna parte qui 
lanificium frequentant patria ifta recedent & ad alias 
partes fe cransferrent indilaté, & forfitan tales exa. 
&iones in perpetuum non ceffabunt. Sed quid de 
guerra illaa&um fuerit, ufque adhuc finaliter non eft 
notum. 

Regnante igitur domino CARnoro Delphino in 
Francia eodem anno 1364. accidit in Britannia minori 
lamentabile bellum , licet Deo volente di&um bellum 
finis fuit , ut credimus, in illa patria guerre & initium 
bon: pacis, juxta illud proverbium : Finis beZi pax. 
Nam dominus CAR or us de Blefis, qui fe gerebat 
Ducem Britannia ratione uxoris fuz de qua & de quo 


" 


OU» O*-—"h- - 09 cC" o cw" due RET 


Guillelmi de Nangis. Py. 
fatis di&um eft fuperiàs, & Jon ANNzESs de Monte- 
forti, qui etiam dicebat dicum Ducatum fibi deberi 
ratione patris fui, de quibus etiam fuperiüs fuit di. 
&um, tractatus plurimos habuerunt, de quibus no- 
lo hic facere mentionem , quia errare poffem defcrip. 
tione veridica, quod non vellem: Igitur non valentes 
di&z partes feu domini pacis tra&atum finaliter in- 
ter fe invenire , campale bellum contra fe invicem 
ad variae mutuó ftatuerunt. Et fa&um eft ut 
in fefto fandi Michaélis menfe Septembri acceden- 
tcs apud 24/rey caftrum in Britannia Venetenfis dioe- 
cefis , in campo magno prope di&um caftrum acie- 
bus ordinatis in n rud ine gravi Nobilium & ar- 
matorum ex utraque parte íe invadentium acriter 
pugnatum eft. In bello hoc ex parte CARorr: de 
Blefis bellatoris nobilis , qui ibidem prafens erat, 
adítiterunt pugnantes tam de Francia quàm de Bri- 
tannia Nobiles multi valde , & ex parte JonANNis 
de Monteforti alia multitudo tam Britonum quàm 
Anglicorum in numero fatis magno. Ambabus igi- 
tur partibus cum fuis duriter pugnantibus , ficut 
Domino placuit , in cujus manibus omnia funt po- 
fita , pars feu acies Johannis de Monteforti przva- 
luit & alios fuperavit illa vice campum obtinens. In 
hoc autem bello cecidit C A& o rus de Blefis, proh 
dolor: morti datus vir inclytus, Nobilis & ftrenuus, 
ac dulcis , affabilis & formofus , & cum hoc fimili- 
ter obiit in hoc bello frater Comitis Autiffiodorenfis 
Miles generofus. Item dominus GurirrrR&Mus de 


fes Aul- 
roy 


Rupeforti in Britannia Gallicana , & alij multi Mi-- 


lites & Nobiles quamplurimi , & alij bellatores ufque 
ad numerum feptingentorum [eptuaginta pugnan. 
tium , qui omnes in illo: bello & campo mortui ja- 
cuerunt , & alia duo millia lethaliter percuffi vulne- 
ribus fuerunt ad hofpitia deportati ; & nihilominüs 
fuerunt in di&o bello capti de parte fuccumbente 
Comes Autiffiodorenfis , Comes de Joignyaco , Bza- 
TRANDUS de Claquin Miles ftrenuus , & cum eis 
Xxxxx iij 


22 Continuatio altera Chronta 
Nobiles plurimi fe aliis reddentes , qui poftea cum 
maximis pecuniis finaliter redemerunt. De fugitivis 
autem hic me intromittere non eft cura , quia de ta. 
libus non fum informatus plenarie. Sic igitur mor- 
. tuo prafato CAR OrL0 de Blefis bellatore nobili ac 
Milite gratiffimo , c$rpus ejus apud Quincampum in 
partibus illis Britannicis cum multis flenbus & gemi. 
tibus delatum eft , & ibidem in Ecclefia Fratrum Mi- 
norum traditum eft honorabili fepulturz. Audiens 
autem ejus cafum feu necem uxor fua domina J o- 
HANN A de Britannia , ratione cujus Ducatum di- 
cebat fe jufté poffidere , qua tunc Nannetis refide- 
bat, quantüm doluit quantííve anxietatibus & ine- 
narrabilibus gemitibus & lacrymofis fufpiriis crucia- 
ta tunc fuit, non eft mihi poffibile ad plenum vera. 
citer enarrare. Sed quid a&um eft circa ipfam ? fta. 
tim auditis illis rumoribus dolorofis caftro Nanetenfi 
derelicto unà cum parvulo ejus filio ad civitatem AÁn- 
degavenfem cum pauca familia ne perciperetur accef- 
fit, ubi ejus filia que Ducem Andegavenfem , filium 
Ícilicet quondam Regis Francie JonaNnniris def- 
ponfaverat , in caftro Andegavenfi fzpius moratur. 
Confli&u igitur przdico expleto & victoriá habitá, 
didus Jon AN NES de Monteforti vi&or per Bri- 
tanniam ad diverfa loca potenter equitavit , & diver- 
fa caftra in partibusillis viriliter oppugnavit quz fibi 
rebellaverant aliquando , & obtinuit munitiones plu. 
res , eas fibi fubjiciens & cjiciens rebellantes, Tandem 
wenit Nanetis cum multitudine armatorum ad expu- 
gnandum civitatem , quz quidem muris , foffatis , 
turribus & aliis defenfionibus erat gratiffimé atque 
fortiffimé pramunita. Verumtamen turris illa nobilis 
atque fortis de PiZewri, quz in principio pontis 
versüs nemus eft fupra Ligerim fituata , Jam erat à 
fuis occupata fubtiliter atque capta & fuburbia jux. 
ta turrem, unà cum Ecclefia ubi funt Monachi ali- 
qui pro Prioratu , deftru&a & à flamma voraci con. 
cremata, Actum eft dum dominus Jon ANNEs de 


"—— Wwe NC MENT, OT rt 


Cuilelmi de Nangis: 903 
Monteforti ibi erat & partes illas ac fortalitia peragra- 
bat, Rex Francie mifit illuc folemnes Ambaffiato- 
res , utputà dominum JoHANN EM de Craon tunc 
Remenfem Archiepifcopum , & alios Nobiles fatis 
magnos , qui unà cum Baronibus illius patriz pro 
pace tractanda inter dominum JouANNEM de Mon- 
teforti & Reli&am quondam di&i defun&i Canorr 
de Blefis , qux fe adhuc pro Duciffa Britanniz ge. 


. rebat, & tractando interponerent vices fuas ; unde 


volente Domino qui terra illi & populo Britannico 
per tot annos de guerris & fpoliis & aliis miferiis af- 
flicto compati voluit, & de pace & quiete de cete. 
ro providere, pax bona intervenientibus perfíonis fuü- 
pradi&is, & interje&is matrimoniis de ambarum par- 
tium liberis, aliis pa&is factis ibidem , cum magno 


gaudio eíl firmata. Sícque Ducatus totus & Comi- 


tatus Nanetenfis dido domino Jo n ANN: de Mon- 
teforti debuit remanere , & Dux in perpetuum ap- 
pellari. Terrz autem quz de patrimonio di&z domi- 
na contingebant , eidem dominz remanebant, ficut 
elt Pentevre, & nihilominüs fuper di&um Ducatum 
dicta domina debebat percipere omni anno quatuor- 
decim millia librarum , & ulteriàs Vicecomitatus 
Lemovicenfis debebatur uni de fuis liberis , qui de- 
bebat alteri libero cum forore diài Johannis de 
Monteforti , utputà filius unius cum forore alterius 
matrimonio copulari, Et fic fuit pax firmata in pa- 
tria illa, laus Deo, & didus JonANNEs Dux ef. 
fccus Britannie , & cum gaudio vifus ab omnibus, 
receptus per civitates & cafítella, & ambulavit per 
patriam fua homagia à Nobilibus fufcipiens, & ini- 
ricos ac latrones à fortalitiis ejiciens viriliter & op- 
pugnans; & fic Ducatum Britanniz obtinuit , quod 
non potuit facere pater ejus dum vivebat , dominus 
jJonaunzs Comes Montisfortis in Francia, frater 

uondam domini Jon ANNr5$ Ducis Britanniz de- 
funói , licet tamen Rex Angliz EpuARDus ad 
ejus auxilium ad di&as partes Britanniz manu valida 


o04 Continuatio altera Chronta 
pertranfiffet, ifto JonaNNE moderno adhuc puerulo 
exeunte , de quibus auxiliis & geftis fatis eft di&um 
incapitulo de anno 1341. & 1342. Utrüm autem di- 
&a pa&a atque pax durare debeant & teneri ab ali. 
quibus dubitatur , qui dicunt didam dominam reli- 
&am CARorr de Blefis defun&i fuiffe male con- 
fultam & fedu&am, & quod di&a paca & per con- 
fequens pax pracdicta ab aliis forfitan caffabuntur vel 
poterunt retraari, & major guerra quàm antea, ut 
dubitatur , iterum oriretur. Hoc autem avertat Do- 
minus omnipotens & Rex pacis. Quid autem deboc 
acciderit , forfitan videbitur & narrabitur in futurum 

| & fcribetur , fi vixero , confequenter. 

Eodem anno magna diffenfio mota eft inter po- 
pulares feu nimis potentes civitatis Tornacenfis ex 
una parte , & inter magis potentes feu groílores ex 
alia parte & etiam ditiores di&a urbis & burgenfes, 
quia populares confentire nolebant ad gabellas & 
exactiones magnas fuper mercantias appofitas per do- 
minum Regem Franciz propter guerras. Dicebant 
enim populares quód didt divites feu burgenfes ideo 
ad przdi&a confentiebant , quód illas impofitiones 
& gabellas levaverant aliàás & levabant , & eas 
E accenfebant , & quód de eis minis quàm alij 
olvebant , ita quód p oppreffos propter 
confenfum talium. reputabant quamplurimüm , ea- 
propter eas perfoluere recufabant omnimode : unde 
propter hujufmodi: diffenfionem lethalis guerra nifi 
Deus & alij fapientes appofuiffent remedium citiüs 
| infurgebat ; nam populares ad arma currebant & ad 
* GsJ. &cf. phalam ** accedentes campanas ad vocandum civita- 
froy tem per plures dies & no&es inceffanter pulfaverunt 
"armati, ut ribaldi per plateas diícurrentes vagi & ad 
mala proni. nullum opus mechanicum peragentes, 
fed in foro feu theatro no&e diéque per plura tem. 
poris fpatia armis protedi debaccantes íteterunt, 
quorum propter furiam plures burgenfes notabiles 
fugerunt ne ab eis multarentur, & alij in — 
uis 


OONAS -— o x& CCIOXN .— CF 


Cuillelmi de Nangis gor 
fuis fub filentio latuerunt , atque alij plures ab urbe 
dubitantes fimiliter ad tempus fe fapienter & tutiüs 
fubtraxerunt. Et fic illa impofitienes & gabellx 
propter popularium dictz: urbis ineptam refiftentiam 
pro illo tempore penitus ceffaverunt : ícripferunt 
enim domino Regi Franciz ambz partes & nuntios 
tranfmiferunt fuas rationes motiva fortiter often. 
dendo, quibus confideratis dominus Rex & Confi- 
lium dimiffis di&is impofitionibus ufque ad tempus, 
ambas partes ad invicem mitigandas atque pacifican- 
das per prudentes homines citiüs ordinavit , dans eis 
& aflignans pro gubernatore di&z civitatis quem- 
dam Militem fapientem & in armis ftrenuum, vide. 
licec dominum EDnuARDpuM de Renty Picardum, 
qui eos prudenter ex parte ar & pacificé guber- 
navit , diffimulando multa de fa&is eorum , & po- 
pularibus confentiendo in pluribus propter pacis bo- 
num. Anno Domini 1365. inchoando in Pafchate 
more Franciz , quod quidem Paícha fuit xim. die 
menfis Aprilis, tempore Paíchali recefferunt przdo- 
nes de turre quz dicitur Row/ebo;fe pecuniá eis datá, 
Erat autem illa turris ad duas leucas de Medunta, 
in via inter Meduntam & Vernonem prope Roignia. 
cum in monte füper fluvium Secanz , & illam tenue. 
rant pauci homines valde cum una muliere annis , ut 
dicebatur, fex vel decem , & eam ita fortiter defen- 
fabant , licet plures infultus habuiffent contra fe à 
Rothomagenfibus & ab aliis de patria , tamen capi 
non poterat dicta turris, quia alta nimiserat & quafi 
inexpugnabilis habebatur. De illa igitur, ficut fupe- 
riüs dictum eft, multa mala aegidebant , quia nullus 
poterat tranfire per vias jillas , fed neque per Seca- 
nam ,quin ab illis qui eam tenebant damna plurima 
fuftinerec. Illis igitur recedentibus, receptis pecuniis 
ut di&um eft , di&a turris demolita eft à populo il- 
lius patrie volente Rege funditus & deftru&a ad fi- 
nem , ne maligni homines ibidem ampliüs fe pone- 
gent ad nocendum; & ut dicebatur dica turris tan- 

Tom XI. | Yyyyy 


— PR 
1365. 


po Continuatio altera Chronici 

tz fpiffitudiniserat in muro, quód vix poterat ab ho- 
minibus fortiffimis cum malleis ferreis per magna 
tempora demoliri ; nam fpiffitudo ejus ultra novem 
pedes cum cimento fortiffimo colligaris lapidibus for. 
tiffimis excedebat, Erat etiam dida turris ficut fz- 
piüs vidi mirz altitudinis fuperius elevata , & nunc 
parva jacet in terris humilis & proftrata. 

Eodem tempore caftrum 4e Meslent totum for- 
talitium & quafi tota villa, quz olim fuerat opulenta, 
claufa muris fortiffimis & foffatis fuit fimiliter à Gal. 
licis cum turre nobili forte & quadrata atque alta 
valde funditus deftru&a &  vaítata ; fpe&abat enim 
ad Regem Navarre, ut Medunta , & tünc durabat 
guerra inter ambos Reges, fcilicet CAR or uM Re- 
cem francie & CaAROoLu de Ebroicis Regem 
Navarrz, de quo fuperius fatis fuit dicum : di&a 
villa & caftrum fpe&abat ad didum Regem Navarz 
ratione Comitatus Ebroicenfis , unde Es oriun- 
dus dominus & nativus. Erat autem dicta villa fupra 
Secanam locus feu vicus pulcher & amoenus valde & 
quamplurimüm opulentus, habens unum folemnem 
Prioratum in ejus infula , fpe&antem ad Beccenfe 
Monaíterium , & fimiliter pontem fupra Secanam qui 
adhuc firmis lapidibus & folidis factus & utiliter con- 
ftru&us, & etiam eft & eratlocus fertilis , ornatus mul- 
tis vineis & aliis bonis, & pro navigantibus & itine- 
rantibus retinendis die noctüque neceffarius & utilis 
ultra modum, & per Dei gratiam adhuc erit. 

Tempore & anno ifto Miles ille cognominatus 
Archiprefbyter , de quo aliàs fuit di&um , audiens 
quód pax tractabatur inter Reges Francie & Na- 
varrz , dimiffis partibus Gallicanis , ubi gens fua multas 
depradationes fecerat guerra durante fub umbra vi&us 
habendi , quia Regi Franciz adhaferat , tranfivit 
versüs partes Lotharingiz &: cum eis vel póft ma- 
gna copia Britonum & aliorum przdonum, qui tran- 
fiens per Comitatum Campaniz totam illam patriam 
per villas rurales non fortificatas & per itinera tam 


, Guillelmi de Nangis: £o» 
mercatores quàm alias rapide fpoliabant, equos, pe- 
cunias veftes hominum & fupelledilia , per domos 
& per rura ut poterant vi&ualia depradantes: tan. 
dem Ducatum Barrenfem , qui ante pauca tempora 
Comitatus dicebatur, adjundis fibi aliis focietatibus 
przdonum fubintravit, & fimiliter Ducatum Lotha- 
ringix, & finaliter circa partes Virdunenfes & ultra 
ufque Metis civitatem opulentiffimam, fe ipfos libe- 
ré tranftulerunt patriam fpoliando , & eam quamplu. 
rimum devaftando.  Acceíferat autem illis diebus 
CARorLus Imperator Romanus, quierat Rex Boé. 
miz, Miles inclytus , obediens Ecclefie & vir Ec- 
clefiafticus & fidelis ad curam Romanam in Avinio- 
ne ad Domnum Papam Uns5ANUM quintum, & 
illuc fimiliter convenerunt Nobiles quamplurimi vo- 
cati , ut dicitur, per Domnum noftrum Papam tam de 
Alemannia quàm de partibus alienis; de Francia au. 
tem miffi fuerunt ex parte domini CAR orr Regis 
Franciz Dux Andegavenfiss frater ejus, & alij Baro. 
nes & Prazlati , inter quos erat dominus GuirrzR. 
Mus de Melduno Senonenfis Archiepifcopus , & do. 
minus GuirriERMus de Dorman; Cancellarius 
Normannorum , & alij plures fecum. | Caufa autem 
hujus vocationis fuit , ut fuccurreretur per Principes 
ad auxilium ferendum Chriftianis & terrz quz à 
"Turcis & aliis infidelibus quamplurimüm turbabatur. 
Propter quod , ut dicebatur, Parifius dum ifta fcri. 
berentur dominus Imperator memoratus obtulerat 
domno Papx in fuccurfum hujus decimas fui Re- 
gni, & medietatem reddituum dicti Regni ejus ca- 
mti pro ftipendiariis fulciendis per tres annos , & 
uper hoc intentio domini Papz & Imperatoris fuit 
illuc mittere plures Nobiles & folemnes ac ftrenuos 
in armis , utputà Regem Cypri qui dudum propter 
hanc caufam ad Curiam Romanam & ad Franciam - 
accefferat , nihilominus vocare illos omnes praedones, 
qui in Francia ita diu fteterant, & qui, ut dixi fu- 
periüs , Lotharingiam devaftabant, & remiffhonis be- 


Y yyyy y 


po£ Contintátio altera Chronici 
 neficium de fuis maleficiis fi paniterent impendere , 
& largis ftipendiis eis datis ad didum negocium & 
auxilium & defenfionem fidelium contra illos infide- 
les & inimicos crucis Chrifti in Chrifti nomine citiüs 
- deftinare., Quá autem fuper hujufmodi facto erit, 
aliàs forfitan defcribecur. 

Ceterum ifto anno poft feftum Pentecoftes per 
aliquos dies fuerunt in Francia & in Burgundia to- 
niurua magna & periculofa die & node , nec non 
coruícationes fulguris & tempeftates , quz per ali- 
qua loca bladorum copiam in campis depreffe. 
runt, & ob hoc bladorum cariftia. invaluit & in- 
crevit, atque dica tempeftas multos homines & do- 
mos lzíit de fulminibus & extinxit, Unde quidam 
homo inter Parifius & fanctum Diony(íium peram- 
bulans eques fulmine percuffus interiit. In Ecclefia 
.etiam San&dimonialium juxta Parifius fulgur intra 
Ecclefiam forti impulíu conflagrans adeó Moniales 
orantes , & aliquas dominas de Parifius quz ibi pe- 
regré convenerant exterruit , quód quafi femivivz 
fuper terram jacentes mortuz credebantur. Iterum 
in civitate Trecenfi in Ecclefia fratrum Minorum 
dum ipfi propter horrorem tonitruorum & fulguris 
Dominum deprecarentur , unus de Fratribus qui ip. 
fa die Miffam celebraverat, orando cum aliisà fulgu- 
re lethaliter oppreffüs fpiritum exhalavit : Frater 
veró qui fignum de campanili cum corda trahebat 
"fenfibiliter percepit corufcationes atque fulgur per 
campanile defcendere & per manicam latam brach 
fui, quod trahendo cordam fublevabat , fubtiliter ad 
intra ad carnem fubintrare, in tantum quod pilosfub 
afellis combuffit , carne tamen illzía penitus rema- 
nente, propter quod ut debuit Dominum collauda- 
vit; & quod mirum fuit foleas aliorum fratrum oran- 
tium combuffit vel decoxit illefis pedibus & inta- 
&is , nihilominus fulgur illud five rimi Reliquia- 
rum repofitorium feu armarium fine aliqua violentia 
feneftrarum & parietis intravit, & bonos pannicu- 


OU ICM NU C—À C— DTE. cW—Ü Ebo: 


Guilelmi de Nangis: 209 
Jos ex quibus Reliquiz involvebantur concremavit, 
vafculis & jocalibus Reliquiarum inta&is & illafis, 
nifi quod denigrata admodum remaníerunt, & non 
apparuit foramen nec fractio aliqua per quam intrave- 
rit vel exieritab eifdem. Campanile etiam majoris Ec- 
clefiz Trecenfis quod erat mirz altitudinis Lp ad 
terram dejecit. Porro in Burgundia in illo tempore, 
in villa quadam verfüs Divionem fuit cum dico cont- 
truo inundantia pluviarum , quód ona nubes ad mo- 
dum cataractz cali crepuit & tantum diluvium fecit, 
quód à torrentibus validiffimum impetum villa illa , 
qua in colle fita erat , unà cum domibus, viris pluri- 
mis, mulieribus atque infantulis in cunabulis raptu 
aquarum defícendentium & mirabili lapfu deperiit, & 
ad vallem inferiàs & longiüs omnia przdica imbrium 
rapacitate involuta & deduda demolitioni fubdita 
funt , & animantia & infantuli ac cetera viventia mor- 
cem lamentabilem aquarum voragine fimiliter incur- 
rerunt, In Divione etiam muri qui oppidum circum. 
dabant, & qui de novo propter guerrarum pericula 
fuerant refarciti, ex pluvialibus torrentibus & earum 
impulfibus bd folo tenus in parte maxima 
collapf funt; fed & vinez in aliquibus locis botris fuis 
& racemis apparentibus licet nondum formatis trifti- 
tiam bonis potatoribus & damna earum cultoribus & 
fuis dominis tunc temporis intulerunt. Sed certe fatis 
citó póít rediit ferenum ficcum & calidum ante & 
poft feftum beati Johannis Baptifta & horá boná , quz 
alias vineas & cetera terrz naícentia copiofé & in me- 
liüs volente Domino reparavit & cariftiam tempera- 
vit, Nunc autem ad alia gefta revertamur, qua ad 
laudem Dei ficut przcedentia & ad Regni Franci 
gaudium non modicum & latitiam populi pertinent, 
& nihilominüs folatium & quietem. mD 
Appropinquante fefto beati Johannis Baptifta ifto 
anno 1365. in cujus gloriofi Przconis ortu , & ex fa- 
«ro Evangelio colligitur , multi fideles & devoti 
tunc temporis gaudio funt repleti: Dominus, Nofter 


Yyyyy ij 


I36j. 


" . e. € 

n Continuatio altera Chronici 
jesus CugrsT us compati voluit populo Gallica- 
no, qui jam per fpatium xxv. annorum, ut patet ex 
decuríu hujus libelli qui ab initio ufque huc infpe- 
xerit , tot tribulationes , aflli&iones , oppreffiones, 
pericula, damna , multa mala, homicidia , exac&io- 
nes, depradationes villarum , Ecclefiarum , Mona- 
fteriorum , caftrorum -— , mortalitates , 
violentias & violationes mulierum , & infinitas tribu- 
lationes quafi continue fuftinuit & pafTus eft, & hoc 
ropter guerrarum diícrimina, quz longo tempore 
inter Regem Franciz immo intér duos Reges fucceffi- 
vé, videlicet dominum Regem PurriPPuM de 
Valefio & dominum Regem JonAN NE M filium ejus 
ex una parte, & exaltera parte dominum EpuaR DuM 
Regem Anglia & alios , inter dios duos Reges Fran- 
ciz, & tertium fcilicet dominum CARoruM Del- 
phinum Regem Franciz poft eos ex una parte, & do. 
minum CARoruw de Ebroicis Regem Navarre 
ex parte altera, fecundüm quod in ferie bujus fcripti 
finon in toto , tamen in aliqua parte licet ruditer de- 
claratur , ut diximus, duraverunt : unde dominus Deus, 
ut dixi , videns tantas afllictiones & ita tanto temporis 
Ípatio jam duraffe, triftitiam & dolorem populi fui 
voluit vertere in gaudium & folamen ; quoniam ipfe 
eft qui non deferit finaliter fperantes in fua mifericor- 
dia & ejus auxilio in tempore opportuno , & vult pa- 
cem ponere in plebem fuam. Factum itaque eft, ut 
ipfo infpirante his diebus tractatus pacis inter dictos 
dominos Regem Francie & Regem Navarrz C A- 
ROLUM de Ebroicis nominatum, quia Comes erat 
Ebroicenfis ratione patris fui, & Rex Navarrz ratio- 
ne matris fuz, fuit habitus & inceptus, & interve. 
niente domino Cf/z/ de beuf', licet effet captivus Re- 
gis Franciz, qui miffus fuit ad didum Regem Na- 
varrz fuperpace & concordia pertra&anda, & rever- 
tensá dicto Rege Navarra pacta pacis & ea qua dicus 
Rex Navarrz poftulabat Regi Francix & confilio ut 
nuntius reportavit ; quibus à Rege & Confilio auditis 


Guillelmi de. Nangis.. pir 


dica conditiones aliquibus minimé& placuerunt , nec 
pax fuit; de quo plures populo afflicto compatientes 
multüm de pace non inventa , immo quamplurimüm 
dolueruntaltiüs cogitantes. Tandem nihilominüs Do. 


minus , qui fufcitavit olim fpiritum & fapientiam juve- 


nis Danielis , infpiravit unum de dominis Confilij qui 
inter ceteros junior videbatur, fed non propter hoc ju- 
nioris prudentiz, Eratenim vir | einig nobilis , ho- 
ne(tus & pius erga pauperes & afflictos, & pia geítiens 
vifcera , videlicec dominus Lupovricus Comes Stam- 
penfis de nobili & Regia ftirpe & profapia Franciz 
natus & genitus, & in hofpitio Regis & fecum educa- 
tus. Hic videns, ut dixi, mala & pericula quz ex 
hujus pacis denegatione poterant evenire, & etiam 
populo affli&o compatiens füpplicavit domino Regi 
ut iterató Confilium vocaretur , dicens quód fi nullus 
effet qui vellet de tra&atu reinchoando proponere, 
"srt Comes propter bonum commune hoc fe of- 
erebat coram omnibus proponendum. Cui dominus 
Rex annuit quod fieret & conceffit, Et factum eft pau. 
cis diebus ante feftum beati Johannis Baptiftz tem. 
pore nundinarum de Zazdeto dominus Comes Stam- 
penfis miffis nuntiis apud Reeligiofos Parifienfes ut ora- 
rent Dominum Deum pro pace habenda, convocari 
fecit ex parte Domini Regis & coram eo confilium 
iterató ; quibus congregatis dominus qui aperuit os 
Zachariz Prophetz in Natali beati Johannis Baptiftz, 
aperuit fimiliter os Comitis fupradidi, qui loquens in- 
ter fapientesprudentiam oftendit quz & quanta bona 
poffent domino Regi & toti Regno | vti aca prove- 
nire , & & contrà mala infinita qua íi non fieret in po- 
pulo devenirent , & qualiter populus totus per tot & 
tanta tempora per tales guerras damna fuftinuerit in- 
ceffanter. Sic igitur Spiritus fan&us ipfum in loquen- 


do taliter edocuit ; quod ejus confilio & precibus Rex 


cum fuo Confilio ad bonz pacis & tranquillitatis fta- 
«um animum (laus Deo à quo omnia bona procedunt ) 
penitus inclinavit, conditionibus interjectis quas alter 


vulgó Lee 
dir. 


212 Continuatto altera Chronici 

non rationabiliter videbatur petere, & qux domino 
Regi & Confilio placuerunt, & quz etiam rationa- 
biles videbantur , videlicet inter cetera, quód terra 
quas Rex Navarre in Normannia, fcilicet in Neuftria 
& in Confítantienfi plaga, & Comitatus Ebroicenfis, 
exceptis Medunta & JMewZent , fibi ut aliás remane- 
rent; & nihilominus debuit habere Baroniam illam 
nobilem de Monte.pefTulano cum dicta opulentiffima 
villa feu caftro , fed nihil in campania repetere teneba. 
tur, nec, utcreditur, in Burgundia, De pecunifs au. 
tem quid & qualiter, hic fcribere non curavi. Igitur 
pace fic conceffa fecerunt etiam per praecones publice 
proclamari Parifius per plura compita, & in palatio 
Regis & in nundinis in Landeto , & hoc die quarta 
ante feftum Johannis Baptiftz tunc nafcentis ut ex his 
novis auditis populus in tanta feftivitate Deo gratias 
redderet, & in gaudio & latitia permaneret. Et reve- 
rà ita fuit : Nam quantum gaudium inter populares 
adfuit, & quot gratiarum aciones fada funt. apud 
Deum, fcribere longum effet. 

Sicigitur guerris in Regno Franciz tam in Gallia 
quàm in Britannia per pacem fedatis, ut didum eft, 
territi przdones & latrones qui p tempore 
mala malis, damna damnisin populo cumulabant , in- 
ceperunt paulativé decreícere & minui , alias terrarum 
regiones requirentes vel feipfos ab infeftationibus & 


malis fuis cautiüs retrahentes , & etiam illi qui caftra. - 


& fortalitia indebit& occupaverant eas in diverfis locis 
dimiferunt , & hoc vel metu, vel pecuniis inde habi- 
tis & receptis à civitatibus propinquis vel à dominis 
earumdem , fed tamen fic recedentes quod ex confue- 
tudine habuerant , fcilicet deprzdari, adhucab hujuf- 
modi raptu per itinera & per ruralia loca non poterant 
abítinere; fed quid valuerunt rapinz eorum fic exor. 
tz ? revera parum aut nihil, nam omnia in manibus 
ipforum ut nix ad folem expofita evanefcere videbane 
tur, quinimmo ad loca & urbes opulentas venientes 
quot vendebant debita fi quz vellent eis credere con- 
, trahebant 


Es — ^ — ko 


Lu] $1. Lw^ 
€ 


gu -—^9—- *,* 4.77 — IR 


"ash —h wo WA v cR — X ND -—- 0 0 0-0 w—ÉÁ 


"wh 


Guillelmi de Nangis. ?ry 
trahebant, pauperes & miferi tandem in oculis om. 
nium fe reddebant , verbum vulgare verum effe com- 
probantes, quo dicitur : Ma? ecquiffta difperzuntur, 
ita & finis talium tandem interitus & dolor, ficut finis 
Juftorum dicitur effe in confpe&u Domini pretiofus. 
Ergo benedi&us Dominus per ommia, Amen. Verüm 
quia iftis temporibus guerra duraverunt , viri nobiles 
& quafi omnes, paucis de honeftioribus exceptis , fe. 
ipfos nimis in geftis & habitibus ac veftimentis defor- 


 maverant , & à modis antiquorum & proborum in 
talibus alienatos & alteratos fe turpiter reddiderant ;. 


nam veftes ftridiffimas & ufque ad nates decurtatas 
deportabant, & nihilominüs quod magis monfítruo- 
fum erat, fotulares habebant in quibus roftra longiffi- 
ma in parte anteriori ad modum unius cornu, in lon- 
gum, Aliqui, alij inobliquum ut griffones habent retró- 
& naturaliter pro unguibus gerunt, ipfi communiter 


deportabant , qux quidem roftra Pos/eanas * Gallic& *roulaivic. 


nominabant, & quia res. erat valde turpis & quafi con. 


. tra procreationem naturalium membrorum circa pe- 


des , quinimmo abufus natura videbatur , ideó domi. 
nus Rex Franciz Ca korus fecit per precones Pa. 
rifius proclamari publice , nealiquis quicumque effet 
qui auderet ampliàs talia. deportare, & etiam quód 
neque artifices füb magna poena de cetero rales cal. 
ceos, fed neque ocreas fic pun&atas facere praíumc- 
rent nec vendere cuicumque: nam fimili modo Dom- 
nus Papa Un BANus quintus in Romana Curia inhi- 
buerat valde ftri&&, Sic etiam de robis brevibus & 


aliis diffolutionibus veftimentorum tam virorum quàm 


dominarum feminarum infra breve tempus mutatus eft 
habitus. Sperent illi qui talia fpernunt fore per do. 
minos Przlatos & Principes tam in Clero quám in 
laicis infpirante Domino firmiter inhibendum , & to- 
tum Regnum in melius reformandum. 

Anno Domini 1366. recefferunt inimici & prxdo. 
nes de fortalitiis quz in Normannia & alibi occupa. 
verant , & iverunt verfüs Hifpaniam , ubi Rex Hif- 

Tom. XI | Lzz2Z 


3:66. 


EZ Coatinaatto altera Chronic 

panic PETRus & frater ejus HENR 1cus pro pof- 
feffone Regni Hifpanix adverfüm fe difceptabanrt: 
dicebat enim Henricus quód licet dominus Petrus 
Regnum obtinuiffet diutiüs, quód hoc erat contra 
Deum & juftitiam, & quód magis ad eum fcilicet 
Henricum pertinebat: imponebat enimilli, quód non 
erat verus Regis filius defuncti, fed potiüs mutatus, 
& quód erat filius Judazorum fubrogatus per matrem 
Reginam fecreté citó poft partum cjus loco filiz quam 
pepererat, & quód hoc juraverunt Milites Secretarij 
dictz Reginz 1n morte, qui dicum filium loco filie 
rapuerant fileneer à Judais, & filiam abfconderant, 
quia Rex juraverat fe interfe&urum Reginam nifi 
filium illa vice procrearet ; & timore Regis fuit ifte 
Petrus de Judaeis fecretiàs fubrogatus, fervatà filià à 
Regina patre nefciente, prout dominus Henricus ei 
fortiter imponebat. . Item objiciebat di&o Petro ip- 
fum effe hereticum , & quod pejus eft, legi Judzorum 
& eis adhzrentem , & legem Domini Noftri Jesu 
CH R rsTI vilipendentem & fpernentem, & ob hoc 
fecundüm Regni antiqua jura à Regno ejiciendum & 
penitus deponendum , & quód alius inftitui debeat & 
eligi loco ejus, quod .& fa&um fuit. Nam populus 
Hilpanie, ut dicebatur, elegerat iftum HgNR1ICUM 
altero depofito atque fpreto. Item di&us erat fangui- 
ne fuorum fitiensatque vilis vitz: & inhoneftz , ut pa- 
tuit, quia uxorem propriam de Regali Francix pro- 
fapia progenitam, pudicam, caftam, fan&am & ho- 
neftam propter unam aliam füperinductam , qux ut 
dicebaturJudza erat , interfeci bci & fine caufa fuf 
focari: de cujus morte indebita & injufta tota patria 
condolet & deplorat; & nihilominüs dicus Rex Pg- 
TRus per Judaos qui in maxima abundantia erant ia 
Hifpania feipfum & domum fuam regebat , & totum 
Regnum fuum per eos gubernabat. Hac & multaalia 
enormia de dico Rege Petro à pluribus dicebantur, 
& ob hoc Henricus frater ejus fultus auxilio multo- 
rum Baronum dicti Regni & burgenfium ac Militum 


- 


h-u- 3 slilbedMlbl 


bd 


Guillelmi de INangis. prj 
di&um Regnum Hifpaniz invaferat , & fe Regem de 
jure & pro Rege fpreto Petro I Unde exor- 
ta eft propter hoc magna diícordia in illa patria, & 
guerre non modica inter populares & dominos furre- 
xerunt: quo audito à pluribus nobilibus & militaribus. 
de Francia, Britannia, Alemannia lucra & fpolia ap- 
petentes, & ut cupidi eorum more abundantiüs defi- 
derantes illuc ad Hifpaniam cucurrerunt , inter quos 
dominus Bertrandus de C/aguin* Miles bene ftrenuus vctz5 * 25 
cum fuis, qui multo tempore modo przdonico per 6«fdiv. 
Franciam nuper & per Normanniam debachando pa. 
triam & rurales diutiüs fpoliaverant , in magna M 
tudine armatorum progreffus eft in auxilium H x w- 
RICI qui pro Rege Hifpanorum contra przfatum 
Regem PeTRuüM, ut diximus, fe gerebat, & ibi. 
multos acus ftrenuos in armis di&us Bertrandus cum 
fuis Britonibus executus eft, multos adverfarios occi- 
dendo & Henrico fubjugando, & potiffime infinitos 
Judazos , quiin potentia armorum Regem Petrum ad- 
juvabant, trucidando potenter in magna potentia :- qui. 
interfecti , trucidati & effugati de illis partibus turpi- 
ter perierunt, de quibus funt multi hodie Parifius & / 
alibi in diverfis civitatibus commorantes per ufuras 
Chriftianos noftros multos fubtiliter depre dances, fed 
V qui pradaris , nam ut credimus & ipfi finaliter ex- 
pellentur & fimiliter przdabuntur fecundüm quod 
aliàs pluries vifum fuit. | 

Igitur virtute & potentia dicti Henrici & multorum: 
de patria fibi adhzrentium , & forti auxilio tam Bri- 
tonum pradicdorum quàm Gallicorum & aliorum, 
prefatus Rex Pgraus frater illius Henrici com. 
pulfus eft Regnum pro tunc dimittere & fugere, non: 
valens refiftere potentix fupradide. Et tunc cum 


paucis acceffit ad Principem Vallic primogenitum 


Regis Ángliz, Ducem Aquitaniz, & Pictaviz Co. 

mitem , qui tunc temporis in Vafconia erat in partibus 

Burdegalz, petens auxiliumab eo, & utad recuperan. 

dum Regnum fuum. Hifpaniz adjuvaret ratione pro- 
: Lz222 ij ! 


916 Continuatio altera C'rontct 
pinquitatis generis. Qui quidem Princeps colle&a 
maxima multitudine armatorum tam de Anglia quàm 
de Vaíconia, de Pi&avia & Rupella in tempore hye- 
mali anno illo ifthucivit, ubi propter tempeftates hye- 
mis & propter imbres & frigora magnam partem de 
gente fua & de equis & curribus perdidit, & etiam 
propter penuriam victualium & defc&um , ibidem 
etiam in quodam confli&u habito contra & inter fuos 
& aliosHifpanos cecidit in bello ejusVexillarius fcilicet 
GuiLLERMuS Zelron Miles ftrenuus & nobilis, Se- 
nefcallus Pi&aviz, vir magni confilij, prudens & de- 
votus. Eodem tempore Rex Navarrz CA&orus de. 
Ebroicis captus fuit à Rege, ut dicitur, Aragonum, 
fed poftea redditus & reftitutus fuit... Deinde in alio 
confli&u ibidem per dictum Principem EpuARDUM 
contra Henricum facto dominus H EN & 1cu s à bello 
recefit, & BER T KR AN Dus de Cíaquin, qui pro di&to 
Henrico pugnabat captus fuit ab Anglicis cum multis 
Britonibus fuis & aliis nobilibus & famofis: & hoc , ut 
dicitur, quia dictus Henricus cum fuislenté & pigre 
pugnaverunt , & citó campo dimiffo in fugam cum 
aliis remanentibus converfi funt. Sed quia finis hujus 
guerra adhuc dumifta fcribebantur non eratad partes 
illas Gallicanas veraciter declaratus, ad alia procedi- 
mus. 

Anno Domini 1567. inchoando in Pafchate domi- 
nusPapa UR BA Nus v. poftquam fuerat in Monte. 
peffulano , ubi fundaverat unum folemne Monafte- 
rium noviter Monachorum Nigrorum Ordinis S. Be- 
nedi&i in honore fanQi Germani , reverfüsad A vinio- 
nem ftatim poft Pafícha, fcilicet in menfe Maij arripuit 
iter fuum verfüs Romam cum domris Cardinalibus & 
tota Curia, & fe tranítulit in Viterbio cum maximo 
apparatu. Et dum ibi erat cum Cardinalibus mota eft 
contentio inter quemdam de familia Cardinalium & 
unum de civibus przfatz urbis; qua contentione in- 
valefcente, maxima pars civium & plebis dict: urbis 
currentes ad arma invaferunt familiam dicorum Qar- 


ANIDUDLZRSI MCA S INE REND 


1367. 


F4 di 


—— - 
-- -€w «x 


Cuilllmi de Nangis. 17 
dinalium etiam in domibus dominorum fuorum , & 
contli&u inito plures de dictis familiis morte multa. 
verunt ; & in tantam rabiem & infaniam prorupe. 
runt dicti cives, quód manus facrilegas in perfonam 
unius Cardinalis violenter injeciffent nifi ig pra 
timore citiüs fugam caute adiiffet ; & quod magis 
nefandum eft, propofuerant , ut dicitur, Domnum 
cbe n & Cardinales fimiliter trucidare ; fed Deus 
noluit quód tantum nefas & fcandalum Ecclefia fuf- 
tineret. Videns autem hoc Domnus Papa & tantum 
exceffum illorum volens meritó reprimere & punire, 
vocavit magnum exercitum contra illos , & tunc 
quamplurimis de civibus & malefa&oribus illis captis 
& examinatis , fecit eos omnes ante domos fuas pati- 
bulisaffigi & fufpendi, & eorum fortalitia & muros 
praecepit funditus demoliri. His peractis receffit Dom. 
nus Papa cum Cardinalibus & tota Curia , & fe 
tranftulit ad illam inclytam & famofam urbem Ro. 
mz, & ubi eft Sedes & Curia ufque ad hodiernum 
. diem. Ác&a autem funt hzc ifto anno 1367. 

Eodem anno in menfe Decembri in no&e fana 
Lucix Virginis fuit tantus flatus ventorum & ita ve- 
hemens in partibus Flandrie, Picardiz , & Braban- 
tiz, ficut aliàás numquam fuit vifum, & erat ventus 
veniens à parte maris & feptentrionali , & duravit 
per totam no&em illam , unde de venti vehementia 
nimia atque flatu impetuofo multz domus & Eccle- 
fiz corruerunt, & qua non ceciderunt quia fortiores, 
tamen tam de tegulis quàm ftipulis in majore fui 
parte difruptz remanferunt; unde multi homines & 

arvuli in diverfis locis dormientes in cubilibus & 
[culis ex nimia domorum fuarum & caminorum 
tempeftate & cafu ac ruiná mortui, proh dolor : & 
oppreíli poftea reperti funt. Sed de molendinis pro- 
ftratis qui ad ventum volvuntur magnus numerus eft 
inventus; & quod mirabile fuit ex magno ventorum 
impulfü campanile de Ecclefia beatz MAm&1. de 
Bolonia Canonicorum Regularium , quod erat pul- 

Lrzzzz iij 


014 Continuatio altera Chronici 

crum valde nimis & forte , illa node corruit, & te- 
ctum chori fub eo demol:vit, & ulterius voltas lapi. 
deas fregit ex fuo cafu fimiliter & quaffavit, & nihi- 
lominiüs multa alia magna campanilia alibi ventorum. 
impulfu ceciderunt. Mare etiam Oceanum in parti-. 
busillis ex nimio flatu venti undas maris & fluctuofos. 
fcopulosadeó impulit, & ultra fuos confuetos termi. 
nos in tantum excrevit & cxivit, quód multas do. 
mos & villulas quz fuper littora cjus fitz erant & 
aliàs fecuré remanentes , nunc cum dictis flu&uofis 
impulfibus oppreffz & inopinate fuffocata penitüs. 
cum fuis habitatoribus perierunt. 

- Eodem anno & tempore in Adventu, clientes qui 
vigilando de no&e civitatem pro cuftodia circuibant. 
in no&e fan&i Nicolai , aliquos fcholares nunc pro 
di&o fefto fan&i Nicolai cantantes & jocantes vio-: 
lenter invaferunt etiam fine caufa, & eos ultra ratio- 
nem & contra libertatem privilegiorum Univerfitatis. 
Parifienfis plures ex eis ad Cafteletum- traxerunt. & 
plures vulperaverunt atrociter , quia fe conabantur 
ab eis defendere :: & horribile fuit, quia unum ex il- 
illis Ícholaribus ad mortem multatum in Secanz flu. 
vjo quia prope erat & nox fimiliter projecerunt, ne- 
mine hoc vidente nifi.ab eifdem qui flagitium perpe- 
traverunt, Quod ncfandum crimen Univerfitas fen-: 
tjens in craftino dominum Regem CanRoruw adiir, 
& querimoniam gravem meritó faciens magnam emen. . 
dam ab illis clientibus recepit : fed quia ille in flu- 
vio projedus reperiri non. poterat , non habuit illo 
tempore tunc Univerfitas emendam condignam jux- 
ta demerita pradicorum. Dicebatur enim quód ad 
partes fuas recefferat fecrete , ut fic poffet dici quód 
ab illis clientibus fuiffet forfan interfectus, Nec mi- 
rum fi tunc in aqua non inveniebasur versus illas par- 
tes propinquas, quia rapacitas & carsüs fluvijad par- 
tes bene inferiores corpus mortuum detulerat deícen. 
dendo. Tandem poft aliquantorum temporum curri- 
cula ejus pulmone rupto & aquis fluvialibus diminu- 


^5, 


w- — &4dÀ -- V.- 


CAVO VN XS US S 


Guilelmi de INangis. ^ — rg 
tis incepit corpus illus mortui fuperiàüs apparere, & 
fic in fine civitatis versüs ultimas domos ultra habi. 
tationem & locum Fratrum Auguítinorum Parifienf, 
eft repertum corpus ejus ; quo extra&o & elevato 
fepultum eft in domo Fratum beatz MAn1 de 
Carmelo Parifius cum honore maximo à tota Uni- 
verfitate folemniter & publice fibi fa&o : & tunc 
nova querimonia apud dominum Regem per Univer. 
fitatem & per amicos iterató inchoata de clientibus 


Íupradictis; fed quidamex eis fugerunt , alij captifue- 


runt, & qualis juftitia de eis facta fuerit nefcio. 
Anno Domini 1368. inchoando annum in Pafcha. 


te , quod tunc fuit nona die menfis Aprilis , & cu- 


currit illo anno Luna per, I, hoc eft quód aureus nu- 
merus fcilicet Lunz currebat per unum. Igitur ifto 
sempore die Paíchz pracfenti vifa fuit cometa , id eft 
ftella comata, & jam apparuerat per plures dies in 
hebdomada fan&a praecedente , & duravit ejus appa- 
riiio per magnum tempus. Apparebat autem in prin-' 
cipio nodis vel in no&e fatis citó , & hoc in parte 
Septentrionali , quafi inter partem occidentalem & 
Septentrionalem plagam, & hoc versüs mare Ocea- 
num erat caput five ftella illa, & projiciebat caudam 
fuam comatam versüs partes Orientales , aliquando 
declinando ad Septentrionem , in alto tamen radios 
fuos emittebat , & quafi cufpidem rubeam ad mo- 
dum flammz unius campanilis altiffimi totaliter in. 
flammati vel ardentis radios fuos emittebat valde 
fursüm; unde quando ego didam cometam primo 


vidi, ex árrupto credidi quód effet campanilead lon-- 
ge ignitum & mirabiliter inflammatum : nam pyra- 


midem feu cufpidem rubeam ad.modum flammz 
furfum versüs czxlum & versus partes ubi tunc eram, 
Ícilicet Remis , emittebat , & quafi totus populus & 
fpecialiter qui excubias & vigilias nous fuper mu- 
ros Remenfes agebant, didam ftellam comatam vifi. 


biliter contemplati funt. Quid autem fignificet talis, 


apparitio ftella comata dicit Beda , prout recitat 


1368. 


* Hic defi- 
nit Cont;. 
SHALO m 
MÍ. codice 
sofiro. 


22 Conttnuatto altera Chronici 
Frater Bartholomausin compilatione fua , quod hic 
notare curavi. Dicit enim Beda quód cometa eft 
quzdam ftella flammis circumdata repente naícens, 
&. fignificat permutationem aut peftilentiam , five 
bella , vel ventos , five xítus : nefcio tamen, quia 
tunc temporis , fcilicet in ifto Paíchate , erat clarus 
aér , alioquin vifa non fuifIet illa cometa , fed erat 
tempus bene AS se & ventus frigidus & urens in- 
tenfivé , & fimiliter aér totusfrigidus & nocivus, & 
licet dicat Beda quód femper apparet in parte Scop. 
tentrionali , ita fuit de ifta, tamen circa annum Do- 
mini 134.0. apparuit alia cometa in parte meridiona- 
li versüs partem occidentalem , qua emittebat radios 
fuos versus partes Orientales declinantes ad partes 
Septentrionales ; qua quidem cometa fic apparens 
fuit fignificatio magnarum tribulationum futurarum 
in Francia tunc temporis. Nam fecutz fuerunt pefti. 
lentiz & mortalitates magna & horribiles & alia 
inaudita quz anno 1348. poftea inchoarunt , ut pa. 
tuit univerfis : & deinde fuerunt guerrz horribiles, 
& gravamina importabilia in Francia , & occifiones, 
ut patuit per guerras longas per Regem Anglix 
EpuADuM contra Regem Franciz duriüs deductas, 
pe patet in ferie hujus libelli de talibus memoriam 

reviter faciente , à quibus de cetero nos eripiat po. 
tentia Salvatoris , Amen. Verüm nos de ceibel 
& tribulationibus quz in diverfis Regni Francie par- 
tibus tempore apparitionis rupes ftella comatz , 
qua fic ifto tempore Paíchali & jam antea per pauca 
tempora & deinceps evenerunt , ficut vidi & veraci- 
ter audivi, hzc confequenter conícribere ad futuro- 
rum memoriam dignum duxi. * 


FINIS. 


LI 


j 
PEeRa COPS, CER Eo EFI TO So OSRo CEPSo CERIS CERRO 


INDEX RERUM. 
ET VERBORUM. — 


A Alexius Grecorum. Imperator, 

E WW) CAprMIA , v. Uni« — 408. 481. e feq. ' 

f AUS verfitas. Alfonfus Comes Pi&au, — 45$. 

77 Adela Virmandenf. — 536. 

,VwW 773  Comiriffa confert Alienordis Regina uxor Ludo- 
prebendam S. Quintini Ca- vidi VII. Reg. Franc 425.. 
nonicis Regg. BDelvacenf. Almaricus de Leva hzieticus, 
314. 614. 

Adela uxor Stephani Carnot. Almaricus de Monte-forti , $10. 


409. ^. $14 

Adela uxor Ludovici VII. Re- Almaricus Rex Jerufalem, 445. 
gis Franc. 449. 44$ 

.Adulfus Rex Romanorum, $84. Almaricus Abbas Cariloci fit 
$89. . Epifcop. Silvanec.. — 442. 

.JEgidius Cornuti Senon. Ar- Aluifius Aurebat.. Epifcopus ,. 


chiep.. jj0. 423. 
ZEgidius Archiep. Bituricenf. Altum- folium caftrum anti- 
$91. 618. 610. quum Parif. 857. 
Agidius Abbas S. Dionyfij, Ámorriciharetici dogmata dam- 
613. nantur ,. $ot.. 
Egidius ex.Narbonenfi Axchie- S. Anaftafij Monafterium Ro- 
pifcopus Rotomag. 659. mz fundatur, — 4i. 


Agnes fi'ia Ludovici VII. Regis Ancellus Comes Captufiz, 615. 
Franc. lmperatrix,, — 447. Andegaviam S.. Ludovicus dat 
Albericus Cornu Carnotenfis — fratrifuo Ludovico, — 372. 
Epifc. . $30. Andreas Noviom. Epiícopus, 

Albericus Bituricenfis. Acchiep.. — 602. 
Andronicus Graecorum Lmp. 


2004933. 
Albertus Duxut Imperatorage- , 455. 


bat, 899. c feq. Anfelmus Bellicenf, Epifc. 446.. 
Albertus Rex Romanorum, $98. Anfelmus ex Abbate S. Vincen- 
600. 631. tjj Laud. Epifcopus Tornac. 


Albigenfum  hzrefis , 484.. 428. 
486. 488. d feqq. 493. c Anfelmus Laudunenf. 467. 4à1 
. feqq. 507. $14-.516. Appamea à Tolofa feparata pro-- 
P 
4. 


ij INDEX RERFM, 


prium habet Epifcopum, 598. 
de Argentolio ejiciuntur Monia- 
les, quibus Monachi fubro- 
gantur , 4.16. 
Anenfium Confuetüdines , 5 51. 
Arnaldus Atvernenf. Epiíco- 


pus; 284. C fe4- 
Arnaldus Brxienf. hareticus , 
42 6 e 


Arverniz confuetudines, 373. 
Arnulfus Epifcopus ; Leodienf. 


781. 
de Afinariis Abbatia fundatur, 


419. ! 

Attrebati jura & confuerudines , 
61. 

xa Britanniz Comes, 479. 

Auriflamma , id eft: vexillum, 
apud S. Diony(ium, 664. ubi 
Rex de manu Abbatis eam 
fuícipit , 331. 

Aymo Comes Sabaudiz, | 281. 


B 


Arpumus Rex Jerufalem , 
4.06. 408. 411. 418. 437. 
440. 445. 442- ! 
Balduinus de Burgo Rex Jeruf. 
408. 411. 
Balduinus Comes Fland. nepos 
Calixti Papz, 4.09. 
Balduinus ComesFland. 478. 
482. 
'Bapüzandi ter immergantur, 
213. 
Bartholomzus Archiep. Turon. 
445. 484, 
Bartholomzus Abbas Majorif- 


monafterij , 199. 
Beguinz, 672. 
:Bellummontenfe :Conobium 

fundatur, 417. 


Benedi&us 'AÁvinion. pontem 


fuper Rhodanum conítruit, 


446. 
. Bernardus de S. Dionyfio Epif- 


- cop. Aurel. 6f. 

"Bernardus Comes Convenatum 

init matrimonium cum Maria 

' Guillelmi Montifpeff. filia, 
356. 

S. Bernardus cum (fociis Ciftet- 
cium ingreffus ztatis fuz 22. 
de eodem fan&o, 40;. 416. 
Q feg. 423. 417. (T feq. 
419. 4.30. 434. deceílit,, 
436. 

Bertrandus de S. Dionyfio Epif- 
copus Aurelian. 6I. 

"Bertrandus Epifcop. Noviom. 
?50. 

Bertrandus de Cliquin , five du 
-Guefclin , 890. 894. df feqq. 
:898. 901. 915. * feq. 

Blancha Auftiie Duciffa, | 617. 

;Blancha  Trecenf. Comitiffa, 
3j | 


Blendece Monafterium .condi-- 


tur, 330. 

Bona uxor Jóhannis Ducis Nor- 
mah. 813. 

Bonifacius. de Monte-ferrato , 
481. 

Bonifacio, Pape "VIII. crimina 
objiciuntur à nonnullis No- 
bilibus, 610. 635. 656. 

'Borbonium Guillelmus Forcal- 
.querij relinquit Guideni de 
Dampetra, 365* 

Britannig Ducatum tradere Re- 
g Franc, Johannes Dux de- 
creverat, 763. 

Britones aliqui contradicunt & 
impediunt, 264. 

de Britannke. Ducatw gtavis 


ET VERBORFM. ij 
eontrovetfia , 79:.. € feg. 386. 589. c feq. 601. e fea. 
Burchardus Vindocinenfis Co- — 604. 608. 630. 657. 660. 


mes » $$ 7I 
Burdegalenfes fibi dominium ur- Carolus Comes Fland, Rex Je- 
bis ufurpant, 609.  tofolym. 414. 
| Carolus Andegavie Comes, 
C $46 , 551. Rex Sicilie, 555. 


C fe94. Kex Jerufalem, 567. 
(C77 ALnisiuM capitur ab Án- — (x fegs. 574.. 589. 
L4 glis, $03. Carolus Comes Valefij; 668. . 
Carolus de Blefis,, 791. &* fegq.. Caricampi Monafterio quz-do- 
- 295. | nata funt confirmantur, 328. 
Carolus de Bohemia Imperator , Carolus Marchie Comes , 392. 


Soy. Carolus Rex Danorum, . 469. 
Carolus de Hifpania Coneftabi- Carthufienfes laudantur, 4:8, 
lis Franc. . 818. Cenomaniam S: Ludovicus dat. 


Carolus de Ebroicis Rex Na- — fratri füo Ludovico, — 372... 
varie, 818 , 820. d f£44. 832.. Clarevallis Coenobium, 407. 
c fe24. 833. 844. 849. 855. defcriptio loci, ibid, . 

. (* ft44- 890. 894. 906. 910. Clementia vidua Regis Ludovi- 
c& feqq. B, | 679. 

Carolus Dux Norman. $19. && Clementinit. Conftitutiones in 
fé4.815.817. & [e44. 855. &^ Gallia ad tempus füfpeníz, 
feqq. 887. Rex, Carolus VI. 672. 


896. &* feqq. 906. Clerici, v. Sacerdotes. Ab efü : 
Carolus Delphinus Vienne, ^ carnium per Wd hebdo- 

898. madas ante Paícha abftinere 
Carolusde Blefis, — 900.902. — jubentur Clerici, 22r. quid : 
Carolus Imperator , 907.  ediícere debeant priufquam . 


Carolus Andegavenf. Comes, ^ ad Ordines facros promo- 
907. : veantur , 23$. quis eorum - 

Carolus Comes Clarimontis, — habitus, 258. 268. c /za.- 
713. Colidenfium Canonicorum Ec- 

Carolus Comes Matchiz, 667, — clefiz fundatio, 191. 
Rex , Carolus IV. 656.713. S. Columbz Coenobium dedi-. 
725. ordinatio pro expetírs catur ab Alexandro Papa, 
domus Reginz, 391, — 441. 

Carolus Princeps Salernz , 572. Concilia bisinannocelebranda , 
$79. 581. Rex Sicdliz, ibid. | 10. Pide, Synodus. 
$89. Concili m Remenfe przfidente 

Cantioli Monafterij fundatio, — Calixto Papa , 410. fub Eu- 
285. | genio, 429. 43^ 

Carolus Comes Valefiz, 5,84. Concil. Turonenfe fub Alexand. 


rd 


4 


1U 


INDEX RERFM, 


. VI. Papa, 441. Lateranen(e , Cotarelli predones , 451. Franz 


447. Sueífionenfe, 476. La- 
teranenfe , ot. Pari(ienfe , 
$14. 747. apud Montempef- 
fulanum , ibid. Lugdgnenfe , 
$653. Senonenfe , Parif. cele- 
bratum , 635. Silvane&enfe , 
636. 665. Viennenfe Provin- 
ciz, 645. & feqq. 
Confeffiones à proprio Sacerdo- 
te excipiendz , 218. id prohi. 
betur Diaconis & corpus Do- 
minicum infirmis deferre nifi 
neceífitatis articulo ,— 226. 
Confeífiones non audiendz 
fine licentia. Epifcopi, T 
non fufficit Parochi confen- 
fus, 232. 236. confiteri 
oportet proprio Sacerdoti fe- 
mel in anno, 241. qui fecus 
fecerint, excommunicantur , 
sbid. caíus reíervati Epiíco- 


po, 272. &* feg. Conteffio- 


num audiendarum privile- | 


ciam & Ecclefias devaftantes, 
ibid. 


Crimen , v. peceetum. 
Curíat, Imp. Grecorum, 455. 


D 


AiNBERTUS Senonenf. Ar- 
chiep. 411. 


Delphinatum V iennz Humber- 


tus confert Regi Franc. 898. 


Dionyfij Corinth. Epifcopi cor- 


pus defertur ad Monafterium 
S. Dionyfij, - jot. 


S. Dionyíij caput effe in Mona- 


fterio Sandionyf. probatur , 
467. $01. quanta devotione 


erga ipfum S. Ludovicus fuit 


affe&us, 559. controverfia, 
an cor Regis Philippi Audacis 
fepeliri poffet in Ecclefia Fra- 
trum Przedicat. Parif. $77. 


opos S. Ludoviciad S. Dio- 
gium Pradicatoribus & Mi- ^ nyfium transfertur, — 549. 
noribus conceffum irritatur à Drogo ex Abbate fit Epiícop. 
Bonifacio Papa, 597. gravis — Hoftienf. & Cardinalis, 415. 
controverfia an quzdam in Drogo Sacri.Ca(aris Comes, 


confeffione di&a poffint re- — 6,1. 
|.  velad, 75j- Dulcinius hereticus , 623. quz 
Confraternitatis: charta — inter — ejus harefes, bid. 
Ecclefias S. Albini & S. Laudi 
Andegav. 309. E 


Cono Apoft. Sedis Legatus in 


Gallia tria Concilia celebrat, 
406. 

Conradus , 413. 
Conradus Imperator, 421. 426. 
— 438. d feq. 431. $ feq. 436. 


Ccerrste five Oratoria & 
Capella cum Epifcopi con- 


fenfu debent conítrui, 249. 
alioquin fufpenfa declarantur, 


ibid. 


Corrardus Abbas Ciftercienf. S. Edmundus Cantuar. Archiep. 


6 70. 
Conftantia uxor Ludovici VII. 
Regis Franc. 


catalogo San&orum adícrip- 
tus, 


. 333. 
437. 440. Eduardus Rex Angliz, 485. c 


ET FVERBORVF M. 


fee. 587. feq. $97- 609. & 
ftqq. 624. 

Eduardus ejus filius fucceffit, 
624. 618. 65 y. 

Eduardus Rex Angl. 718. 766. 
774. € feq. 779. € feq. 787. 
793. (9 feq. Regem Franciz 
fe nominat , 797. lilia & leo- 
pardos in armis geftat , sbi4. 
£5 fég9. atmis Galliam expu- 
gnat, & graffatur, 819. e feq. 
$66. c fegq. 

Eduardus de Renty, 0$. 

Eleemofynz quando sralünt, 
6. & fcq. multa funt genera 
eleemofynarum , 7. 

Eleemofynz Abbatia fundatur, 
421. | 

Elinandus Monachus Frigidi- 
montis chronographus , 4.91. 

Elizabeth San&timonialis vifto- 
nes, 439. 

Engebaudus Turon, Archiep. 
434- 439- | 

Engerannus , v. Ingerran. 

Engelbertus de Anguien, 8912. 
899. 

Engoliímenf. Comitatus ad R e- 
gem devolvirur , 611, 

ab Epifcopo qua fiunt in Ecclefia 


() 
cenitentes auctoritate Ánti- 
itis ib. c feg. 4. comitanti- 

bus Sacerdotem qui ad infir- 
mos defert corpus Chrifli in- 
dulgentia viginti dierum con- 
ceditur, 215. in Miffa ante 
elevationem fanciff. facra-.. 
menti paufatim campana eft 
ulfanda, 219... 
Euhridus de Turone Princeps 
Paleftinz, 444. 
Eugenius Papa III. 417. 
Euflachius de Bello-mareícafio , 
$64. & f«. 
Excommunicationis | fententia 
quando & quomodo publi- 
canda , 224. 233. 27 5. € feq. 
quid agendum contra excom- 
municatos obílinatos, 277. 
Extrema unctio perquam utilis, 
: 240. periculofum eft abíque . 
hoc facramento é vita migra- 
re, did. 


F 


LANDRENSES Regem Franc. 
Philippum contumeliis afR- 
ciunt , 733. victi & capti mul- 
tantut , 235. & feq. 


. affenfu Clericorum ftabilien- S. Florentij Salmur. Abbatia 


daíunt, | 303. 
Epifcopatuum mutationes non 
. approbantur, . 750. 


Erardus de S. V eranno, 
Evangeliorum lib. Mahometanz 


fundatur, ^ | 42t. 
Ferrandus Comes Fland. . 49;. 


4.98. 517 


631. Ferricus Aurelian. Epifcopus M 


$87-. 6 Ot. : 


Ííe&tz fapientes fummé vene- FerricusdePicqueniaco, 690. 


rantur, maximé Evang. Lu- 
cz, IL 


Flagellantium fe Íocietas prohi- 
betur & diffolvitur , 811. 


Euchariflia. Medicamenta cor- Fratrum Minorum controveríia 


poris & Sang. Domini qui 


, differenda funt, r 


:, remo- — Regula conftitutam, 
vendi & reconciliandi funt 


circa paupertatem in eorum 
676. 
c feq. 681. C feq. 


& Hj 


qj INDEX 
Fredericus Coloniz Archiep. 
675. 


Fredericus Imperator, 437. 4.42. 
4.47. 449* € feq. 463. 465. 


Fredericus Rex Sicilie Impera- 


tof, $00. $09. f18. 
Fredericus Dux Bavariz, 650. 
68;. 
Frigidi- Mentis Cenobium fun- 
datut , 421. 
Fulcaudus de Mula. Franc. Ma- 
reícallus, 609. 
Fulco Andegav. Comes, — 415. 
418. Rex Jerufalem, —— 416. 
Fulco de Laval , 87. 


G 


"AÁrszATIUS Mediolanenf. 
Capitaneus, 689. 721. 

Galo Cardinalis, — 486. 501. 
Galterus Abbas Ciftercienf. 670, 
Galterus Caftellionis dominus , 


585. 
HEN five Gualterus de Ca- 
ftellione Coneftabularius, 61. 
Galterus de Creciaco Conefta- 
bularius Franc. 73I. 
Galterus Carnot. Epifc. — $05. 
Galterus Senon, Archiep. 524. 


$50. | 
Galterus Brenenf. Comes , 477. 
485. ! 
Garinus Silvanedtenfis Epiíc. 
4927: : 
Gaufridus Carnot, Epifcopus, 


4.16. 415. 
Gauftidus de. Ponte. Cheuroni 


ele&us Aschiep. Biur, obit, Guido de Thoatcio, 


| 0$65. 

Gaufridus Comes Andegav. 444. 
Gaufridus Comes Brizan. 
Gaufridus de Landa Archiep. 


Turon. 484. 
In S. Georgij Ecclefia T recenfi: 
conftituuntur Canonici R egg. 


àPhilippo Epifcopo,  3or. 
ipfis confert prebendam in 
Ecclefia Cathedrali, — 302. 


Gilbertus Porrée , — 421. 439. 

0437. 

Gilo Cornuti Senon. Archiep. 
$64. 486. | | 

Giraldus de Monte- falconis Mi- 


les, 769.. 
Giraldus de Lathiliaco Catha- 

laun. Epifcopus, 651. 
Girardus Abbas Clareval. Mar- 

tyr, | 450. 
Girardus Bellai, 434. 
GirardusdePapione, ^ 489. 


Girardus Bituric. Archiep. 504. 
Godefridus de Haricuria, 797. 
Guelfi , 683. & fegg. 689. 733. 
Guibelini , 679 , c feg. 685 , & 
| fq. 689.7211. 228. 761. 

Guichardus Trecenf. Epifcopus, 

631. 6;1. 

Guido Namurfij Comes, | 6o6. 
Guido Franc. Mareícallus, 606. 


Guido S. Pauli Comes, — 610. 
Guido Traje&enf. Epifcop. 615. 
GuidoSueifion, Epiícop. — 653. 


Guido SilvaneQ. Epifcopus, 
ibid, 

Guido de Caftris Abbas S. Dio- 
ny ij, 715. 

Guido Archiep. Senon. 44.6. 
4.4.8. 469. | 


. Guido Leponenf. Rex Jerufa. 


lem, 4$4- 457. 460. 


479. 
. Guido Comes S. Pauli, — | $0:, 
Guido. Comes Fland, 6oOI. 


454. Guido Auclidorenf, Epifcopus, 


534. 


ET VERBORV M. vij 


Guido de Monte-forti Comes 
de Bregna, $80. 
"Guido Comes S. Pauli, — 585. 
: Guido Comes Fland. 589. $95, 
C feq. 611. 615. 6328. 
Guido de Nigella, 796. 796. 


'' Guillelmus de Buffiis Aurelian. 


Epifcopus , $47- 
"Guillelmus de. Domna-petra , 


$46. 
: Guillelmus Rollandi Cenoman. 


633.639. e f24. 


- Guillelmus Parif. EP 618. 
Guillelmus Ambian. Epifcopus , 


ibid. 
Guillelmus &laudis , dictus Ma- 
gnus-ferratus , $58. 
Guillelmus de Dormans Can- 
cellarius Norman. 907. 


Guillelmus de Hannonia, 612. 


746.788. 792.796. 
Guillelmus Comes Autiffiodor. 


61$. . 
Guillemus de Jullieriis, — 61:5. 
Guillelmus Á rchiep.Senon.607. 
Guillelmus de Tria Archiepiíc. 
R emenf. 729. 
Guillelmus de MeldunoA rchiep. 


Senon. 7 44- 
Guillelmus de S. Maura Regis 
Franc. Cancellarius, 750- 


Guillelmus de Tancarvilla, 7^7. 

"Guillelmus. Marcelli Miles, 
864. 

Guillelmus ds Rupe-forri, 901. 

Guillelmus Abbas S. Dionyfij 
navem cibariis & pannis onc- 
ratam mifit ad S, Ludovicum 
in tranfmarinis part. commo« 


rantem , $40. 
Guilldlmus de Melloto, — $34.. 


Guillelmus de Barris , ibid. 
Guillelmus Autiffiod. Epiícop. 


87. 
GAillelmus de Aureliaco Parif. 
Epifcop. 614. 
Guichardus ex Abbate Ponti- 
niac, Archiepif. Lugdu. 442. 
Guido Comes Montis-feltri , 


$629. .— Es 
Godefridus Lingonenfis Epifco- 
335- 413. 


pus, 
—— $47. Goflenus SuefT. Epifcop. 4235. — 
" Guillelmus de Nogareto, 610. 


Guido Nivern, Comes, 44. 
Guido de Dampetra, 36j. 
Guido.de Vallegtiniofa, 469. 
Guido Rubeus de Rupe-foui, 
4.06 ,.& feq. 
Guido de Monte-forti, — $09. 
Guillélmos de; Nàngis foum in- 
cepit Chronicon ubi defit. Si- 
gibeinis; 49. 
Guillelmus Dux. Norman. 409. 
Guillelmus Nivern. Comes fit 
Carthufianus , .. 4121. 
Guillelmus Comes Forcalquerij, 


36;. 
uillslmus de S. Ámore, $40. 
$4. $. -— ! 
Guillelmus Comes Pi&avenf. 
410. | | 
Guillelmus Dux Aquitaniz, 282, 


$500. i 
Guillelmus Autiffiodor. Epifco- 
pus , 484; deinde Parif. $09. 
Guillelmus Peuagoticenf. Epi(- 
copus, 317. ($* ftq. 
Guillelmus Comes NiverR. 440 
& feq. 445. | 
Guillelmus Fland. Comes , 4.1j. 
Guillelmus Parif. Epifc. — $1. 
Guilllelmus Rex Siciliz, 458. 
442, 461. 464. | 
$. Guingualoei-kcclefia doriatur 


viij INDEX RERVEM, 
Monachis Majorifmonafterij , Henricus de Greffeio Carnot. 
296. . Epifc. j30» 
Guillelmus. Bituric. "— Henricus Nivern. Comes, | sos. 
04.. Henricus Comes Barri, — $95. 
Guillelmus de Turre init matri- — 600. c feq- 604. 
monium cum Sebellia, 339. Henricus Johannis filius Rex 
item cum Guillelma, — 360.  Angliz, | $03.. 548. 
Guillelmus Archiep. Senonenf. Henricus Rex Romanorum, 
poft Remenf. 421.443. 446, — 632. 658. G41. C" feg. fit Im- 


^ € feq. 449. 452. 46» 478. perator, 647. 
$15. 517. Herardus de Valeico, — 54g. 


m de. Borbonio ,. 

H $34. 

Hildebertus Cenom. Epifc. dein 

AÀriM0Borbonius, 407. Archiep. Turon. — 414. 419. 

Hamenfis Monafterij fun- S. Hildegardis, 418. 

datio ab Ingelranno — bs — Comes S. AEgidij, 
ro, 


Hzretici in Gallia combali n Hus Autiffiod. Epifcopus, 42;. 


452 
Henricus Abbas Ciftercij., 614. Hielo Abbas S. Germani Au- 
Henricus s Anglie, — 455.  tifhodor. nepos S. Hugonis 


^ 461. 46 Cluniac. - 41r. 
Henricus Bitcicenf Archiep. Hugo de Boves, 498. 
47j- Hugo de Bauceio, $41. 
Henricus Aper Senonenf. Ar- Hugo Burgundiz Dux, 33 
chiep. - 411. 446. $46. — $04. 
Henricus Imperator, 409. 412, Hugo Candaveng Comes pa 
c feq. 5o. niteatia ductus cendit Mona- 
Henricus 6. 1mp. 469, C" feg.  fterium Caricampi, 318. 
473. & [e4. 
Henricus Comes Andegav. Rex Hugo de Folieto; 413. 
Anglie, — 416.444. (5 feg. Hugo de. Puifaco, 406. 
Henricus Dux Norman. 455. Hugo de Pompona dominus 
Henricus Rex Hifpanim, 914, — Creciaci, 406. ($ feqq. 
e feq. Hugo Turon, Archiep. — 434. 


Henricus frater Regis ex Mo- Hugo Comes Marchiz, 517. 
. nacho Epifcopus Belvac. 422. — $29. 612. 
Archiep. R emenf. 442. Hugo Comes S. Pauli, $85. 


Henricus Comes Treceríf. 4535. Hugo de Bovilla, 615. 
| 449- Hugo de Cuiffiaco Miles, 769. 
Henricus Comes Campaniz , Huguelinus Burgundie. Dux x 

| 465. 468, 472. RII 


Humbertus 


» 


Hubertus relicto Delphinatu Johannes de Vienna Epifcop. 
Vienne Regi Franc. Predi- ^ Ebroicenf. 741. 770. 
catorum Ordini fe addixit, Johannes Rex Bohemiz, 781. 
$98. fit Patriarcha Alexand. Johannés de Sabaudia, — 790. 
& Archiep. Remenf, 898. Johannes dc Soilliaco Bituricenf. 
: Archiep. $4.9. $65. 

I Johannes Nivernenf, Comes, 


Acosus S. Pauli Comes, Johannes de Aurelianis Franciz 
604.. 607. - Cancellarius abdicato Epifco- 
Indulgentie , quz vulgó Jubi- —patu Parif. ingreditur Ordi- 
leus dicuntur, & erant cen- — nem Przdicat. $67- 
tum annorum , ad quinqua- Johannesdc Curtiniaco Remenf. 
ginta reduxit Clemens Papa ^ Archiep. $61. 
VI. 813. Johannes Dux Brabantiz, 580. 
Ingeburgis uxor Philippi ÀAugu- Johannes Drocenf. Comes, 6 (0. 
fti R. Franc. 476. Johannes de Pontifara Abbas 
Ingerrannus de Marigniaco,  Ciftercij, 615.. 
657. 660. d feqq. 713. C feq. Johannes de Parifius male fen- 
Joachim Abbas, 454. € /égq. — tiens de vera exiftentia corpo- 
4:65. got. ^. ris Chrifti in facramento al- 
ohanna Regina Franc. & Na- — taris damnatur., 617. cf feq. 
var. Comitiffa Brie & Cam. Johannes Britan. Dux, — 619. 
 paniz, 617. 791. 
| das Britan. Duciffa, 901. Johannes de MarigniacoEpiíco- 
ris Regina Navarre, 812, — pus Belvac, 648. 
ejus si nd ibid. Johannesde Namurfio, — 662. 
Johanna de Burgundia Regina Johannes Comes Sueffion. 667. 
Franc. $1;. Johannes de Hannonia, 716. 
johannes Dux Brabantiz, 788. € fes. | | 
Johannes Hautfune Abrincenf. 


93. 

.Yohanncs Dux Calabrie, 7353. Epifcopus, 750. 

Johannes de Gallendia Epifcop. Johannes Comes Domni-Mar- 
Carmot. $98. tini, $72. 

Jobannes. Comes Hannoniz , Johannesde Gonduno, 719. 
$84. 586. 609. Johannes de Bregna Rex Jeru- 

Johannes de Britannia Gomes — falem,. | 487 


. Richemondiz , &c. 699. éS.Johannis Monafterio Laudu. 

Johannes Mauclare Dux Sabau- — ejectis-Monialibus fubftituun- 

diz , .790. tur Monachi , 41;. primus 

johannesde Cherchemont Can- — Abbas Drogo, deinde Car- 

cellarius Regis Franc.. 738. dinalis, tbid 

E47 | S. Johannis Bap. caput trans- 
e 


X 
fertur in Franciam, 
4.08. 4.10. 


ohannes Rex Jerufalem, 507. 
6 fzq. gt12. ($ feq. 


Johannes Dux Britanniz, 7 65. 
Johannes de Temporibus, 412. 
Johannes Montis.fortis Comes , 


MP 
Johannes vocatus fine terra Rex 


Angl. 474.477. 479. 485. 


496. 495. € ft4. 497. 503. 
Johannes Comes M ontis-forti; , 


791. —— 
Johannes Dux Norman. 764. 
793. 800. 802. Rex Franc, 


814. (* feqq. captus eft ab 


Anglis , 816. c feqq. 826. 


e fe94. 886. & feq4. 892. 


875. 
. Johannes de Meullent Epifcopus 


dfe 
Johannes de Artefto, 


Parif. 
Johannes de Joinvilla , .885. 
Johannes de Pequigny, — 832. 
Jobannes de Craon Archiepiic. 

Remeníts , 889.903. 
Johannes de Monte-fotti , 902. 
. Dux Bricanniz, 903. 
Jordanus de Infula , Ot. 
joffius  Turonenf. Archiepiíc. 


885. 


439- 445. 
Joflenus Epifcop. Sueff. 456. 
Judai ex Gallia expelluntur, 4 ; 1. 
612. revertuntur , 4.7 4.. de iis 
conílitutio à Rege Philippo 
 Aug.fa&a , $joó6. puteos & 
foates veneno inficiunt, 69r, 
C' feqq. interfecti. func. in 
multis regionibus, ^ $09. 
Ivellus ex Turonenfi Remenf. 
Archiepifcopus , 


$30. 
S. Juliani Capella in dioecesi Ar- 


INDEX RERFM, 


4.85. 
Johannes Imperator Graecorum, 


vernenfi fundatur , 383. 
Ivo Carnot. Epifcop. ^ 437. 
ef pucop 


44. | 
S. Ivo catalogo San&orum ad- 
Ícriptus , gir, 


L 
I — Attrebat. Epií- 


copus, ^^ 407. 
Landetum , nundipz , vulgo /zn- 
dit , apud S. Diony(ium, ir. 
Laudunen is civitatis leges, 312. 
'Leprofi puteos & fontes veneno 
inficiunt , 691. € feqq. 
Liuterius , v Lotberius. 
Liziniacenfis Ecclefix fundatio 
pro 12. Canonicis, 189. 
Loclinus Princeps Waliz, $66. 
$70. 
Lcharids five Liuterius Saxo- 
niz Dux , 415. Imperator , 
419. 4.10. 


Lucionenfis Epifcopatus inftitu- 


tus, 66$. 
Ludovicus Dux Andegavi, 987. 
& ft44. | 
Ludovicus Ebroicenf. Comes; 
^ 610. 657. 668. 681. 
Ludovicus Nivern. & Rethel 
Comes, | €62. 
Ludovicus de Claromonte Co- 
mes, 714. 


Ludovicus X. di&us Hutinus , 


v,Ludovicus Rex Navatrz. 
Ludovicus Dux Bavarng Rex 
Alemannorum, | 674.. 685. 
709. 719. 771. (* feqq. 3ojg. 
Ludovicus primogenitus Comi. 


tis Fland. 677.906. 
Ludovicus Niveinenf. fit Fland. 
Comes , 697. 


Ludovicus de Haricuria, 864. 


ET FVERBORF M. xi 
Ludovicus Tolozan. Epifcopus ,. Ludovicus Regis Philippi Aug. . 


$98. 
Ludovicus. Andegavie Comes, 


jv 
Ludovicus Comes Stampenfis, 


91I. 

Ludovicus Blefenf. Comes, 
478. 481. 

Ludovicus Philippi Pulcri pri- 
mogenitus , 619, 


Ludovici V I.. Regis Franc. 
Conftitutio pro civitate Lau- 
dunenfi, 33». confuetudines 
pro Gommunia Suefl. $40. 
piura vide de Ludovico , pag. 
4.06. (feqq. 411. 417. 420. 

Ludovici V 1I. Regis Franc. 
judicium pre 'Godefrido Lin- 
di Epifcopo, 33$. Con- 


uetudines pro (Communia - 


Sueff. 540. de Ludovie, 
410. 415. 416. 428. C feqq. 


431. € feqq. 448. 
S. Ludovicus Rex Franc. ordi- 


nat jura & coníuet. Attrebat, - 


361. Andegaviam & Cene- 
maniam dat fratri fuo Ledo- 
vico, 372. Ricomagi five Ar- 
vetnie confíuetudines ab illo 
editz , 375. de S. Ludovico 
lura, $17. c feq4. 420. 
bonn 14. O fog. 3i. e [e2. 
335. € ft4. 548. € fe. 558. 
359- $71. corpus transfertur 
apud S. Diomyfium, $9 5. ca- 
put in facra ede Parif; depo- 
" fitut, 621. & cofta in Ec- 


clefia Cathed. Parif. $5;d. 


Ludovici X. Regis Franc. ma- 
numiffio fervorum , 385. 


& feq. 


4 
Ludovicus VIII. Rex Franc. - 


ET 


filius , $03. 507. Rex, 515. 
$14- &. feqq. 517. 

Ludovicus Navarrz Rex , 625. 
649. didus Hutinus Rex 
Franc. 659. 666. 


M 


S. Acmnur1 Ecclefia Ma- 
jorimonafterio con- 
ceditur à Roberto de Sabulio, . 
294.. Cjus uxor & frater, 29;.. 
S. Malachias Ep .Hiberniz , 


433. 
Malatolta five exactio indebita , 
658. 660. 661. 730. 879. 


904. 
Malleacenf. Epifcopatus infti- 
Us, - 665. 
Manaffes Comes Gifnenfis, 309. 
Manafífes Epifcopus Aurelian. 
f10. 
Manuel Imperator, 420. 425. . 
4M. 
"Manumiffio fervorum Regni. 
Franc. à Ludovico X. facta, 


385. & feq. 
Marcilius de Padua , 719.. 
Margaretz Porrette liber in quo - 
errores & h:erefes , 636. 


Marpateta Regina Navarra de 

 edulterie convincitur , — 655. 
661. 

S. MAn re Monafterium in. 
fuburbio Pictavenfi fundatur 
à Guillelme Duce Aquitaniz , 


300. 0l 
Maria uxor Caroli 4. Regis. 
Franc. 702. 
Marhildis uxor Henrici Impera. 
toris, 413.416. 423. 424. 
436.343. 000— 
e dj 


xij 
Matrimoniüm de przfenti veta- 
tur , 205. variz ordinationes 
circa matrimonium, — 217. 
clandeftina matrimonia pro- 
hibentur , 255. € feq. 
Mattheus Abbas S. Dionyfij in 
Francia, $56. 558. plura de 
iplo , $78. 
Matthzus de Monmorenciaco, 


$91. 
Marthzus Mediolanenf. Capi- 
taneus , 689.705. € feq. 
Michael Archiepifc. Senonenf. 
: 469. 47 5 ; 
Miliciz Ordo incipit, 410. 
- Milo de Nucherico five de Nu- 
. cheriis vexillifer Aurifàmma, 
732. 735. C feq. 


Milode Noeriis, 631. 
Milo Morinenf. Epifc, |— 422. 
Milo Belvac. Épiícop, $23. 
Minores, v, Fraues. 


Miramo!inus Rex Saracenorum 
à Chriftianisdevictus, 492. 
Mif[x & divina officia inpr.va- 
tis domibus. Dominicis & fc- 
ftis diebus non. debent cele- 
brari, 270. necante Tertiam 


1INDEX RERVM, 


corum concordia cum Archiep? 
Rotomag. ^ 370. 
Meníura unica vini & bladi or. 
dinatur in toto Regno Franc. 


695. 
Num Papa III. fe 
ele&um fcribit Philippo 
R.egi Franc. 38I. 
Nicolaus V. Antipapa , 728. ($ 
/e43. 733. 739. 741. & feqq. 
tandem coram Papa fumma 
animi demiíTione fe erratfe fa- 
tetur, 747. 
S. Norbertus , 410. 4I4. 415. 
419. | 
Q 


BsptrrNTrI,E Oratores 
Rege miffi ad Summum 
Pontif. 394. 6 feqq. 
Odo Burgund. Dux , 465. 468. 
486. 

Odo Clementis Abbas S. Dio- 
nyfij, $22. Archiep. Rotho- 
magenf. — $30. 

Orator:j Abbatia fundatur, 411, 


án lrioratibus & Capellaniis, Ordinarium librum quilibet Sa- 


271. 
Monachi , v, Keligiofi. 
Monetarum | adulteracores | ex- 


communicantur à Papa, 392. 


monete in Gallia mutantur , 
621. 865. quanta inde mala, 
622. 652. 660. 666. 696. 
701. $66, 881, in meliorem 
ftatum reducuntur, 756. 879. 
Mons Dei Monafterium Car- 
thuf. fundatur , | 
. Mauricius Parif. Epifc, 


Mauricius Parif. Epifc. — 471. 


S. Mellonis Ponri(ar, Canoni- alios, 


cerdos apud fe hab.re-tenetur, 
202. : 
Othelinus Comes Burgundiz , 
$72. 608. 
poer Romanorum, 438. 
491. (9 feq. 498. ci feq. 
Ortho Cardinalis : did $27. 
Oudardus de Monte-acuto , 651. 


P 


422. 
44.6. À P4 fe ele&os faciunt cer- 


tiores Reges Francie, & 
. 381. 388. 


? 


kx" 


ET VERBORF M. xij 


Parifiorum urbs extenditur ultra 
muros à Philippo Aug. 492. 

Parochus , vide, Sacerdos. 

Paítores in cuneum congregati 
per Galliam debacchantur , 
687. e feqq. 

Peccatis unde homines funt ob- 

" moxij, p. 1. noh omne pecca- 
tum crimen eft, p. 2. de cri- 
mine qualicumque Dei mife- 
ricordia numquam defperan- 
dum eft, ;/5. ut agatur pceni- 
tentia Dei mifericordia necef- 
(aria eft , ib. e /z4. quomodo 
peccator poenitere debet, 
3. (9 feq. $. e feq. quotidianis 
& levibus peccatis fatisfic 
oratione, eleemofynis &c. p. 
6. quzdam levia putantur 
peccata qua graviera funt, 8. 
canones pgnitentiales, 29. 


€& feq. 


4 
' Petronilla Abbat. Fontis-Ebral- 


di, /—— 319. 
Petrus Aragoniz Rex , $76. 
Petrus de Latilliaco Cathalau. 

Epifcopus , 661. 
Petrus de Brocia Regis Cam- 

bellanus communi patibulo 


fafpenfus, —— $67. 

Petrus Flotte ; 607. 

Petrus Comeftor, | 445. 447. 
e feq. 

Petrus de Corbolio Senon. Ar- 
chiep. 47$- 

Petrus de Chaniaco Senonenf. 
Archiep. $64. . 

Petrus Allenfonis Comes , 558. 
$63. 

Petrus ex Aurelianenfi Autiffio- 
dor. Epifcopus , $87. 


Petrus Abaelardus , 423. C^ fea. 
43Q. s | 


Petrus Cluniac. Abbas ordinat 
Miffas & preces pro Radulfo 
de Perrona benc crore. 3532. 

Petrus de Couttenayo, 422. 

Petri Archiep. Rotomag. con- 
cordia cum  Canonids S. 


Mellonis , 370. 
Petrus Rex Aragonum, | 482. 
Petrus Cantor, 473. 


Petrus Lombard. Epifc, Parif. 
437. $01. 

Petrus Mauclerc , 479. 

Petrus Imperator , $09. 

Petrus Noviom. Epifc. — 602. 


p. Petrus de Arbloi Cancellarius 


Franciz, 67Q. 
Petrus de Morneyo Epifcopus , 
AutifíIiodor. | 621. 
Petrus de Bella-pertica Epifcop. 
Autiffiod. ibid. 625. . 
Petrus de Greffibus Epiíc. Au- 
tiffiod, ibid 


Petrus. Remigij  Thefaurarius 
Regis fu(penditur in patibulo 
quod ipfe conílrui fecerat, 
726. feq. 

Petrus Rogerij Abbas Fifcanen- 
fis , 739. ex Attrebat. Ar- 
chiep. Senon. 744. & Ar- 
chiep. Rotomag. 7$0. 

Petrus de Palude Patriarcha Je- 
rofol. 741. 753- 755. 

Philippus Boloniz Comes, $253. 

Philippus Dux Suavie, — 473. 

Philippus Imperator , 486. 
Philippus Aurel. Epifcop. 512. 
Bituric. Archiepil $22.5$4.9. 
Petrus de Cortenayo Comes 
Autiffiodor. $02. Imperator 
Grzc. ibid, 503. 

Petrus Britanniez Comes, 517. 
$19. 525. 

Philippus Dux Aurelian. 814. 


€ uj 


xiv INDEX RERFM, 


Comes Valefiz , ibid. — 435. 449. 465. 495. 
Philippus de Marigniaco Ar- Philippus Ludovici VI. filius. 
chiep. Senon. 670.  ungitur Rex, 415. 417. 


Philippus V1. Comes Valefij Poiffiacenfe Monafterium À Re-. 
Rex Franc. 725. fé4. 727. — ge Franc. Philippoconditum, 
750. & [eq1. 767. € feqq. — 614. 

787. & feqq. 799. &* fzg4. Poncius Comes Gabalitanenf.. 

Philippus Ebroicenf. Rex Na- — condit Ecclefiam Colidenfium 


vare, 730.743. . Canonicorum, $92. 
Philippus Pulcher edi&o vetuit de Prato Monafterium funda- 
ne aurum, argentum &c. ex- — tur, 419. 


tra Regnum veherentur,605. Premonftratenf. Ordo incipit, 
ejus tora progenies extincta, — 4.1O. 
725. Vide infra. 
Philippus Pi&avenf. Comes, Q. 
657..666. c5 feg. Rex Franc. | 
& Navatre, 669. d» fq4. UADRAGEXSIMA. Áb efu 
695. & feq. 745.757. C feq. carnium abftinere juben- 
$14. | tur Clerici per feptem hebdo-. 
Philippus di&us Audax Rex madas ante Pafcha, 221. 
Franc. $59. &* feqq. $61. c» S. Quintini Belvac. Canonici 


fta» 574 & feq. $76. Regg. | 30I.. 
Philippus Majoricarum Rex, | ' 
746. R 
Philippus Dax Bargund. 802. 
Philippus Pulcher Rex Franc. Apnurrus Dax Lotharin- 
$77. € feq. $95. feq. 604. M pe, 781. 
e feq. 618. e fé4. 6$0. 658. Radulfus Aurelian. Epifcopus , 


Philippus Auguft. Rex Franc. 625. 
confirmat confuetud. Com- Radulfus Auftriz Dux,  602.. 
muhiz Sueíf. 340. idem or- Radulfus de Nigella , 586. 596. 
dinat Confaetudines 'Tornac. 606. 

345. de eodem Rege 442. Radulfus Viromand. Comes, 

—O947. 451. 453. 455. 461. — 415. 425. 435. — 
$65. € feq. 470. t feq. 472. Raimundus Comes Tripol. Rex 

(474« 476. 439. 0 fe20. 483..— Jerufalem, 453. 
3492. 496. 498. té feg. 513. Remundus five Raimundus 

Philippus Trecenf. Epifc. infti- - Princeps Antioch, 4.33. 

tuit Canonicos Regg. in Ec- Remundus Bernardi Comes Fu- 
cleíia $. Georgij, ^. 301.  xen& $62. 686. 

Dhillippes Fland. & Viromand. Rerundus Comes Tolo(anus, 
Comes ordinat cenfuetudines — $01. $14. 

— Aienfium; 3551. dePhilippo, Reginaldus de Avella. Comes 


b3wn MN E 


E 


ET VERBORP M. xv 


Attrebat. $80. 
Reginaldus Princeps Antiochiz, 


454. 457- 
"Reginaldus de Domno- martino 


omes Boloniz, 4-94» 


Reginaldus de Tria, 607. 


Reginaldus Abbas S, Dionyfij, 


615. 
Reginaldus deLor Miles, 5354. 
Reginaldus Colon, Archiepiíc. 
440. 


Religiofi tempore peftis rece- 


denübus Sacerdotibus facra- 
menta adminiftrant, — 808. 
Mendicantibus — Religiofis 
multa imponunt Cardinales, 
. Epifcopi, & Parochi coram 
Papa, 815. agunt ut. Ordo 
Mendicantium extingueretur, 
ibid, illos protegit Papa , & 
plura objicit P relatis & Paro- 
chis, 816. in Mendicantes in- 
furgit Armacanus Archiepifc. 
$34. 


4. 
"Religiofi divecíorum Ordinum 


an, 1132. florent in Gallia, 418. 


Reges & Reginz Franc. pollunt - 


in Cappella oda à quovis 
Archiep. vel Epilcopo inungi, 
$67. & feqq. quàm devoti 
erga Summum Pontificem, 
619. 667. | 
Richardus Rex Anglix, 46; 
465. € feqq. 468. 421. 474- 
Richardus de $. ViQere, 423. 


Ricomageníes conípequdines , 


373. ' : 
Robertus de Artefio, 788. 


Robertus Bertrandus Mareícal- 


. lus Franc. Ji: 
Robertus Attrebateo(, Comes, 
j 56. $72. 587. $99. 6o6. 616. 


Rabertus Dux Durgundiz , 621. 


Robertus Droc, Comes, 422. 
471. 
Robertus Fland. Comes, 663, 
Robertus Vicecomes Arvernen- 
fis , | 291. 
Robertus Comes Attrebatenfis, 
$36. 558. 591. | 
Roberto de Arbricellis donatio- 
nes fada , 314. C feq. 
Robertus Grac. Imperat. 4.24. 
Robercus de Claromonte Ma- 
teícal. Franc. $31. 
Rodulfus de Perrona , 331. 
Rogerus de Mortuo-mari, 749. 
Rogerus Rex Sicilie, ^ 432. 
€ fq. 
Rogerus de Laurea, 601. 
Romanus Cardinal. $16. 


$ 
S. GCERDOTI prohibetur filium 


fiquem habet in Ecclefia mi- 
ni&rum habere , vel in domo 
retinere , 20$. venatio Pres- 
byteris , Diaconis , & Subdia- 
conis prohibetur , 110. Sacer- : 
dotes extranei quomodo funt 
diícutiendi antequam  admit- 
tantur ad divina miniftranda , 
219.255. 238. ligati aliqua cen- 

ura, sbid. ab efu carnium per 
fcptem hebdomadas ante Paf- 
cha jubentur abftinere Sacer- 
dotes & alij Clerici, 221. ad 
Synod. venientes quid agere 
debeant, 237.7. ide S yned. ad 
re(identiam renetur. Sacerdos 
five Parochus , 242. qui non 
refident perjuti babentur , £5. 
de Sanctorum viíione bearrfica 


. gravis difeeptario , 758. 
SarisfaQtio quomodo peragen- 


xvi 
da, 
Sarraceni — vincunt — Hifpanos 
Chriftianos , 684. 


Savaricus de Malo.leone, 51:4. 


e ft4.. 
Senonenfem Ecclefiam à pravis 
exactionibus Rex Ludovicus 
eximit, 438. 
Sepulture tradi corpus laici in 


lioro Ecclefiz vetatur, 220. - 


Simon de Monte-forti , 
$02. fO4.. 


496. 


INDEX RERVM, 
p. 4. C fed. Synodus plenaria ubi cum. fuis 


diccefancis fuerit Metropoli. 
tanus , Io. Synodalia Statuta 
Nicolai Gelant & Guillelmi 
Majoris Epifcoporum Ande- 

avenf, zo1. (f feq. Sacerdoti- 
bus quaterniones feu libros in 
quibus continentur Synodi 
diccefis habere przcipitur, 
206. 312. 237. 263. 271. 274. 
ad Synodum Abbates & Ec- 
clefiarum Re&ores ire tenen- 


Simon filius ejus , j17. wur, 147. 250. 
Simon Bitur. Archiep. 504. $22. 
Simon de Bello-loco A rchiepifc. T 

Ditur. | $65. 
Simon de Nigella ; $58. ÀÁwcRrzpusRex Siciliz, 
Simon Carnot, Epifcop. $95. KK 464. 469. 


Simon ex Noviom, Belvacenfis Tanquerville Cambellanus,607. 


Epifcopus, 
Simon Parifienf, Epifc. 
Stephanus Cantuar. Archiepifc. 

496. 509: 


602. 619. 648. Templarij iae ; 624. (* 
614. — feqq. deiis plura, 626. e* feqq. 

629. t? feq. 635. 6,8. 611. 
Theobaldus Belvac, Epifc. 602. 


Stephanus Comes Sacri.Czía- "Theobaldus Comes nen 


ris, 411. 441. 465. 
Stephanus Comes Blef. 
Stehanus Carnot. Comes , 409. 
' Stephanus Rex Angl. 
Stephanus Claromont. Epiíco- 


fit Rex Navarrz , . $23. 561, 

419. Theobaldus Comes Blefenf. 411. 
4.65. ) 

436. Theobaldus Comes  Ttecenf. 


76. 


4- 
pus fundatMonafterium Can- Theobaldus Campaniz Comes, 


tioli pro duodecim Monachis, 


406. 409. 419. 434.471. $17. 


285. ge parentes, 286.289. Theodericus de Alíatia, 415. 


Ecclefie Liziniacenfis funda- 
"torfuit, 
Stephanus Decanus Parif, Car- 
dinalis, 885. 


Comes Fland. 416. 
289. Teftamenta quomodó exequi 

debent Parochi& alij, — 21r. 

251. 267. ' 


Stephanus Senon. Arcbiep. ;86. Thomas de Marla dominus Co- 


Stephanus Marcelli Prepofitus 
Mercat. Parif. 850. & feg. 

Sueffionenfis Communiz  con- 
fuetudines, 34.0 


ciaci, 

S. 'Thomas Cancellarius Angl. 
dein Archiep. Cantuar. 439. 
441. 443.6 fé4. $09. 


4.07. 44$. 


4.0. 
Sugerius fit Abbas S. Dionyfij, "Thomas Comes Pertici, 05. 


411. dilaudatur , 411. 423. 436. Thomas de Lenclaftre, 


717. 
S. Thome 


ET VERBORV AM. xvij 


$. Thome dé Aquino enco- 5593. 
mium, | 201. Totnacenfis Communia confuc- 


à Tolofa feparatur Appamea,  tudines, 345. 
V 


ArristuceNTIs Monafte- — vide Prefationem meam, p. 1o. 
rium fundatur, — 416. Univerfitas Parifienfis, — 614« 
Veneta five Venitta, villa olim Univerfrtati Aurclianenfi privi- 
Regia, vulgó P'enetie , 861. legium Papa concedit, — 643. 


"c 


BUODOD D DDOUSO DO DO ODD DN DD DE 
| Addenda, pag. 920. | 


Eruit V. C. Ex codice Camere computorum Parif. zotato C. fol. 169. verfo. 
«nto, du 


Frefne D. Hirippus Magnus* Francorum Rex & Navarra 
E sd Ib obiit 2. Jan. 1321. | | 
Logs. PuiriiPPusde Valefio ob. 22. Aug. 1350. 
JoHANNES ejufdem Philippi filius coronatur Remis 
26. Sept. 1350. & ob. in Anglia 8. Apr. 1364. 

CaAnorus ejus filius regnavit 17. an. & ob. apud ne- 
mus Vincennarum , videl. in hofpicio vocato Zeas- 
:é , 16. die Sept. an. D. 1380. 

CARorus ejus filius VI. de hoc nomine, ob. Dar. in 
fua domo S. Pauli zz. die OGob. an. 1422. & regna. 
Vit 45. an. 

CARorus VII. ejus filius obiit Magduni fuper Eu- 
ram hora r. poft meridiem , 22. Julij 1461. & regna. 
vit an. 39. VUE 

Lupovicus ejus filius obiit penult. Aug. 1485. 

Lupovicusriz. Dux Aurel. Rex Franc. obiit Parifiis 
die Lunz circiter decimam horam poft meridiem in 
ede Turricularuman. 1514. 1. Janvar, regnavit an.16. 
m. 8. dies 23. 


96309269095690«9090e:5690:0690056909090 
QVe£DA420M  CORRIGEN D A. 


Ag. 200. lin 5. 0, Yi " 
Pag. 337. lin. 4. volo, 4, nolo. 
In Chronico pluries , Sybilla, 4, Sibylla. 


jn fine Prefationit noflra , lin. 9. poft verborum indigitare pone 


qua in lin. 13. & in Elencho &c. ad finem ufque. 
Sunt. &* alia errata , non diffteor , que Letlor eruditus benigna 
manu , ut (pero , caflsgabit. 


1 
1 


ERR LL SO CEENNSEPUE, dito aid comae dio. co NN CO